Co lubi twoja krew. świat dawcy. Być jak... dawca. Leczenie małych bohaterów. wiosna Promocja krwiodawstwa Twoje zadania specjalne

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Co lubi twoja krew. świat dawcy. Być jak... dawca. Leczenie małych bohaterów. wiosna 2010. Promocja krwiodawstwa Twoje zadania specjalne"

Transkrypt

1 wiosna 2010 Pismo Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi Kwartalnik bezpłatny nr 1/2010 Promocja krwiodawstwa Twoje zadania specjalne Być jak... dawca Leczenie małych bohaterów Punkt w Wieluniu i Wieruszowie Co lubi twoja krew Sprawdź gdzie i kiedy możesz oddać krew

2 w numerze Kwartalnik bezpłatny nr 1/2010 TEMAT NUMERU SŁOWEM WSTĘPU Za oknami nareszcie wiosna. Słońce radośnie wygląda zza chmur, zaprasza nas na spacer. W wolnej chwili zachęcam jednak do lektury kolejnego już numeru Świata Dawcy. Tym razem przygotowaliśmy dla Państwa dużą porcję informacji odnośnie krwi - na kolejnych stronach znajdziecie nie tylko fakty medyczne, ale także porcję mitów i wierzeń oraz wskazówki co jeść, aby dbać o siebie i swoją krew. Zaczynamy także nowy cykl, dzięki któremu będziecie mieli możliwość poznania osób, które pobierają nam krew oraz tych, którzy ją wykorzystują na co dzień, aby ratować życie (Szpital im. Konopnickiej w Łodzi). Prócz tego porcja zapowiedzi i relacji z wydarzeń przeznaczonych dla dawców krwi. Jak znaleźć wolną chwilę na to wszystko, przeczytacie na stronach 19-20, a kiedy już ją znajdziecie, zapraszamy do wzięcia udziału w konkursach z nagrodami (str. 23) oraz do Punktów Pobierania (wykaz na ostatniej stronie). Zachęcamy do dzielenia się z nami opiniami i spostrzeżeniami: Wydawca: Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi ul. Franciszkańska 17/ Łódź Kontakt z redakcją: ul. Franciszkańska 17/ Łódź tel Redaktor naczelny: Aneta Świątczak Zespół Redakcyjny: Andrzej Chałupka, Sławomir Julski, Jolanta Korbicka, Ewa Korzepa, Katarzyna Mikołajczyk, Urszula Mucha, Maria Śniecikowska, Elżbieta Wiszniewska-Gauer Realizacja: Next Step Aneta Świątczak 12 Krew najcenniejszy lek 14 Krew na językach 14 Krew w motywach i wierzeniach ludowych 15 Badania krwi 16 Zdrowie na talerzu jak to co jemy wpływa na nasze zdrowie i naszą krew wydarzenia 3 Motoserce znów odpali 3 Rejestracja dawców szpiku 3 Internet w RCKiK 3 Światowy Dzień Krwiodawcy w Łodzi 4 Wampiry znów zaatakują 4 Kącik zabaw dla dzieci 4 Konkurs plastyczny 4 Dzień Honorowych Kobiet 4 Graliśmy z Orkiestrą ludzie 5 Chęć pomocy rozmowa z Markiem Sławińskim prezesem Klubu HDK przy RCKiK w Łodzi 6 Być jak... dawca sylwetki dawców krwi 8 Choroba uleczalna rozmowa z ordynatorem oddziału Onkohematologicznego 10 Rozwój propagowania w Łodzi 11 Kobiety pracujące rozmowa z pielęgniarkami z Wielunia 11 Dobre praktyki w propagowaniu honorowego krwiodawstwa dawca 19 Zarządzaj czasem efektywnie 21 Wykaz miejscowości, w których organizowane będzie pobieranie krwi 22 Rozrywka 23 Pytania z forum 23 Przed oddaniem krwi 24 Godziny otwarcia Punktów Pobierania w województwie łódzkim

3 wydarzenia AKCJA Motoserce znów odpali Już w kwietniu w łódzkiej Manufakturze odbędzie się kolejna zbiórka krwi, która ma pomóc w ratowaniu zdrowia i życia dzieci. Motoserce to zbiórka krwi, która prowadzona jest w 39 miastach Polski (w woj. łódzkim - w Łodzi, Strykowie, Tomaszowie Mazowieckim i Zduńskiej Woli). Impreza połączona z koncertami i licznymi pokazami artystycznymi już 10 kwietnia zagości m.in. na rynku Manufaktury w Łodzi. W tej oryginalnej formie krwiodawstwo promowane jest już od kilku lat. Imprezę wymyślili i z powodzeniem organizują, zarówno w dużych, jak i małych miejscowościach, członkowie polskich klubów motocyklowych. Ponad dwa tysiące osób pracuje nad pozyskaniem jak największej ilości chętnych do oddania krwi na rzecz dzieci. Dzięki ich zaangażowaniu pomoc mogą otrzymać najmłodsi pacjenci szpitali. Podczas tegorocznej akcji na łodzian będzie czekało mnóstwo atrakcji: pokazy tańca brzucha, pokazy mody, występy zespołu Pędziwiatry, DNA oraz 4U (zespół ze szkoły tańca prowadzonej przez Natalię Madejczyk - choreografa i finalistkę You Can Dance ), pokazy ratownictwa medycznego oraz sztuk walki (karate i capoeira), a także koncerty. Zagrają: Portiernia, Tres Botelles De La Leche, IRMISH oraz IRA., oraz Parada Motocyklowa ulicami Łodzi. Krew w Łodzi można będzie oddać od godziny do (impreza trwa do 21.00). Praktyczne wskazówki i zalecenia dla krwiodawców oraz harmonogram imprez w wojeództwie można znaleźć na stronie Sławek Julski koordynator akcji MOTOSERCE w województwie łódzkim Motoserce 2009, al. Politechniki, Łódź OGŁOSZENIE Krajowy Rejestr Dawców Szpiku Od 11 grudnia 2009 roku w Regionalnym Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa odbywa się rejestracja potencjalnych dawców szpiku kostnego. Aby zostać wpisanym na listę potencjalnych dawców szpiku, nie trzeba oddawać 450 ml krwi! Wystarczy przyjść do Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa przy ul. Franciszkańskiej 17/25 w Łodzi, wypełnić odpowiedni formularz i poddać się standardowemu badaniu krwi (pobierana jest mała próbka krwi do oznaczenia antygenów na ich podstawie ustala się zgodność komórek dawcy i biorcy). Ze względu na rodzaj badań jakie należy przeprowadzić, zapisy do rejestru potencjalnych dawców szpiku odbywają się tylko w siedzibie RCKiK w Łodzi. CENTRUM Internet w RCKiK Centrum ma już swój hot-spot. Chcesz z niego skorzystać, zapytaj o login i hasło w rejestracji. Od grudnia 2009 roku dawcy odwiedzający Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi przy ul. Franciszkańskiej mogą korzystać z bezpłatnego, bezprzewodowego dostępu do internetu. Aby połączyć się z internetem wystarczy laptop, netbook lub telefon komórkowy z bezprzewodową kartą sieciową. Internet dostępny w RCKiK jest siecią zabezpieczoną, dlatego przed połączeniem należy podać login i hasło każdorazowo są one dostępne w rejestracji. Bezprzewodowe punkty dostępu do internetu nazywane Pierwsza baza danych o potencjalnych dawcach szpiku powstała w Stanach Zjednoczonych i liczy ponad 4,5 mln osób. Na terenie Polski działa pięć rejestrów, a największy Centralny Rejestr Niespokrewnionych Dawców Szpiku i Krwi Pępowinowej Poltransplant ma w swojej bazie ponad 31 tys. osób. Więcej informacji o oddawaniu szpiku w kolejnym numerze Świata Dawcy oraz pod numerem telefonu: są hot-spotami (ang. gorący punkt). Pozwalają one użytkownikom na korzystanie z internetu na zasadach określonych przez właściciela czasami hotspot umożliwia połączenie się tylko z kilkoma stronami np. danego banku, w którego placówce jesteśmy, czasami dostęp do niego jest płatny (opłatę wnosi się za pomocą karty kredytowej, wykupując czas korzystania z sieci). Coraz częściej jednak hotspoty są darmowe, a co za tym idzie stają się bardziej powszechne. Inwestują w ich utworzenie hotele, restauracje, placówki medyczne czy gminy. Światowy Dzień Krwiodawcy w Łodzi W dniu 14 c z e r w c a w s z y s c y krwiodawcy mają swoje święto. Z tej okazji Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa przygotowuje liczne atrakcje dla dawców z województwa łódzkiego. Szczegóły poznacie w czerwcu na stronie www. krwiodawstwo.pl oraz w punktach pobierania i na ekipach. Święto Krwiodawców ustanowione zostało w dniu urodzin Karla Landsteinera człowieka, który odkrył układ grupowy krwi ABO, za co został uhonorowany nagrodą Nobla. Światowy Dzień Krwiodawstwa został ogłoszony po raz pierwszy w 1995 roku przez Światową Organizację Zdrowia (reprezentującą 192 państwa), Międzynarodową Federację Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca (181 organizacji), Międzynarodową Federację Organizacji Krwiodawców (ponad 50 krajowych organizacji krwiodawców) oraz Międzynarodowe Towarzystwo Transfuzjologiczne. 3

4 wydarzenia STUDENCI Wampiry znów zaatakują W maju odbędzie się kolejna ogólnopolska akcja pobierania krwi wśród studentów. W Łodzi w Wampiriadzie biorą udział m.in. Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Medyczny, Politechnika Łódzka, Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna czy Wyższa Szkoła Edukacji Zdrowotnej. Niezależne Zrzeszenie Studentów (NZS), organizator akcji, planuje przeprowadzić wiosenną zbiórkę krwi aż w 16 miejscach. Studenci, którzy oddadzą krew podczas Wampiriady, tradycyjnie otrzymają czekolady, wafelka, napój energetyczny oraz koszulkę z wampirem, a także zwolnienie z zajęć i zaproszenie na WampirParty. Więcej informacji można znaleźć na stronie: Pracę wykonała Olga Kardas Pracę wykonała Natalia Talarska autorka: Olga Kardas ze Szkoły Podstawowej nr 17 w Pabianicach. Pracę można odglądać w kalendarzu na 2010 rok. Konkurs plastyczny Dzieci z Pabianickich szkół podstawowych oraz gimnazjów również wspierają honorowe krwiodawstwo. Chociaż nie mogą jeszcze oddawać krwi, biorą udział w konkursach plastycznych organizowanych przez Rejonowy Klub Honorowych Dawców Krwi PCK w Pabianicach. Konkurs dla uczniów pabianickich szkół (klasy V i VI szkół podstawowych, gimnazja), organizowany jest od 2003 roku. Od 2006 roku, najlepsza praca (pod względem kolorystycznym), zdobi kalendarz wydawany przez Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi. autorka: Natalia Talarek ze Szkoły Podstawowej nr 8 w Pabianicach. Pracę można było odglądać w kalendarzu na 2009 rok. w SKRÓCIE Dzień Honorowych Kobiet Spotkanie z okazji Dnia Kobiet, które jest już tradycją Rejonowej Rady Honorowych Dawców Krwi PCK w Pabianicach, w tym roku odbyło się 2 marca. Zorganizowano je w Spółdzielczym Domu Kultury Pabianickiej Spółdzielni Mieszkaniowej, wzięło w nim udział 60 pań. Spotkanie to było okazją do wyróżnienia wielu kobiet odznakami i dyplomami. Za honorowe oddawanie krwi i wspieranie ruchu HDK PCK odznaką Zasłużony dla Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi zostały wyróżnione: Dorota Przybylska, Małgorzata Cieślak, Iwona Małkus i Krystyna Chmiel. Odznaki Zasłużony Honorowy Dawca Krwi otrzymały: Krystyna Chmiel II st. (oddała 16 litrów krwi) i Henryka Krulik I st. (oddała 20 litrów krwi). Dyplomy uznania zaś otrzymały: Iwona Małkus, Ewa Kaszowska, Katarzyna Giedrojć, Urszula Krawczyk, Renata Modzelewska i Aleksandra Kapucińska. W spotkaniu wzięli udział także Starosta Powiatu Pabianickiego Krzysztof Habura, Prezydent Miasta Pabianic Zbigniew Dychto oraz Dyrektor Łódzkiego Zarządu Okregowego PCK Stanisław Maciejewski. Kącik zabaw dla dzieci Rodzice, którzy chcą oddać krew w Regionalnym Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi, mogą przyjechać na ul. Franciszkańską z dzieckiem. Z myślą o najmłodszych został przygotowany kącik zabaw, gdzie milusińscy mogą pobawić się klockami, ułożyć puzzle, rysować na kartonie i tablicy. A wszystko to na kolorowym dywanie i w otoczeniu postaci z bajek. Kącik zabaw znajduje się na końcu sali, w której dawcy czekają na badanie lekarskie. Graliśmy z Orkiestrą Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy zagrała już po raz 18. Podczas finału, który odbył się 10 stycznia br., jak zwykle krew oddało wiele osób. Wszystkie Punkty Pobierania w województwie łódzkim były tego dnia otwarte, dzięki czemu udało nam się zebrać prawie 200 litrów krwi (ponad 430 dawców). Mówi Katarzyna Mikołajczyk, pielęgniarka nadzorująca i koordynująca, kierownik ekipy w Manufakturze: - Wiele osób przychodziło oddać krew z marszu. Zauważyli stojak z informacją gdzie jesteśmy i wchodzili. Podczas Orkiestry prócz czekolad, napoju i wafelka, rozdawaliśmy także serduszka. 4

5 ludzie Ma na swoim koncie ponad 120 litrów oddanej krwi, chociaż kiedyś myślał, że nie uda mu się dobić nawet do 5. O swojej pracy i działalności na rzecz klubu Honorowych Dawców Krwi przy Regionalnym Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi (RCKiK) opowiada jego prezes Marek Słowiński. Chęć pomocy : Jak zaczęła się Pana przygoda z oddawaniem krwi? Kiedyś usłyszałem apel w radiu. Było mało krwi w banku krwi i proszono dawców o jej oddawanie, więc poszedłem. Pierwszym moim założeniem było dojść do 5 czy 6 litrów, tak żeby mieć zasłużonego (przyp. red. odznaka Zasłużony Honorowy Dawca Krwi wykaz ilości oddanej krwi, niezbędnej do otrzymania odznaki w ramce obok). Kiedy ja oddawałem pierwszy raz, był ze mną mężczyzna, który miał już 12 litrów na koncie pomyślałem sobie wtedy, że ja nigdy nie osiągnę takiego wyniku. Jednak z biegiem czasu, jak już raz się zaczęło, to samo poleciało. Najpierw było 6, potem 12, Oddałem ponad 120 litrów krwi. Ale przecież nie oddaje się dla rekordów, tylko żeby komuś pomóc. Tytuł i odznaka Zasłużony Honorowy Dawca Krwi jest zaszczytnym wyróżnieniem nadawanym honorowym dawcom krwi przez Polski Czerwony Krzyż po oddaniu krwi w ilości: 1. Odznaka brązowa (dawniej III stopnia) przysługuje honorowemu dawcy krwi: - kobiecie, która oddała w dowolnym okresie co najmniej 5 litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość innych jej składników; - mężczyźnie, który oddał w dowolnym okresie co najmniej 6 litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość innych jej składników. 2. Odznaka srebrna (dawniej II stopnia) przysługuje honorowemu dawcy krwi: - kobiecie po oddaniu co najmniej 10 litrów jw. - mężczyźnie po oddaniu co najmniej 12 litrów jw. 3. Odznaka złota (dawniej I stopnia) przysługuje honorowemu dawcy krwi: - kobiecie po oddaniu co najmniej 15 litrów jw. - mężczyzna po oddaniu co najmniej 18 litrów jw. : Jak trafił Pan do Klubu HDK PCK? Zapisałem się do Klubu Honorowych Dawców Krwi przy Wojewódzkiej Stacji Krwiodawstwa, kiedy on powstawał. Powiedział mi o nim lekarz, który mnie wtedy badał. Obecnie do Klubu należy 2010 osób i jest to największy klub w Łodzi. Pozostałe kluby HDK mają około 300 członków. : Czym Pan się zajmuje w Klubie? Do moich zadań jako prezesa należy m.in. organizacja spotkań świątecznych dla dawców, występowanie do Zarządu Głównego PCK o przyznanie odznak zasłużonego czy dyżurowanie w Klubie. Siedziba nasza mieści się w RCKiK, tuż obok sali, w której pobierana jest krew. Staram się być tam tak często, jak tylko mogę. Rozmawiam wówczas z dawcami, zachęcam do oddawania krwi, do zapisywania się do klubu, wyjaśniam również do kogo trafiają czekolady, które krwiodawcy wrzucają do skrzynki itp. Pomysł zbiórki czekolad dla dzieci z domów dziecka wyszedł właśnie od nas, klubowiczów. Zauważyliśmy, że nie zawsze dawca, zwłaszcza młody, chce zabierać do domu 8 tabliczek czekolady. Postanowiliśmy więc, że będziemy zbierać i przekazywać do domów dziecka czy domów opieki te tabliczki, z których zrezygnują dawcy. A każdego roku jest to kilka tysięcy czekolad. 5

6 ludzie Być jak... dawca Dawcami są ludzie w różnym wieku, o różnych zainteresowaniach, z różnymi doświadczeniami... Wszystkich ich łączy jednak bezinteresowna chęć pomocy innym. Na co dzień nie mówi się o nich, częściej słyszymy apele o krew. Na łamach Świata Dawcy prezentujemy więc kilka osób, które w osatatnim czasie wzięły udział w akcjach pobierania krwi (ekipy stacjonarne i ambulans). Dariusz Jurkowski (Ekipa w MPK Łódź) policjant Komendy Miejskiej Policji w Łodzi z sześcioletnim stażem - pierwszy raz oddał krew w 1996 roku. Dzięki koledze pracującemu w MPK zapisał się do Klubu HDK przy MPK Łódź i od 2008 roku oddaje krew regularnie co 2 miesiące. Po pracy ćwiczy takewondo, chodzi na siłownię i basen, latem przesiada się na rower. Michał Rudnicki (Ekipa w ZSP w Koluszkach) 4 klasa ZSP nr 2 - oddał krew drugi raz w życiu. Lubi pomagać ludziom. Prywatnie lubi jazdę na snowboardzie i wędkarstwo. Po szkole chciałby zacząć pracować i dalej się uczyć. Jeśli wszystko pójdzie po jego myśli, planuje zostać ratownikiem medycznym. Alicja Teodorczyk (RCKiK, ul. Franciszkańska) uczennica III LO w Zgierzu - oddała krew po raz pierwszy 10 lutego To jest takie fajne przedsięwzięcie. Wielu moich znajomych specjalnie odczekało, aby skończyć 18 lat i przyjść oddać - uważa Alicja. - Bałam się wkłucia, ale okazało się że niepotrzebnie. Tutaj pracują przesympatyczni ludzie, którzy wyjaśnili mi co i jak, i gdzie... Bo ze stresu, że oddaję pierwszy raz, nie wiedziałam, co mam robić - uśmiecha się. Sławomir Olek (Ekipa w Wieluniu) Klasa IIIe I LO im. T. Kościuszki w Wieluniu - Oddałem krew bez żadnych problemów i nadal będę to robił, bo chcę pomóc ludziom po wypadkach - mówi Sławek. A po szkole? Gdyby nie było matury, już teraz poszedłby do pracy i spędzał trochę więcej czasu przed komuterem. Kasia Lewandowska (Ekipa w Wieluniu) Klasa IIIe I LO im. T. Kościuszki w Wieluniu - Bardzo chciała oddać krew, ale ze zdenerwowania nic nie wyszło... - Za jakiś czas znów spróbuję. Chcę to zrobić, bo może w przyszłości ja będę potrzebować pomocy? - mówi Kasia. W wolnym czasie... uczy się do matury. Wszystko inne poszło w odstawkę. Ma plan dostać się na prawo albo na psychologię biznesu. 6

7 ludzie Andrzej Pachucy (Ekipa w MPK Łódź) wiceprezes Klubu HDK przy MPK Łódź - W obecnej formie klub działa od 4 lat, ale jego początki sięgają 30 lat wstecz. - Mieliśmy mały przestój, aktywnie działamy znów od 2006 roku. Mamy około 500 członków, a reguloarnie na nasze akcje przychodzi ok. 50 osób - nie tylko pracowników MPK, ale i ich rodziny, pielęgniarki ze szpitala im. Sonnenberga w Łodzi czy policjanci z komisariatu przy ul. Wysokiej - tłumaczy. Od stycznia 2010 roku klub ma nową siedzibę przy ul. Wierzbowej 51 (obok Muzeum Komunikacji Miejskiej). 24 godziny na dobę do dyspozycji dawców jest kuchnia, siłownia, trambambula oraz dostęp do internetu. Maciej Zieliński (RCKiK, ul. Franciszkańska) został przyłapany na fotelu na początku lutego, podczas pierwszego oddawania osocza - mieszka w Łodzi, honorowym dawcą jest od ponad dziesięciu lat. Lubi robić coś dla innych, i choć boi się widoku krwi, oddaje ją regularnie. ASIA, PAULINA, DAWID (Ekipa na Politechnice Łódzkiej) Asia (II rok papiernictwa) jest w samorządzie, więc wiedziała o akcji honorowego krwiodawstwa. Ponieważ w jej rodzinie była ostatnio potrzebna krew, dlatego przyszła. To był jej pierwszy raz. Paulina (studentka II roku papiernictwa) oddała krew już po raz 5 albo 6, chociaż ma dopiero 22 lata. Przyszła razem z koleżanką, której wyjaśniała, że to nie boli. Dawid (I rok budownictwa) od dawna chciał oddać krew. Kiedy dostał ulotkę o akcji pobierania krwi na Politechnice Łódzkiej zorganizowanej przez Samorząd, postanowił przyjść. - To mnie nic nie kosztuje, a mogę dać wiele - mówi. Małgorzata Miazek (Ekipa w MPK Łódź) uczennica policealnego studium - krew oddawała po raz 4, i jak przyznała, została zwerbowana przez Bartka (syna pracownika MPK). Jeśli tylko może oddać krew, korzysta z okazji, czy to podczas akcji w MPK czy w ambulansie spotkanym po drodze. W wolnym czasie spotyka się ze znajomymi i chodzi na basen. Marek Ponczyński (Ekipa w Kredyt Banku, Łódź) Dyrektor I oddziału Kredyt Banku w Łodzi - przyszedł oddać krew, bo zaraził go tą ideą Krzysztof Nowakowski (koordynator wolonatriatu w KB). Prywatnie od 20 lat doskonali się w wielu dziedzinach. Jego zainteresowania sięgają od ogrodów holenderskich w zbiornikach wodnych, poprzez malarstwo, rzeźbę, wędkarstwo, na Mistrzu i Małgorzacie kończąc. w nawiasach podano miejsce oddawania krwi 7

8 ludzie Dr n. med. Małgorzata Stolarska - specjalistka chorób dzieci, ordynator Oddziału VI - Onkohematologicznego dla dzieci starszych w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym nr 4 im. Marii Konopnickiej w Łodzi (ul. Sporna 36/50), dyrektor ds. medycznych Hospicjum Domowego dla Dzieci Ziemi Łódzkiej prowadzonego przez Fundację Gajusz, wykładowca na wydziale Lekarskim UMed w Łodzi. 17 listopada 2007 została odznaczona medalem Zasłużony dla Miasta Łodzi przez Radę Miejską, a w kwietniu 2009 roku, na wniosek swoich małych pacjentów - Orderem Uśmiechu. Choroba uleczalna - Dzieci zdecydowanie lepiej znoszą całe leczenie niż dorośli - tłumaczy nam dr n. med. Małgorzata Stolarska, ordynator Oddziału Onkohematologicznego w szpitalu przy ul. Spornej w Łodzi. Pani doktor opowiada nam także o szansach na wyleczenie z choroby nowotworowej małych pacjentów oraz przyjaźniach na całe życie. Krew w leczeniu onkologicznym wykorzystuje się od zawsze. Teraz, dzięki nowoczesnym badaniom, krew przetaczana dzieciom jest całkowicie dla nich bezpieczna. Co więcej, powszechność szczepień przeciwko wirusowi HBV zlikwidowała praktycznie do zera ryzyko zarażenia się żółtaczką. Poza tym, coraz więcej osób oddaje krew, przez co jest ona łatwiej dostępna. - Wiem od rodziców moich pacjentów, że po jakimś czasie wspólnego pobytu z dzieckiem na oddziale, mają oni całą armię ludzi gotowych oddać krew, gdy tylko będzie ona potrzebna! - mówi dr n. med. Małgorzata Stolarska, ordynator Oddziału VI Onkohematologicznego. - A stali dawcy dopytują się rodziców, na czyje konto oddać krew podczas kolejnej wizyty w punkcie pobierania - dodaje. Dla dzieci z chorobami nowotworowymi krew i preparaty z niej wytwarzane są niezbędne. Z jednej strony sama choroba wymaga podawania krwi (np. białaczka, która niszczy szpik kostny), a z drugiej podejmowane leczenie (chemioterapia dodatkowo wyniszcza szpik). Przez wiele miesięcy taki mały pacjent narażony jest na niedokrwistość, dlatego krew jest potrzebna cały czas. Każdy pacjent w czasie intensywnej części leczenia (nawet do pół roku), wymaga wielokrotnych przetoczeń składników krwi (najczęściej koncentratu krwinek czerwonych i płytkowych). - Na szczęście nie było sytuacji, aby dziecko potrzebujące krwi, kiedykolwiek jej nie dostało. Kiedy mamy sygnał z RCKiK, że brakuje krwi, sami namawiamy rodziców, aby poszli ją oddać lub poprosili o to znajomych - opowiada dr Stolarska. 8

9 ludzie Sposób na nudę - komputer na sali komputer w świetlicy Realne szanse - Na oddziale mamy 20 łóżek (+10 łóżek dla najmłodszych pacjentów), ale dzieci nie przebywają w szpitalu cały czas. Kiedy tylko ich stan na to pozwala, wypuszczamy je do domu - tłumaczy. - Każda godzina, każde pół dnia spędzone w domu, jest bardzo wartościowe. Dlatego przy tej liczbie łóżek, możemy zadbać o zdrowie wszystkich nowych pacjentów z województwa łódzkiego, a tych rocznie przybywa nam około (w całej Polsce mamy około 1100 przypadków rocznie) - opowiada dr Małgorzata Stolarska. Pod opieką poradni pacjenci zostają tak długo, jak się da. - Walczymy teraz z NFZ, abyśmy przynajmniej przez 5 lat po zakończeniu leczenia, bez względu na wiek, mogli monitorować naszych pacjentów. Bo teoretycznie po skończeniu przez nich 18 lat, powinni przejść do innej poradni przestają bowiem być dziećmi - wyjaśnia ordynator oddziału. Warto zaznaczyć, że choroby nowotworowe u dzieci to tylko 2% wszystkich chorób nowotworowych. Zdecydowaną większość chorób u dzieci (ok. 70%) można wyleczyć trwale, a przy niektórych typach nowotworów prawdopodobieństwo zwyciężenia choroby wzrasta do 80-90%. Obecnie nie można powiedzieć, że choroba nowotworowa jest chorobą nieuleczalną! Zwłaszcza u dzieci. Szansa na wyleczenie nowotworu jest szansą realną. Polska ma w tym zakresie jedne z najlepszych wyników w całej UE, dlatego zostaliśmy poproszeni o przygotowanie standardów leczenia chorób nowotworowych u dzieci. Dzieci to nie dorośli Warto podkreślać, że choroby u dzieci są inne niż u dorosłych. Po pierwsze u dzieci nie występuje rak (w sensie medycznym jest to rozrost złośliwy tkanki nabłonkowej). Dzieci częściej chorują na nowotwory, które wywodzą się z nieprawidłowo rozwiniętych komórek z życia płodowego, a także na białaczki czy chłonniaki - a te bardzo dobrze reagują na leczenie. - Poza tym dzieci zdecydowanie lepiej znoszą całe leczenie, mimo iż programy jakie stosujemy, są bardzo agresywne. Dzieci to nie dorośli mają zupełnie inne organizmy i inaczej reagują na podawane im leki - wyjaśnia Stolarska. Niestety zdarzają się także przypadki, które nie dają szans na szczęście są wyjątkowo rzadkie. Nowotwory to druga, po wypadkach i urazach, przyczyna zgonów dzieci w wieku od 2 do 18 lat. Dysproporcja pomiędzy liczbą wypadków, a liczbą chorób nowotworowych, jest oczywiście ogromna, ale i tak nie ma drugiej takiej choroby, która zabierałaby tak dużo dzieci. W onkologii obowiązuje jednak taka sama zasada, jak w całej medycynie im szybciej rozpoznamy chorobę, tym łatwiej ją pokonać. - Dlatego uczulamy zawsze lekarzy i rodziców, aby zwracali uwagę na wszelkie objawy. Bo prawda jest taka, że jak dorosłemu coś dolega, pierwsza jego myśl to mam raka, a że nowotwory u dzieci są tak rzadkie, to podejrzenie o tę chorobę przychodzi zazwyczaj ostanie - przestrzega dr Stolarska. Przyjaźnie na całe życie... Na oddziale pracują wolontariusze, odbywają się zajęcia muzyczne, plastyczne, arteterapia, dzieci kręcą filmy z wolontariuszami i pracownikami fundacji Gajusz. W te działania często włączają się także rodzice, biorąc udział w malowankach i wycinankach. To ich bardzo zbliża do siebie. Spędzają razem dużo czasu... czasem można powiedzieć, że nawet za dużo - zwłaszcza gdy pacjent ma już naście lat i chciałby czasem pobyć sam. - Na naszym oddziale rodzą się prawdziwe przyjaźnie. Dzieci, które nie muszą stale leżeć w szpitalu, podczas każdej wizyty kontrolnej wpadają na oddział porozmawiać z koleżankami i kolegami, wspólnie się pobawić. Wiem, że utrzymują niejednokrotnie kontakt także po wyjściu ze szpitala. Myślę, że takie przyjaźnie są o wiele trwalsze, niż te szkolne czy podwórkowe - uśmiecha się dr Małgorzata Stolarska. 9

10 ludzie Rozwój Propagowania w Łodzi W pracy Działu Organizacji Honorowego Krwiodawstwa ważne są konkretne działania. To od naszej aktywności i pomysłowości zależy ilość nowych dawców. Nasze działania obejmują dwa obszary: edukujemy i informujemy, ale także szukamy miejsc, w których moglibyśmy pobierać krew. Na temat krwiodawstwa panuje wiele mitów, dlatego rozmawiamy o tym z młodymi ludźmi. Organizujemy w szkołach pogadanki i spotkania, podczas których pielęgniarki wyjaśniają, na czym polega oddawanie krwi, osocza i płytek, jak przebiega wizyta, czym jest krew itp. Pierwszą szkołą, z którą podjęliśmy taką współpracę (prawie 10 lat temu), był Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 9 w Łodzi przy al. Politechniki. Potem dołączyły kolejne szkoły, w tym szkoły medyczne i wiele innych. Działaniem nakierowanym na pozyskiwanie dawców jest także pobieranie krwi w terenie. Pierwsza taka akcja odbyła się 1 maja 1999 roku w Zgierzu. Nie było wtedy jeszcze ambulansów, więc wszystko odbywało się pod namiotem. Pierwszy ambulans został wykorzystany dopiero w 2003 roku. Dziś ekipy wyjazdowe są dla nas powodem do dumy. W ich organizacji bardzo pomagają nam lokalne społeczności. Ważnym elementem budowania struktury dawców od samego początku było kontaktowanie się z większymi zakładami pracy. Niestety wiele z nich (zwłaszcza tych włókienniczych) upadło, a wraz z nimi działające tam Kluby Honorowych Dawców Krwi. Na szczęście nadal prężnie działają i oddają krew pracownicy łódzkiego MPK, TP S.A., policji, straży pożarnej czy gazowni. Zawsze można na nich liczyć. Trudnym okresem w krwiodawstwie są zawsze wakacje. Jesteśmy wtedy w stałym kontakcie z dyrektorami szpitali. Prosimy lekarzy w specjalnych pismach, aby przekazywali rodzinom chorych informacje o możliwości oddawania krwi. Bardzo mocno jednak naciskamy, aby nie uzależniali wykonania operacji od tego, czy i ile rodzina przyniesie zaświadczeń z RCKiK. Jesteśmy obecni w wielu parafiach oraz nawiązaliśmy kontakt z władzami Łodzi i województwa. Dzięki temu od wielu lat pobieramy krew podczas takich imprez jak Dni Łodzi w maju, czy Jarmark Wojewódzki we wrześniu. Co roku ustawiamy także stałe wakacyjne punkty, w których możemy spotkać potencjalnych dawców zawsze latem łodzianie mogą zobaczyć ambulans w pasażu Schillera, w Manufakturze lub koło Galerii Łódzkiej. Nasz dział na przestrzeni lat przechodził przemiany. Zaczynaliśmy jako dział Metodyczno-Organizacyjny (w skrócie Met-org), którego głównym zadaniem było tworzenie statystyk. W ramach zmian organizacyjnych działaliśmy później jako Propagowanie, by dziś przyjąć nazwę i obowiązki Działu Organizacji Honorowego Krwiodawstwa. TEKST: mgr pielęgniarstwa Jolanta Korbicka Chęć pomocy pobierania, ponieważ krwi potrzebował ktoś z jej bliskich. Wyniki badania* przeprowadzonego w 2007 roku wśród 100 losowo wybranych dawców roku pokazują, że najczęstszym powodem oddawania krwi, jest chęć pomocy innym aż 92% badanych deklarowało taką motywację. Niewiele mniej, bo 85% deklaruje, że oddaje krew, ponieważ ona ratuje życie. Prawie 1/3 badanych zgłosiła się do punktu Wśród głównych problemów jakie dawcy wskazywali w związku z oddawaniem krwi były: brak informacji (40%), długi czas dotarcia (35%), długi czas pobytu w punkcie (33%), niewygodne dla dawcy dni i godziny pracy punktów (w sumie 49%). Od wielu lat RCKiK w woj. łódzkim podejmuje jednak działania, aby te niedogodności niwelować. Informacje można znaleźć na stronie internetowej oraz w biuletynie Świat Dawcy, czas dotarcia jest skracany poprzez wyjazdy do dawców i organizowanie pobierania krwi w szkołach, zakładach pracy, na terenach parafii czy urzędów. Podobnie z godzinami pracy coraz częściej pielęgniarki można spotkać podczas różnych imprez i festynów popołudniami czy w weekendy. A czas spędzony w RCKiK (na razie tylko przy ul. Franciszkańskiej w Łodzi) można wykorzystać na surfowanie w internecie. Ciekawe są również wyniki badania dotyczące tego, czego dawcy oczekują po oddaniu krwi. Zdecydowana większość jest zadowolona z dnia wolnego, posiłku regeneracyjnego i symbolicznego upominku. Niewiele mniej przyznało, że miło byłoby otrzymać dyplom lub medal, albo życzenia urodzinowe od RCKiK. Promocja Honorowego Krwiodawstwa się rozwija, więc może w przyszłości będą realizowane i takie działania przez Sekcję Organizacji Honorowego Krwiodawstwa. * Badanie zostało przeprowadzone w okresie marzec-lipiec 2007 roku przez Jolantę Korbicką i stanowiło część pracy dyplomowej pisanej pod kierunkiem prof. Ryszarda Grądzkiego, wykładowcy Politechniki Łódzkiej. 10

11 Kobiety pracujące ludzie Pobieraniem krwi zajmują się od A do Z. O tym właśnie A (czyli o akcjach) i o tym Z (zestawieniach miesięcznych) opowiadają Maria Styś i Bożena Panek, pielęgniarki z Punktu Pobierania Krwi w Wieluniu i Wieruszowie. DOBRE PRAKTYKI...czyli w jaki sposób zachęcać do honorowego oddawania krwi. ZSZ w Koluszkach - uczniowie w dniu oddawania krwi są zwolnieni z zajęć. Za oddawanie krwi otrzymują także dodatkowe 30 punktów do oceny ze sprawowania na koniec semestru. Podczas uroczystości rozdawania świadectw uczniom oddającym honorowo krew wręczane są dyplomy z podziękowaniem za ich gest. LO w Wieruszowie - uczniowie w dniu oddawania krwi są zwolnieni z zajęć, a następnego dnia są pod ochroną nie są pytani. Cementownia WARTA S.A., Trębaczew k. Działoszyna - pracownicy, którzy oddają regularnie krew, jeżdżą na wycieczki finansowane przez pracodawcę. Gminny Klub HDK, Moszczenica - mieszkańcy Moszczenicy, którzy wzięli udział we wszystkich akcjach pobierania krwi w danym roku, biorą udział w świątecznej loterii fantowej. Do wygrania są m.in. telefony komórkowe, sprzęt AGD, sprzęt sportowy. Jeśli organizujesz spotkania, festyny, wręczasz dodatkowe dyplomy Honorowym Dawcom Krwi, jeśli masz pomysły i wcielasz je w życie, aby zachęcić ludzi do oddawania krwi napisz do nas Opisz swoje dobre praktyki. : Jaka jest Wasza praca? Maria: Praca w Punkcie Pobierania jest spokojna. Wyjątkiem są poniedziałki, kiedy do szpitala przychodzi najwięcej odwiedzających. Część z nich trafia wówczas do nas, by oddać krew. Mamy wtedy dużo pracy. Jednak w punkcie mamy odpowiednie warunki do oddawania krwi i duża ilość dawców nie przeszkadza spokojnie jesteśmy w stanie wszystkich obsłużyć. Jest cisza i spokój. Inaczej wygląda nasza praca podczas pobierania w terenie na tzw. ekipach wyjazdowych. Mamy mniej miejsca, jest głośniej. Czasami ktoś mdleje i wtedy wśród osób oczekujących na oddanie krwi rośnie niepokój - część się wycofuje, albo słabnie nam na fotelu. Bożena: Dlatego podczas pracy w terenie naszym najtrudniejszym zadaniem jest zapanowanie na emocjami świeżych dawców. Musimy im dawać wsparcie. Wśród młodzieży i dawców pierwszorazowych, wystarczy że ktoś powie, że jest mu słabo i od razu tak samo czuje się reszta sali. Więc my z tymi epidemiami walczymy... (śmiech) : Ale samo pobieranie krwi to tylko część Waszych zadań? Maria: Zajmujemy się sprawami administracyjnymi, na bieżąco uzupełniamy dokumentacje. Bardzo ważne jest, by punkt był zawsze posprzątany. Jednak najważniejsze dla nas jest organizowanie akcji, podczas których możemy pobierać krew. Staramy się być na bieżąco z wydarzeniami na naszym terenie. Ostatnio przeczytałyśmy w gazecie, że będzie impreza Zdrowa Gmina. Zadzwoniłyśmy więc do wójta i zaproponowałyśmy, że przyjedziemy na akcję pobierania krwi i tym sposobem, możemy już teraz zaprosić wszystkich 10 kwietnia w sobotę do.... Bożena: Jesteśmy też otwarte na osoby zgłaszające się do nas z pomysłami na akcje. Niedawno zadzwoniła pewna kobieta z propozycją, aby u niej w gminie zorganizować pobieranie krwi. Mówiła, że mają daleko do Wielunia i Wieruszowa. Obiecała nam, że zrobi wszystko co w jej mocy, aby namówić wiele osób do oddawania. Wstępnie już jesteśmy umówieni na tę akcję. : Jak organizujecie akcje i propagujecie oddawanie krwi na swoim terenie? Maria: Dzięki współpracy z lekarzami i plakatom honorowego krwiodawstwa na terenie szpitala zgłasza się do naszego punktu coraz więcej dawców. Mamy 12 naszych klubów na terenie samego powiatu wieluńskiego. Prezesi tych klubów bardzo się starają i dbają, abyśmy zawsze kiedy do nich jedziemy, miały co robić. Odwiedzamy ich regularnie, bądź umawiamy się z miesięcznym wyprzedzeniem. Regularnie jeździmy pod Urząd Miasta i Gminy, a nawet kościół w Pajęcznie. Byłyśmy tam kiedyś w Niedzielę Palmową i nie sądziłyśmy, że będzie dużo ludzi. Przed świętami ludzie zajęci są rodzinnymi sprawami, zakupami, sprzątaniem. Mimo tego dawców było mnóstwo. Bożena: Warto wspomnieć, iż staramy się bardzo doceniać naszych dawców. Piszemy odręcznie osobiste podziękowania i przekazujemy organizatorom. I jeżeli akcja jest pod kościołem, tak jak wspominała wcześniej koleżanka, to ksiądz podczas nabożeństw czyta informacje od nas i zaprasza na kolejne akcje. Cieszy nas zaangażowanie młodzieży w krwiodawstwo. Szkoły w Wieruszowie konkurują pomiędzy sobą w ilości oddawanej krwi. W wielu szkołach nauczyciele mają swoich pomocników uczniów. Pilnują oni, żeby wszystko było w porządku, pomagają w ambulansie. Nasi młodzi pomocnicy tłumaczą dawcom pierwszorazowym zasady, a także są dla nich ogromnym wsparciem. Szkoły także nas wspierają i fundują aktywnym dawcom sprzęt sportowy i puchary. 11

12 TEMAT NUMERU Krew najcenniejszy lek Jest niezbędnym elementem naszego życia, odżywia nasz organizm, zaopatruje wszystkie komórki w tlen. Bez niej nie potrafimy funkcjonować. Bez niej nie ma nas... Zaskakujące jest to, że potrafimy zadbać o naszą skórę, włosy czy paznokcie, a już o krew nie. Nie mamy pojęcia, jak się z nią obchodzić, co jej służy, a co szkodzi. Warto zatem zrobić powtórkę z biologii, aby wiedzieć, co tak na prawdę płynie w naszych żyłach. Składniki krwi W uproszczeniu są to: osocze (w 90% składające się z wody), składniki komórkowe (inne elementy morfotyczne krwi), a także hormony, substancje odżywcze, produkty przemiany materii oraz tlen. Składniki komórkowe to nic innego jak erytrocyty, trombocyty i leukocyty. Erytrocyty to tak zwane krwinki czerwone, które są wytwarzane w szpiku kostnym i stanowią najliczniejszy składnik naszej krwi (ok. 40% objętości całej krwi). Do ich prawidłowego wzrostu nasz organizm potrzebuje nie tylko witamin i żelaza, ale także odpowiednich hormonów i enzymów. Krwinki czerwone żyją około 120 dni w tym czasie rozprowadzają gazy (m.in. tlen) po naszym ciele. Najbardziej potrzebują czerwonych krwinek osoby, które utraciły swoją krew w wyniku wypadku lub operacji. U mężczyzn liczba krwinek czerwonych w 1 mm 3 krwi wynosi około 5,4 mln, a u kobiet około 4,8 mln. Trombocyty to inaczej płytki krwi. Są odpowiedzialne za proces krzepnięcia krwi, zawierają bowiem duże ilości serotoniny, która obkurcza naczynia krwionośne. Płytki krwi gromadzą się przy większych uszkodzeniach naczyń i uwalniając przenoszoną serotoninę powodują zmniejszenie krwawienia. W takie zwężenie trafiają czerwone krwinki jest to skrzep. Płytki krwi przetacza się chorym z zaburzeniami krzepnięcia, pacjentom z białaczką i nowotworami, w trakcie i po chemioterapii. 1 mm 3 krwi powinien zawierać około 300 tys. płytek. Leukocyty, czyli krwinki białe, występują nie tylko we krwi, ale także w szpiku kostnym, śledzionie oraz węzłach chłonnych. Są komórkami, które potrafią zwiększyć swoją objętość nawet dziesięciokrotnie. W zależności od pełnionych przez nie funkcji możemy mówić o granulocytach, limfocytach i monocytach, ale główne zadanie jakie mają, to ochrona układu odpornościowego. Granulocyty odpowiedzialne są m.in. za zniszczenie ciał obcych w organizmie otaczają je tworząc ropę. W 1 mm 3 krwi leukocytów powinno być od 4 do 11 tys. Osocze to w 90% woda - 7% stanowią białka, a 3% związki organiczne i nieorganiczne. Osocze ma kolor żółty. Samo osocze przetaczane jest osobom, które utraciły dużo krwi, chorują na zaburzenia krzepnięcia, są po oparzeniach lub urazach. 12

13 TEMAT NUMERU Grupy krwi Odkrycia grup krwi dokonał austriacki uczony Karl Landsteiner w 1901 roku. Natomiast Ludwik Hirszfeld wraz z Emilem von Dungernem stworzyli podstawy nauki o grupach krwi wprowadzając ich oznaczenie symbolami A, B, AB, i 0, które od 1928 roku przyjęte jest na całym świecie. Obecność antygenów układu AB0 stwierdza się nie tylko w krwinkach czerwonych, ale także w innych komórkach (poza neuronami) i płynach ustrojowych (poza płynem mózgowo-rdzeniowym). Antygen A i B (lub oba naraz) występują u ok. 80% populacji jeśli ich nie ma, mówimy, że dana osoba ma grupę krwi 0. Występowanie antygenów A i B zależne jest tylko od dwóch genów jakie posiadamy. Jednak grupę krwi oznaczmy nie tylko za pomocą symboli A, B, AB, 0 popularnym oznaczeniem jest znacznik Rh. Jego nazwa wzięła się od małp Rezusów, u których po raz pierwszy wykryto ten układ. Funkcje krwi Do funkcji krwi należy: przenoszenie tlenu niezbędnego do życia każdej komórki organizmu z płuc do wszystkich tkanek i narządów (rolę tę pełnią erytrocyty); przenoszenie dwutlenku węgla powstającego jako uboczny produkt przemiany materii z tkanek i narządów do płuc, w których zostaje wydalony z organizmu wraz z wydychanym powietrzem (rolę tę pełnią erytrocyty); przenoszenie substancji odżywczych, mikroelementów i witamin wchłoniętych w jelicie do wszystkich tkanek i narządów (rolę tę pełnią białka osocza); obrona organizmu przed drobnoustrojami chorobotwórczymi (dokonywana przez leukocyty); hamowanie krwawienia, do którego dochodzi np. po zranieniu (z udziałem płytek krwi i osoczowych białek krzepnięcia). Układ Rh obejmuje ponad 47 antygenów, lecz tylko 5 z nich, które kodowane są przez 3 geny, ma znaczenie praktyczne. Najsilniejszy jest antygen D i to właśnie jego obecność powoduje zaliczenie kogoś do grupy Rh+, a jego brak do Rh-. To jednak nie jedyne układy grup krwi. Innym popularnym jest np. układ Kella (wykorzystywany np. przy ustalaniu ojcostwa), ale także układ MNS (obejmuje 40 różnych antygenów), Luthern (18 antygenów), Dufy, Kidd czy Diego. Preparaty z krwi Obecnie nie przetacza się krwi bezpośrednio pobranej od dawcy, a pojemnik z krwią (po przebadaniu) nie jest wieziony prosto do szpitala na oddział. Całą krew przetwarza się na preparaty, bo to właśnie one są wykorzystywane w krwiolecznictwie. Podstawowe rodzaje preparatów: - Koncentrat krwinek czerwonych (KKCz) otrzymywany jest z 1 j. krwi pełnej poprzez usunięcie z niej ml osocza. Przechowywany musi być w lodówce w temperaturze od 2 C do 6 C. Używany jest m.in. w leczeniu niedokrwistości u chorych, u których konieczne jest jedynie zwiększenie zdolności przenoszenia tlenu oraz zwiększenie liczby krwinek czerwonych; - Koncentrat krwinek czerwonych plukanych - zawiera krwinki czerwone przemyte jałowym, fizjologicznym roztworem chlorku sodowego. Celem przemywania jest przede wszystkim usunięcie białek osocza. Koncentrat ten można stosować u chorych z nawracającymi lub ciężkimi powikłaniami alergicznymi; - Deglicerolizowane krwinki czerwone przechowywane są w bardzo niskich temperaturach (od -80 C do -196 C) nawet przez okres 10 lat; - Koncentrat krwinek płytkowych (KKP) otrzymywany metodą konwencjonalną powstaje z krwi pełnej poprzez odwirowanie krwi i osocza. Koncentrat ten podaje się chorym, u których stwierdzono małopłytkowość; - Koncentrat krwinek płytkowych (KKP) otrzymywany metodą aferezy przy użyciu separatora. Krwinki płytkowe uzyskane tą metodą pochodzą od jednego dawcy; - Ubogoleukocytarny koncentrat krwinek płytkowych uzyskuje się poprzez usunięcie do 99% leukocytów. Preparat ten ma zastosowanie u chorych długotrwale leczonych preparatami krwiopochodnymi; - Koncentraty granulocytarne otrzymuje się od jednego dawcy. Jest to preparat, który w ciągu 24 godzin musi być podany biorcy. Koncentraty granulocytarne przetacza się tylko tym chorym, u których istnieje szansa odnowy szpiku. Skuteczne mogą być u noworodków z posocznicą oraz u chorych z zaburzeniami funkcji granulocytów; - Świeżo mrożone osocze (FFP) - to osocze, które zostało zamrożone nie później niż w ciągu 6 godzin od chwili pobrania. Preparat ten można przechowywać w temperaturze od -25 C do -30 C przez 12 miesięcy; - Krioprecypitat jest stężonym preparatem niektórych białek osocza. Można go przechowywać (licząc od daty pobrania krwi lub osocza) w temperaturze od -25 C do -30 C przez 12 miesięcy; - Koncentrat czynnika VIII in. czynnik antyhemofilowy lub VIII:C) produkowany jest z osocza ludzkiego. Stosowany jest u chorych na hemofilię A z ciężkim lub umiarkowanym niedoborem czynnika VIII; - Immunoglobuliny uzyskuje się poprzez frakcjonowanie puli osocza ludzkiego pochodzącego od wielu dawców. Immunoglobuliny stosowane są m.in. w profilaktyce i leczeniu zakażeń u chorych z pierwotnymi lub wtórnymi zespołami niedoboru odporności. * Profilaktyka i leczenie zakażeń u chorych z wtórnymi zespołami niedoboru odporności (np. przewlekła białaczka limfatyczna AIDS, biorcy przeszczepów szpiku, chorzy w trakcie leczenia immunosupresyjnego itp.). 13

14 TEMAT NUMERU Krew na językach Krew w motywach i wierzeniach ludowych: Krew jest dla nas bardzo ważna, nie umiemy bez niej żyć. I nie chodzi tu tylko o jej właściwości lecznicze, lecz o nasz język. A raczej o słowa, w których występuje krew. PoKRE- Wieństwo dla określenia więzów rodzinnych, psucie KRWI - gdy ktoś nas denerwuje, z KRWI i kości kiedy chcemy podkreślić autentyczność czegoś. Zachowujemy również zimną KREW, gdy jesteśmy spokojni i opanowani, mamy KREW na rękach, kiedy jesteśmy czemuś winni. Zdarza nam się mieć coś we KRWI, jeśli jesteśmy z czymś zaznajomieni. Niektórzy mają także ŻYŁKĘ do czegoś (coś im dobrze idzie), a inni gorącą KREW (synonim namiętności). Kobieta nieczysta podświadomość podpowiadała ludziom przez lata, że każdy wyciek należy zatamować. Powstaje jednak problem w przypadku wycieku krwi menstruacyjnej powraca on regularnie, nie daje się zatrzymać. Niektóre ludy wiązały menstruację z fazami księżyca, co dodatkowo komplikowało zrozumienie całego zjawiska... Stąd też pojęcie kobiety nieczystej tej, która gubi swoją krew bez powodu, bez wyjaśnienia. Wspólnota krwi każda wspólnota opiera się na jedności czy to języka, kultury, tradycji czy historii. Typem najmniejszej wspólnoty jest rodzina lub plemię, do których przynależność oznaczamy właśnie poprzez krew. Powszechnie wierzy się, że przekazujemy potomkom swoje cechy, i że funkcjonuje coś takiego jak zew krwi. W Opowieściach z 1001 nocy możemy znaleźć wiele przykładów, gdzie np. ojciec z synem spotykają się przypadkiem nie wiedząc o swoim istnieniu i od razu się rozpoznają. Podobny motyw pojawia się też np. w Antygonie Sofoklesa. Błękitna krew krew zawiera w sobie możliwość społecznego różnicowania ludzi, bo każda grupa potrzebuje przywódcy, lidera, który będzie ją scalać i kierować nią. W wierzeniach jego krew była szlachetniejsza, cenniejsza niż innych członków grupy. Wszystkie społeczeństwa wyznawały tę zasadę niektóre nawet uczyniły z niej główną oś swojego istnienia lansując motyw błękitnej krwi. Określenie to nie odnosi się do koloru samej krwi, ale do koloru skóry, przez którą widać niebieskie żyły. Wraz z tym wierzeniem wyrosło inne dotyczące mieszania się krwi. Przez wiele wieków pilnowano zatem, aby królewny miały odpowiednich mężów (o odpowiedniej krwi). Z biegiem lat dbanie o czystość krwi przeszła z kręgów królewskich do innych klas społecznych. Braterstwo krwi - to nic innego jak pokrewieństwo zdobyte sztucznie. Moc tego typu więzów krwi jest bardziej mistyczna niż psychologiczna i mniej oczywista w rozwiniętych społeczeństwach. Braterstwo krwi czasami zwane jest także paktem krwi pojawia się we wszystkich grupach etnicznych od Afryki po Europę, od Azji po Amerykę. W Afryce np. brat krwi zwany jest najlepszym przyjacielem, który nie tylko dba o interesy swojego druha, ale także powierza mu wszystkie swoje sekrety i wspólnie walczy o przetrwanie. W Dahomeju i Togo, aby zawrzeć pakt pije się napój z domieszką popiołu, ziemi i krwi obu stron paktu po to aby zostać na zawsze w zgodzie i służyć pomocą drugiej osobie. Bardzo bliskie zawiązywaniu braterstwa jest zawieranie pokoju lub składanie przysięgi, dlatego właśnie krwią często przypieczętowywano traktaty i umowy. Krew w tym przypadku miała być niejako rękojmią za wywiązanie się ze zobowiązań. Wampiry panująca na Zachodzie moda na wampiry ma swoje korzenie w legendach Słowian. Wampiryzm czerpie z najdawniejszych ludzkich wierzeń życie po śmierci, żywy trup, przebicie kołkiem, profanacja grobu, obcięcie głowy... Wampir jest uważany przez niektórych historyków literatury za upiora naszych czasów - istotę żyjącą bezbarwnie, smutną, wiecznie sfrustrowaną. Krew pojawia się także w Biblii. W Ewangeliach znajdujemy zapisy o krwi Jezusa, którą podaje swoim uczniom. 14

15 TEMAT NUMERU Badania krwi Każdy, kto odda krew, zostaje przebadany w zakresie przenoszenia wraz z krwią czynników zakaźnych. Zgodnie z Dyrektywą 2002/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 stycznia 2003 w celu zachowania bezpieczeństwa krwi i ograniczenia ryzyka przeniesienia czynników zakaźnych przez krew, każdy krwiodawca po oddaniu krwi ma wykonywane badania w kierunku wykrycia zakażenia wirusami: zapalenia wątroby typu B i C (WZW B i WZW C) oraz HIV, a także bakterią krętkiem bladym, wywołującym kiłę. Na podstawie uzyskanych wyników eliminuje się dawców, których krew może być źródłem zakażenia. Badania wykonywane są u każdego dawcy każdorazowo przy oddaniu krwi. W krwiodawstwie wykorzystuje się bardzo czułe testy do wykrywania zakażeń wirusami (WZW B, WZW C i HIV) oraz kiłą, po to by wykryć nawet najmniejszą ilość patogenów. Takie możliwości dają metody biologii molekularnej, którymi wykrywa się materiał genetyczny wirusów. Patogen - czynnik chorobotwórczy ciało obce, twór biologiczny czy mikroorganizm wywołujący chorobę u danego organizmu. Biologia molekularna nauka podstawowa zajmująca się biologią na poziomie molekularnym. Bada w jaki sposób funkcjonowanie organizmów żywych uwarunkowane jest właściwościami budujących je cząsteczek, a zwłaszcza biopolimerów, jakimi są kwasy nukleinowe i białka. Zazębia się ona z takimi dziedzinami wiedzy jak genetyka, biochemia, biofizyka czy cytologia. Ze względu na dużą czułość testów możliwe jest uzyskanie wyników fałszywie pozytywnych. Takie przypadki mają miejsce wówczas gdy u osoby nie zakażonej żadnym z w/w wirusów, białka obecne we krwi reagują z odczynnikiem testowym. Niekiedy uzyskanie takiego wyniku związane jest z inną jednostką chorobową niż zakażenie WZW B, WZW C, HIV czy kiłą. Uzyskany wynik badania jest więc weryfikowany celem potwierdzenia zakażenia w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie lub Poradni Skórno Wenerologicznej w Łodzi, a dawca wzywany na okresowe badania kontrolne co 6 miesięcy. W tym okresie dawca nie powinien oczywiście oddawać krwi. W przypadku uzyskania wyniku dodatniego potwierdzającego obecność patogenów, dawca otrzymuje skierowanie do lekarza pierwszego kontaktu w celu objęcia go właściwą opieką medyczną. mgr Urszula Mucha, Pracownia Czynników Zakaźnych Przenoszonych przez Krew 15

16 TEMAT NUMERU Zdrowie na talerzu Dbasz o siebie, regularnie się odżywiasz, a kiedy idziesz oddać krew okazuje się, że coś jest nie tak. Winę zwalasz wówczas na małą ilość snu albo ciężką pracę. Mało kto zastanawia się czy problem nie leży na talerzu - to co jemy wpływa na nasze zdrowie, a także i na naszą krew. TEKST: dr med. Elżbieta Wiszniewska-Gauer 16

17 TEMAT NUMERU Kobieta - dawca U kobiet najczęstszym powodem niedopuszczenia do oddawania krwi jest niski poziom hemoglobiny. Jest on powiązany jest z ilością żelaza w organizmie. Jeśli jest go za mało, wówczas poziom hemoglobiny spada i taki dawca nie może w danym momencie oddać krwi. Warto zaznaczyć, że nasz organizm w żaden sposób nie produkuje sam żelaza, więc należy dostarczać je wraz z pokarmem. Najbardziej wartościowe jest czerwone mięso, trochę żelaza znajdziemy także w jajkach i rybach. Ale nie wystarczy jeść samego mięsa. Aby żelazo prawidłowo się wchłaniało, potrzebna jest nam witamina B12, która zawarta jest tylko w mięsie, oraz kwas foliowy znajdujący się w zielonych warzywach. Wegetarianizm = problem? Problem niedoboru żelaza dotyczy także wegetarian. Niestety w produktach roślinnych żelaza jest za mało lub wcale, więc ilość jaką wegetarianie (lub weganie) dostarczają z pokarmem, jest znikoma. Może się zdarzyć, że dawca na diecie wegetariańskiej odda krew dwa razy, a za trzecim już zostanie odrzucony. Wynika to z tego, że oddał poprzednio z krwią więcej żelaza, niż później przyswoił. Dlatego wegetarianie i weganie powinni przyjmować żelazo w tabletkach - albo w postaci preparatów przepisanych przez lekarza, albo jako suplementy diety najlepsze są te przeznaczone dla kobiet w ciąży, gdyż zawierają najwięcej żelaza. Nie ma obawy, że przedawkujemy żelazo jego nadmiar jest w prosty sposób wydalany z organizmu. Mężczyzna - dawca U mężczyzn najczęstszym powodem niedopuszczenia do oddawania krwi jest natomiast wysoki hematokryt. Wysoki stosunek objętości erytrocytów do objętości krwi wynika z funkcji tych pierwszych. Są one odpowiedzialne za transport tlenu w naszym organizmie, więc jeśli dostarczamy organizmowi za mało tlenu na przykład paląc papierosy, wówczas nasze ciało produkuje więcej erytrocytów, aby zwiększyć transport tlenu do komórek. To taka próba rekompensaty za niedotlenienie. Dlatego osobom palącym najlepiej poradzić rzucenie palenia, ale jeśli jest to mało realne, warto wtedy pamiętać, aby ostatniego papierosa nie wypalać tuż przed oddaniem krwi. Warto również wspomóc organizm wypijając półtora litra płynów dzień przed wizytą w punkcie pobierania. Stop zatruciom Innym powodem odrzucenia dawcy jest alkohol. Osoba na kacu jest od razu dyskwalifikowana, i nie chodzi tu tylko o sam alkohol i stan, w jakim dana osoba się znajduje. Dużo do powiedzenia o naszym zdrowiu i trybie życia ma bowiem wątroba. Trucizny, które spożywamy (w tym: alkohol, tłuste potrawy, konserwanty, częściowo także leki) są neutralizowane w wątrobie. Po diecie imprezowej wątroba się nie wyrabia, co odbija się w podwyższonym poziomie ALAT i bilirubiny. Prawidłowy poziom bilirubiny całkowitej w surowicy krwi człowieka wynosi 0,3 1,0 mg/dl lub 5,1 17,0 μmol/l. Po przekroczeniu stężenia 2-2,5 mg/100 ml Hemoglobina, oznaczana też skrótami Hb lub HGB czerwony barwnik krwi, białko zawarte w erytrocytach, którego zasadniczą funkcją jest przenoszenie tlenu - przyłączanie go w płucach i uwalnianie w tkankach Hematokryt, liczba hematokrytowa - stosunek między objętością erytrocytów, a objętością całej krwi. Wyrażany zwykle w procentach lub w tzw. frakcji objętości. Prawidłowe wskaźniki: dla kobiet: 37-47%, dla mężczyzn: 42-52% Aminotransferaza alaninowa, AlAT, ALAT - narządowo niespecyficzny enzym, biorący udział w przemianach białek. Bilirubina organiczny związek chemiczny powstały w wyniku rozpadu hemu uwolnionego wcześniej z hemoglobiny w śledzionie, wątrobie lub szpiku kostnym w procesie niszczenia czerwonych ciałek krwi. Tłuszcze trans (ang. trans fat) - rodzaj tłuszczów z grupy nienasyconych. W naturalnych tłuszczach zwierzęcych pochodzących od przeżuwaczy, takich jak krowy i owce izomery trans występują w ok. 3-5% w stosunku do izomerów cis. Tłuszcze trans występują w mleku i produktach powstających z przetwarzania mleka, w wołowinie i baraninie. W znacznie większych ilościach występują one w wielu, choć nie wszystkich półsyntetycznie otrzymywanych stałych tłuszczach roślinnych - takich jak margaryna i masło roślinne, które są otrzymywane w wyniku częściowego uwodorniania naturalnych tłuszczów roślinnych. krwi, bilirubina dyfunduje do tkanek, powodując ich zażółcenie (żółtaczka). Poddaj się odnowie Oddawanie krwi to pewna odnowa, która jest korzystna dla organizmu - zwłaszcza dla mężczyzn, którzy nie tracą naturalnie krwi - mówi się nawet, że mężczyźni mają stare żelazo. Warto się więc przygotować, aby ta odnowa odbyła się nie tylko w samej krwi, ale i w całym ciele. Kluczem do tego jest zbilansowana dieta, możliwie najzdrowsza. Człowiek jest wszystkożerny, dlatego powinniśmy jeść to, co w danym czasie rośnie dookoła nas. Pod koniec zimy są to głównie ziemniaki, kapusta, ogórki kiszone, cebula, czosnek... niby monotonnie, ale biorąc pod uwagę, że w tym czasie wypada Wielki Post, taka dieta ma jakieś uzasadnienie. A popularne wiosną nowalijki nadają się tak naprawdę do jedzenia dopiero w lipcu... Stwórz swój smak Idealnym rozwiązaniem dla naszego organizmu jest jedzenie produktów nieprzetworzonych, np. jeśli mamy zjeść warzywa z patelni, nie kupujmy gotowego zestawu, który jest bogaty w trans tłuszcze. Lepiej jest posiekać świeże warzywa, jeśli jednak nie ma ich na rynku, można wziąć warzywa mrożone i doprawić je wg własnego pomysłu: solą, pieprzem, curry, papryką i innymi przyprawami. Starajmy się nie używać gotowych mieszanek jak np. wegeta, ziarenka smaku, smakomyk czy tak zwanych kostek rosołowych. To nic innego jak konserwanty i glutaminian sodu, który prócz tego, że poprawia smak, również uzależnia. I mimo iż producenci zapewniają na opakowaniach, że w danej mieszance np. pomysł na... lub danie w woreczku nie ma glutaminianu sodu, tak na prawdę nie mamy pewności, co jest w środku. Gdy przygotowujemy danie w woreczku w piekarniku lub mikrofali wszystko jest ok, dopóki nie wsypiemy mieszanki przygotowanej przez producenta. Doprawić mięso do smaku możemy samodzielnie... Śpiesz się powoli Na liście nie-do-kupowania powinny znaleźć się także wszelkiego rodzaju zupki chińskie, gorące kubki, batony, napoje gazowane czy płatki śniadaniowe, jak również wędlina i chleb te ostanie najlepiej wytwarzać samemu. Chociaż nie zawsze jest na to czas, w Polsce coraz większą popularnością cieszą się idee Slow Food oraz gotowanie z przyjaciółmi. Znajomych zawsze można zaprosić na kolację i podać chociażby ziemniaki upieczone w mundurkach w folii aluminiowej. Może się okazać, że ilu gości, tyle będzie sposobów zjedzenia zwykłych ziemniaków. Na wspólną zabawę można także przygotować domowy makaron. Jeśli jednak kupujemy go w sklepie, warto zwrócić uwagę na jego skład. Powinna to być woda i pszenica durum. I nic więcej. Coraz więcej osób zwraca uwagę na etykiety, czyli na to co kupuje i co je. A zasada jest prosta - im mniej składników, tym lepiej, natomiast im dłuższy termin przydatności do spożycia, tym gorzej. 17

18 TEMAT NUMERU Bogata dieta Po zjedzeniu pięć razy dziennie liścia sałaty i połówki jajka ciężko być pełnym energii. I jak tu nie rzucić się w chwili słabości na pączka, batona czy czekoladę? Dlatego samo odchudzanie nie jest dobre dla naszego ciała, zwłaszcza prowadzone na własną rękę lub wg wytycznych z gazet. Organizm w trakcie, a także po diecie, ma niedobory wszystkiego... bo często diety sprowadzają się do niejedzenia niczego, z tego powodu nasze ciało odczuwa po kolei niedobory różnych składników. Jeśli więc chcesz oddać krew powiedz lekarzowi, że aktualnie jesteś na diecie, co jesz, a czego unikasz. Pozwoli to stwierdzić, w jakiej kondycji jest Twoja krew i czy możesz być dawcą. Dietę powienien ustalić dietetyk mamy wtedy pewność, że goniąc za szczupłą sylwetką, nie wyrządzimy sobie krzywdy. Energetycznie nasz organizm ładują głównie: białko (kurczak), jabłka czy kapusta pekińska (każda kapusta ma witaminy i surowa, i kiszona, i ta w gołąbkach). Trzeba zatem myśleć czy dane jedzenie będzie nam służyć, czy tylko nam zaszkodzi. Często poprawiamy sobie samopoczucie ciastkiem, budyniem, pączkiem, gazowanymi napojami... Szczegółowe badania i wywiady przynoszą jednak smutną wiadomość po zjedzeniu czegoś tak przyjemnego, odczuwamy dolegliwości takie jak: wzdęcia, zgaga czy zaparcia. W takiej sytuacji naturalnie (zamiast aptecznych specyfików) mogą pomóc suszone owoce, które warto mieć pod ręką zamiast batonika. Slow Food - organizacja i jednocześnie ruch społeczny skupiający osoby zainteresowane ochroną tradycyjnej kuchni różnych regionów świata i związanych z tym upraw rolnych i nasion, zwierząt hodowlanych i metod prowadzenia gospodarstw, charakterystycznych dla tych regionów. Głównymi punktami programu ruchu Slow Food są: - Ochrona i promocja lokalnych i tradycyjnych sposobów produkcji żywności; - Kupowanie żywności lokalnej produkcji z użyciem tradycyjnych metod wytwarzania; - Organizowanie obchodów dni lokalnej kuchni dla chronionych regionów produkcyjnych; - Edukacja konsumentów o ukrytym ryzyku spożywania fast food. Jak to robią inni? Włosi uważają, że dobry obiad, to taki zrobiony w 30 minut - w czasie gotowania się makaronu czy ryżu powinno przygotować się całą resztę. Wystarczą pieczarki, makaron, oliwa i pomidor, i mamy wyśmienity obiad. Choć biały ryż nie jest do końca zdrowy, wiele narodów o wielowiekowych tradycjach kulinarnych je go i żyje. Bo tajemnica tkwi w odpowiednim połączeniu składników - czerwone mięso, ryż i sos słodko-kwaśny to bardzo dobra kombinacja, aby przyswoić żelazo. W Polsce schabowy z kapustą też jest dobrą propozycją. Mamy mięso i coś kwaśnego, dzięki czemu lepiej wchłaniamy niezbędne składniki z tego dania. Jeśli dodamy na talerz frytki, wówczas sok żołądkowy będzie trawił głównie skrobię zawartą w ziemniakach. Jeśli więc jemy befsztyk z sałatką, frytki usmażmy sobie za godzinę. Najlepszym źródłem żelaza jest wątróbka, a tym, którzy nie trawią wątróbki, warto zaproponować pasztet (taki z garmażerii, a nie z marketu z terminem przydatności 5 lat). Zdobywający w Polsce popularność kurczak nie jest niestety tak wartościowy jak wieprzowina czy wołowina, ale za to z białym mięsem dostarczamy sporo białka zwierzęcego. Ale wszystko oczywiście zależy od kurczaka od tego gdzie chodził i co jadł. Fakty i mity Kawa szkodzi Nieprawda, kawa dobrze wpływa na pracę mózgu. Przed oddaniem krwi warto wypić dobrze posłodzoną kawę. Mózg pobudzony kofeiną i glukozą (cukrem, miodem) nie zemdleje tak łatwo. Są także badania potwierdzające, że kofeina zapobiega chorobie alzheimera. Brokuły sa zdrowe Marchewka jest zdrowa tak, surowa. Marchewka po ugotowaniu zwiększa swój indeks glikemiczny i może być jedną z przyczyn zwiększania wagi. Zwłaszcza popularna gotowana marchewka z groszkiem. tak, chociaż jako warzywo z rodziny kapustowatych mogą powodować wzdęcia. Warto spróbować przygotować je w inny sposób. Bywa, że gotowane brokuły są słabo tolerowane przez organizm, jednak już te przygotowane na parze - dobrze. Ciemne pieczywo jest zdrowe tak, o ile tylko nie jest przyciemniane karmelem, co praktykują niektóre piekarnie. Szpinak zawiera duzo zelaza nie, zdecydowanie lepszym źródłem żelaza jest zielona pietruszka i papryka (surowa). Sery sa zdrowe białe tak, w tym feta i mozzarella, sery żółte niestety są bardzo tłuste i nie powinno się ich jeść zbyt dużo. Warto pamiętać, że ser żółty light ma i tak 40% tłuszczu! Jajka zawieraja cholesterol tak, ale w ilości niezbędnej do wychowania kurczaka. Dorosłemu człowiekowi taka ilość cholesterolu nie zaszkodzi. A jajko na miękko to bardzo dobre śniadanie. Czerwone wino dobrze działa na krew nieprawda, czerwone wino zawiera fenole, które pozytywnie wpływają na ludzki organizm unieszkodliwiając wolne rodniki oraz zmniejszając ryzyko zawałów ale dopiero w starszym wieku. Nie ma żadnych badań łączących czerwone wino z pozytywnymi wynikami krwi

19 dla dawcy Zarządzaj czasem efektywnie Nie mam czasu! Mam za dużo rzeczy na głowie! Jestem zabiegany! Czas przecieka mi przez palce! Mam zaległości! Nie mam kiedy odpocząć! Kto z nas tak nie powiedział przynajmniej raz w ostatnim tygodniu? Jednak od samego narzekania czasu nam nie przybędzie. Pora zatem wziąć swój czas w swoje ręce! Każdy z nas ma tyle samo czasu - tylko inaczej nim dysponujemy. Prezentujemy najczęstsze problemy związane z zarządzaniem swoim czasem oraz wskazówki, jak ich unikać. Może po ich zastosowaniu przestaniemy mówić, że nie mamy kiedy oddać krwi. Problem pierwszy: Co masz zrobić dzisiaj, zrób pojutrze, będziesz mieć dwa dni wolnego Taka taktyka to tylko pozorna oszczędność czasu. Wiele osób stosuje tę zasadę skutkuje to tym, że może i zyskamy dwa dni luzu, ale żeby nadrobić nawarstwiające się sprawy, zarwiemy potem dwie lub trzy noce. Warto zadać sobie pytanie dlaczego przekładam sprawy na przyszłość? I zastanowić się na ile to jest wymówka, bo po prostu nam się nie chce... Nikomu by się nie chciało, jeśli przed sobą miałby najbardziej przeładowany dzień tygodnia jutro. Odkładanie spaw to marnotrawienie czasu, stosując tę metodę doprowadzamy do sytuacji, że dzisiaj zajmujemy się zadaniami sprzed tygodnia. Rozwiązanie: Zrób to od razu Jeśli odczytujesz a, odpisz na niego od razu. Jeśli jednak nie masz czasu na odpisanie, nie zaczynaj czytania poczty! Jeśli przeglądasz rachunki, włóż je do odpowiednich zeszytów, ustaw polecenie przelewu lub chociaż przypomnienie, że telefon i czynsz trzeba zapłacić do 15-go. Wykorzystuj pozorną bezczynność. Siedząc w poczekalni (do lekarza, na dworcu) możesz wykonać telefon, umówić się na spotkanie, przeczytać książkę, zaplanować harmonogram zebrania lub przemyśleć dobór literatury do pracy zaliczeniowej... O wiele szybciej minie Ci czas oczekiwania, a przy okazji zaoszczędzisz czas, który i tak należało przeznaczyć na te czynności. 19

20 dla dawcy Problem drugi: Zosia Samosia Nikt nie jest niezastąpiony, choć wiele osób nie dopuszcza do siebie tej myśli i woli wszystko zrobić samemu. W domu zazwyczaj przodują w tym kobiety same włączają pralkę ( bo dzieci wsypią zły proszek ), same prasują ( bo córka się oparzy ), same składają ubrania ( bo mąż źle łączy skarpetki w pary, syn nie składa bluzy w kancik ), same myją okna i podłogi ( bo wy to niedokładnie robicie ), same idą na zakupy ( bo przeciaż tylko ja wiem co należy kupić )... I na koniec dnia padają ze zmęczenia, ale pewnie wykrzesają z siebie jeszcze tę odrobinę energii, aby sprawdzić tornistry i prace domowe dzieci. Bo tylko one mogą wykonać te działania. Czy na pewno? Podobne zachowania można zauważyć w szkole czy pracy. Zarobiony po uszy kolega nie dopuszcza myśli, że paczkę można wysłać pocztą lub kurierem, zamiast zawozić ją osobiście. Czasem takie osoby są bezlitośnie wykorzystywane przez otoczenie. Nie dość, że wszystko robią same, nie pozwalają sobie pomóc, to często też nie mówią nie. Rozwiązanie: Delegowanie zadań to jedna z wielu rzeczy, których warto się nauczyć w kontekście zarządzania swoim czasem. Nie tylko pozwala nam to zaoszczędzić cenne minuty, ale także wykazać się pozostałym członkom rodziny (lub pracownikom czy kolegom z grupy). Główna zasada obowiązująca przy przekazywaniu władzy innym to zaufanie. Mama zlecająca prasowanie córce, lepiej żeby przymknęła oko na drobne zagniecenia, niż poprawiała wszystkie ubrania. Na gruncie zawodowym funkcjonuje to tak samo. Odmawiaj Jeśli ktoś jest typem dobra ciocia zosia samocia powinien nauczyć się odmawiać. Nie wzbudzaj nadziei w rozmówcy mówiąc zobaczę, zastanowię się. Nie dość, że ta osoba będzie Cię nawiedzać co kilka dni pytając, czy się zastanowiłeś, to jeszcze będziesz tracić czas na wymyślanie nowych wymówek. Warto się bronić także przed zrzucaniem na nas zadań innych. Koleżance która prosi nas by ją wyręczyć - zaproponujmy wymianę - my piszemy jej raport, a ona dla nas wnioski z badań. Problem trzeci: Bałaganiarz Nic nie denerwuje bardziej, niż poszukiwanie potrzebnego zeszytu, kalendarza, szczęśliwego długopisu czy kartki z ważnym numerem telefonu. Zazwyczaj osoby posiadające twórczy nieład tracą ogromną ilość czasu na znalezienie rzeczy, które przed chwilą tu leżały. Brzmi znajomo? Niestety nieporządek to kolejny zjadacz czasu. Warto zatem wyrobić w sobie nawyk odkładania wszystkiego na miejsce, zapisywania ważnych numerów np. w kalendarzu, wpinania notatek do segregatora, chowania płyt do pudełek, odkładania przypraw w kuchni na półkę itd. Bałagan przysparza bowiem dodatkowej pracy (i niepotrzebnie zabiera czas) - nawet przy codziennych czynnościach. Rozwiązanie : Utrzymuj porządek Przy najbliższej okazji spójrz na swoje miejsce pracy, wypoczynku, samochód czy tam przedmioty, bez których możesz się obejść? Łatwo sprawdzić, czy dana rzecz jest Ci potrzebna. Zadaj sobie pytanie: co się stanie, jeśli to wyrzucę? Stare gazety, nagrane płyty CD, bransoletki, rachunek ze sklepu spożywczego, opakowanie po paluszkach, trzy podkładki pod mysz... Problem czwarty: Pociąg do nikąd Wyobraź sobie, że jedziesz na rowerze i nagle zamykasz oczy. Jak daleko będziesz jechać prosto, czy uda Ci się dojechać do domu, albo chociaż nie wjechać do rowu? Może być ciężko. Taką właśnie jazdę z zamkniętymi oczami funduje sobie większość z nas, jeśli nie wiemy po co coś robimy, jaki cel chcemy osiągnąć. I nie chodzi tutaj o cel bardzo dalekosiężny (np. będę mieć dom z ogródkiem kiedyś w przyszłości), ale o cel krótkoterminowy (np. do środy uporam się z tą stertą prania, w maju przeczytam książkę, którą dostałem na urodziny). Dodatkowo, ponieważ nie wiemy co (i kiedy) mamy zrobić- ruszamy każde z zadań po trochu. Pół godziny nauki, potem jakiś film oglądany tylko do pierwszej reklamy bo przecież mieliśmy przejrzeć ostatni numer ulubionego tygodnika, ale w połowie czytania dzwoni szef z jakimś zadaniem do zrobienia na wczoraj... W międzyczasie czytamy e, gadamy na gadu-gadu, rozmawiamy z rodziną... I tak mija cały dzień, a my nic nie dokończyliśmy. Rozwiązanie : Zajmuj się jedną, konkretną rzeczą Multizadaniowość to mit. Nawet komputer tylko pozornie wykonuje w tym samym czasie różne zadania. W rzeczywistości moc procesora przerzucana jest błyskawicznie od jednego procesu (np. poczta, przeglądarka internetowa, winamp, gadu-gadu, word...) do drugiego. Nasz mózg nie działa jednak tak sprawnie. Potrzebujemy dłuższej chwili, aby ze śledzenia ulubionego serialu przejść do czytania książki, potem do rozmowy ze znajomym i ponownie wrócić do książki. Zwłaszcza, jeśli to książka czytana dla wiedzy, a nie przyjemności. Zdecydowanie szybciej uporamy się z tym, co mamy do zrobienia, jeśli w danym momencie skupimy się na jednym zadaniu i ustalimy sobie plan działania. Np. nauka słówek do godziny 17.00, prasowanie podczas oglądania ulubionego serialu, czas na książkę po godzinie Prawo Parkinsona - wykonywana praca rozszerza się tak, by wypełnić czas dostępny na jej ukończenie. Jeśli zaplanujemy, że naprawa radia zajmie nam 3 godziny, to nasz mózg tak będzie kierował naszą aktywnością, aby zapełnić całe trzy godziny; jeśli przeznaczymy na to 30 minut, zgodnie z Prawem Parkinsona, też się wyrobimy. Prawo Parkinsona w praktyce znają uczniowie i studenci, uczący się na ostatnią chwilę do sprawdzianów i egzaminów :-) tekst na podstawie: Zarządzanie czasem John Adair 20

Iga Niczyporuk II rok licencjat

Iga Niczyporuk II rok licencjat Iga Niczyporuk II rok licencjat jeden z płynów ustrojowych w organizmie człowieka, którego objętość wynosi ok. 5 5,5 litrów. Krew spełnia czynności transportowe, dostarcza do tkanek tlen i substancje odżywcze,

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

PROJEKT USTAWY O ZMIANIE USTAWY O PUBLICZNEJ SŁUŻBIE KRWI ODWRÓCONA TABELA ZGODNOŚCI

PROJEKT USTAWY O ZMIANIE USTAWY O PUBLICZNEJ SŁUŻBIE KRWI ODWRÓCONA TABELA ZGODNOŚCI Lp. Przepis projektu ustawy Uzasadnienie wprowadzenia przepisu 1 Art. 1 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o publicznej służbie krwi: art. 1 otrzymuje brzmienie: Art. 1. Ustawa określa: 1) organizację i zadania

Bardziej szczegółowo

KTO ODDAJE KREW - OKAZUJE SERCE

KTO ODDAJE KREW - OKAZUJE SERCE Krew i jej składniki: Krew jest tkanką płynną, która krąży w naczyniach krwionośnych. Stanowi 8% całej masy ciała i jest zbudowana z części płynnej, czyli osocza oraz wyspecjalizowanych komórek czyli czerwonych

Bardziej szczegółowo

PRZYWILEJE HONOROWEGO DAWCY KRWI

PRZYWILEJE HONOROWEGO DAWCY KRWI PRZYWILEJE HONOROWEGO DAWCY KRWI KTO OTRZYMUJE TYTUŁ HONOROWEGO DAWCY KRWI? OSOBA, KTÓRA ODDAŁA BEZPŁATNIE KREW I ZOSTAŁA ZAREJESTROWANA W JEDNOSTCE ORGANIZACYJNEJ PUBLICZNEJ SŁUŻBY KRWI ŻEBY ZOSTAĆ HONOROWYM

Bardziej szczegółowo

PRZYWILEJE HONOROWEGO DAWCY KRWI

PRZYWILEJE HONOROWEGO DAWCY KRWI PRZYWILEJE HONOROWEGO DAWCY KRWI KTO OTRZYMUJE TYTUŁ HONOROWEGO DAWCY KRWI? OSOBA, KTÓRA ODDAŁA BEZPŁATNIE KREW I ZOSTAŁA ZAREJESTROWANA W JEDNOSTCE ORGANIZACYJNEJ PUBLICZNEJ SŁUŻBY KRWI ŻEBY ZOSTAĆ HONOROWYM

Bardziej szczegółowo

o krew dostarcza tkankom tlen (bierze udział w oddychaniu), w składniki energetyczne, mineralne, witaminy, hormony,

o krew dostarcza tkankom tlen (bierze udział w oddychaniu), w składniki energetyczne, mineralne, witaminy, hormony, Co to jest krew Krew płynna tkanka, składająca się z krwinek czerwonych, krwinek białych, płytek krwi i osocza (plazmy). Krew spełnia wiele ważnych funkcji w organizmie człowieka: krwinki czerwone - są

Bardziej szczegółowo

Mam Haka na Raka. Chłoniak

Mam Haka na Raka. Chłoniak Mam Haka na Raka Chłoniak Nowotwór Pojęciem nowotwór określa się niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w organizmie człowieka. Nieprawidłowość komórek oznacza, że różnią się one od komórek otaczających

Bardziej szczegółowo

2. Opisz swoje dotychczasowe doświadczenie czym zajmowałeś/łaś się do tej pory?

2. Opisz swoje dotychczasowe doświadczenie czym zajmowałeś/łaś się do tej pory? Aplikacja na Studenckiego Ambasadora Fundacji DKMS Polska Drogi Kandydacie/Kandydatko na Studenckiego Ambasadora Fundacji DKMS Polska, Dziękuję za Twoje zainteresowanie i chęć przystąpienia do Programu

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

ZOSTAŃ DAWCĄ SZPIKU KOSTNEGO! Wygraj dla kogoś ŻYCIE!

ZOSTAŃ DAWCĄ SZPIKU KOSTNEGO! Wygraj dla kogoś ŻYCIE! ZOSTAŃ DAWCĄ SZPIKU KOSTNEGO! Wygraj dla kogoś ŻYCIE! Ty też możesz podarować komuś szansę na nowe życie! Dzieląc się cząstką siebie możemy dokonać wielkich czynów możemy pomóc wygrać komuś życie! Co godzinę

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE!

SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE! SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE! CELE: 1. Przekazanie dzieciom wiedzy na temat znaczenia wody dla ludzi, zwierząt i roślin. 2. Uświadomienie dzieciom wagi picia wody. 3. Przekazanie dzieciom wiedzy na

Bardziej szczegółowo

WYCIECZKA DO LABORATORIUM

WYCIECZKA DO LABORATORIUM WYCIECZKA DO LABORATORIUM W ramach projektu e-szkoła udaliśmy się do laboratorium w Krotoszynie na ul. Bolewskiego Mieliśmy okazję przeprowadzić wywiad z kierowniczką laboratorium Panią Hanną Czubak Oprowadzała

Bardziej szczegółowo

Zdecydowałeś się. Chcesz to zrobić. Twój #pierwszyraz. Tutaj możesz dowiedzieć się jak

Zdecydowałeś się. Chcesz to zrobić. Twój #pierwszyraz. Tutaj możesz dowiedzieć się jak PROCEDURA ODDAWANIA KRWI Zdecydowałeś się. Chcesz to zrobić. Twój #pierwszyraz. Tutaj możesz dowiedzieć się jak wygląda procedura oddawania krwi. WAŻNE: Zanim zdecydujesz się oddać krew upewnij się, że

Bardziej szczegółowo

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi.

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi. Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi. 1. Dlaczego w Polsce nadal tak mało ludzi decyduje się na to by zostać dawcą szpiku? Przede wszystkim wynika to z niewiedzy. Większość osób, które chcą pomóc

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE

SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE CELE: 1. Uczenie dzieci odpowiedzialności za własne zdrowie. 2. Uświadomienie dzieciom roli właściwego stylu życia w trosce o zdrowie i dobre samopoczucie.

Bardziej szczegółowo

Data dodania: 2014-07-21 aktualizacja: 2014-07-21 08:20:04 Dziennik Zachodni

Data dodania: 2014-07-21 aktualizacja: 2014-07-21 08:20:04 Dziennik Zachodni Data dodania: 2014-07-21 aktualizacja: 2014-07-21 08:20:04 Dziennik Zachodni Paweł Pawlik Każdy może pomóc rannym. Własną krwią. Latem zapotrzebowanie na krew wzrasta, ale dawców ubywa. Szpitale nie płacą

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

your smear test results

your smear test results Wyniki badania cytologicznego your smear test results Informacje szczegółowe explained POLISH Twój ostatni wynik badania cytologicznego wykazał pewne nieprawidłowości. Niniejsza ulotka wyjaśnia, co oznacza

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH DOKONUJĄCYCH PRZETACZANIA KRWI I JEJ SKŁADNIKÓW

PROGRAM SZKOLENIA PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH DOKONUJĄCYCH PRZETACZANIA KRWI I JEJ SKŁADNIKÓW PROGRAM SZKOLENIA PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH DOKONUJĄCYCH PRZETACZANIA KRWI I JEJ SKŁADNIKÓW opracowany przez Instytut Hematologii i Transfuzjologii w dniu 27 kwietnia 2005r. 1.Szkolenie podstawowe SZKOLENIE

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Łukasz Sujecki IIIA Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Piramida zdrowego Odżywiania Pyyyszne mięsko

Bardziej szczegółowo

Karpacki Ośrodek Wsparcia Straży Granicznej

Karpacki Ośrodek Wsparcia Straży Granicznej Karpacki Ośrodek Wsparcia Straży Granicznej Źródło: http://www.karpacki.strazgraniczna.pl/kar/osrodek-wsparcia-sg/klub-hdk/o-klubie-hdk/10116,o-klubie.html Wygenerowano: Poniedziałek, 1 lutego 2016, 08:13

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 61/2014 z dnia 22 kwietnia 2014 r. o projekcie programu Krzewienie idei krwiodawstwa na terenie miasta Legionowo

Bardziej szczegółowo

DBAJMY O SIBIE! AUDIO / VIDEO A2 (wersja dla studenta)

DBAJMY O SIBIE! AUDIO / VIDEO A2 (wersja dla studenta) DBAJMY O SIBIE! AUDIO / VIDEO A2 (wersja dla studenta) Dzień dobry państwu! Dziś naszym gościem w audycji Dbajmy o siebie jest pani doktor Irena Kamieńska, która z zawodu i z zamiłowania jest lekarzem

Bardziej szczegółowo

POLSKI CZERWONY KRZYŻ PCK

POLSKI CZERWONY KRZYŻ PCK POLSKI CZERWONY KRZYŻ PCK 18 stycznia 1919r. utworzone zostało Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża Narada odbywała się pod patronatem żony Ignacego Paderewskiego Heleny Paderewskiej, która w latach 1919-1926

Bardziej szczegółowo

Zobacz, czy moŝesz oddać krew?

Zobacz, czy moŝesz oddać krew? Zobacz, czy moŝesz oddać krew? Bezwzględne przeciwwskazania do oddania krwi cięŝkie choroby układu: krąŝenia, pokarmowego, nerwowego, oddechowego, moczowego, zakaŝenie chorobami zakaźnymi (np. HIV, Ŝółtaczka,

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Zobacz, czy możesz oddać krew?

Zobacz, czy możesz oddać krew? VADEMECUM KRWIODAWCY Dlaczego warto zostać krwiodawcą i jak rozpocząć oddawanie krwi? Krew jest lekiem, którego niczym nie można zastąpić. Podawana jest w stanach zagrożenia życia. Najnowocześniejsze i

Bardziej szczegółowo

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE Organizm człowieka jest zbudowany z narządów i tkanek. Czasem mogą być uszkodzone od urodzenia (np. w skutek wad genetycznych), częściej w ciągu życia może dojść do poważnego

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

Najczęściej zadawane pytania

Najczęściej zadawane pytania Najczęściej zadawane pytania Chciałbym oddać krew ale... 1....nie będziecie chcieli mojej krwi, ponieważ mam pospolitą grupę krwi "0" Potrzebna i ważna jest krew każdej grupy. Ponieważ grupa "0" jest bardzo

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE SPOŚRÓD CHORYCH NA RAKA JELITA GRUBEGO UDAJE SIĘ POKONAĆ CHOROBĘ POD WARUNKIEM JEJ WCZESNEGO WYKRYCIA. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 177/2013 z dnia 8 lipca 2013 r. o projekcie programu Krzewienie idei krwiodawstwa na terenie Miasta Legionowo

Bardziej szczegółowo

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Szanowna Pani, Do listopada 2014r. kobiety ciężarne mają możliwość bezpłatnego przebadania się w kierunku zakażenia wirusem zapalenia wątroby C (HCV). Stanowią

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B. Załącznik nr do zarządzenia Nr./2008/DGL Prezesa NFZ Nazwa programu: PROFILAKTYKA I TERAPIA KRWAWIEŃ U DZIECI Z HEMOFILIĄ A I B. ICD- 10 D 66 Dziedziczny niedobór czynnika VIII D 67 Dziedziczny niedobór

Bardziej szczegółowo

Grupy krwi i przeciwciała na czerwone krwinki w czasie ciąży

Grupy krwi i przeciwciała na czerwone krwinki w czasie ciąży Grupy krwi i przeciwciała na czerwone krwinki w czasie ciąży Podczas ciąży przeprowadzane są badania mające na celu rozpoznanie grupy krwi oraz wykrycie istnienia przeciwciał na czerwone krwinki. Badania

Bardziej szczegółowo

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi.

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi. Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi. 1. Dlaczego w Polsce nadal tak mało ludzi decyduje się na to, by zostać dawcą szpiku? Przede wszystkim wynika to z niewiedzy. Większość osób, które chcą pomóc

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

WIEŚCI SZKOLNE Z ŻYCIA SZKOŁY. Cyprian Kamil Norwid

WIEŚCI SZKOLNE Z ŻYCIA SZKOŁY. Cyprian Kamil Norwid MIESIĘCZNIK SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. C.K. NORWIDA W DĄBRÓWCE WIEŚCI Cyprian Kamil Norwid Cyprian Kamil Norwid N U M E R V I SZKOLNE M A R Z E C 2 0 1 4 Z ŻYCIA SZKOŁY W TYM NUMERZE: Z życia szkoły 1 Zuch

Bardziej szczegółowo

Realizacja programów edukacyjnych o charakterze profilaktycznym i prozdrowotnym.

Realizacja programów edukacyjnych o charakterze profilaktycznym i prozdrowotnym. Realizacja programów edukacyjnych o charakterze profilaktycznym i prozdrowotnym. W klasach: zajęcia warsztatowe dla uczniów, prowadzone przez wychowawców, pedagoga szkolnego oraz zapraszanych specjalistów

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Dane demograficzne: Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Opracowanie: dr n. med. Anna Kieszkowska-Grudny 1. Inicjały

Bardziej szczegółowo

Plik należy pobrać przed wypełnieniem! Aplikacja na Studenckiego Ambasadora Fundacji DKMS Polska

Plik należy pobrać przed wypełnieniem! Aplikacja na Studenckiego Ambasadora Fundacji DKMS Polska Plik należy pobrać przed wypełnieniem! Aplikacja na Studenckiego Ambasadora Fundacji DKMS Polska Drogi Kandydacie/Kandydatko, dziękuję za Twoje zainteresowanie i chęć przystąpienia do Programu Studencki

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Fundacja i otoczenie czyli ile pożytecznych projektów możemy zrobić RAZEM

Fundacja i otoczenie czyli ile pożytecznych projektów możemy zrobić RAZEM Fundacja i otoczenie czyli ile pożytecznych projektów możemy zrobić RAZEM Edycja 2014 O Fundacji Ronalda McDonalda na świecie Fundacja w Polsce należy do większej całości, pracującej w 58 krajach świata

Bardziej szczegółowo

Kościółek Justyna Truszkowska Dominika Kl. II Ek

Kościółek Justyna Truszkowska Dominika Kl. II Ek Kościółek Justyna Truszkowska Dominika Kl. II Ek CZYM JEST RAK KRWI? Rak krwi - nowotwór, który atakuje system krwionośny oraz samą krew, szpik kostny i układ limfatyczny. Rozróżniamy wiele rodzajów raka

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem 2. Wystrzegaj się otyłości 1. Nie pal; jeśli już palisz, przestań. Jeśli nie potrafisz przestać, nie pal przy niepalących 3. Bądź codziennie aktywny ruchowo, uprawiaj ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

bez względu na to jak się ubierasz, jakiej słuchasz muzyki, gdzie mieszkasz i z kim się przyjaźnisz,

bez względu na to jak się ubierasz, jakiej słuchasz muzyki, gdzie mieszkasz i z kim się przyjaźnisz, Światowy Dzień AIDS obchodzony jest co roku 1 grudnia. Uroczyste obchody niosą przesłanie współczucia, nadziei, solidarności z ludźmi żyjącymi z HIV i AIDS, a także zrozumienia problemów związanych z HIV,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA PCK DZIAŁAJĄCEGO PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W ŚRODZIE WLKP. NA ROK SZKOLNY 2012/2013

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA PCK DZIAŁAJĄCEGO PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W ŚRODZIE WLKP. NA ROK SZKOLNY 2012/2013 1 PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA PCK DZIAŁAJĄCEGO PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W ŚRODZIE WLKP. NA ROK SZKOLNY 2012/2013 WSTĘP Pomoc drogiemu człowiekowi jest hasłem przewodnim, które przyświeca Polskiemu Czerwonemu

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bohaterów Warszawy w Kamienicy SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE Plan działań Czas realizacji 2014 2017 PROJEKT W szkole, gdzie naturalnym procesem jest nauczanie i kształtowanie postaw,

Bardziej szczegółowo

Kandydat na dawcę krwi lub dawca krwi:

Kandydat na dawcę krwi lub dawca krwi: Zasady kwalifikowania kandydatów na dawców do oddania krwi lub jej składników Kandydat na dawcę krwi lub dawca krwi: Kwalifikowany jest przez lekarza do oddania krwi, osocza, zabiegów aferezy i innych

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE AKCJI DRUGIE ŻYCIE

PODSUMOWANIE AKCJI DRUGIE ŻYCIE PODSUMOWANIE AKCJI DRUGIE ŻYCIE I LO IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU KLASA MEDICUS-2 Wychowawca klasy: mgr Renata Mikołajczyk-Szwaczkowska POZNAŃ 2013/2014 25 października 2013r. - w naszej szkole

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE Dietetyka Dietetyka to nauka, która bada jak to, co spożywamy wpływa na nasze zdrowie i wydajność organizmu. Bada pewne składniki pożywienia, które mogą wpływać na nasze zdrowie. Na przykład

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM NA ROK SZKOLNY 2014/2015

HARMONOGRAM NA ROK SZKOLNY 2014/2015 HARMONOGRAM NA ROK SZKOLNY 2014/2015 Treści Metody Efekty Odpowiedzialni Termin Umiejętność rozwiązywania konfliktów, komunikowani a się i współpracy z rówieśnikami Profilaktyka uzależnienia (przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

Inspektor Sanitarny w Łodzi GRUNT TO ZDROWIE. wojewódzka kampania profilaktyczna. podsumowanie edycji pilotażowej / 2008r.

Inspektor Sanitarny w Łodzi GRUNT TO ZDROWIE. wojewódzka kampania profilaktyczna. podsumowanie edycji pilotażowej / 2008r. Wicewojewoda Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi GRUNT TO ZDROWIE wojewódzka kampania profilaktyczna podsumowanie edycji pilotażowej / 2008r. W dniach od 17 do 21 listopada 2008r. w

Bardziej szczegółowo

Mariola Kiełboń st. Wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie

Mariola Kiełboń st. Wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie Mariola Kiełboń st. Wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie Idea Szkół Promujących Zdrowie Krajowy, Wojewódzki, Rejonowy, Szkolny Koordynator Szkół Promujących Zdrowie Wojewódzki Zespół Wspierający Szkoły

Bardziej szczegółowo

Jak oceniasz swój stan zdrowia? Czy przed wyjściem do szkoły zjadasz śniadanie?

Jak oceniasz swój stan zdrowia? Czy przed wyjściem do szkoły zjadasz śniadanie? Ankietowanymi byli uczniowie dwóch klas piątych oraz dwóch klas szóstych. Łącznie w ankiecie wzięło udział 67 osób. Jak oceniasz swój stan zdrowia? Zły; ; % Dobry; ; 6% Bardzo dobry; 0; 7% Wszystkie dzieci

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Zapobieganie krwawieniom u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Zapobieganie krwawieniom u dzieci z hemofilią A i B. załącznik nr 5 do zarządzenia 45/2008/DGL z dnia 7 lipca 2008 r. załącznik nr 33 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: ZAPOBIEGANIE KRWAWIENIOM U DZIECI Z

Bardziej szczegółowo

Działalność Fundacji Urszuli Jaworskiej

Działalność Fundacji Urszuli Jaworskiej Działalność Fundacji Urszuli Jaworskiej URSZULA JAWORSKA Systemy wsparcia w chorobach przewlekłych 17 kwietnia 2015r Warszawski Uniwersytet Medyczny 1 O NAS Rejestr dawców szpiku Warsztaty dla pacjentów

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA HIV/AIDS. NOWOśCI

PROFILAKTYKA HIV/AIDS. NOWOśCI PROFILAKTYKA HIV/AIDS STATYSTYKI LOKALNE DZIAłANIA OZ I PZ PSSE W ROKU 2012 NOWOśCI CIEKAWOSTKI STATYSTYKI HIV i AIDS w Polsce dane od początku epidemii (1985 r.) do 30 czerwca 2012 roku 15 724 zakażonych

Bardziej szczegółowo

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa NIE DAJ SZANSY! AIDS AIDS (AcquiredImmune DeficiencySyndrome) to zespół nabytego niedoboru odporności -nieuleczalna choroba, która niszczy siły samoobronne organizmu. HIV HIV (HumanImmunodeficiencyVirus)

Bardziej szczegółowo

DODAJ KOLORÓW DO SWOJEJ DIETY

DODAJ KOLORÓW DO SWOJEJ DIETY DODAJ KOLORÓW DO SWOJEJ DIETY DODAJ KOLORÓW DO SWOJEJ DIETY WPROWADZENIE DO PREZENTACJI Carl Rehnborg i Nutrilite historia Wyzwania związane ze zdrowym sposobem odżywiania się Pokoloruj swoją dietę Zdrowy

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO. biologiczno - chemicznego

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO. biologiczno - chemicznego SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO biologiczno - chemicznego prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Bernadeta Dymek 2. Grupa docelowa: II grupa od 2010 2013 (klasa II) 3. Liczba godzin: 2 4.

Bardziej szczegółowo

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych.

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. EDUKACYJNO-INFORMACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH SKÓRY SKÓRA POD LUPĄ MATERIAŁ EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH 2014 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane

Bardziej szczegółowo

Akcja informacyjno-edukacyjna Drugie życie

Akcja informacyjno-edukacyjna Drugie życie Akcja informacyjno-edukacyjna Drugie życie Podstawa prawna Ustawa Transplantacyjna ustawa z 1 lipca 2005r o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów. Transplantologia to

Bardziej szczegółowo

TRZYMAJ FORMĘ. Gimnazjum Publiczne im. Jana Pawła II w Bisztynku

TRZYMAJ FORMĘ. Gimnazjum Publiczne im. Jana Pawła II w Bisztynku Gimnazjum Publiczne im. Jana Pawła II w Bisztynku Sprawozdanie z realizacji programu w Gimnazjum Publicznym im. Jana Pawła II w Bisztynku Koordynator: nauczyciel chemii i biologii Beata Majewska Cele programu:

Bardziej szczegółowo

HIV nie śpi. W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie.

HIV nie śpi. W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie. HIV nie śpi W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie. Paulina Karska kl. 2GB -1- Strona 1 z 8 Spis treści : 1. Wstęp- ogólnie

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 6 im.bł.ks. Jerzego Popiełuszki w Nowym Sączu

Szkoła Podstawowa nr 6 im.bł.ks. Jerzego Popiełuszki w Nowym Sączu Szkoła Podstawowa nr 6 im.bł.ks. Jerzego Popiełuszki w Nowym Sączu Symbole Szkoły Podstawowej nr 6 SKLEPIK WZOROWY SMACZNY I ZDROWY Zdrowe odżywianie to podstawa!!! Jeść musimy, bowiem to podstawowy składnik

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 marca 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 marca 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 64 5552 Poz. 403 403 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie szkoleń osób, których czynności bezpośrednio wpływają na jakość komórek, tkanek lub narządów,

Bardziej szczegółowo

str. 16 Poniedziałek, 4 listopada 2013 www.waszdzienpodniu.pl WOLSZTYN MASZEROWALI KU ZDROWIU Miesiąc październik jest w Polsce ogłoszony miesiącem walki z rakiem. Z tej okazji w Wolsztynie po raz pierwszy

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe w kierunku raka jelit. www.bowelscreeningwales.org.uk

Badania przesiewowe w kierunku raka jelit. www.bowelscreeningwales.org.uk Badania przesiewowe w kierunku raka jelit 1 www.bowelscreeningwales.org.uk Badania przesiewowe w kierunku raka jelit Ta broszura informuje o badaniach przesiewowych w kierunku raka jelit w Walii. Dalsze

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Układ krwionośny. 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny ... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi

Układ krwionośny. 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny ... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi Układ krwionośny 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi 3.Zaznacz opis osocza krwi. A. Jest to opalizujący płyn zawierający wodę, białka i białe

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Fundacja TAM I Z POWROTEM

Fundacja TAM I Z POWROTEM Fundacja TAM I Z POWROTEM NASZE ZADANIA Wspieranie finansowe polskiej onkologii poprzez rozmaite formy zbiórki pieniędzy i realizacje niezbędnych projektów. Szeroko pojęte działanie informacyjno promocyjne,

Bardziej szczegółowo

TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ!

TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ! TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ! Witaj! W tym krótkim PDFie chcę Ci wytłumaczyć dlaczego według mnie jeżeli chcesz wyglądać świetnie i utrzymać świetną sylwetkę powinieneś

Bardziej szczegółowo

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik.

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Panie Adamie, test przesiewowy i test potwierdzenia wykazały, że jest pan zakażony wirusem HIV. MAM AIDS??! Wiemy teraz, że jest

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

"Samowystarczalność Polski w zakresie zaopatrzenia w bezpieczną krew, jej składniki i produkty krwiopochodne na lata 2005-2008".

Samowystarczalność Polski w zakresie zaopatrzenia w bezpieczną krew, jej składniki i produkty krwiopochodne na lata 2005-2008. Ministerstwo Zdrowia PROGRAM POLITYKI ZDROWOTNEJ PAŃSTWA Nazwa programu: "Samowystarczalność Polski w zakresie zaopatrzenia w bezpieczną krew, jej składniki i produkty krwiopochodne na lata 2005-2008".

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS 17 maja Warszawa 2015 Międzynarodowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS obchodzony jest w trzecią niedzielę maja od 1984 roku. Inicjatorem obchodów była międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta)

TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta) TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta) Materiał prezentuje sposób tworzenia form trybu rozkazującego dla każdej koniugacji (I. m, -sz, II. ę, -isz / -ysz, III. ę, -esz) oraz część do ćwiczeń praktycznych.

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo