Opracowane tematy z biologii dla II klasy gimnazjum

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Opracowane tematy z biologii dla II klasy gimnazjum"

Transkrypt

1 1 Opracowane tematy z biologii dla II klasy gimnazjum Iwona Wiśniewska Raszyn 2009

2 2 SPIS TREŚCI 1. Stanowisko człowieka w przyrodzie 4 2. Podobieństwa i różnice w budowie człowieka i innych ssaków Przypuszczalny rodowód człowieka Dlaczego wszyscy ludzie należą do jednego gatunku? 7 5. Układ narządów ruchu Budowa fizyczna i chemiczna kości 9 7. Budowa szkieletu osiowego Budowa szkieletu obwodowego Rodzaje połączeń kości Budowa i podział mięśni Wady i zniekształcenia w układzie ruchu Pierwsza pomoc w urazach układu ruchu Odżywianie Składniki pokarmowe i ich rola w organizmie Budowa ogólna i rola układu pokarmowego Rola poszczególnych elementów układu pokarmowego Higiena układu pokarmowego Środowisko a odżywianie się człowieka Skład i rola krwi Mechanizmy obronne krwi Grupy krwi Budowa i rola naczyń krwionośnych Budowa i rola serca w układzie krwionośnym Obieg krwi mały, duży i krążenie wrotne Budowa i funkcja układu chłonnego (limfatycznego) Higiena układu krążenia Pierwsza pomoc przy skaleczeniach i krwotokach Budowa dróg oddechowych i płuc Wymiana gazowa w płucach i tkankach Oddychanie komórkowe jako proces energetyczny Higiena układu oddechowego 42

3 3 32. Drogi usuwania produktów przemiany materii i energii (metabolizmu) Budowa i rola poszczególnych elementów układu moczowego Mechanizm wydalania moczu i higiena układu moczowego Budowa i funkcje skóry Higiena i urazy skóry Skóra a promieniowanie UV Rozmnażanie warunkiem istnienia organizmów Budowa i fizjologia narządów rozrodczych męskich Budowa i fizjologia narządów rozrodczych żeńskich Cykl miesiączkowy Przebieg rozwoju zarodkowego i płodowego człowieka Kiedy osiągamy dojrzałość pełną? Budowa ogólna i rola układu nerwowego Budowa oraz funkcje elementów mózgowia Budowa i rola rdzenia kręgowego Przewodzenie impulsów Odruchy bezwarunkowe i warunkowe Rola obwodowego i autonomicznego układu nerwowego W jaki sposób odbieramy wrażenia? Wady wzroku Ucho jako narząd słuchu i równowagi Po co nam narządy węchu, smaku i dotyku? Higiena pracy umysłowej Gruczoły wydzielania wewnętrznego Zdrowie człowieka a środowisko 83 Literatura 85

4 Temat: Stanowisko człowieka w przyrodzie. Królestwo - Zwierzęta Typ - Strunowce Podtyp - Kręgowce Gromada - Ssaki Podgromada - Łożyskowce Rząd - Naczelne Rodzina - Człowiekowate (Hominidae) Rodzaj - Człowiek (Homo) Gatunek - Człowiek rozumny (Homo sapiens) Typ Strunowce We wczesnym rozwoju zarodkowym występują zawiązki struny grzbietowej. Podtyp Kręgowce 1. Kręgosłup złożony z wielu skostniałych kręgów. 2. Można wyróżnić głowę, tułów, kończyny, ogon. 3. Ośrodkowy system nerwowy składa się z mózgu i rdzenia kręgowego. Gromada Ssaki 1. Skóra pokryta sierścią. 2. W większości są żyworodne. 3. Po urodzeniu młode karmione są mlekiem matki. 4. Płuca zbudowane z pęcherzyków płucnych kręgów szyjnych. Podgromada Łożyskowce Wytwarzają łożysko, przez które dochodzi pokarm i tlen do rozwijającego się młodego organizmu. 4 Rząd Naczelne 1. Dobrze rozwinięte półkule mózgowe. 2. Kończyny pięciopalczaste zakończone paznokciami. 3. Uzębienie zróżnicowane na siekacze, kły, zęby przedtrzonowe i trzonowe. 4. Chwytne dłonie i stopy zaopatrzone w przeciwstawny kciuk i paluch. 5. Widzą barwy, orientują się w środowisku naturalnym bardziej dzięki wzrokowi niż za pomocą węchu.

5 Temat: Podobieństwa i różnice w budowie człowieka i innych ssaków. Podobieństwa: - ogólny plan budowy ciała - siedem kręgów szyjnych - dwuboczna symetria ciała - kończyny pięciopalczaste, zakończone paznokciami - rozwinięty mózg i narządy zmysłów - zróżnicowane uzębienie - dobrze rozwinięte płuca - rozwój zarodka w łonie matki - obecność gruczołów mlecznych 5 Mimo licznych podobieństw występują też różnice, które stawiają człowieka na wyższym szczeblu ewolucyjnym. Różnice: - pionowa postawa ciała - dwunożny sposób poruszania się - krzywizny w kręgosłupie - spłaszczona klatka piersiowa - skrócenie części twarzowej czaszki, wysunięty podbródek - powiększenie części mózgowej czaszki - kończyny dolne są krótsze od dolnych i pozbawione funkcji odpornościowych - zdolność manualna dłoni - stopy wysklepione, przystosowane do chodzenia - znikome owłosienie ciała W trakcie ewolucji człowieka wykształciło się szereg cech charakterystycznych tylko dla gatunku Homo sapiens, tzw. cechy swoiste, są to: - pionowa postawa - zdolność do abstrakcyjnego myślenia, co umożliwia rozwój inteligencji - mowa ułatwiająca porozumiewanie się - zdolność do pracy i wytwarzania narzędzi -

6 Temat: Przypuszczalny rodowód człowieka. Około 7-8 mln lat temu łańcuch górski rozdzielił Afrykę na część wschodnią i zachodnią (oddzielone zostały linie rozwojowe szympansów i ludzi). Zachodnia część nadal była wilgotna, wschodnia coraz bardziej sucha. Na zachodzie ciągle rosły lasy, na wschodzie rozwinęła się sucha sawanna. Afryka jest kolebka praludzi. Korzyści jakie przodek człowieka uzyskał z przyjęcia pionowej postawy to: - zwiększenie pola widzenia - uwolnienie rąk od podpierania ciała podczas ruchu Ausrtalopithecus ramidus to najstarszy przodek człowieka. Jego szczątki liczą sobie około 4,4 miliona lat. Odżywiał się pokarmem roślinnym oraz małą ilością pokarmu zwierzęcego. Homo habilis (człowiek zręczny) pierwszy praczłowiek pojawił się około 2-1,5 miliona lat temu. Wytwarzał narzędzia rzeźnicze (ostrza i pięściaki). Odżywiał się mięsem, był padlinożercą. Przyczynił się do wymarcia kilku gatunków hien i tygrysów szablo zębnych. I Wyjście z Afryki: Homo erectus (człowiek wyprostowany) 1,8 1,9 mln lat temu wkroczył do Europy, Azji, Chin i Jawy. 6 II Wyjście z Afryki: Neandertalczyk (Homo neanderthalensis) 1,8 0,3 mln lat temu zajął znaczne obszary Europy i Bliskiego Wschodu, na którym królowała epoka lodowcowa. Wraz z jej końcem on także zniknął bez śladu. Żywił się głównie mięsem. III Wyjście z Afryki: (Homo sapiens) człowiek rozumny w Afryce wiódł życie koczownicze przez kolejne 100 tyś lat na sawannie. Około tyś lat temu nastąpiło III wyjście z Afryki. Nasi przodkowie opanowali najpierw Bliski Wschód i obszary śródziemnomorskie, potem Azję Południową i Wschodnią (10tyś lat), Australię (40 tyś lat). Do Ameryki południowej dotarli w kilkanaście tysięcy lat, do krańca Ameryki Południowej dotarli w 2 tyś lat. Człowiek środowisko: - w Nowej Zelandii wyginęły ptaki Moa - na wyspie Mauritius wyginęły ptaki Dronty - w Morzu Beringa wyginęły Krowy morskie - w Ameryce Płn. Wyginęły Bizony

7 Temat: Dlaczego wszyscy ludzie należą do jednego gatunku? 7 Gatunek jest to zbiór wszystkich osobników mających możliwość swobodnego krzyżowania się i wydawania płodnego potomstwa. Osobniki tworzące gatunek mają wspólne pochodzenie i odznaczają się wspólnymi cechami. Różnice w wyglądzie ludzi różnych ras są związane z cechami wykształconymi w drodze przystosowania do określonych stref klimatycznych. Powstał one dlatego, że grupy (populacje) ludzkie przez tysiąclecia przebywały w rozmaitych okolicach kuli ziemskiej, gdzie podlegały określonym wpływom środowiska zewnętrznego, np.: temperaturze, nasłonecznieniu, wilgotności powietrza. W obrębie gatunku ludzkiego Homo sapiens występują trzy odmiany (rasy): Biała, żółta i czarna. Przedstawiciele tych ras różnią się między sobą głównie kolorem skóry, co jest spowodowane zawartością barwnika stanowiącego barierę ochronną przed promieniowaniem słonecznym. Odmiana (rasa) Warunki klimatyczne Cechy charakterystyczne biała (europejska) żółta (mongolska, azjatycka) czarna (murzyńska, afrykańska) mało światła, częste deszcze i mgły ostry, zimny, śnieżny klimat gorący i wilgotny klimat niewielko ilość barwnika w skórze, wysoki i wąski nos, jasne oczy i włosy średnia ilość barwnika w skórze; czarne oczy, czarne proste włosy; niski wzrost i krótkie kończyny; wąska szpara oczna, powieki mające wyściółkę tłuszczową, płaska twarz i nos duża ilość barwnika w skórze; ciemna skóra i oczy; włosy czarne, kręcone; szeroki płaski nos, grube wargi

8 8 Temat: Układ narządów ruchu. Układ ruchu obejmuje: bierny aparat ruchu układ szkieletowy zbudowany z tkanki kostnej i chrzęstnej czynny aparat ruchu układ mięśniowy zbudowany z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej rola: rola: - nadaje kształt ciału - umożliwia ruchy ciała - zapewnia utrzymanie pionowej postawy ciała - decyduje o wielkości organizmu - ochrania narządy wewnętrzne Piętnastolatek ma 356 kości, dorosły człowiek ma 206 kości. Ze względu na kształt wyróżniamy kości: a) długie: - ramieniowa - udowa b) krótkie: - nadgarstka - paliczki c) płaskie: - kości czaszki - mostek - łopatki - kości biodrowe d) wielokształtne: - kręgi - żebra

9 9 Temat: Budowa fizyczna i chemiczna kości. Szkielet budują dwie tkanki chrzęstna i kostna. Tkanka chrzęstna u dorosłego człowieka występuje tylko w niektórych miejscach, np. w uchu, nosie, krtani w zakończeniach żeber, na powierzchniach stawowych. Komórki chrzęstne umieszczone są w substancji międzykomórkowej, często zawierającej wiele białkowych włókien. Tkanka ta jest elastyczna, mocna i wytrzymała. Tkanka kostna jest 6-7 razy bardziej wytrzymała niż tkanka chrzęstna. Swą twardość i odporność na złamania zawdzięcza dużej ilości substancji międzykomórkowej. Substancja ta, składa się z włókien białkowych, na powierzchni których odkładają się kryształy związków wapnia i fosforu, tworzy współśrodkowe rury, zwane blaszkami kostnymi. W środku rur w kanale, przebiegają nerwy i naczynia krwionośne rozprowadzające pokarm i tlen. W samych blaszkach lub między nimi, w jamkach, znajdują się komórki kostne, połączone ze sobą i z kanałem. Kość otoczona jest okostną zawierająca komórki kościotwórcze, dzięki którym możliwy jest proces budowy i odtwarzania kości w przypadku jej pęknięcia lub złamania.

10 10 Nasady kości zbudowane są z istoty gąbczastej a te z blaszek kostnych. Trzon kości tworzy istota zbita. W środku trzonu znajduje się szpik kostny. Masa szkieletu stanowi 14% całej masy ciała. Budowa chemiczna kości: substancja organiczna osseina nadają kości elastyczność związki nieorganiczne sole mineralne: wapnia i fosforu nadają kości twardość

11 11 Temat: Budowa szkieletu osiowego. Szkielet człowieka możemy podzielić na dwie podstawowe części: szkielet osiowy i szkielet obwodowy. Szkielet osiowy tworzą: - kości czaszki - kości kręgosłupa - kości klatki piersiowej Szkielet obwodowy tworzą: - kości obręczy kończyn (barkowej i miednicznej) - kości kończyn (kończyny górnej i kończyny dolnej) Rola czaszki: - osłania mózgowie - nadaje kształt twarzy - mieszczą się w niej narządy zmysłów i narząd żucia Rola kręgosłupa: - główna oś i podpora kręgosłupa - ochrona dla rdzenia kręgowego Kręgosłup składa się z pięciu odcinków, zawierających łącznie 33 lub 34 kręgi: - odcinek szyjny: 7 kręgów - odcinek piersiowy: 12 kręgów - odcinek lędźwiowy: 5 kręgów - odcinek krzyżowy: 5 kręgów - odcinek ogonowy (guziczny): 4 lub 5 kręgów

12 12 Między każdą parą sąsiadujących kręgów znajduje się elastyczny krążek, zbudowany z tkanki chrzęstnej, zwanej dyskiem. Dzięki temu kręgosłup jest giętki i elastyczny. Kręgosłup ma naturalne krzywizny, jest podwójnie esowato wygięty. Dzięki tym krzywiznom kręgosłup jest stabilny i wytrzymały. Rola klatki piersiowej: - ochrona płuc, serca, przełyku - jej ruchy umożliwiają zmianę objętości płuc (wdech i wydech) Budowa klatki piersiowej: - 12 par żeber w tym: 7 par żeber właściwych (bezpośrednio połączonych z mostkiem), 3 pary żeber rzekomych (przyczepione do chrząstki siódmego żebra), 2 pary żeber wolnych (kończą się swobodnie w mięśniach ściany brzucha) - mostek

13 13 Temat: Budowa szkieletu obwodowego. Obręcz kończyny górnej (pas barkowy) składa się z: - dwóch łopatek - dwóch obojczyków Szkielet kończyny górnej wolnej składa się z: - kości ramiennej - kości przedramienia ( łokciowej i promieniowej) - kości dłoni ( kości nadgarstka, kości śródręcza, kości palców składające się z kości paliczków)

14 Obręcz miedniczna (pas miednicowy) złożona jest z trzech par kości: - biodrowych - kulszowych - łonowych 14 Szkielet kończyny dolnej wolnej składa się z: - kości udowej - rzepki - kości podudzia ( piszczelowej i strzałkowej) - kości stopy: ( kości stępu, kości śródstopia, kości palców składające się z kości paliczków)

15 15 Temat: Rodzaje połączeń kości. Rodzaje połączeń kości nieruchome półruchome ruchome (stawy) -szwy kostne (tzw. chrząstkowe) w czaszce - spojenie łonowe - połączenie żeber kuliste zawiasowe z mostkiem - ramieniowy - łokciowy - biodrowy - kolanowy Powierzchnie stykających się w stawie kości są pokryte gładką chrząstką, zapobiegającą ich ścieraniu się. Każdy staw otoczony jest z zewnątrz torebką stawową, stanowiącą ochronę i zabezpieczenie stawu. Torebka wydziela do wewnątrz śliską maź, która zwilża powierzchnię stawową kości, w celu zmniejszenia tarcia. Dodatkowym zabezpieczeniem stawu są więzadła, czyli silne pasma tkanki łącznej włóknistej.

16 16 Temat: Budowa i podział mięśni. Ze względu na różnicę w budowie i czynnościach w tkance mięśniowej wyróżniamy: - tkankę mięśniową gładką - tkanką mięśniową poprzecznie prążkowaną szkieletową - tkankę mięśniową poprzecznie prążkowaną sercową Tkanka mięśniowa gładka jest zbudowana z wydłużonych komórek, ściśle przylegających do siebie. Mięśnie te kurczą się stosunkowo wolno i potrafią długo przebywać w stanie skurczu. Działają niezależnie od naszej woli. Z mięśni gładkich zbudowane są np. ścianki jelit oraz pęcherz moczowy. Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana, inaczej szkieletowa, jest zbudowana z długich wielojądrowych włókien, powstałych z połączenia wielu komórek. Włókna mięśni poprzecznie prążkowanych łatwo rozpoznać pod mikroskopem, gdyż widoczne są poprzeczne prążki spowodowane różnym załamaniem światła. Mięśnie te pracują szybko i szybko ulegają zmęczeniu. Działają głównie zależnie od naszej woli. Mięśnie szkieletowe stanowią przeciętnie 23% masy ciała kobiety i 40% masy ciała mężczyzny. Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana sercowa działa niezależnie od naszej woli. Mięsnie wykonują pracę statyczna np. przy siedzeniu, staniu lub dynamiczną np. przy chodzeniu, poruszaniu się. Do pracy mięśnie potrzebują energii z pochodzącej z utleniania węglowodanów. Jeśli nasze mięsnie pracują w takim tempie, że krew nadąża z dostarczeniem tlenu, to węglowodan zostaje całkowicie rozłożony na wodę, dwutlenek węgla i wyzwala się potrzebna energia. Część wykorzystują mięsnie do wykonywania ruchu, część zamienia się w ciepło. Gdy mięśnie są zmuszone do dużego wysiłku, a krew nie nadąża z dostarczaniem tlenu, to rozkład glikogenu następuje do kwasu mlekowego. Jest to oddychanie beztlenowe. Odczuwamy wtedy ból, bo nasze mięśnie tak reagują na zakwaszenie swego środowiska. Mięśnie zawsze ciągną, nie mogą pchać wykonują swoją pracę, kurcząc się. Każdy mięsień, który zgina kończynę, działa antagonistycznie w stosunku do tego, który ją prostuje. Występują parami, np. zginacz prostownik.

17 17 Temat: Wady i zniekształcenia w układzie ruchu. Wady w układzie ruchu: a) wrodzone: np. wada stawu biodrowego b) nabyte z powodu choroby: - gruźlica kości lub stawów powoduje zniekształcenia kości - krzywica jest chorobą wieku niemowlęcego i wczesnego dzieciństwa. Przyczyną jest niedobór witaminy D c) nabyte z winy otoczenia: - np. najczęściej powstają w pierwszych miesiącach życia na skutek niewłaściwego noszenia dziecka na rękach lub wczesnego zmuszania niemowlęcia do siedzenia, stania lub chodzenia. d) nabyte z własnej winy: - skolioza (skrzywienie boczne kręgosłupa) - lordoza (nadmierne wygięcie kręgosłupa do przodu) - kifoza ( nadmierne wygięcie kręgosłupa do tyłu) Płaskostopie (platfus) jest to zniekształcenie stopy, polegające na obniżeniu się fizjologicznych sklepień, w wyniku czego stopa staje się płaska. Przyczyną może być: - nadwaga - niewłaściwe obuwie - osłabienie mięśni i więzadeł stopy

18 18 Temat: Pierwsza pomoc w urazach układu ruchu. Rodzaj Objawy Pierwsza pomoc złamanie - kończyna wykazuje nienormalne wygięcie, - uszkodzone miejsce puchnie - poruszanie kończyną staje się niemożliwe zwichnięcie - obolałe miejsce sinieje i puchnie - w przypadku pęknięcia torebki stawowej zmienia się położenie kości w stawie stłuczenie stłuczone miejsce puchnie i tworzy się siniak kończynę należy unieruchomić unieruchomić uszkodzony staw okłady z zimnej wody, lodu, kwaśnej wody

19 19 Temat: Odżywianie Odżywianie jest to dostarczanie każdej żywej komórce organizmu takich substancji, jakich potrzebuje organizm do wzrostu i rozwoju. Ze względu na rolę, jaką pełnią składniki pokarmowe w organizmie, dzielimy je na kilka grup. Składniki pokarmowe budulcowe energetyczne regulujące służą do budowy dostarczają energii regulują przebieg i odnowy organizmu, potrzebnej organizmowi wielu procesów są to: w trakcie spalania w organizmie - białka w komórkach, są to: - sole mineralne są to: - witaminy - węglowodany - niektóre sole - tłuszcze mineralne

20 20 Temat: Składniki pokarmowe i ich rola w organizmie. Białka są zbudowane z aminokwasów. Występują w mięsie, rybach, jajach, mleku. Białka zwierzęce są pełnowartościowe, a roślinne niepełnowartościowe, ponieważ nie zawierają wszystkich składników potrzebnych do wzrostu i rozwoju organizmu. Sole mineralne są potrzebne do budowy związków organicznych i do przebiegu określonych procesów życiowych. Wapń i fosfor są niezbędne do budowy kości. Fosfor jest niezbędny do prawidłowego rozwoju tkanki nerwowej. Żelazo jest składnikiem hemoglobiny. Fluor zabezpiecza zęby przed próchnicą. Węglowodany (cukry) są głównym źródłem energii dla organizmu. Zawarte są głównie w pokarmach roślinnych( ziarnach zbóż, ziemniakach, kaszach, nasionach roślin strączkowych). Dzielimy je na cukry proste, np. glukoza i cukry złożone (skrobia, błonnik czyli celuloza). Tłuszcze są głównym składnikiem energetycznym naszego pożywienia. Ze względu na pochodzenie dzielimy je na tłuszcze zwierzęce i tłuszcze roślinne. Są zbudowane z glicerolu i kwasów tłuszczowych. Stanowią materiał zapasowy materiał energetyczny gromadzony głównie pod skórą w postaci tkanki tłuszczowej. Witaminy- warunkują prawidłowy przebieg procesów życiowych. Brak witamin prowadzi do choroby zwanej awitaminozą. Witaminy występują w pokarmach pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, np.: w pełnym mleku, maśle, w surowych owocach i warzywach. Witaminy dzielimy na dwie grupy: - rozpuszczalne w tłuszczach A, D, E, K - rozpuszczalne w wodzie C, PP, i z grupy B Brak witaminy C powoduje szkorbut, Brak witaminy D jest przyczyną powstawania krzywicy u dzieci, Brak witaminy A powoduje zaburzenia widzenia.

21 21 Temat: Budowa ogólna i rola układu pokarmowego. Układ pokarmowy przewód pokarmowy: gruczoły trawienne: - jama ustna - ślinianki - przełyk - wątroba - żołądek - trzustka - dwunastnica (pierwszy odcinek jelita cienkiego) - jelito cienkie - jelito grube - odbytnica Jama ustna - rozdrabnianie pokarmu Jama ustna, żołądek, dwunastnica trawienie pokarmu Jelito cienkie - wchłanianie składników pokarmowych Jelito grube - odciąganie wody Odbytnica - usuwanie kału na zewnątrz organizmu (defekacja)

22 Temat: Rola poszczególnych elementów układu pokarmowego. 22 BUDOWA I ROLA PRZEWODU POKARMOWEGO Budowa Zachodzące procesy Odcinki przewodu pokarmowego jama ustna i gardło przełyk żołądek Jelito cienkie(ok. 5-6 m długości). Składa się z: - dwunastnicy - jelita czczego - jelita krętego jelito grube i odbytnica jama ustna wysłana jest błoną śluzową; znajdują się w niej: - zęby: 32 zęby stałe, zróżnicowane - język zbudowany z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej. Na jego powierzchni występują nerwy smakowe w tzw. kubkach smakowych. jest to przewód długości ok. 30 cm, wyścielony od wewnątrz błoną śluzową. W jego ściankach występują mięśnie gładkie. workowate rozszerzenie przewodu pokarmowego. Ściana żołądka składa się z błon: śluzowej, mięśniowej i surowiczej. W błonie śluzowej wewnętrznej znajdują się gruczoły wytwarzające kwas solny i enzymy trawienne. dwunastnica ma kształt podkowy i mierzy ok cm. Dochodzą do nie przewody z wątroby, doprowadzające żółć oraz przewody z trzustki doprowadzające sok trzustkowy. na wewnętrznej ścianie jelita znajduje się bardzo duża ilość kosmków jelitowych, zwiększających powierzchnię wchłaniania składników pokarmowych. brak kosmków jelitowych. W ścianach jelita występują mięśnie podłużne. rozdrabnianie pokarmu. mieszanie pokarmu ze ślina, odbieranie smaku, formowanie kęsów i przesyłani ich do przełyku. skurcze mięśni powodują przesuwanie kęsów pokarmowych do żołądka. pokarm zostaje wymieszany z sokiem żołądkowym, produkowanym przez gruczoły śluzówki. Białko płynne ulega ścięciu i rozpoczyna się jego rozpad. Obecny w żołądku kwas solny zabija bakterie. zachodzą w niej głownie procesy trawienia pokarmów wchłanianie do krwi i limfy strawionych składników pokarmowych, takich jak: glukoza, aminokwasy, kwasy tłuszczowe, sole mineralne, witaminy. zagęszczenie resztek pokarmowych przez odwodnienie. Częściowy rozkład resztek pokarmowych przez bakterie. Wydalanie kału.

23 Temat: Higiena układu pokarmowego. Przyczyny chorób układu pokarmowego to: - nieprzestrzeganie higieny przygotowywania i spożywania pokarmów - spożywanie dużych ilości słodyczy - jedzenie posiłków w pośpiechu i w nerwowej atmosferze - nieregularne spożywanie posiłków - przejadanie się lub niedojadanie - spożywanie potraw zbyt gorących i zbyt zimnych - ciągłe napięcie nerwowe. 23 Choroby zakaźne układu pokarmowego to np. : - wirusowe zapalenie wątroby (żółtaczka zakaźna) - dur brzuszny - czerwonka Pasożyty jelitowe to np. : - glista ludzka - różne gatunki tasiemców - owsiki - włośnica - ameba (pierwotniak wywołujący czerwonkę) - bakterie wywołujące choroby zakaźne szerzące się drogą pokarmową np. dur brzuszny - wirusy np. wywołujące zapalenie wątroby typu A Zasady prawidłowego odżywiania się to: - odpowiednia ilość spożywanych posiłków - odpowiednia jakość spożywanych posiłków Zapotrzebowanie energetyczne organizmu zależy od: - wieku - płci - klimatu - stanu zdrowia - rodzaju wykonywanej pracy itp.

24 24 Zapotrzebowanie energetyczne wyraża się w kaloriach 1 kaloria (1cal) to ilość energii potrzebna do ogrzania 1 g wody o 1 o C Zgodnie z układem SI, jednostką energii jest dżul (J) 1kcal 4,19 kj 1kJ 0,24 kcal Ilość energii uzyskana w czasie spalania 1 g cukrów i białek wynosi 4,1 kcal, Ilość energii uzyskana w czasie spalania 1 g tłuszczów wynosi 9,3 kcal. W wartości energetycznej dziennej racji pokarmowej powinno być: - 15% białek - 55% cukrów - 30% tłuszczów Średnie dobowe zapotrzebowanie w wieku gimnazjalnym dla dziewcząt wynosi około 2500 kcal, a dla chłopców około 3300 kcal. Dzienne zapotrzebowanie organizmu na energię w poszczególnych posiłkach wynosi: - pierwsze śniadanie 30% - drugie śniadanie 10% - obiad - 40% - kolacja 20%

25 25 Temat: Środowisko a odżywianie się człowieka. Negatywny wpływ na nasze zdrowie mają: - niewłaściwy sposób produkowania żywności, - niewłaściwy sposób używania pestycydów, - stosowane nieodpowiednie środki konserwujące, - trujące barwniki, - nieodpowiedni sposób przechowywania, - niewłaściwe opakowania żywności, - gotowanie kwaśnych potraw w aluminiowych garnkach. Do metali ciężkich zwanych metalami śmierci zaliczamy: ołów, kadm, rtęć. Ołów jest bardzo niebezpieczny dla dzieci, ponieważ, uszkadzając mózg, powoduje znaczne ograniczenie ich rozwoju umysłowego. Kadm powoduje choroby nerek, kruchość i łamliwość kości oraz choroby nowotworowe, zgłasza u dzieci. Związki rtęci dostają się z pokarmem do organizmu, kumulują się w mózgu, powodując bóle głowy, zmiany w psychice, zaburzenia mowy, pogorszenie wzroku i słuchu. Pestycydy to środki ochrony roślin, zabezpieczające rośliny uprawne przed owadami, gryzoniami, a także tzw. chwastami. Stosuje się je również w magazynach przechowujących żywność. Związki te mogą powodować nowotwory, wady rozwojowe płodu, poronienia i uszkodzenia wielu organów. WHO to Światowa Organizacja Zdrowia Rolnictwo ekologiczne polega na zmianie sposobu uprawy roli. Metody stosowane w rolnictwie ekologicznym oparte są na: - używaniu nawozów organicznych - właściwym doborze sąsiedztwa, czyli uprawie odpowiednich roślin obok siebie - zrezygnowania z monokultur zwierzęcych i roślinnych - maksymalnym wykorzystaniu organicznych odpadków i jak największym ich zwrocie do gleby, z której zostały wytworzone.

26 26 Temat: Skład i rola krwi. KREW część płynna osocze część stała składniki morfotyczne erytrocyty leukocyty trombocyty (krwinki czerwone) ( krwinki białe) (płytki krwi) 4-5 milionów w 1mm 3 4,8-10 tysięcy w 1 mm tysięcy w 1 mm 3 Rola krwi w organizmie człowieka Transportowa Obronna Termoregulacyjna transport: obrona organizmu przed: utrzymanie ciepłoty - tlenu wirusami i bakteriami ciała - dwutlenku węgla - białe ciałka krwi - wody - przeciwciała - składników odżywczych przed krwotokiem: - hormonów - płytki krwi - produktów przemiany materii

27 Temat: Mechanizmy obronne krwi. Odporność - jest to zdolność leukocytów do rozpoznawania elementów własnego organizmu i elementów obcych. 27 Na powierzchni każdej komórki znajdują się charakterystyczne cząsteczki, są to antygeny organizm je zna i rozpoznaje jako swoje. Wirusy, bakterie i grzyby również posiadają antygeny, ale organizm rozpoznaje je jako obce. Gdy wirus atakuje nasze komórki, wtedy limfocyty rozpoznają antygeny na jego powierzchni jako obce. Limfocyty w różny sposób bronią nasz organizm. Jedne z nich wpływają na powstanie przeciwciał. Przeciwciała są to białka o budowie chemicznej dopasowanej do każdego antygenu, jak klucz do zamka. Mają one kształt Y i, łącząc się z antygenem, powodują jego unieszkodliwienie. Rodzaje białych krwinek limfocyty monocyty granulocyty - wytwarzanie - pochłaniają obce ciała - pochłanianie przeciwciał - wytwarzają białko (fagocytoza) - zabliźnianie (interferon), hamujące bakterii i innych ran namnażanie się wirusów mikroorganizmów w innych komórkach

28 Biorca krwi 28 Temat: Grupy krwi. Grupa krwi Antygen Przeciwciała 0 brak a i b A A b B B a AB A i B brak Surowica krwi jest to osocze krwi pozbawione czynnika (włóknika) powodującego krzepnięcie krwi. Jeżeli do jednej zlewki wlejemy krew grupy A i krew grupy B, to okaże się, że przeciwciała znajdujące się w osoczu natychmiast zareagują. Ich cząsteczki w kształcie litery Y, łącząc się z antygenami krwinek, tworzą między nimi mostki i w ten sposób zlepiają krwinki ze sobą. W krwi pojawiają się kłaczki, które zatykają naczynia i następuje śmierć organizmu. Obecnie podajemy chorym wyłącznie krew tej samej grupy. Dawca krwi 0 A B AB A B AB Legenda: + można przetaczać krew - nie można przetaczać krwi Grupy krwi i możliwości przetaczania jej.

29 29 Temat: Budowa i rola naczyń krwionośnych. Układ krwionośny człowieka jest zamknięty. Oznacza to, że krew nie wylewa się do jam ciała, ale krąży w naczyniach zwanych żyłami i tętnicami. Naczynie Budowa Funkcja tętnice Ściany napięte, wytrzymałe na duże ciśnienie krwi. Posiadają grubą warstwę mięśniową i warstwę sprężystej tkanki łącznej. wyczuwalna jako puls. żyły naczynia włosowate Ściany cienkie i wiotkie, ponieważ zawierają mniej tkanki mięśniowej i sprężystej. Posiadają zastawki uniemożliwiające cofanie się krwi. Ich ściany zbudowane są z jednej warstwy komórek. W sieci naczyń włosowatych występują naczynia włosowate tętnicze i żylne. Wyprowadzają krew od serca do całego ciała. Przy każdym skurczu serca w tętnicach powstaje fala uderzeniowa Doprowadzają krew do serca. Przez cienkie ścianki odbywa się wymiana gazów i składników odżywczych oraz produktów przemiany komórkowej między krwią a komórkami ciała. cecha żyły tętnice kierunek do serca od serca przepływu krwi warstwa cieńsza grubsza mięśni światło większe mniejsze zastawki są nie ma

30 30 Temat: Budowa i rola serca w układzie krwionośnym. Serce jest pompą ssąco-tłoczącą układu krwionośnego. Leży po lewej stronie klatki piersiowej, nad przeponą, jest zwrócone koniuszkiem w lewo, a podstawą w prawo. Serce otoczone jest workiem osierdziowym (osierdziem), wypełnionym niewielką ilością płynu, który łagodzi tarcie występujące w czasie skurczu rozkurczu. Serce od chwili naszego powstania (czwarty tydzień rozwoju zarodkowego) aż do śmierci, bez odpoczynku uderza przynajmniej raz na sekundę. Bije 70 razy na minutę w czasie spoczynku. W ciągu minuty przepompowuje 4 6 litrów krwi, podczas dużego wysiłku nawet do 45 litrów. Jama serca podzielona jest na podłużną przegrodą na dwie części lewą i prawą. W każdej części wyróżniamy przedsionek i komorę. Między przedsionkami i komorami występują otwory zaopatrzone w zastawki przedsionkowo-komorowe, zabezpieczające przed cofaniem się krwi w czasie skurczu komór i tętnic. Na powierzchni serca znajdują się naczynia wieńcowe. Mają one za zadanie doprowadzić do serca tlen i składniki odżywcze oraz odprowadzać produkty przemiany materii. W pracy serca można wyróżnić trzy fazy: - faza pierwsza: skurcz przedsionków, krew przepływa do komór; - faza druga: skurcz komór przy zamkniętych zastawkach przedsionkowokomorowych, krew pod dużym ciśnieniem zostaje wtłoczona do tętnic, przedsionki rozkurczają się; - faza trzecia: krótki odpoczynek serca;

31 31

32 32 Temat: Duży i mały obieg krwi oraz krążenie wrotne. Obieg krwi duży: - lewa komora - aorta (tętnica główna) - naczynia włosowate w komórkach - żyła główna - prawy przedsionek Obieg krwi mały (płucny) - prawa komora - tętnica płucna - naczynia włosowate w płucach - żyły płucne - lewy przedsionek Krążenie wrotne: Żyły zabierają krew wypływającą z kosmków jelitowych i doprowadzają ją żyłą wrotną do wątroby. Tutaj cukier zostaje zmagazynowany w postaci glikogenu, magazynowane są również tłuszcze. Oczyszczona krew wraca żyłą wątrobową do krwiobiegu, do żyły głównej.

33 33 Temat: Budowa i funkcja układu chłonnego (limfatycznego). Rola układu limfatycznego: - ułatwia powrót płynów tkankowych do układu krwionośnego - pełni funkcję odpornościową - produkuje limfocyty - pobiera i transportuje tłuszcz z przewodu pokarmowego Schemat krążenia limfy: przestrzenie międzykomórkowe włosowate naczynia limfatyczne większe naczynia limfatyczne serce żyła główna przewody limfatyczne węzły chłonne Porównanie budowy i funkcji układu krwionośnego i limfatycznego: Układ krwionośny Zamknięty Krew płynie do serca i od serca Krew jest tłoczony do naczyń dzięki skurczom serca Tworzy obieg duży i mały Zawiera leukocyty Naczynia włosowate mają charakter tętniczek i żył Układ limfatyczny Otwarty Limfa płynie tylko w jednym kierunku do serca Limfa jest tłoczona do naczyń dzięki skurczom otaczających mięśni Zbiera osocze i białe ciałka, które wydostały się do przestrzeni międzykomórkowych Produkuje limfocyty niszczące bakterie Naczynia włosowate są ślepo zakończone w przestrzeniach międzykomórkowych

Układ szkieletowy Iza Falęcka

Układ szkieletowy Iza Falęcka Układ szkieletowy Iza alęcka Zaznacz podpunkt, w którym nie wymieniono kości krótkich. a) kość łokciowa, kość miednicza, rzepka b) kość krzyżowa, paliczki, łopatka c) kość nadgarstka, kręgosłup, kość śródręcza

Bardziej szczegółowo

Tułów człowieka [ BAP_ doc ]

Tułów człowieka [ BAP_ doc ] Tułów człowieka [ ] Prezentacja Wstep Ciało człowieka jest najpiękniejszym i najbardziej skomplikowanym mechanizmem na świecie. W naszym ciele rozgrywa się bez przerwy tysiące zdarzeń. Nasze płuca pracują,

Bardziej szczegółowo

A. Komórka nabłonka płaskiego 1 B. Organizm człowieka C. Tkanka nabłonkowa D. Pęcherzyki płucne E. Układ oddechowy

A. Komórka nabłonka płaskiego 1 B. Organizm człowieka C. Tkanka nabłonkowa D. Pęcherzyki płucne E. Układ oddechowy ZAD 1 ( 4p) Biorąc pod uwagę hierarchiczną budowę organizmu człowieka, uporządkuj podane struktury w kolejności od najmniej do najbardziej skomplikowanej Wpisz w każdą lukę odpowiedni numer A. Komórka

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy przekształca pokarm spożywany przez psa, dostarczając jego organizmowi energii i składników odżywczych, których potrzebuje do spełnienia różnorodnych funkcji

Bardziej szczegółowo

UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska

UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska 1.Trombocyty (płytki kwi)biorą udział w procesie: A.fagocytozy B.transportu tlenu C.oddychania D.krzepnięcia krwi 2. Której z wymienionych funkcji nie pełni

Bardziej szczegółowo

RozmnaŜanie się i rozwój człowieka

RozmnaŜanie się i rozwój człowieka RozmnaŜanie się i rozwój człowieka 1. Zaznacz definicję rozwoju osobniczego. A. Proces prowadzący do uzyskania przez organizm energii. B. Usuwanie z organizmu zbędnych produktów przemiany materii. C. Zmiany

Bardziej szczegółowo

I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ

I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ Zadanie 1. Dokończ zdania. A. Serce i wątroba to przykłady.... B. Najmniejszym elementem budującym organizm człowieka jest....... C. Zespół komórek podobnych do siebie

Bardziej szczegółowo

5. Powstawanie dwulistkowej tarczki zarodkowej. Drugi tydzień rozwoju 107 Zaburzenia w rozwoju w pierwszych dwóch tygodniach...

5. Powstawanie dwulistkowej tarczki zarodkowej. Drugi tydzień rozwoju 107 Zaburzenia w rozwoju w pierwszych dwóch tygodniach... SPIS TREŚCI CZĘŚĆ OGÓLNA 1. Zarys historii embriologii................ 16 2. Układ rozrodczy................... 26 Układ rozrodczy męski.................. 26 Narządy rozrodcze wewnętrzne...............

Bardziej szczegółowo

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym workiem zwanym osierdziem. Wewnętrzna powierzchnia osierdzia

Bardziej szczegółowo

Test 1. 5. Obrzęk, zaczerwienienie, pojawiające się pęcherze wypełnione płynem surowiczym to objawy: c) odmrożenia i oparzenia III stopnia,

Test 1. 5. Obrzęk, zaczerwienienie, pojawiające się pęcherze wypełnione płynem surowiczym to objawy: c) odmrożenia i oparzenia III stopnia, Test 1 1. Wpisz najważniejsze różnice i podobieństwa pomiędzy ssakami naczelnymi, a człowiekiem: Różnice Podobieństwa 2. Przyporządkuj pewnym cechom rasowym funkcje w środowisku: a) powieka z podściółką

Bardziej szczegółowo

TABELA NORM USZCZERBKU NA ZDROWIU EDU PLUS

TABELA NORM USZCZERBKU NA ZDROWIU EDU PLUS Załącznik nr do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Edu Plus zatwierdzonych uchwałą 0/04/03/204 Zarządu InterRisk TU S.A. Vienna Insurance Group z dnia 04.03.204 r. I. USZKODZENIA GŁOWY. ZŁAMANIE KOŚCI POKRYWY

Bardziej szczegółowo

Podstawy anatomii, wykłady

Podstawy anatomii, wykłady Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Nauk Przyrodniczych Zakład: Anatomii i Antropologii Podstawy anatomii, wykłady Osoby prowadzące przedmiot: Barbara Duda, prof. nadzw. dr hab.,

Bardziej szczegółowo

Podstawy anatomii i fizjologii

Podstawy anatomii i fizjologii Kwalifikowana Pierwsza Pomoc Podstawy anatomii i fizjologii Mgr Jarosław Klaczak Definicje Anatomia Nauka o budowie ciała Fizjologia Nauka o czynnościach żywego organizmu, będąca zbiorem praw, wedle których

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA. mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus

ANATOMIA. mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus ANATOMIA mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus Wśród nauk biologicznych, zajmujących się wszelkimi formami życia, wyróżnia się dwa podstawowe działy: morfologię, fizjologię. MORFOLOGIA - zajmuje się poznaniem

Bardziej szczegółowo

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Jama ustna Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Karta pracy I 1. Wykonaj schematyczny rysunek zęba i podpisz jego najważniejsze części. 2. Uzupełnij tabelę. Zęby Rozdrabnianie pokarmu Język Gruczoły

Bardziej szczegółowo

Anatomia i fizjologia człowieka

Anatomia i fizjologia człowieka Powtórzenie do testu nr 1 Anatomia i fizjologia człowieka 1. Podpisz rysunek dotyczący budowy skóry. Wykorzystaj informacje (skóra właściwa, warstwa podskórna, naskórek, włos, gruczoł łojowy, gruczoł potowy,

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom podstawowy przykładowe odpowiedzi:

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom podstawowy przykładowe odpowiedzi: przykładowe odpowiedzi: Zad. 1 Zad. 2 a) Najważniejszą funkcją mitochondriów jest oddychanie tlenowe/zaopatrują komórkę w energię/w organellach tych powstaje użyteczna biologicznie energia(atp/adenozyno-5'-trifosforan)

Bardziej szczegółowo

b c a. serce b. tętnica c. żyła

b c a. serce b. tętnica c. żyła Spis treści: 1.Budowa układu krwionośnego. 2.Porównanie budowy naczyń krwionośnych. 3.Serce. 4.Budowa wewnętrzna serca. 5.Praca serca. 6.Tętno i ciśnienie krwi. 7.Krążenie krwi. 8.Krążenie wrotne. 9.Bibliografia

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową

Układ pokarmowy. czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową Układ pokarmowy czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową Układ pokarmowy jest zbudowany z przewodu pokarmowego oraz gruczołów dodatkowych czyli narządów wspomagających jego pracę. Przewód pokarmowy:

Bardziej szczegółowo

Wymagania z biologii na poszczególne oceny szkolne w klasie I na podstawie Puls życia 2. dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry

Wymagania z biologii na poszczególne oceny szkolne w klasie I na podstawie Puls życia 2. dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry Wymagania z biologii na poszczególne oceny szkolne w klasie I na podstawie Puls życia 2 Dział programu dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu wymienia

Bardziej szczegółowo

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka.

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Podaj nazwy odcinków kręgosłupa oznaczonych na schemacie literami A, B, C i D. Zadanie 2. (1 pkt) Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Układ krwionośny. 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny ... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi

Układ krwionośny. 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny ... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi Układ krwionośny 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi 3.Zaznacz opis osocza krwi. A. Jest to opalizujący płyn zawierający wodę, białka i białe

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie narządu ruchu. Kinga Matczak

Funkcjonowanie narządu ruchu. Kinga Matczak Funkcjonowanie narządu ruchu Kinga Matczak Narząd ruchu zapewnia człowiekowi utrzymanie prawidłowej postawy ciała, dowolne zmiany pozycji i przemieszczanie się w przestrzeni. Ze względu na budowę i właściwości

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM

Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM 1. IRINOTECANUM C15 RAK PRZEŁYKU 2. IRINOTECANUM C15.0 SZYJNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 3. IRINOTECANUM C15.1 PIERSIOWA CZĘŚĆ PRZEŁYKU

Bardziej szczegółowo

ODDYCHANIE. Taka wymiana gazowa między organizmem a otoczeniem nazywana jest ODDYCHANIEM

ODDYCHANIE. Taka wymiana gazowa między organizmem a otoczeniem nazywana jest ODDYCHANIEM UKŁAD ODDECHOWY ODDYCHANIE Jest jedną z najważniejszych czynności organizmów i podstawowym przejawem życia Człowiek potrzebuje tlenu do przeprowadzenia utlenienia wewnątrzkomórkowego dlatego gaz ten musi

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny Uczeń:

Wymagania na poszczególne oceny Uczeń: Biologia-klasa I Temat Wymagania na poszczególne oceny Uczeń: Witaj w świecie biologii określa przedmiot badań biologii jako nauki, podaje przykłady dziedzin biologii, wymienia cechy organizmów żywych

Bardziej szczegółowo

Spis treści BUDOWA, CZYNNOŚCI ŻYCIOWE I HIGIENA ORGANIZMU CZŁOWIEKA 1 WIADOMOŚCI WSTĘPNE... 6

Spis treści BUDOWA, CZYNNOŚCI ŻYCIOWE I HIGIENA ORGANIZMU CZŁOWIEKA 1 WIADOMOŚCI WSTĘPNE... 6 Spis treści BUDOWA, CZYNNOŚCI ŻYCIOWE I HIGIENA ORGANIZMU CZŁOWIEKA 1 WIADOMOŚCI WSTĘPNE...................................... 6 Miejsce człowieka w przyrodzie................................... 6 Podstawowe

Bardziej szczegółowo

NAUKI O CZŁOWIEKU. Biologia kości Terminologia

NAUKI O CZŁOWIEKU. Biologia kości Terminologia NAUKI O CZŁOWIEKU Biologia kości Terminologia PODSTAWOWE INFORMACJE O KOŚCIACH Kośd jest jedną z najmocniejszych substancji biologicznych Szkielet jednak to mniej niż 20% masy ciała FUNKCJE KOŚCI Układ

Bardziej szczegółowo

Zadania zawarte w arkuszach egzaminacyjnych CKE w latach 2002-2007. Układ krążenia zadania

Zadania zawarte w arkuszach egzaminacyjnych CKE w latach 2002-2007. Układ krążenia zadania Zadania zawarte w arkuszach egzaminacyjnych CKE w latach 2002-2007 Zadanie 1 (2 pkt.) Schemat przedstawia budowę tętnicy. Układ krążenia zadania Podaj z uzasadnieniem, dwie cechy budowy tętnicy świadczące

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko. WSZPIZU Wydział w Gdyni

Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko. WSZPIZU Wydział w Gdyni Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko WSZPIZU Wydział w Gdyni http://www.nedo.amg.gda.pl www.nedo.amg.gda.pl/wszpziu/ Układ oddechowy Funkcje Wymiana gazowa - doprowadzenie do organizmu tlenu i odprowadzenie

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO. Autor: Paulina Duraj

BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO. Autor: Paulina Duraj BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO Autor: Paulina Duraj UKŁAD ODDECHOWY Każdy człowiek od pierwszej chwili życia aż do śmierci oddycha bez przerwy. Jest to podstawowa czynność utrzymująca funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

IRINOTECANUM. Załącznik C.35.a. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA

IRINOTECANUM. Załącznik C.35.a. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA Załącznik C.35.a. IRINOTECANUM Lp 1. IRINO TECANUM C15 RAK PRZEŁYKU 2. IRINO TECANUM C15.0 SZYJNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 3. IRINO TECANUM C15.1 PIERSIOWA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 4. IRINO TECANUM C15.2 BRZUSZNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU

Bardziej szczegółowo

Dwupłciowy tułów ludzki do ćwiczeń [ BAP_2009554.doc ]

Dwupłciowy tułów ludzki do ćwiczeń [ BAP_2009554.doc ] Dwupłciowy tułów ludzki do ćwiczeń [ ] OPIS Rozkładany, 24-częściowy tułów z niełamliwego, nieulegającego odkształceniom plastiku, przystosowanego do mycia. Wysokość: 85 cm. Głowa jest odłączalna. Dla

Bardziej szczegółowo

Układ ruchu Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka.

Układ ruchu Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Układ ruchu Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Podaj nazwy odcinków kręgosłupa oznaczonych na schemacie literami A, B, C i D. Zadanie 2. (1 pkt) Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz.

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. 42 Załącznik C.26. FLUOROURACILUM 1 FLUOROURACILUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2 FLUOROURACILUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3 FLUOROURACILUM

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE GIMNAZJUM NR 2 W RYCZOWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z BIOLOGII w klasie II gimnazjum str. 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Układ szkieletowy i mięśniowy człowieka

Układ szkieletowy i mięśniowy człowieka Układ szkieletowy i mięśniowy człowieka WskaŜ strzałką element zbudowany z tkanki kostnej zbitej i napisz jego nazwę a następnie podpisz wskazane strzałkami części kości Uzupełnij tabelę. Rodzaj związku

Bardziej szczegółowo

1. Zaznacz punkt, w którym prawidłowo opisano rozmnażanie. (0 1) A) Zmiany zachodzące w organizmie od momentu jego powstania aż do jego śmierci.

1. Zaznacz punkt, w którym prawidłowo opisano rozmnażanie. (0 1) A) Zmiany zachodzące w organizmie od momentu jego powstania aż do jego śmierci. Sprawdzian b Imię i nazwisko Klasa Liczba punktów Ocena Test podsumowujący dział XI Rozmnażanie Masz przed sobą test składający się z 15 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwych do

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy człowieka

Układ pokarmowy człowieka Układ pokarmowy człowieka Odcinki: Jama ustna Gardło Przełyk Żołądek Jelito cienkie (dwunastnica, jelito czcze, jelito kręte) Jelito grube (kątnica, okrężnica, odbytnica) Gruczoły układu pokarmowego: Ślinianki

Bardziej szczegółowo

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Rozwój gospodarczy, dokonujący się we wszystkich obszarach życia ludzi, wiąże się nieodzownie ze zmianą dominującej pozycji ciała człowieka. W ciągu doby,

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. podsumowanie

Układ pokarmowy. podsumowanie Układ pokarmowy podsumowanie Układ pokarmowy spełnia bardzo waŝne zadanie: przekształca pokarm spoŝywany przez człowieka, dostarczając organizmowi energii i składników odŝywczych, których potrzebuje on

Bardziej szczegółowo

TABELA NORM USZCZERBKU NA ZDROWIU EDU PLUS

TABELA NORM USZCZERBKU NA ZDROWIU EDU PLUS Załącznik nr I. USZKODZENIA GŁOWY. ZŁAMANIE KOŚCI POKRYWY CZASZKI. ZŁAMANIE KOŚCI PODSTAWY CZASZKI 0 3. USZKODZENIA POWŁOK CZASZKI (BEZ USZKODZEŃ KOSTNYCH) RANY SKÓRY OWŁOSIONEJ GŁOWY 4. USZKODZENIA POWŁOK

Bardziej szczegółowo

1. Funkcje układu mięśniowego:

1. Funkcje układu mięśniowego: 1. Funkcje układu mięśniowego: Organizm człowieka buduje około 600 mięśni. Stanowią one prawie połowę ciężaru ciała. Do najważniejszych funkcji mięśni należą: przemieszczanie kości, co powoduje wykonywanie

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Układ wewnątrzwydzielniczy

Układ wewnątrzwydzielniczy Układ wewnątrzwydzielniczy 1. Gruczoły dokrewne właściwe: przysadka mózgowa, szyszynka, gruczoł tarczowy, gruczoły przytarczyczne, nadnercza 2. Gruczoły dokrewne mieszane: trzustka, jajniki, jądra 3. Inne

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy. Drogi oddechowe. + płuca + opłucna

Układ oddechowy. Drogi oddechowe. + płuca + opłucna Układ oddechowy Układ oddechowy Drogi oddechowe + płuca + opłucna I. Górne drogi oddechowe: nos i gardło 1. Nos - szkielet nosa zewnętrznego: kostny - kości nosowe, wyrostki czołowe szczęk chrzęstny -

Bardziej szczegółowo

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR IV

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR IV Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne Zakres rozszerzony Obowiązujący podręcznik: Biologia na czasie 1, Biologia na czasie 2, Podręczniki

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Gruczołami wspomagającymi proces trawienia są: ślinianki, wątroba i trzustka.

Gruczołami wspomagającymi proces trawienia są: ślinianki, wątroba i trzustka. Spis treści: 1.Budowa układu pokarmowego człowieka. 2.Jama ustna. 3.Budowa zęba. 4.Ślinianki. 5.Gardło i przełyk. 6.Żołądek. 7.Jelito cienkie. 8.Jelito grube. 9.Trzustka. 10.Wątroba. 11.Trawienie pokarmu.

Bardziej szczegółowo

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia Kategoria, WITAMINY VITAMINS 1 Wiatminy ogólnie Vitamins, in general - witaminy pomagają w rozwoju wszystkich struktur organizmu; - witaminy pomagają zachować silny organizm; - witaminy są niezbędne dla

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK: PIELEGNIARSTWO; I rok I ο PRZEDMIOT: ANATOMIA (ĆWICZENIA 45h) ĆWICZENIE 1 (01.10.2012) ĆWICZENIE 2 (04.10.2012) ĆWICZENIE 3 (08.10.

KIERUNEK: PIELEGNIARSTWO; I rok I ο PRZEDMIOT: ANATOMIA (ĆWICZENIA 45h) ĆWICZENIE 1 (01.10.2012) ĆWICZENIE 2 (04.10.2012) ĆWICZENIE 3 (08.10. KIERUNEK: PIELEGNIARSTWO; I rok I ο PRZEDMIOT: ANATOMIA (ĆWICZENIA 45h) ĆWICZENIE 1 (01.10.2012) - Zapoznanie się z regulaminem i przepisami BHP obowiązującymi na zajęciach. Podstawowe mianownictwo anatomiczne

Bardziej szczegółowo

II. III. Scenariusz lekcji. I. Cele lekcji. Metoda pracy rozwiązywanie testu. Środki dydaktyczne formularz testu. Przebieg lekcji

II. III. Scenariusz lekcji. I. Cele lekcji. Metoda pracy rozwiązywanie testu. Środki dydaktyczne formularz testu. Przebieg lekcji Scenariusz lekcji I. Cele lekcji 1) Wiadomości Uczeń: zna pojęcia: trawienie, odżywianie, enzymy wymienia narządy układu pokarmowego (jama ustna, przełyk, żołądek, wątroba, trzustka, jelito) zna funkcje

Bardziej szczegółowo

www.szkola.wp.pl Matura 2012: biologia (poziom podstawowy) przykładowe odpowiedzi:

www.szkola.wp.pl Matura 2012: biologia (poziom podstawowy) przykładowe odpowiedzi: Matura 2012: biologia (poziom podstawowy) przykładowe odpowiedzi: Zadanie 1. NAZWA UKŁADU UKŁAD ODDECHOWY UKŁAD ROZRODCZY ROLA NABŁONKA MIGAWKOWEGO WYCHWYTUJE ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA, DZIĘKI CZEMU ZAPOBIEGA

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014

Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014 Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014 Kod ucznia Informacje dla ucznia 1. Na stronie tytułowej arkusza w wyznaczonym miejscu wpisz swój kod ustalony przez komisję.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA. HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej całości

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA. HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej całości SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA NAUCZYCIEL PROWADZĄCY... TEMAT LEKCJI: Rozwój płodowy człowieka KLASA... DATA:... GODZ... HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

Zadania dla II klasy gimnazjum BIOLOGIA

Zadania dla II klasy gimnazjum BIOLOGIA Zadania dla II klasy gimnazjum BIOLOGIA CZĘŚĆ I zadania zamknięte (0-1 pkt) zadanie 1 Za pobieranie tlenu i usuwanie dwutlenku węgla z organizmu odpowiedzialny jest układ a. pokarmowy b. oddechowy c. rozrodczy

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

W y m a g a n i a e d u k a c y j n e z b i o l o g i i k l a s a I I

W y m a g a n i a e d u k a c y j n e z b i o l o g i i k l a s a I I W y m a g a n i a e d u k a c y j n e z b i o l o g i i k l a s a I I D z i a ł : O R G A N I Z M C Z Ł O W I E K A poziomy organizacji organizmu układy narządów człowieka. klasyfikuje człowieka jako przedstawiciela

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 12/2012 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 28 lutego 2012 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy człowieka

Układ pokarmowy człowieka Układ pokarmowy człowieka Odżywianie się, a więc proces pobierania i asymilowania pokarmu, jest jedną z podstawowych funkcji życiowych, od których zależy funkcjonowanie całego organizmu. Zespół narządów

Bardziej szczegółowo

Nowotwory u dzieci we wskazaniach innych niż wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego zakwalifikowanych do poniższych rozpoznań wg ICD-10

Nowotwory u dzieci we wskazaniach innych niż wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego zakwalifikowanych do poniższych rozpoznań wg ICD-10 Załącznik C.64. TEMOZOLOMIDUM Nowotwory u dzieci we wskazaniach innych niż wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego zakwalifikowanych do poniższych rozpoznań wg ICD-10 L.p. 1 TEMOZOLOMIDUM C22.0

Bardziej szczegółowo

1. Zarys historii embriologii 3 Zarys historii embriologii medycznej w Polsce 13

1. Zarys historii embriologii 3 Zarys historii embriologii medycznej w Polsce 13 Spis treści CZĘŚĆ OGÓLNA 1. Zarys historii embriologii 3 Zarys historii embriologii medycznej w Polsce 13 2. Układ rozrodczy 17 Układ rozrodczy żeński 17 Narządy rozrodcze wewnętrzne 17 Narządy rozrodcze

Bardziej szczegółowo

Ból w klatce piersiowej. Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM

Ból w klatce piersiowej. Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM Ból w klatce piersiowej Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM Patomechanizm i przyczyny Źródłem bólu mogą być wszystkie struktury klatki piersiowej, z wyjątkiem miąższu płucnego: 1) serce

Bardziej szczegółowo

Marian Bartkowiak Nastawienia 1

Marian Bartkowiak Nastawienia 1 l.p. Nastawienie do: 1. + aminokwasów, aminokwasów jako życia, bycia zawsze gotowym na aminokwasy, bycia zawsze otwartym na aminokwasy, bycia zawsze gotowym na aminokwasy jako na, bycia zawsze otwartym

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

NZ.1.2 PROFIL KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNY TYP PRZEDMIOTU OBLIGATORYJNY Forma studiów

NZ.1.2 PROFIL KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNY TYP PRZEDMIOTU OBLIGATORYJNY Forma studiów Tabela 1. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE NZ.1.2 PROFIL KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNY TYP PRZEDMIOTU OBLIGATORYJNY

Bardziej szczegółowo

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK Temat: Układ nerwowy i hormonalny Zadanie 1. Zaznacz poprawną odpowiedź. Co to są hormony? a) związki chemiczne wytwarzane w gruczołach łojowych, które regulują pracę

Bardziej szczegółowo

Poziom wymagań edukacyjnych dla klasy 1I

Poziom wymagań edukacyjnych dla klasy 1I Poziom wymagań edukacyjnych dla klasy 1I Temat lekcji treści nauczania 1.Organizacja pracy na lekcji biologii w kl. II. 2.Organizm człowieka jako funkcjonalna całość dziedziny biologii zajmujące się budową

Bardziej szczegółowo

DNO ŻOŁ DKA TRZON ŻOŁ DKA UJŚCIE ODŹWIERNIKA ODŹWIERNIK KRZYWIZNA MNIEJSZA ŻOŁ DKA, NIEOKREŚLONA KRZYWIZNA WIĘKSZA ŻOŁ DKA, NIEOKREŚLONA

DNO ŻOŁ DKA TRZON ŻOŁ DKA UJŚCIE ODŹWIERNIKA ODŹWIERNIK KRZYWIZNA MNIEJSZA ŻOŁ DKA, NIEOKREŚLONA KRZYWIZNA WIĘKSZA ŻOŁ DKA, NIEOKREŚLONA Zał cznik C.64. TEMOZOLOMIDUM L.p. 1. TEMOZOLOMIDUM C16 2. TEMOZOLOMIDUM C16.0 3. TEMOZOLOMIDUM C16.1 4. TEMOZOLOMIDUM C16.2 5. TEMOZOLOMIDUM C16.3 6. TEMOZOLOMIDUM C16.4 7. TEMOZOLOMIDUM C16.5 8. TEMOZOLOMIDUM

Bardziej szczegółowo

KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP REJONOWY 2015/16

KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP REJONOWY 2015/16 KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP REJONOWY 2015/16 Nr Max ilość zad. punktów 1. 2 pkt Mechanizmy termoregulacyjne 1.Podskórne naczynia krwionośne (rozszerzają się / zwężają się) Prawidłowe odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA ROK I 1. Jednostka uczelniana odpowiedzialna za nauczanie przedmiotu: 2. Kierownik Zakładu:

ANATOMIA ROK I 1. Jednostka uczelniana odpowiedzialna za nauczanie przedmiotu: 2. Kierownik Zakładu: ANATOMIA ROK I 1. Jednostka uczelniana odpowiedzialna za nauczanie przedmiotu: Zakład Anatomii Prawidłowej Człowieka UMB 2. Kierownik Zakładu: Prof. dr hab. Janusz Bogdan Dzięcioł 3. Osoba odpowiedzialna

Bardziej szczegółowo

UKŁAD SZKIELETOWY CZŁOWIEKA

UKŁAD SZKIELETOWY CZŁOWIEKA 1. PODZIAŁ I BUDOWA KOŚCI UKŁAD SZKIELETOWY CZŁOWIEKA Szkielet dorosłego człowieka składa się z 206 kości. Ze względu na kształt dzielimy je na cztery rodzaje: - długie kość ramieniowa albo udowa - krótkie

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy. Wymiana gazowa = respiracja wymiana tlenu i dwutlenku węgla między środowiskiem zewnętrznym a organizmem.

Układ oddechowy. Wymiana gazowa = respiracja wymiana tlenu i dwutlenku węgla między środowiskiem zewnętrznym a organizmem. Układ oddechowy Wymiana gazowa = respiracja wymiana tlenu i dwutlenku węgla między środowiskiem zewnętrznym a organizmem. 1 oddychanie zewnętrzne między środowiskiem zewnętrznym a narządem (układem) oddechowym,

Bardziej szczegółowo

Spis Tabel i rycin. Spis tabel

Spis Tabel i rycin. Spis tabel Spis Tabel i rycin Spis tabel 1. Podział stawów ze względu na ilość osi ruchów i ukształtowanie powierzchni stawowych. 20 2. Nazwy ruchów w stawach człowieka w pozycji anatomicznej..... 21 3. Zestawienie

Bardziej szczegółowo

POŁĄCZENIA KOŃCZYNY GÓRNEJ

POŁĄCZENIA KOŃCZYNY GÓRNEJ Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 POŁĄCZENIA KOŃCZYNY GÓRNEJ POŁĄCZENIE Z TUŁOWIEM Kończyna górna jest połączona z kośćcem tułowia za pomocą obręczy złożonej z obojczyka i łopatki. W tym połączeniu znajdują się

Bardziej szczegółowo

Umiejętności do opanowania z poszczególnych działów z biologii. Klasa 1

Umiejętności do opanowania z poszczególnych działów z biologii. Klasa 1 Umiejętności do opanowania z poszczególnych działów z biologii Klasa 1 Dział Wymagania podstawy programowej I. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka ( VI. 1 12) wykazuje, na podstawie dotychczasowych

Bardziej szczegółowo

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych!

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych! CHOROBY NOWOTWOROWE Palenie tytoniu kojarzy się przede wszystkim z rakiem płuc. W rzeczywistości, papierosy powodować mogą znacznie więcej nowotworów złośliwych. Zalicza się do nich na przykład: raka krtani,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE Z BIOLOGII W GIMNAZJUM. Dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

WYMAGANIA PROGRAMOWE Z BIOLOGII W GIMNAZJUM. Dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej WYMAGANIA PROGRAMOWE Z BIOLOGII W GIMNAZJUM Dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział I. Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu Temat

Bardziej szczegółowo

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia Aktywność fizyczna - jest to dowolna forma ruchu ciała

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE II GIMNAZJUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE II GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE II GIMNAZJUM Program nauczania biologii w gimnazjum PULS ŻYCIA autor: Anna Zdziennicka Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z biologii dla klasy II A gimnazjum

Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z biologii dla klasy II A gimnazjum Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z biologii dla klasy II A gimnazjum OCENA SEMESTRALNA I SEMESTR( Powtórzenie z kl 1) Wymagania podstawowe V.2. Układ pokarmowy określa

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii do klasy II gimnazjum na podstawie programu Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii do klasy II gimnazjum na podstawie programu Puls życia I. Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu Gimnazjum w Pewli Ślemieoskiej Wymagania edukacyjne z biologii do klasy II gimnazjum na podstawie programu Puls życia Organizm człowieka jako funkcjonalna

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY BIOLOGICZNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH. ETAP WOJEWÓDZKI - rozwiązania zadań

KONKURS PRZEDMIOTOWY BIOLOGICZNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH. ETAP WOJEWÓDZKI - rozwiązania zadań KONKURS PRZEDMIOTOWY BIOLOGICZNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH ETAP WOJEWÓDZKI - rozwiązania zadań Zadanie 1. (0-10 pkt.) 1 pkt za nazwę i 1 pkt za przyporządkowanie wszystkich funkcji i cech danego

Bardziej szczegółowo

CENNIK BADAŃ DIAGNOSTYCZNYCH ZAKŁAD RADIOLOGII

CENNIK BADAŃ DIAGNOSTYCZNYCH ZAKŁAD RADIOLOGII CENNIK BADAŃ DIAGNOSTYCZNYCH ZAKŁAD RADIOLOGII LP KOD ICD-9 Nazwa procedury Cena badania w zł Pracownia radiologii (rtg) 1 87.04.1 Tomografia siodła tureckiego 64,00 2 87.092 RTG krtani bez kontrastu (zdjęcia

Bardziej szczegółowo

GEMCYTABINUM. Załącznik C.28. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz.

GEMCYTABINUM. Załącznik C.28. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1050 Poz. 42 Załącznik C.28. GEMCYTABINUM 1 GEMCYTABINUM C11 NOWOTWÓR ZŁOŚLIWY CZĘŚCI NOSOWEJ GARDŁA (NASOPHARYNX) 2 GEMCYTABINUM C11.0 ŚCIANA GÓRNA CZĘŚCI NOSOWEJ GARDŁA

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA wykład 2 Układ Sercowo - Naczyniowy. 18 października 2006

ANATOMIA wykład 2 Układ Sercowo - Naczyniowy. 18 października 2006 1. Naczynia krwionośne. tętnice krew płynie od serca do tkanek (sieci naczyń kapilarnych / włosowatych) bez względu na to czy zawierają krew natlenowaną czy odtlenowaną) krew od serca grube ściany oddają

Bardziej szczegółowo

Chirurgia - klinika. złamania krętarzowe wyciąg szkieletowy na 8-10 tyg.; operacja

Chirurgia - klinika. złamania krętarzowe wyciąg szkieletowy na 8-10 tyg.; operacja złamania szyjki kości udowej podwieszenie na taśmach wyciągowych na 6 tyg.; proteza metalowa; leczenie operacyjne złamania krętarzowe wyciąg szkieletowy na 8-10 tyg.; operacja złamania trzonu kości udowej

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii dla klasy II gimnazjum oparty na podręczniku Puls życia 2

Rozkład materiału z biologii dla klasy II gimnazjum oparty na podręczniku Puls życia 2 Rozkład materiału z biologii dla klasy II gimnazjum oparty na podręczniku Puls życia 2 Dział programu Materiał nauczania Wymagania podstawowe (na 2 i 3) uczeń 1. Zapoznanie z wymaganiami z biologii i systemem

Bardziej szczegółowo