SCENARIUSZE LEKCJI BIOLOGII DO CYKLU CIEKAWA BIOLOGIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SCENARIUSZE LEKCJI BIOLOGII DO CYKLU CIEKAWA BIOLOGIA"

Transkrypt

1 SCENARIUSZE LEKCJI BIOLOGII DO CYKLU CIEKAWA BIOLOGIA DZIAŁ I WIAT ZWIERZT BEZKRGOWYCH Temat: Budowa i funkcja tkanek zwierzcych. ZWIERZTA to najliczniejsze królestwo, cudzoywne, ruchliwe, zwykle o budowie tkankowej. Wikszo z nich to bezkrgowce - 90%. ORGANIZACJA BUDOWY ORGANIZMÓW: KOMÓRKA TKANKA NARZD (ORGAN) UKŁAD NARZDÓW ORGANIZM TKANKA ZESPÓŁ KOMÓREK O PODOBNEJ BUDOWIE WYSPECJALIZOWANYCH DO PEŁNIENIA OKRELONYCH FUNKCJI W ORGANIZMIE TKANKI ZWIERZCE: A. Nabłonkowa B. Miniowa C. Łczna D. Nerwowa Gładka Poprzecznie prkowana szkieletowa Poprzecznie prkowana serca Stała Tkanka nabłonkowa Płynna Chrzstna Kostna Tłuszczowa Krew Limfa (chłonka)

2 Jedno- lub wielowarstwowa, komórki cile przylegajce o rónych kształtach (płaskie, szecienne, walcowate, pokryte niekiedy rzskami) Rodzaj Wystpowanie Rola Nabłonek pokrywajco wyciełajcy Nabłonek zmysłowy Nabłonek gruczołowy (wydalniczo wydzielniczy) Nabłonek rozrodczy Tworzy zewntrzn warstw skóry, wyciela narzdy wewntrzne np. przewód pokarmowy, oddechowy Wchodzi w skład receptorów zmysłowych Tworzy gruczoły wydzielania zewntrznego i wewntrznego Wchodzi w skład gruczołów rozrodczych (jdra, jajniki) Oddziela rodowisko zewntrzne od wntrza ciała, chroni przed wnikaniem drobnoustrojów, urazami mechanicznymi, działaniem trujcych zwizków chemicznych, utrat wody, jego wytworami s paznokcie, włosy. Uczestniczy w odbieraniu zmian zachodzcych w rodowisku zewntrznym lub wewntrznym organizmu Wytwarza i usuwa róne wydaliny i wydzieliny np. pot, luz łój, wod, hormony, enzymy Bierze udział w wytwarzaniu gamet (plemniki i komórki jajowe) Rysunek:

3 Tkanka miniowa utworzona jest z komórek miniowych (miocytów), mogcych si kurzy i rozkurcza Rodzaje Wystpowanie/Rola Charakterystyka Miniowa gładka Miniowa poprzecznie prkowana szkieletowa W cianach przewodu pokarmowego, układu krwiononego, limfatycznego, moczo płciowego i oddechowego Wraz ze szkieletem stanowi układ ruchu, Komórki wrzecionowate, ostro zakoczone, jednojdrowe, jdro połoone centralnie, kurcz si wolno, wolno si mcz, działaj niezalenie od woli Komórki walcowate (cylindryczne), tpo zakoczone, wielojdrowe, jdra połoone peryferyjnie, wystpuj prki poprzeczne, pracuje szybko (czsto skurczów dua) i szybko si mczy, praca zalena od woli.

4 Miniowa poprzecznie prkowana serca Buduje misie sercowy Komórki walcowate, rozgałzione,, wiele jder ułoonych centralnie, skurcze rytmiczne, automatyczne, niezalene od woli. Rysunki:

5 Tkanka łczna - stała- utworzona z ywych komórek i martwej substancji midzykomórkowej - płynna - utworzona z ywych komórek rozproszonych w wieloskładnikowej cieczy Rola: - wypełnia przestrzenie pomidzy innymi tkankami, narzdami i układami Zapewnia łaczno midzy nimi, podtrzymuje je i wzmacnia. Rodzaje Wystpowanie/Rola Charakterystyka Kostna Buduje koci Ma posta zwartej struktury utworzonej z ułoonych wokół kanałów Haversa blaszek kostnych, tworzcych podstawow jednostk strukturaln koci osteon. Chrzstna Krew Tworzy powierzchnie stawowe koci, przegrod nosa, wizadła, krki midzykrgowe, małowin uszn, krta, koniuszek nosa 1. osocze stanowi główn mas krwi (ok.60%) 2.erytrocyty (krwinki czerwone); komórki krwi Zbudowana z komórek chrzstnych i silnie rozbudowanej substancji midzykomórkowej, zawierajcej włókna kolagenowe. 1. płyn, którego90% stanowi woda, a reszt głównie białka, tłuszcze, hormony, enzymy, witaminy, sole mineralne, cukry, aminokwasy, mocznik. Osocze bez fibrynogenu to surowica krwi.

6 zawierajce hemoglobinczerwony barwnik uczestniczcy w transporcie tlenu i CO2; 3. leukocyty (krwinki białe)- niszcz drobnoustroje chorobotwórcze i ciała obce (antygeny) Osocze transportuje składniki pokarmowe głównie cukry i białka. 2. u ssaków bezjdrowe, u innych krgowców zawieraj jdro, jest ich 4-5mln/mm3 krwi. 4. trombocyty (płytki krwi) uczestnicz w procesie krzepnicia krwi. 3. najwiksze sporód wszystkich krwinek, zawieraj jdro, maj zdolno pełzakowatego ruchu i właciwoci erne; jest ich 5-10 tys. Limfa (chłonka) Naczynia limfatyczne i wzły chłonne 4. bezbarwne, bezjdrowe fragmenty komórek, jest ich tys. Skład zbliony do osocza krwi, erytrocytów brak, liczne leukocyty, ma znaczny udział w funkcjach obronnych organizmu (niszczy drobnoustroje chorobotwórcze0, transportuje substancje odywcze, głównie tłuszcze. Tkanka tłuszczowa - komórki tej tkanki gromadz tłuszcz, który moe by wykorzystywany przez organizm jako ródło energii. Tkanka ta wystpuje pod skór, a take wokół serca i nerek. Jej głównym zadaniem jest zatrzymywanie ciepła w organizmie. Szczególnie duo tkanki tłuszczowej maj ludzie otyli.

7 Rysunki:

8 Tkanka nerwowa Utworzona z komórek nerwowych neuronów, których cech jest posiadanie wielu wypustek: krótkich dendrytów i jednego aksonu ( neuryt). Zrbem tkanki nerwowej jest tkanka glejowa, której zadaniem jest odywianie neuronów i uczestnictwo w ich regeneracji. Za pomoc dendrytów kontaktuj si z receptorami i od nich otrzymuj informacje, przewodz impulsy dorodkowo. Za pomoc aksonu p[przewodz impulsy do efektorów np. mini. Przewodz impulsy odrodkowo. Rola: Odbiera informacje ze rodowiska zewntrznego i wewntrznego organizmu, przekazuje je do innych narzdów i układów ciała. Dziki niej odbieramy subiektywne wraenia oraz wiadomie podejmujemy decyzje o dalszym działaniu. Rysunek:

9 Temat: Rónorodno organizmów zaliczanych do gbek i parzydełkowców. Zwierzta dzielimy zwyczajowo na bezkrgowce i krgowce. Bezkrgowce nie maj krgosłupa, a krgowce maj. Typy bezkrgowców: a. Gbki b. Parzydełkowce (jamochłony) c. Płazice d. Oblece e. Piercienice f. Stawonogi g. Miczaki h. Szkarłupnie GBKI Wystpuj w wodach słodkich i słonych, wielokomórkowe, ale nie maj tkanek, ciało dwuwarstwowe. Prowadz osiadły tryb ycia. Tworz kolonie.

10 W ciele liczne otwory, którymi pobieraj wod, odfiltrowuj z niej pokarm oraz pobieraj tlen niezbdny do oddychania. Z wntrza ciała woda jest usuwana przez otwór znajdujcy si w górnej czci ciała. Posiadaj szkielet krzemionkowy (koronkowiec, nadecznik), wapienny lub z włókien sponginowych (gbka grecka). Kształt róny(dzban, drzewkowaty, workowaty). W Polsce w rzekach i jeziorach yje gbka zwana nadecznikiem tworzce kłaczkowate kolonie. Organizmy, które tak jak gbki, które przepuszczaj przez swe wntrze wod i odfiltrowuj z niej pokarm nazywamy filtratorami. Gbki jako filtratory pobieraj szcztki organiczne i oczyszczaj wod. Zastosowanie W redniowieczu gbki były uywane w chirurgii, jako materiał szlifierski w jubilerstwie oraz jako podkład pod zbroj rycersk. Dla celów gospodarczych wydobywa si yjc w Morzu ródziemnym gbk szlachetn. Gbka Tethya crypta, posiadajca szkielet krzemionkowy, stanowiła przedmiot bada w leczeniu ludzi chorych na białaczk ze wzgldu na właciwoci hamowania wzrostu komórek ssaków. Oczyszczone szkielety spongoinowe słu do celów higienicznych i tamowania krwi. S bioindykatorami, czyli wskanikami czystoci wody. Typ: Parzydełkowce (Jamochłony) Gromady: stułbiopławy, krkopławy koralowce. Cechy parzydełkowców: 1. jama chłonco trawica, w której nastpuje trawienie i wchłanianie strawionego pokarmu 2. parzydełka na czułkach i ramionach 3. tkanki 4. dwie warstwy ciała : zewntrzna ektoderma i wewntrzna entoderma, midzy nimi bezpostaciowa substancja - mezoglea. 5. Symetria promienista (przez ciało mona poprowadzi kilka osi symetrii tak, by jedna strona była lustrzanym odbiciem drugiej)- daje to zwierztom moliwo zdobywania pokarmu i obron oraz moliwo odbierania i reagowania na bodce.

11 6. Wystpuj w wodach słodkich i słonych 7. Wystpuj w postaci osiadłego polipa i pływajcej meduzy 8. S drapienikami- ywi si drobnymi zwierztami wodnymi np. Skorupiakami, larwami owadów, małymi rybkami. Swoje ofiary chwytaj dziki komórkom parzydełkowym. Niektóre komórki działaj jak strzały zatrute jadem wystrzelone nici wbijaj si w ciało ofiary i paraliuj j toksyczn substancj. Inne wystrzelon ni przyklejaj do powierzchni ciała ofiary, powodujc jej unieruchomienie, ofiara zostaje wcignita przez otwór gbowy do jamy chłonco trawicej. 9. Rozmnaaj si bezpłciowo lub płciowo (przemiana pokole ) Stułbia Budowa (rys.) 1) yje w wodach słodkich, przyczepiona do rolin wodnych. 2) Osiadły tryb ycia. 3) Wielko 1-3 mm 4) Posta wydłuonego woreczka polipa. 5) Moe porusza si na zasadzie koziołkowania. 6) Rozmnaa si bezpłciowo przez pczkowanie i płciowo przez wytwarzanie gamet. Wikszo stułbiopławów to morskie organizmy yjce w koloniach złoonych z bardzo wielu połczonych ze sob polipów. Chełbia modra wystpuje w Morzu Bałtyckim, naley do krkopławów, gdy wystpuje u niej na przemian posta polipa i meduzy, przy czym posta meduzy jest wiksza i stanowi pokolenie dominujce(przemiana pokole).

12 Budowa (rys.) Cykl rozwojowy chełbi modrej (rys.)- przemiana pokole. W rozwoju wystpuje przemiana pokole czyli zjawisko naprzemiennego wystpowania osobników rozmnaajcych si płciowo i bezpłciowo. Koralowce: korale i ukwiały. 1) Wystpuj w wodach czystych, ciepłych i zasolonych.

13 2) Wyłcznie posta polipa 3) Korale yj w koloniach a ukwiały pojedynczo. 4) Korale maj szkielet wewntrzny, który po obumarciu tworzy rafy koralowejedno z najbogatszych w gatunki rodowisk ycia na Ziemi. 5) Ukwiały maj posta misistych polipów, wiele kolorowych ramion, swoim wygldem bardziej przypominaj kwiaty, ni zwierzta. Temat: Przystosowania płaziców i obleców do pasoytniczego trybu ycia. TYP: PŁAZICE: GROMADY: A. WIRKI (wolno yjce) np. wypławek biały B. PRZYWRY (pasoyty) np. motylica wtrobowa C. TASIEMCE (pasoyty) np. uzbrojony, nieuzbrojony, bblowiec Cechy płaziców: 1. Ciało spłaszczone grzbietobrzusznie oraz wyranie widoczny przód i tył. 2. Dwuboczna symetria ciała (przez ciało mona poprowadzi tylko jedn o symetrii, tak, aby otrzyma dwie takie same czci. 3. Ciało pokryte worem skórno miniowym. 4. W przedniej czci skupione narzdy zmysłów i układ nerwowy. 5. Wikszo płaziców to pasoyty (organizmy yjce kosztem innych ywych organizmów). 6. Wikszo płaziców (poza tasiemcami) ma lepo zakoczony układ pokarmowy tzn. rozpoczyna si otworem gbowym, ale brak otworu odbytowego). 7. Cykle rozwojowe s skomplikowane, oprócz postaci dorosłej wystpuj larwy rozwój złoony. Organizm, w którego ciele yje posta dorosła pasoyta

14 nazywamy ywicielem ostatecznym, a ten, w którego ciele yje larwa ywicielem porednim. TASIEMCE: 1. Dorosłe osobniki yj w jelicie cienkim krgowców, a larwy w innych narzdach wewntrznych. 2. Długo ciała 2-12 metrów. 3. Budowa: a) Główka z narzdami czepnymi przyssawkami (uzbrojonego take haczyki), którymi przyczepia si do ciany jelita. b) Szyjka wytwarza nowe człony c) Człony, które w miar wzrostu i oddalania si od szyjki s coraz wiksze i starsze, te na kocu odrywaj si i wraz z kałem s usuwane na zewntrz. 4. Przystosowania do pasoytnictwa: 1) Płaskie ciało zajmuje mało miejsca w jelicie 2) Przyssawki (haczyki)- silne przytwierdzenie do jelita. 3) Ciało pokryte oskórkiem odpornym na działanie soków trawiennych. 4) Brak przewodu pokarmowego, pokarm chłonie całym ciałem( nie musi go trawi, gdy jest strawiony) 5) Oddycha beztlenowo (fermentacja), gdy w jelicie brak tlenu. 6) Jest obojnakiem (jeden tasiemiec ma narzdy rozrodcze eskie i mskie), wystpuje u niego samozapłodnienie (jego plemniki zapładniaj wytworzonego przez niego komórki jajowe). W kadym członie moe by 120 tys. Jaj. Tak ogromna rozrodczo zapewnia cigło gatunku, stwarzajc dla zwierzt i człowieka ogromne ryzyko zakaenia. 7) Cykl rozwojowy tasiemca: Rozwój złoony czyli wystpuj larwy zwane wgrami, yj w ciele ywiciela poredniego dla tasiemca uzbrojonego jest to

15 winia, a dla nieuzbrojonego krowa, ywicielem ostatecznym jest człowiek, w jelicie którego yje posta dorosła tasiemca. ZARAENIE NASTPUJE PRZEZ ZJEDZENIE SUROWEGO LUB NIEDOGOTOWANEGO MISA WOŁOWEGO LUB WIEPRZOWEGO. CHOROBA WYWOŁANA PRZEZ TASIEMCA TO TASIEMCZYCA. Zapobieganie je miso ugotowane, zbadane przez weterynarza. Ludzie najczciej zakaaj si nim, jedzc miso wolowe zawierajce wgry. W przewodzie pokarmowym człowieka larwa przekształca si w dorosłego tasiemca, który w kadym swoim członie wytwarza ogromn liczb komórek rozrodczych. Po samozapłodnieniu człony, wypełnione zapłodnionymi komórkami jajowymi, odrywaj si i z kałem wydostaj na zewntrz. Wraz z trawa lub wod zabrudzon ludzkimi odchodami jaja zostaj zjedzone przez ywiciela poredniego krow. Z jaj rozwija si larwa, która wnika do mini. Gdy człowiek zje miso zawierajce wgry, cykl si powtarza. CYKL ROZWOJOWY TASIEMCA NIEUZBROJONEGO: MISO ZAWIERAJCE WGRY ZJADA CZŁOWIEK CZŁOWIEK JEST YWICIELEM OSTATECZNYM W JEGO JELICIE ROZWIJA SI POSTA DOROSŁA TASIEMCA DOJRZALY CZŁON WYPEŁNIONY JAJAMI ODRYWA SI I WRAZ Z KAŁEM S USUWANE NA ZEWNTRZ (TRAWA) JAJA LUB CAŁE CZŁONY ZJADA KROWA W JEJ CIELE- W MI NIACH WYLGAJ SI LARWY WGRY (KROWA YWICIEL PO REDNI) ZARAONE MISO ZJADA CZŁOWIEK Zrobi rysunek cykl rozwojowy i budowa tasiemca.

16 MOTYLICA: 1) Pasoytuje w wtrobie krgowców. 2) Kształt listkowaty. 3) 2 cm długoci 4) Przyssawka gbowa i brzuszna. 5) Rozwój złoony ywicielem porednim jest limak. 6) ZARAENIE NASTPUJE PRZEZ NIE MYTE WARZYWA I OWOCE. Zapobieganie my warzywa i owoce oraz rce. 7) Pozostałe cechy jak u tasiemca. Rys. WYPŁAWEK BIAŁY 1. Płaziniec wolno yjcy. 2. yje w czystych wodach. 3. Porusza si dziki rzskom pokrywajcym brzuszn stron ciała. 4. Długo 1cm. 5. Zdolno regeneracji. 6. Wydziela soki trawienne na swoje ofiary, nastpnie za pomoc wysuwanej gardzieli zasysa czciowo strawiony pokarm (trawienie poza organizmem). 7. Rozwój prosty brak larwy. 8. Rys. TYP: OBLE CE:

17 GROMADY: A. WROTKI B. NICIENIE a) Glista ludzka b) Włosie krty c) Owsik d) Mtwik buraczany(pasoyt roli rzepak, kapustne, buraki), powoduje słaby wzrost rolin, ółknicie lici, obnienie plonów. Cechy nicieni: 1. Kształt ciała wydłuony a w przekroju poprzecznym okrgłe (obłe) 2. Symetria dwuboczna. 3. Ciało pokryte mocnym oskórkiem bdcym wydzielin nabłonka. 4. Drony przewód pokarmowy rozpoczynajcy si otworem gbowym a koczcy odbytem- co umoliwia sprawniejsze przetwarzanie pokarmu. 5. Cz prowadzi pasoytniczy tryb ycia, a cz jest wolno yjca. 6. Wikszo jest rozdzielnopłciowa, a samca i samic łatwo odróni na podstawie cech budowy zewntrznej dymorfizm płciowy. GLISTA LUDZKA 1. Pasoyt yjcy w jelicie cienkim człowieka. 2. Rozwój złoony, ale tylko jeden ywiciel człowiek. 3. Ciało obłe długoci cm. 4. Rozdzielnopłciowe- samiec róni si od samicy dymorfizm płciowy, samica dłusza, grubsza a samiec krótszy, cieszy, haczykowato zakoczone ciało. 5. Rys.

18 6. Cykl rozwojowy glisty ludzkiej: ZARAENIE NASTPUJE PRZEZ SPOZYCIE NIUMYTYCH WARZYW NAWOONYCH LUDZKIMI ODCHODAMI, PICIA WODY ZANIECZYSZCZONEJ GNOJOWIC, LUB NIEPRZESTRZEGANIAPODSTAWOWYCH ZASAD HIGIENY OSOBISTEJ I YWIENIA. CHOROBA WYWOŁANA PRZEZ GLIST TO GLISTNICA. Zapobieganie glistnicy my war.zywa i owoce, pi przegotowan wod, my rce, produkty spoywcze i naczynia W jelicie cienkim osłonki jaj zostan rozpuszczone, a oswobodzone larwy przebijaj cianki jelita, dostajc si do naczy krwiononych. Wraz z krwi wdruj do rónych narzdów, trafiajc w kocu do płuc. Przenikaj do wntrz pcherzyków płucnych, nastpnie przedostaj si kolejno do: oskrzeli, tchawicy i gardła. Ponownie połknite znów docieraj do jelita cienkiego, w którym osigaj dojrzało płciow. Samica glisty ludzkiej wytwarza około 200 jaj na dob. Po zapłodnieniu wewntrznym jaja wydostaj si na zewntrz ciała człowieka wraz z kałem. W odpowiedniej temperaturze i wilgotnoci oraz przy dostpie tlenu w jaju rozwija si larwa. Takie jajo nazywamy jajem inwazyjnym. Cykl si powtarza, gdy człowiek połknie jajo wraz z ywnoci. Cykl rozwojowy trwa 2-4 miesice. CYKL ROZWOJOWY GLISTY-rys. CZŁOWIEK SPO YWAJC JAJA INWAZYJNE (Z LARWAMI)ULEGA ZAKA ENIU W JELICIE CIENKIM LARWY WYLGAJ SI Z JAJ I PRZEDOSTAJ DO KRWI WRAZ Z KRWI WDRUJ DO RÓZNYCH NARZDÓW (WTROBA, SERCE) DOCIERAJ KOLEJNO DO PŁUS, OSKRZELI, TCHAWICY I GARDŁA POŁKNITE LARWY OSIADAJ W JELICIE CIENKIM, GDZIE OSIGAJ DOJRZAŁO PŁCIOW ZAPŁODNIONE JAJA WRAZ Z KAŁEM CZŁOWIEKA WYDOSTAJ SI NA ZEWNTRZ CZLOWIEK SPO YWAJC JAJA INWAZYJNE ULEGA ZAKA ENIU

19 WŁOSIE KRTY 1. Jeden z najgroniejszych pasoytów człowieka. 2. Wywołuje chorob włonic.(trychinoza), która moe koczy si mierci. 3. Moe wystpowa u rónych gatunków misoernych lub wszystkoernych (dzik, winia, lis, kot, niedwied, szczur) 4. Zakaenie nastpuje przez zjedzenie zakaonego misa wini lub dzika. 5. Zapobieganie włonicy je miso znanego pochodzenia i zbadane przez lekarza. 6. Cykl rozwojowy W ołdku człowieka, pod wpływem enzymów trawiennych, otorbione larwy (znajdujce si wczeniej w miniach zwierzcia) wydostaj si z otoczek, a nastpnie przedostaj si do jelita cienkiego. Tam w cigu godzin osigaj dojrzało płciow i kopuluj. Po kopulacji samce gin, a samice przedostaj si do wzłów chłonnych. Samice rodz ywe larwy, kada samica około Z wzłów chłonnych larwy dostaj si do krwi, a wraz z ni do mini poprzecznie prkowanych. Po wnikniciu do włókna miniowego zwijaj si spiralnie i otorbiaj. Niektóre gin, inne zachowuj zdolno do zaraania nawet przez kilkadziesit lat. Te, które przetrwaj mog powodowa powane zaburzenia w organizmie. OWSIK 1. Wielko 1-3 mm, barwy białawej. 2. Pasoytuje w jelicie grubym, wyrostku robaczkowym i kocowym odcinku jelita cienkiego. 3. Wywołuje chorob zwan owsic. 4. Objawy: swdzenie, bezsenno, bóle brzucha, nudnoci, zaburzenia wypróniania, zapalenie skóry, wysypka. 5. Zaraenie nastpuje poprzez bezporedni kontakt chorych dzieci, spanie we wspólnej pocieli, uywanie wspólnych rodków higieny np. rcznika. Zapobieganie przestrzega zasad higieny. WROTKI Zwierzta te zamieszkuj przede wszystkim wody słodkie, ale znane s te formy słonowodne i ldowe, yjce na wilgotnych mchach i w glebie. Wrotki s rozdzielnopłciowe, wystpuje u nich dymorfizm płciowy. Samce maj uwstecznione narzdy wewntrzne, u wikszoci gatunków przewód nasienny ko czy si

20 prciem. Jajniki mog by pojedyncze lub parzyste, jajowody otwieraj si do kloaki. Wrotki maj zdolno do rozmnaania si w drodze partenogenezy przez kilka pokole. Ciało wrotka podzielone jest na trzy odcinki: głow, tułów i nog. Maj najczciej kształt wydłuony z szerokim przednim kocem, tzw. aparatem wrotnym. Aparat wrotny lub rzskowy ma posta tarczy z rozmieszczonymi na niej rzskami. Tylny koniec ciała zwa si tworzc krótsz lub dłusz nog zakoczon dwoma palcami. Ciało pokryte jest cienk kutikul. Warstwa okrywajca ciało jest na tyle przejrzysta, e widoczne s przez ni narzdy wewntrzne wrotk

21 TEMAT: CECHY PIERCIENIC NA PRZYKLADZIE DDOWNICY. TYP: PIERCIENICE: GROMADY: A. SKPOSZCZETY np. ddownicaa- gleba, rureczniki yjce w mikkim mule, wazonkowce w glebie-1cm, białe B. PIJAWKI C. WIELOSZCZETY NP. NEREIDA Cechy piercienic: 1. Zamieszkuj wody słodkie, słone i gleb.

22 2. Niektóre prowadz osiadły tryb ycia, inne swobodnie pływaj, jeszcze inne yj zagrzebane w mule lub piasku dna zbiornika wodnego. 3. Podział ciała na piercienie = segmenty = metamery. 4. Segmenty takie same, z wyjtkiem przednich i tylnych, wyrany przód i tył ciała, nieco wiksze segmenty u ddownicy tworzce siodełko, które wydziela luz chronicy zapłodnione jaja. 5. Ciało wydłuone, obłe, pokryte worem skórno miniowym. 6. Rozpoczyna si proces cefalizacji, czyli wyodrbniania głowy. 7. Poruszaj si za pomoc szczecinek (parapodiów) 4 pary w kadym segmencie. 8. Zamknity układ krwionony (krew kry w naczyniach krwiononych, nie wylew si do jam ciała). Składa si z naczynia grzbietowego, brzusznego i naczy okrnych. 9. Wymiana gazowa cał powierzchni ciała. 10. Układ wydalniczy składa si z nefrydiów i nazywany jest metanefrydialnym. Ma metameryczn budow ciała. 11. Drabinkowy układ nerwowy składa si ze zwoju nadprzełykowego, podprzełykowego połczone obrczk około przełykow. 12. Ddownice brak oczu, wieloszczety posiadaj oczy. 13. S obojnakami, zapłodnienie krzyowe,rozwój prosty, wieloszczety rozdzielnopłciowe, larwa trochofora. Znaczenie ddownic: 1. Dr korytarze umacniane luzem, korytarzami do korzeni rolin dostaj si powietrze wraz z tlenem i woda. 2. Wcigaj w korytarze opadłe licie, opadłe licie gnijc poprawiaj yzno gleby. 3. Mieszaj poszczególne warstwy gleby i spulchniaj j i poprawiaj jej struktur. Ddownice s saprofitami, ywi si martwymi szcztkami rolin i zwierzt.

23 PIJAWKA Pijawka lekarska ywi si krwi krgowców. Jest półpasoytem, gdy eruje na swoich ywicielach czasowo. Ma przyssawki po obu kocach ciała. Wydziela substancj zapobiegajc krzepniciu krwi hirudyn prze gruczoły przewodu pokarmowego. Ma jelito z bocznymi kieszeniami, w których przechowuje krew i dlatego długo moe wytrzyma bez pobierania pokarmu (nawet 2 lata). Niektóre pijawki s drapienikami. NEREIDA Gatunek piercienic, nalecy do gromady wieloszczetów, yjcy w Bałtyku. Posiadaj oczy, s rozdzielnopłciowe.

24 TEMAT: RÓNORODNO ZWIERZT ZALICZANYCH DO TYPU MICZAKÓW. TYP: MICZAKI Gromady: a. limaki b. małe

25 c. głowonogi Cech miczaków jest mikkie ciało okryte muszl. Wystpuj w wodach słodkich, słonych i na ldzie. LIMAKI 1. Ciało składa si z głowy, nogi i worka trzewiowego, okrytego pojedyncz, spiralnie skrcon muszl. 2. Muszla jest wytworem płaszcza okrywajcego worek trzewiowy, w którym znajduje si wikszo narzdów wewntrznych. 3. Noga zbudowana jest z minia, słuy do poruszania si. 4. Spodnia powierzchnia nogi wydziela luz, który ułatwia poruszanie. 5. W głowie znajduje si mózg, a na Glowie jedna lub dwie pary czułków, na dłuszych s wyranie wyodrbnione oczy. 6. Jzyk pokryty tark do cierania pokarmu rolinnego (u ldowych). 7. limaki ldowe: winniczek i wstyk oraz limaki nagie: pomrów błkitny i wielki, linik wielki i szary 8. limaki słonowodne oddychaj skrzelami, a ldowe i słodkowodne np. błotniarka stawowa płucami. 9. limaki ldowe i słodkowodne s obojnakami, a słonowodne rozdzielnopłciowe. 10. limaki morskie wyróniaj si barwami i niezwykłymi kształtami muszli. S wród nich niebezpieczni drapiecy np. stoki i rozkolce- paraliuj ofiary jadowit wydzielin. Ich ukszenia mog by niebezpieczne nawet dla

26 człowieka. Jaskrawa barwa jest ostrzeeniem dla drapieników przed trucizn zawart w ciele limaka. MAŁE 1. Zwierzta wodne a. Słodkowodne : szczeuja, skójka, racicznica b. Słonowodne: ostrygi, perłopław, (sercówka, rogowiec, omułek, małgiew- małe Bałtyku) 2. Ciało mała okrywa muszla składajca si z dwóch czci, połczonych wizadłami. 3. Wielko 2mm 140 cm. Jest to przydacznia naleca do najwikszych bezkrgowców wiata i waca 400kg. 4. Prowadz osiadły tryb ycia, przytwierdzone do skał(ostrga) lub zakopane w mule (szczeuja). 5. Składaj si z nogi i worka trzewiowego, wikszo nie posiada oczu. 6. S filtratorami pobieraj pokarm z wody za pomoc syfonu wpustowego, syfon wypustowy do usuwania zbdnej wody. 7. Oddychaj skrzelami. 8. Niektóre małe jak racicznice i perłopław wydzielaj substancj, która krzepnc tworzy nici tzw. Bisior, słucy do zakotwiczania si w twardym podłou. 9. Powstawanie perły: Perły powstaj z wydzieliny słucej do ochrony organizmu przed drobnymi, obcymi ciałami wnikajcymi do wntrza muszli. Wikszo gatunków mały moe wytworzy perł, lecz tylko te, które s tworzone przez yjce w tropikach perłopławy maj czyst barw i połysk. Drogocenna perła powstaje, gdy do wntrza muszli dostanie si obce ciało np. ziarenko piasku. Mał broni si odkładajc wokół niego kolejne cieniutkie warstwy masy perłowej, któr wycielona jest od wewntrz muszla. Po kilku latach we wntrzu muszli powstaje lnica perła. Za najcenniejsze uwaa si niezwykle rzadkie, czarne perły. 10. Rola mały: - pokarm dla zwierzt i ludzi

27 - oczyszczaj wod. GŁOWONOGI 1. Wystpuj w wodach słonych. 2. Nale tu kałamarnice (kalmary), omiornice, mtwy, lodziki. 3. Ciało zbudowane z głowy i worka trzewiowego. 4. Maj wieniec ramion wokół otworu gbowego, które s pokryte komórkami odbierajcymi bodce dotykowe i smakowe. Ramiona słu do chwytania zdobyczy i pomagaj w pływaniu. 5. Prowadz bardzo aktywny tryb ycia. 6. Przy poruszaniu si wykorzystuj sił odrzutu wody, wyrzucanej przez tzw. Lejek znajdujcy si poniej otworu gbowego. 7. Podczas ucieczki uwalniaj z gruczołu czernidłowego ciemn substancj, co chroni je przed wrogiem. 8. Maj zdolno zmiany kolorów ciała, co słuy im do maskowania lub ostrzegania przed niebezpieczestwem np. rozdraniona kałamarnica czerwona, zaniepokojona niebieska. 9. Układ krwionony otwarty. 10. S drapienikami, ywi si rybami, limakami, krabami. 11. Doskonały wzrok i dobrze rozwinity układ nerwowy, widz kształty i barwy. 12. Inteligentne, łatwo si ucz. 13. Muszla kalmarów uległa redukcji, pozostała im jedynie wewntrzna płytka w kształcie licia.

28 TEMAT: RODOWISKO YCIA A CECHY BYDOWY I CZYNNOCI YCIWYCH SKORUPIAKÓW I PAJCZAKÓW. TYP: STAWONOGI

29 GROMADY: A. SKORUPIAKI B. PAJCZAKI C. OWADY Cechy stawonogów: 1. yj we wszystkich rodowiskach (woda, ld, gleba, powietrze, a nawet jako pasoyty powierzchni oraz wntrze innych organizmów). 2. Pochodz od piercienic. 3. Ciało pokryte chitynowym oskórkiem. 4. Maj zdolno linienia ( zrzucania pancerza) przez całe ycie tylko owady w fazie larwy i poczwarki. 5. Oskórek ten stanowi zewntrzny szkielet, do którego s przytwierdzone minie umoliwiajce poruszanie. 6. Oskórek stawonogów ldowych chroni je przed utrat wody przez parowanie. 7. W ciele mona zaobserwowa podział ciała na piercienie, cho u wikszoci stawonogów łcz si one w wiksze odcinki ciała. 8. Otwarty układ krenia (krew wylewa si z naczy krwiononych do jam ciała). 9. Nazwa stawonogi pochodzi od charakterystycznej cechy przedstawicieli tego typu zwierzt maj one odnóa złoone z kilki czci połczonych ze sob ruchomo za pomoc stawów. 10. Niektóre odnóa słu do chodzenia lub pływania, inne s przekształcone w czułki lub narzdy gbowe. SKORUPIAKI: 1. yj w wodzie słodkiej (rak, oczlik rozwielitka-dafnia), słonej (krab, krewetka, homar, langusta) i nieliczne na ldzie (stonoga, prosionek).planktonowe to rozwielitka, dafnia, pkle (osiadłe, wytwarzajce ochronne, stokowate skorupki wapienne, wygldem przypominajce wulkany) 2. Pokryte stwardniałym, chitynowym pancerzem, który m a zdolno linienia, wtedy rosn taki wzrost nazywamy skokowym.

30 3. Ciało składa si z głowotułowia i odwłoku. 4. Maj liczne zrónicowane pod wzgldem budowy i funkcji odnóa(gbowe 3 p. para uwaczek i dwie pary szczk, czułki- 2p-narzdy dotyki i smaku, kroczne-5p., odwłokowe, wachlarz). 5. Oczy osadzone na słupkach, dziki czemu obserwuj teren wokół siebie. 6. Pierwsza para odnóy krocznych to szczypce, które słu do chwytania i przytrzymywania pokarmu. 7. Odwłok podzielony jest na segmenty, na nim s odnóa odwłokowe do przenoszenia jaj i młodych raków oraz do pływania, ostatni to wachlarz. 8. Oddychaj skrzelami. 9. S rozdzielnopłciowe, młode pozostaj przez pewien czas pod opiek matki, przechodzc kolejne wylinki upodabniaj si do osobników dorosłych. 10. Układ wydalniczy gruczoły zielone (metanefrydia) u podstawy drugiej pary czułków. 11. Ciekawostki: a. Rak zagroony podwija gwałtownie odwłok pod tułów i na zasadzie odruchu płynie do tyłu; b. Krab porusza si chodzc bokiem za pomoc piciu par odnóy; c. Rozwielitka- 0,5 cm, przezroczysty pancerzyk, pływa uderzajc silnie rozgałzionymi czułkami; d. Stonoga skorupiak ldowy, yje pod kamieniami i w spróchniałym drewnie, 1cm PAJCZAKI: 1. Wikszo pajczaków yje na ldzie. 2. Nale do nich pajki (krzyak, topik pajk wodny), kosarze, roztocza, zaleszczotki, skorpiony. a. Kleszcz- las, łka, pastwisko b. Skorpion rejony tropikalne i subtropikalne, liczny na pustyniach c. Zaleszczotek opadłe licie, szczeliny w korze drzew, zakurzone ksiki w starych bibliotekach d. wierzbowiec pasoyt, yje w naskórku ssaków

31 e. Kosarz łki, pola, zagrody, domostwa, f. Topik wody stojce zbiorników słodkowodnych 3. Ciało składa si z głowotułowia i odwłoku pary pojedynczych oczu. 5. Okryte chitynowym pancerzem pary odnóy krocznych. 7. Narzdy gbowe to nogogłaszczki do przytrzymywania zdobyczy oraz szczkoczułki do rozrywania pokarmu zaopatrzone w kolce jadowe. 8. Na odwłoku gruczoły przdne, wydzielaj ciecz zastygajc na powietrzu w ni, z której za pomoc grzebyków na kocu odnóy tkaj pajczyn., Składa si ona z nici okrnych lepkich i promienistych nielepkich, po których si porusza. 9. Narzd oddechowy płucotchawki do których prowadz otwory na brzegach ciała przetchlinki. 10. S drapienikami, ywi si innymi stawonogami, ofiary chwytaj w sie, wstrzykuj im jad oraz owijaj przdz. Trawienie poza organizmem do ciała ofiary wydzielaj soki trawienne, by po pewnym czasie wyssa strawiony pokarm. 11. S rozdzielnopłciowe, rozwój Prost. 12. Wydalaj za pomoc cewek Malpighiego. 13. Ciekawostki: a) Pajk krzyak buduje sie codziennie rano. b) Kosarze nie przd pajczyny, s aktywne głównie w nocy, odywiaj si ywymi i martwymi rolinami oraz drobnymi zwierztami. c) Roztocza- niektóre mikroskopijne roztocza yj w rodowisku wodnym, niewielkie roztocze ldowe czsto wystpuje w naszych mieszkaniach, a ich odchody gromadzce si w kurzu s przyczyn alergii wielu osób. Do roztoczy nale kleszcze, które ywi si krwi zwierzt i ludzi. Przenosz one zapalenie opon mózgowych lub borelioz. Przenosz pierwotniaki, które u psów wywołuj babeszjoz koczc si zazwyczaj mierci. Innym rodzajem roztoczy jest wierzbowiec wywołujcy chorob skóry zwan wierzbem. Zarazi si mona przez pociel i ubrania, z których korzystała chora osoba.

32

33 TEMAT: ZALE NO MIDZY BUDOW, RODOWISKIEM YCIA I CZYNNOCIAMI ZYCIOWYMI OWADÓW. 1. yj w rodowisku ldowo powietrznym i w wodach słodkich, nieliczne pasoyty. 2. Jest to najliczniejsza w gatunki gromada zwierzt współczenie yjcych. 3. Maj zdolno aktywnego lotu dziki skrzydłom, co pozwoliło im opanowa róne rodowiska ycia. 4. Rzdy owadów: a. Chrzszcze (stonka ziemniaczana, biedronka siedmiokropka, chrabszcz majowy, pływak ółtobrzeek); b. Motyle (niepylak Apollo, bielinek kapustnik, pa królowej, pa eglarz). c. Błonkówki (osy, trzmiel, pszczoły, mrówki) d. Muchówki (much, bki, gzy). 5. Dziedzina nauki badajca owady to entomologia. 6. Ciało składa si z głowy, tułowia i odwłoku. 7. Pokryte chitynowym oskórkiem. 8. Na głowie: a. Oczy złoone owady maj zdolno rozpoznawania kolorów nierozrónialnych dla człowieka, a ich oczy s wyczulone na gwałtowny ruch. b. Czułki to główne narzdy zmysłów dziki nim rozpoznaje kształt i struktur napotkanych obiektów oraz zapach i smak

34 c. Róne typy aparatów gbowych np. motyl odywiajcy si nektarem kwiatów ma aparat gbowy sscy w postaci długiej rurki, mucha licy, komar kłujco sscy. 9. Na tułowiu a. Trzy pary odnóy głównie do chodzenia (konik polny dobrze uminione tylne odnóa do skakania, turku podjadek, yjcy w glebie i drcy w niej korytarze, ma przednie odnóa grzebne, a pływak ółtobrzeek yjcy w wodzie ma przednie odnóa pływne) b. Skrzydła dwie pary błoniastych (waki, motyle), lub jedna para jest przekształcona w twarde pokrywy (u chrzszczy), u muchówek jedna para skrzydeł, druga uległa redukcji, istniej te owady, które ze wzgldu na pasoytniczy tryb ycia utraciły skrzydła np. wszy, pchły, pluskwy. 10. Na odwłoku u samców wystpuje narzd kopulacyjny, a u samic pokładełko rurka słuca do składania jaj. U niektórych owadów np. pszczół i os, na odwłoku znajduje si dło, które jest broni przeciwko napastnikom. 11. Oddychaj tchawkami cienkie rurki doprowadzajce tlen do wszystkich Komorek ciała. Tlen nie jest rozprowadzany przez krew. 12. Układ krwionony otwarty. 13. Narzd wydalniczy cewki Malpighiego. 14. Owady s rozdzielnopłciowe, zapłodnienie wewntrzne, rozwój złoony z przeobraeniem zupełnym lub niezupełnym. Przeobraenie zupełne Jajo larwa poczwarka owad dorosły (imago) Larwy nie s podobne do postaci dorosłej. Róni si te budow i trybem ycia np. pdrak larwa chrabszcza yjca w glebie, czerw larwa much, pszczoły, gsienica larwa motyla. Poczwarka powstaje z przekształconej larwy, nieruchoma, nie pobiera pokarmu, otacza si osłon zwan kokonem. W kokonie nastpuje przeobraenie postaci larwalnej w posta dorosł. Wystpuje u motyla, pszczoły, chrabszcza, biedronki. Przeobraenie niezupełne Jajo larwa posta dorosła (imago)

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII DLA KLASY II

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII DLA KLASY II DZIAŁ I wiat zwierzt bezkrgowych PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII DLA KLASY II NUMER I TEMAT LEKCJI (KORELACJA ZE CIEK EDUKACYJN) WYMAGANIA PODSTAWOWE OCENA DOPUSZCZAJCA UCZE: WYMAGANIA PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko ucznia Klasa Data

Imię i nazwisko ucznia Klasa Data ID Testu: 1P26K9X Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Stawonogi to najliczniejsza grupa zwierzat na Ziemi, które opanowały środowiska ladowe, wodne i powietrzne. Należa do nich takie organizmy jak: stonóg

Bardziej szczegółowo

Spis treści ZWIERZĘTA BEZKRĘGOWCE 1 WIADOMOŚCI WSTĘPNE... 5 2 PIERWOTNIAKI... 16 3 OGÓLNE WIADOMOŚCI O ZWIERZĘTACH... 26 4 PARZYDEŁKOWCE...

Spis treści ZWIERZĘTA BEZKRĘGOWCE 1 WIADOMOŚCI WSTĘPNE... 5 2 PIERWOTNIAKI... 16 3 OGÓLNE WIADOMOŚCI O ZWIERZĘTACH... 26 4 PARZYDEŁKOWCE... Spis treści 1 WIADOMOŚCI WSTĘPNE...................................... 5 Świat istot żywych........................................... 5 Komórka podstawowy element budowy organizmu zwierzęcego............

Bardziej szczegółowo

Kręgowce. 7 7. Podkreśl cechy, które świadczą o przystosowaniu żaby do życia na lądzie. (0 2) grupa a

Kręgowce. 7 7. Podkreśl cechy, które świadczą o przystosowaniu żaby do życia na lądzie. (0 2) grupa a grupa a Kręgowce Poniższy test składa się z 19 zadań Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą Imię i nazwisko do uzyskania za prawidłowe odpowiedzi Za rozwiązanie całego sprawdzianu możesz uzyskać

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian a (0 2) (0 3) Imię i nazwisko. Ocena. Data. Tkanka mięśniowa gładka. poprzecznie prążkowana serca. poprzecznie prążkowana szkieletowa

Sprawdzian a (0 2) (0 3) Imię i nazwisko. Ocena. Data. Tkanka mięśniowa gładka. poprzecznie prążkowana serca. poprzecznie prążkowana szkieletowa Sprawdzian a Test podsumowujący dział V Budowa zewnętrzna.................................................................. Imię i nazwisko......... i środowisko życia zwierząt........................

Bardziej szczegółowo

Spis treści KRĘGOWCE ...

Spis treści KRĘGOWCE ... Spis treści....................................................... KRĘGOWCE 1 RYBY.................................................... 7 Karp i jego przystosowanie do życia w wodzie..........................

Bardziej szczegółowo

Zwierzęta część IV. dodatek (uzupełnienie) 1. RYBY 2. PŁAZY 3. GADY 4. PTAKI 5. SSAKI

Zwierzęta część IV. dodatek (uzupełnienie) 1. RYBY 2. PŁAZY 3. GADY 4. PTAKI 5. SSAKI Zwierzęta część IV dodatek (uzupełnienie) 1. RYBY 2. PŁAZY 3. GADY 4. PTAKI 5. SSAKI RYBY - osmoregulacja, - ryby dwudyszne, - wędrówki (tarło), - ryby chrzęstnoszkieletowe. Osmoregulacja u ryb morskich

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian a. białka, tłuszcze, glicerol, cukry proste, kwasy tłuszczowe, aminokwasy (0 2) Imię i nazwisko Klasa. pokarm A B C D.

Sprawdzian a. białka, tłuszcze, glicerol, cukry proste, kwasy tłuszczowe, aminokwasy (0 2) Imię i nazwisko Klasa. pokarm A B C D. Sprawdzian a Test podsumowujący dział VI...................................... Funkcjonowanie organizmów Imię i nazwisko Klasa zwierząt........................ Masz przed sobą test składający się z 15

Bardziej szczegółowo

Pomorski Program Edukacji Morskiej

Pomorski Program Edukacji Morskiej Pomorski Program Edukacji Morskiej Skarby Bałtyku Fauna Morza Bałtyckiego Ryby morskie Morza Bałtyckiego Co to jest ryba? Ryby tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami,

Bardziej szczegółowo

Standardy wymaga - bezkrgowce Kl. I, zakres rozszerzony

Standardy wymaga - bezkrgowce Kl. I, zakres rozszerzony Standardy wymaga bezkrgowce Kl. I, zakres rozszerzony Gbki wielokomórkowe zwierzta beztkankowe Tkanki zwierzce Wymagania podstawowe uzasadni stanowisko gbek w przyrodzie, opisa budow gbki, wyróni w budowie

Bardziej szczegółowo

Tułów człowieka [ BAP_ doc ]

Tułów człowieka [ BAP_ doc ] Tułów człowieka [ ] Prezentacja Wstep Ciało człowieka jest najpiękniejszym i najbardziej skomplikowanym mechanizmem na świecie. W naszym ciele rozgrywa się bez przerwy tysiące zdarzeń. Nasze płuca pracują,

Bardziej szczegółowo

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów Temat Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się Sposoby oddychania Sposoby rozmnażania się Bakterie a wirusy Protisty Glony przedstawiciele trzech królestw Wymagania na

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA UCZNIA W PRZEDMIOCIE BIOLOGIA DLA KLASY II GIMNAZJUM

KRYTERIA OCENIANIA UCZNIA W PRZEDMIOCIE BIOLOGIA DLA KLASY II GIMNAZJUM KRYTERIA OCENIANIA UCZNIA W PRZEDMIOCIE BIOLOGIA DLA KLASY II GIMNAZJUM I. TAJEMNICE YCIA 1. Wymienia podstawowe pierwiastki wchodzce w skład wszystkich organizmów. 2. Wyjania pojcie makroskładników i

Bardziej szczegółowo

Zwierzęta część III 1. SZKARŁUPNIE 2. STRUNOWCE 3. KRĄGŁOUSTE

Zwierzęta część III 1. SZKARŁUPNIE 2. STRUNOWCE 3. KRĄGŁOUSTE Zwierzęta część III 1. SZKARŁUPNIE 2. STRUNOWCE 3. KRĄGŁOUSTE 1. SZKARŁUPNIE zwierzęta wtórouste przegląd systematyczny liliowce, rozgwiazdy, wężowidła, jeżowce, strzykwy środowisko życia i wymagania życiowe

Bardziej szczegółowo

161 Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

161 Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum 161 Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o yciu Temat Biologia jako nauka Ocena dopuszczajca dostateczna dobra bardzo dobra Ucze: potrafi korzysta z poszczególnych

Bardziej szczegółowo

3 3.Tkanki roślinne-twórcze klasyfikacja tkanek na twórcze i stałe charakterystyka tkanek twórczych

3 3.Tkanki roślinne-twórcze klasyfikacja tkanek na twórcze i stałe charakterystyka tkanek twórczych Biologia- kl. 3 TŻ1, 3TŻ-2, 3 TA Numer Temat Zakres treści lekcji 1 1.Rośliny pierwotnie wodne cechy królestwa roślin formy organizacji budowy roślin pierwotnie wodnych sposoby rozmnażania się roślin pierwotnie

Bardziej szczegółowo

Zadania na styczeń/luty

Zadania na styczeń/luty Zadania na styczeń/luty Zadania z fizyki Oblicz masę ołowianego klocka, który ma kształt prostopadłościanu o wymiarach 2cm, 5cm, 15 cm. Gęstość ołowiu 11,4g/cm 3. Zadanie 2 Piłka na gumce wykonuje drgania

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces...

Zadanie 3. (0 2) Rysunek przedstawia głowę ryby. Wskazany strzałką narząd to... Narząd ten odpowiada za proces... Egzamin część I Zadanie 1. (0 1) Krokodyla przedstawionego można opisać następująco: A. wąż, zmiennocieplny, drapieżca, jajorodny B. gad, stałocieplny, wody ciepłe C. drapieżca, gad, zmiennocieplny, jajorodny

Bardziej szczegółowo

Grupa I Zadanie 1. Podziel środowisko wodne uzupełniając poniższy schemat: wody ... Zadanie 2. Podaj czynniki niezbędne organizmom do życia w wodzie:

Grupa I Zadanie 1. Podziel środowisko wodne uzupełniając poniższy schemat: wody ... Zadanie 2. Podaj czynniki niezbędne organizmom do życia w wodzie: Grupa I Podziel środowisko wodne uzupełniając poniższy schemat: wody......... np np np Podaj czynniki niezbędne organizmom do życia w wodzie:.. Porównaj cechy środowiska wodnego i lądowego- wypełnij tabelę

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI PRZYRODY W KLASIE IV TEMAT: POZNAJEMY KRĘGOWCE.

KONSPEKT LEKCJI PRZYRODY W KLASIE IV TEMAT: POZNAJEMY KRĘGOWCE. KONSPEKT LEKCJI PRZYRODY W KLASIE IV TEMAT: POZNAJEMY KRĘGOWCE. autor: Wioletta Budkowska Kozak PSP z OI nr 7 w Stalowej Woli CELE OPERACYJNE: UCZEŃ: wymienia grupy zwierząt należące do kręgowców, na podstawie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZE LEKCJI BIOLOGII DO CYKLU CIEKAWA BIOLOGIA

SCENARIUSZE LEKCJI BIOLOGII DO CYKLU CIEKAWA BIOLOGIA SCENARIUSZE LEKCJI BIOLOGII DO CYKLU CIEKAWA BIOLOGIA DZIAŁ I ŚWIAT ZWIERZĄT BEZKRĘGOWYCH Temat: Budowa i funkcja tkanek zwierzęcych. ZWIERZĘTA to najliczniejsze królestwo, cudzożywne, ruchliwe, zwykle

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne z biologii

Materiały edukacyjne z biologii Autor: Bożena Woźniak Materiały edukacyjne z biologii Klasa I Część II Gimnazjum nr 1 w Konstantynowie Łódzkim 1 DZIAŁ V ŚWIAT ZWIERZĄT BEZKRĘGOWYCH Temat (45, 46): Budowa i funkcja tkanek zwierzęcych.

Bardziej szczegółowo

3. Rysunek obok przedstawia postać larwalną: a. żaby, b. ropuchy, c. traszki, d. rzekotki drzewnej.

3. Rysunek obok przedstawia postać larwalną: a. żaby, b. ropuchy, c. traszki, d. rzekotki drzewnej. 1. Niektóre gatunki płazów tylko okresowo, na czas rozrodu, przebywają w wodzie, resztę roku spędzają na lądzie. Należą do nich: a. żaby zielone i kumak górski, b. kumak nizinny i traszka grzebieniasta,

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE PRAWIDŁOWEGO ODYWIANIA W ROZWOJU MŁODEGO ORGANIZMU

ZNACZENIE PRAWIDŁOWEGO ODYWIANIA W ROZWOJU MŁODEGO ORGANIZMU ZNACZENIE PRAWIDŁOWEGO ODYWIANIA W ROZWOJU MŁODEGO ORGANIZMU Tryb ycia współczesnego, młodego pokolenia nie sprzyja regularnemu odywianiu si. W tej sytuacji zapewnienie dzieciom i młodziey moliwoci regularnego

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap wojewódzki 2014/2015 Biologia. Przewidywana odpowiedź

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap wojewódzki 2014/2015 Biologia. Przewidywana odpowiedź Klucz i kryteria oceniania etap wojewódzki 2014/2015 Biologia Numer 1. A - torebka nefronu (kłębuszka), B kłębuszek nerkowy/kłębuszek naczyń włosowatych, C - kanalik nerkowy nazwy elementu A, B i C Proces

Bardziej szczegółowo

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Zadanie 1 Schemat budowy przewodu pokarmowego pijawki lekarskiej. Pijawka ta odżywia się krwią kręgowców. Wyjaśnij, jakie

Bardziej szczegółowo

Wiadomości i umiejętności ucznia na poszczególne stopnie szkolne.

Wiadomości i umiejętności ucznia na poszczególne stopnie szkolne. WYMAGANIA EDUKACYJNE - BIOLOGIA - KLASA PIERWSZA DZIAŁY : I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU II. JEDNOŚĆ I ROŻNORODNOŚĆ ORGANIZMÓW III.BAKTERIE A WIRUSY. ORGANIZMY BEZTKANKOWE Wiadomości i umiejętności ucznia na

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Temat konieczny( 2) podstawowy (3) rozszerzający(4) Opracowała mgr Agnieszka Para dopełniający(5)

Bardziej szczegółowo

Drogi Gimnazjalisto!!!

Drogi Gimnazjalisto!!! Drogi Gimnazjalisto!!! Witamy Cię w szkolnym etapie Gminnego Konkursu Biologicznego Życie w kropli wody. 12 marzec 2008 r Masz przed sobą test składający się z 26 zadań testowych. Czas na rozwiązanie testu

Bardziej szczegółowo

Budowa organizmów zwierzęcych. Rozpoznaj i podpisz rodzaje komórek przedstawionych na ilustracjach oraz podaj 2 cechy róŝniące te komórki

Budowa organizmów zwierzęcych. Rozpoznaj i podpisz rodzaje komórek przedstawionych na ilustracjach oraz podaj 2 cechy róŝniące te komórki Budowa organizmów zwierzęcych Zadanie 1 Rozpoznaj i podpisz rodzaje komórek przedstawionych na ilustracjach oraz podaj 2 cechy róŝniące te komórki A) B) A) B)............ Zadanie 2 Obok X na rysunku podaj

Bardziej szczegółowo

Zwierzęta część II 6. PIERŚCIENICE 7. STAWONOGI 8. MIĘCZAKI

Zwierzęta część II 6. PIERŚCIENICE 7. STAWONOGI 8. MIĘCZAKI Zwierzęta część II 6. PIERŚCIENICE 7. STAWONOGI 8. MIĘCZAKI 5. PIERŚCIENICE przegląd systematyczny wieloszczety nereida, afrodyta tęczowa, nalepia, skąposzczety dżdżownica ziemna, rurecznik mułowy, wazonkowce,

Bardziej szczegółowo

Poziom wymagań edukacyjnych dla klasy 1/ biologia

Poziom wymagań edukacyjnych dla klasy 1/ biologia Poziom wymagań edukacyjnych dla klasy 1/ biologia Temat lekcji treści nauczania 1. Organizacja pracy na lekcji biologii w kl. I. Zasady BHP w czasie zajęć. Poziom wymagań Konieczny Podstawowy Rozszerzający

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII KLASA I WYMAGANIA PODSTAWOWE. UCZEŃ: WYMAGANIA PONADPODSTAWOWE. UCZEŃ: Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Dział I. BIOLOGIA NAUKA O ŻYCIU

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii klasa I gimnazjum rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można

Bardziej szczegółowo

Pakiet edukacyjny - W słowach kilku o wydrze, bobrze i wilku. Wydra - opis

Pakiet edukacyjny - W słowach kilku o wydrze, bobrze i wilku. Wydra - opis Wydra - opis oczy chronione są trzecią powieką, która podczas nurkowania chroni je nie ograniczając jednocześnie widzenia długie smukłe ciało umożliwia wysoką zwinność i zwrotność w wodzie mała spłaszczona

Bardziej szczegółowo

Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania z biologii nauczanej dwujęzycznie dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Wymagania w zakresie opanowania materiału w języku angielskim zakładają znajomość podstawowego

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia I. Biologia nauka o życiu Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Dział Temat Poziom wymagań dopuszczający Poziom wymagań dostateczny Poziom

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z biologii w klasie I.

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z biologii w klasie I. Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z biologii w klasie I. Stopień dopuszczający: określa przedmiot badań biologii jako nauki. podaje przykłady dziedzin biologii, wymienia źródła wiedzy

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania rozróżnia elementy przyrody żywej i nieożywionej wymienia czynniki niezbędne do życia wskazuje źródła wiedzy biologicznej określa, jakiego sprzętu można użyć do danej obserwacji przedstawia etapy obserwacji

Bardziej szczegółowo

Gady chronione w Polsce

Gady chronione w Polsce Gady chronione w Polsce W Y K O N A Ł A M A Ł G O R Z A T A R A W I Ń S K A Gady Gady są zmiennocieplne. Skóra gadów jest sucha, prawie pozbawiona gruczołów, pokryta rogowymi wytworami naskórka - łuskami

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń:

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń: Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii w klasie 1 Poziom wymagań konieczny podstawowy rozszerzający dopełniający Uczeń: Uczeń: potrafi korzystać

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE V OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA NICIENI GLISTNICE CZŁOWIEKA,ŚWIŃ,KONI, PTAKÓW

ĆWICZENIE V OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA NICIENI GLISTNICE CZŁOWIEKA,ŚWIŃ,KONI, PTAKÓW ĆWICZENIE V OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA NICIENI GLISTNICE CZŁOWIEKA,ŚWIŃ,KONI, PTAKÓW Rodzina Ascarididae -Ascaris lumbricoides Ascaris suum -Parascaris equorum -Ascaridia galli, -Ascaridia columbae Rodzina

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II D i E gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II D i E gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II D i E gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Stopień celujący może otrzymać uczeń, który opanował treści dopełniające.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum Poziom wymagań ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka 2. Komórkowa

Bardziej szczegółowo

VII KONKURS BIOLOGICZNY 2009/ 2010. Etap II

VII KONKURS BIOLOGICZNY 2009/ 2010. Etap II VII KONKURS BIOLOGICZNY 2009/ 2010 Etap II Czas rozwiązania- 60 minut Test, który otrzymałeś, składa się z 23 zadań. Część z nich to zadania wielokrotnego lub jednokrotnego wyboru. Aby je rozwiązać, należy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Bardziej szczegółowo

1. Warstwa światłoczuła oka to

1. Warstwa światłoczuła oka to ZESTAW 1 SKÓRA 1. Kolagen zawarty w skórze chroni przed wpływem promieniowania UV 2. Warstwa podskórna zbudowana jest z tkanki... 3. Do gruczołów występujących w skórze zaliczamy gruczoły potowe, łojowe

Bardziej szczegółowo

Higiena i choroby układu pokarmowego

Higiena i choroby układu pokarmowego Scenariusz lekcji biologii dla uczniów gimnazjum Realizowany w ramach programu Trzymaj Formę Higiena i choroby układu pokarmowego Cele lekcji: po zajęciach uczeń: -wie na czym polega higiena układu pokarmowego

Bardziej szczegółowo

PLAN METODYCZNY LEKCJI

PLAN METODYCZNY LEKCJI PLAN METODYCZNY LEKCJI Data: 24. 0 2014 r. Klasa: VI b Przedmiot: przyroda Czas trwania lekcji: 45 minut Nauczyciel: mgr Iwona Gładyś Temat lekcji: Jakie jest znaczenie owadów w przyrodzie i w życiu człowieka?

Bardziej szczegółowo

Wynikowy plan nauczania z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wynikowy plan nauczania z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wynikowy plan nauczania z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa nny Zdziennickiej ział programu Materiał nauczania L.g. Wymagania podstawowe uczeń poprawnie:

Bardziej szczegółowo

BUDOWA TKANKOWA ROÂLINY

BUDOWA TKANKOWA ROÂLINY UDOW TKNKOW ROÂLINY przekrój poprzeczny liêcia drewno gàbczasty yko tkanka wzmacniajàca przekrój poprzeczny odygi drewno w oski yko tkanka wzmacniajàca przekrój poprzeczny korzenia drewno yko perycykl

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA KL. I Półrocze I Ocena dopuszczająca Uczeń: - wyjaśnia znaczenie pojęcia biologia, wymienia dziedziny biologii,

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA KL. I Półrocze I Ocena dopuszczająca Uczeń: - wyjaśnia znaczenie pojęcia biologia, wymienia dziedziny biologii, WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA KL. I Półrocze I Ocena dopuszczająca - wyjaśnia znaczenie pojęcia biologia, wymienia dziedziny biologii, wymienia źródła wiedzy biologicznej, podaje przykłady organizmów jednokomórkowych

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Rozkład materiału z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Rozkład materiału z biologii dla klasy I gimnazjum oparty na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu Temat lekcji i materiał nauczania Wymagania podstawowe (na

Bardziej szczegółowo

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów.

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 201 Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Za rozwiązanie zadań z arkusza konkursowego można uzyskać 60 punktów.

Bardziej szczegółowo

Klucz do oznaczania wybranych. w Polsce. Opracowała: Anna Kimak-Cysewska

Klucz do oznaczania wybranych. w Polsce. Opracowała: Anna Kimak-Cysewska Klucz do oznaczania wybranych gatunków gadów występuj pujących w Polsce Opracowała: Anna Kimak-Cysewska Koszalin 2010 Slajd nr 1 START Tułów okryty pancerzem rogowych płytek. W razie niebezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Cykle rozwojowe pasożytów

Cykle rozwojowe pasożytów Julia Kubicka, M3. Cykle rozwojowe pasożytów Pasożytnictwo to przykład związku antagonistycznego, w którym jeden organizm, nazywany pasożytem, osiąga korzyści, podczas gdy drugi, tzw. gospodarz (żywiciel),

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia Poziom wymagań konieczny podstawowy

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e

Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e Przedmiotowy system oceniania z biologii dla kl. 1 b, 1c, 1e Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca Biologia nauka o życiu Jedność CIU rozróżnia elementy przyrody

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z BIOLOGII W KLASIE I GIMNAZJUM Program nauczania biologii w gimnazjum PULS ŻYCIA autor: Anna Zdziennicka Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy przekształca pokarm spożywany przez psa, dostarczając jego organizmowi energii i składników odżywczych, których potrzebuje do spełnienia różnorodnych funkcji

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWID OWEGO ZBIERANIA GRZYBÓW

ZASADY PRAWID OWEGO ZBIERANIA GRZYBÓW ZASADY PRAWIDOWEGO ZBIERANIA GRZYBÓW 1. Zbieramy wycznie grzyby nam znane. 2. Nie zbieramy grzybów zbyt modych, u których cechy rozpoznawcze nie zostay wyksztacone i istnieje moliwo pomyki. 3. Nie zbieramy

Bardziej szczegółowo

RozmnaŜanie się i rozwój człowieka

RozmnaŜanie się i rozwój człowieka RozmnaŜanie się i rozwój człowieka 1. Zaznacz definicję rozwoju osobniczego. A. Proces prowadzący do uzyskania przez organizm energii. B. Usuwanie z organizmu zbędnych produktów przemiany materii. C. Zmiany

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne dla klasy I gimnazjum. przedmiot: biologia

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne dla klasy I gimnazjum. przedmiot: biologia Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne dla klasy I gimnazjum przedmiot: biologia oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej 1 godzina tygodniowo Plan wynikowy

Bardziej szczegółowo

KARTA PRACY - SAWANNA klasa IV-VI

KARTA PRACY - SAWANNA klasa IV-VI Imie i nazwisko kl. 1. Uzupe³nij poni szy tekst wyrazami z ramki. Gnu to jedna z najliczniejszych antylop afrykañskiej.... yje w du ych.... Wystêpuje najczêœciej z zebrami, yrafami i innymi gatunkami antylop.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II A,B,C gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II A,B,C gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II A,B,C gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Stopień celujący może otrzymać uczeń, który opanował treści dopełniające.

Bardziej szczegółowo

UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska

UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska 1.Trombocyty (płytki kwi)biorą udział w procesie: A.fagocytozy B.transportu tlenu C.oddychania D.krzepnięcia krwi 2. Której z wymienionych funkcji nie pełni

Bardziej szczegółowo

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka.

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Podaj nazwy odcinków kręgosłupa oznaczonych na schemacie literami A, B, C i D. Zadanie 2. (1 pkt) Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

NAUKI O CZŁOWIEKU. Biologia kości Terminologia

NAUKI O CZŁOWIEKU. Biologia kości Terminologia NAUKI O CZŁOWIEKU Biologia kości Terminologia PODSTAWOWE INFORMACJE O KOŚCIACH Kośd jest jedną z najmocniejszych substancji biologicznych Szkielet jednak to mniej niż 20% masy ciała FUNKCJE KOŚCI Układ

Bardziej szczegółowo

Podstawowy Ocena: dostateczny. Uczeń: potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy podaje przykłady dziedzin biologii

Podstawowy Ocena: dostateczny. Uczeń: potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy podaje przykłady dziedzin biologii Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I a i I b Gimnazjum w Mogilanach oparte na programie nauczania biologii Puls życia I Nowa Era z uwzględnieniem podstawy programowej Nauczyciel biologii: Barbara

Bardziej szczegółowo

KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP REJONOWY 2015/16

KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP REJONOWY 2015/16 KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP REJONOWY 2015/16 Nr Max ilość zad. punktów 1. 2 pkt Mechanizmy termoregulacyjne 1.Podskórne naczynia krwionośne (rozszerzają się / zwężają się) Prawidłowe odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

KARTA ODPOWIEDZI konkurs biologiczny ETAP SZKOLNY

KARTA ODPOWIEDZI konkurs biologiczny ETAP SZKOLNY Nr zad. Max punktów 1. 2 system naturalny 2 system sztuczny 1 KARTA ODPOWIEDZI konkurs biologiczny ETAP SZKOLNY Nazwisko Linneusz należy połączyć z systemem sztucznym. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową

Układ pokarmowy. czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową Układ pokarmowy czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową Układ pokarmowy jest zbudowany z przewodu pokarmowego oraz gruczołów dodatkowych czyli narządów wspomagających jego pracę. Przewód pokarmowy:

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne stopnie szkolne z BIOLOGII dla klasy I Gimnazjum do programu ŚWIAT BIOLOGII. Poziom wymagań podstawowych ocena dostateczna

Wymagania na poszczególne stopnie szkolne z BIOLOGII dla klasy I Gimnazjum do programu ŚWIAT BIOLOGII. Poziom wymagań podstawowych ocena dostateczna Wymagania na poszczególne stopnie szkolne z BIOLOGII dla klasy I Gimnazjum do programu ŚWIAT BIOLOGII Temat lekcji Poziom wymagań koniecznych ocena dopuszczająca Poziom wymagań podstawowych ocena dostateczna

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy II gimnazjum Dział Lp. Temat 1. Budowa i funkcje krwi podaje nazwy elementów morfotycznych krwi wymienia grupy krwi wylicza składniki biorce udział w krzepniciu

Bardziej szczegółowo

Podstawy anatomii, wykłady

Podstawy anatomii, wykłady Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Nauk Przyrodniczych Zakład: Anatomii i Antropologii Podstawy anatomii, wykłady Osoby prowadzące przedmiot: Barbara Duda, prof. nadzw. dr hab.,

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY KONKURS CO WIESZ O PSZCZOŁACH?

SZKOLNY KONKURS CO WIESZ O PSZCZOŁACH? SZKOLNY KONKURS CO WIESZ O PSZCZOŁACH? Drodzy uczniowie! Bardzo się cieszymy, że zdecydowaliście się wziąć udział w konkursie, którego celem jest promowanie postaw proekologicznych. Przygotowaliśmy dla

Bardziej szczegółowo

Test 1. 5. Obrzęk, zaczerwienienie, pojawiające się pęcherze wypełnione płynem surowiczym to objawy: c) odmrożenia i oparzenia III stopnia,

Test 1. 5. Obrzęk, zaczerwienienie, pojawiające się pęcherze wypełnione płynem surowiczym to objawy: c) odmrożenia i oparzenia III stopnia, Test 1 1. Wpisz najważniejsze różnice i podobieństwa pomiędzy ssakami naczelnymi, a człowiekiem: Różnice Podobieństwa 2. Przyporządkuj pewnym cechom rasowym funkcje w środowisku: a) powieka z podściółką

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy biologia LO- poziom rozszerzony. R2.30 godzin

Plan wynikowy biologia LO- poziom rozszerzony. R2.30 godzin Anna Bociąg- Smaga nauczyciel biologii Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące Nr 38 w Warszawie ul. Tarnowiecka 4, Warszawa Plan wynikowy biologia LO- poziom rozszerzony. R2.30 godzin Dział programu Różnorodność

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz.

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. 42 Załącznik C.26. FLUOROURACILUM 1 FLUOROURACILUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2 FLUOROURACILUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3 FLUOROURACILUM

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA. mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus

ANATOMIA. mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus ANATOMIA mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus Wśród nauk biologicznych, zajmujących się wszelkimi formami życia, wyróżnia się dwa podstawowe działy: morfologię, fizjologię. MORFOLOGIA - zajmuje się poznaniem

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do sprawdzianu powtórzeniowego z biologii dla klasy II

Zagadnienia do sprawdzianu powtórzeniowego z biologii dla klasy II Zagadnienia do sprawdzianu powtórzeniowego z biologii dla klasy II 1. Podaje funkcje poszczególnych elementów układu pokarmowego i rozpoznaje te części na schemacie. Przedstawia miejsce i produkty trawienia.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA. HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej całości

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA. HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej całości SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA NAUCZYCIEL PROWADZĄCY... TEMAT LEKCJI: Rozwój płodowy człowieka KLASA... DATA:... GODZ... HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy I CO MU ZAGRAŻA Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy pozwalają np. widzieć w ciemności. Zewnętrzne

Bardziej szczegółowo

Temat. Poznajemy ptaki wodne w najbliższej okolicy i nie tylko...

Temat. Poznajemy ptaki wodne w najbliższej okolicy i nie tylko... SCENARIUSZ ZAJĘĆ nr 3 - turystyczny szlak ornitologiczny Temat. Poznajemy ptaki wodne w najbliższej okolicy i nie tylko... Cele ogólne: poznanie różnorodności ptaków występujących nad zbiornikami wodnymi

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum oparte na Programie nauczania biologii Puls życia autorstwa Anny Zdziennickiej Dział programu I. Biologia nauka o życiu Temat 1. Biologia jako nauka

Bardziej szczegółowo

Płazy i gady doliny Wisły

Płazy i gady doliny Wisły Cykl wykładów i wycieczek Świat zwierząt doliny Wisły Płazy i gady doliny Wisły Jerzy Romanowski Płaz Ziemno-wodny kręgowiec oddychający skrzelami, płucami i skórą, o nagiej skórze z gruczołami śluzowymi

Bardziej szczegółowo

Zwierzęta część I 1. GĄBKI 3. PŁAZIŃCE 4. OBLEŃCE 5. WROTKI

Zwierzęta część I 1. GĄBKI 3. PŁAZIŃCE 4. OBLEŃCE 5. WROTKI Zwierzęta część I 1. GĄBKI 2. PARZYDEŁKOWCE 3. PŁAZIŃCE 4. OBLEŃCE 5. WROTKI Plany budowy zwierząt trójwarstwowych. a) bezwtórnojamowce nie mają jamy ciała, b) wtórnojamowce pozorne - mają jamę ciała nie

Bardziej szczegółowo

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Jama ustna Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Karta pracy I 1. Wykonaj schematyczny rysunek zęba i podpisz jego najważniejsze części. 2. Uzupełnij tabelę. Zęby Rozdrabnianie pokarmu Język Gruczoły

Bardziej szczegółowo

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR IV

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR IV Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne Zakres rozszerzony Obowiązujący podręcznik: Biologia na czasie 1, Biologia na czasie 2, Podręczniki

Bardziej szczegółowo

- Potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy. - Podaje funkcje poszczególnych organelli - Wykonuje proste preparaty mikroskopowe

- Potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy. - Podaje funkcje poszczególnych organelli - Wykonuje proste preparaty mikroskopowe Dział programu WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY I BIOLOGIA semestr 1 Lp. Temat Poziom wymagań na ocenę dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry 1. To jest biologia. Uczeń: - Określa przedmiot badań biologii

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS BIOLOGICZNY

WOJEWÓDZKI KONKURS BIOLOGICZNY Pieczątka szkoły Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS BIOLOGICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 7.11.2014 r. 1. Test konkursowy zawiera 25 zadań. Są to zadania zamknięte i otwarte.

Bardziej szczegółowo