Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Katedra Technologii Leków i Biochemii. Rozdzielanie komórek metodą wirowania

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Katedra Technologii Leków i Biochemii. Rozdzielanie komórek metodą wirowania"

Transkrypt

1 Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Katedra Technologii Leków i Biochemii Biologia komórki Rozdzielanie komórek metodą wirowania WSTĘP Krew i jej rola w organizmie Krew jest jedyną tkanką płynną organizmu, krąży w zamkniętym systemie naczyń krwionośnych. Organizm człowieka zawiera 4.5 litra krwi (1/13 wagi ciała). Z fizjologicznego punktu widzenia jest środowiskiem które łączy wszystkie komórki i narządy w jedną funkcjonalną całość. Z histologicznego punktu widzenia krew jest tkanką, której substancję międzykomórkową stanowi osocze, a komórkami są krwinki czerwone (erytrocyty), krwinki białe (leukocyty) dzielące się na granulocyty, limfocyty i monocyty oraz płytki krwi (trombocyty) (Rys.1.). Krew spełnia w ustroju szereg różnorodnych funkcji. Najważniejsze z nich to: 1. Oddychanie: transport tlenu z płuc do tkanek i dwutlenku węgla z tkanek do płuc; 2. Odżywianie: transport wchłoniętego i zmetabolizowanego pożywienia; 3. Wydalanie: transport odpadów metabolizmu do nerek, płuc, skóry i jelit w celu ich wydalenia; 4. Utrzymanie w organizmie prawidłowej równowagi kwasowo-zasadowej; 5. Regulacja równowagi wodnej: krew ma wpływ na wymianę wody pomiędzy płynem krążącym a płynem tkankowym; 6. Regulacja temperatury organizmu przez rozdział ciepła; 7. Obrona przed zakażeniem: krążące białe krwinki i przeciwciała; 8. Hormonalna regulacja metabolizmu i innych funkcji organizmu: transport hormonów. Podstawowe składniki krwi Krew jest tkanką której 80 % stanowi woda, a pozostałe 20 % to składniki organiczne i nieorganiczne. Związki organiczne to białka (albuminy, globuliny, fibrynogen, enzymy), hormony, glukoza i inne węglowodany, mocznik, kwas moczowy, aminokwasy, produkty przemiany hemu oraz inne produkty organiczne przemian wewnątrzkomórkowych. Występuje też dużo lipidów: cholesterol, fosfolipidy, triacyloglicerole, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach. Prawie wszystkie lipidy występujące we krwi są związane z białkami osocza, tworząc lipoproteiny i w tej postaci są transportowane. 1

2 Białka osocza dzielą się na trzy zasadnicze grupy: - albuminy: zasadniczą ich funkcją jest wiązanie wody i małocząsteczkowych związków organicznych (hormony) oraz ich transport; - globuliny: w grupie tej występują mukoproteiny i glikoproteiny (połączenia białek z węglowodanami), lipoproteiny (połączenia białek z lipidami), globuliny wiążące jony metali (transferyna wiążąca Fe) oraz immunoglobuliny; - fibrynogen: ma duże znaczenie fizjologiczne, jego przemiana pod wpływem trombiny w fibrynę stanowi istotę krzepnięcia krwi. Osocze z którego usunięto elementy morfotyczne i fibrynogen przez odwirowanie skrzepniętej krwi nazywane jest surowicą. W celu zapobieżenia krzepnięcia krwi dodaje się do niej substancji (szczawiany, cytryniany, fluorki, wersenian - EDTA) wiążących jony wapniowe, albo substancji hamujących przekształcanie protrombiny w trombinę (heparyna). Po odwirowaniu komórek takiej krwi otrzymuje się osocze (szczwianowe, cytrynianowe, wersenianowe, lub heparynowe). Związki nieorganiczne stanowią kationy sodu, wapnia, potasu, magnezu oraz aniony chloru, węgla, fosforu. Wśród kationów najwięcej jest jonów sodowych, potasowych i wapniowych, a wśród anionów jonów chlorkowych i węglanowych. Elementy morfotyczne krwi Komórki krwi (krwinki czerwone, krwinki białe i płytki krwi) tworzone są u ludzi w szpiku kostnym czerwonym, występującym w nasadach kości długich, mostku, miednicy, czaszce i kręgach. Całkowita ilość szpiku w organizmie jest w przybliżeniu wagi wątroby. W pewnych warunkach rolę narządu krwiotwórczego oprócz szpiku może pełnić wątroba i śledziona, a dla limfocytów także węzły chłonne i grasica. Mechanizm powstawania krwinek nie jest jeszcze całkowicie poznany. Prawdopodobnie wszystkie krwinki wywodzą się z jednego rodzaju komórek macierzystych zwanych komórkami pnia. Krwinki czerwone (erytrocyty) Krwinki czerwone mają kształt dwuwklęsłego krążka o średnicy 7.5 µm i grubości µm. Kształt ten zwiększa ich powierzchnię o 1/3 w porównaniu z taką samą objętością w kształcie kuli. Krążą we krwi obwodowej około 120 dni, a czas ich połowicznego rozpadu (T 1/2 ) wynosi 28 dni. Stare komórki usuwane są z obiegu i rozkładane przez śledzionę. Przykładowo, u mężczyzn liczba krwinek czerwonych wynosi około w litrze krwi. Erytrocyty są strukturalnie i metabolicznie wyjątkowe wśród komórek organizmu. Dojrzała krwinka czerwona nie ma jądra, ani cytoplazmatycznych struktur subkomórkowych, gdyż traci ona organelle podczas dojrzewania w szpiku. W związku z zanikiem jądra komórkowego traci zdolność do podziału, natomiast w następstwie utraty mitochondriów zanika zdolność wytwarzania energii, a zanik rybosomów uniemożliwia przeprowadzenie biosyntezy białek. Krwinka czerwona jest więc wysoce wyspecjalizowaną komórką o bardzo ograniczonym zapotrzebowaniu energetycznym, funkcjonującą prawie wyłącznie dzięki glikolizie. Energia zużywana 2

3 przez nią wykorzystywana jest głównie do utrzymania prawidłowego stanu błony komórkowej i gradientu jonów. Jednym z podstawowych zadań erytrocytów w organizmie jest transportowanie tlenu z płuc do wszystkich tkanek organizmu oraz w pewnym stopniu dwutlenku węgla z tkanek do płuc. Funkcja ta spełniana jest dzięki zawartej w nich hemoglobinie, stanowiącej czerwony barwnik krwi. Warunkiem wiązania tlenu przez hemoglobinę jest obecność niebiałkowej grupy hemowej składającej się z części organicznej (porfiryna) i atomu żelaza. Hemoglobina jest głównym składnikiem komórki i stanowi 75 % suchej masy krwinki czerwonej. Krwinki białe (leukocyty) Średnica krwinek białych wynosi 3-20 µm. Ilość ich we krwi obwodowej wynosi około w litrze krwi. Leukocyty dzielą się na granulocyty, limfocyty i monocyty. Granulocyty dzielą się na: - obojętnochłonne (neutrofile): stanowią % wszystkich krążących we krwi krwinek białych; - kwasochłonne (eozynofile): stanowią 2-5 % wszystkich leukocytów; - zasadochłonne (bazofile): 0.5 %. Czas krążenia granulocytów we krwi obwodowej wynosi od kilku do kilkunastu godzin. Granulocyty obojętnochłonne i kwasochłonne mają zdolność do diapedezy, czyli przenikania przez ściany naczyń włoskowatych do tkanek i nie powracają do krwi krążącej. Całkowita pula granulocytów we krwi może się zwiększyć pod wpływem toksyn bakteryjnych lub czynników uwalnianych przez same granulocyty. Powoduje to przejście granulocytów ze szpiku do krążącej krwi, a w ciągu kilku godzin ich liczba we krwi obwodowej może się zwiększyć kilkukrotnie Granulocyty obojętnochłonne i kwasochłonne wykazują zdolność do kierowania się do ognisk zapalnych organizmu, ognisk rozmnażania się bakterii, martwych tkanek i innych ciał obcych na zasadzie chemotaksji. Pożerają, czyli fagocytują one, a następnie trawią w lizosomach i unieczynniają wszelkie zbędne i niekorzystne dla organizmu czynniki. Granulocyty zasadochłonne mają słabiej zaznaczone zdolności do diapedezy, chemotaksji i fagocytozy, zasadniczą ich rolą jest wydzielanie heparyny. Limfocyty wraz z narządami w których powstają (szpik kostny czerwony, grasica, śledziona, węzły chłonne) i naczyniami chłonnymi stanowią tzw. układ limfoidalny, w którym limfocyty krążą pomiędzy krwią i tkankami. Część limfocytów wytwarzanych w szpiku kostnym, kolejno przechodzi do grasicy i węzłów chłonnych, gdzie dzieli się, dojrzewa i zmienia się w grasicozależne limfocyty T odpowiedzialne za reakcje immunologiczne typu komórkowego. Pozostałe limfocyty powstające w szpiku kostnym zatrzymują się w grudkach chłonnych przewodu pokarmowego, dzielą się, dojrzewają i przekształcają w szpikozależne limfocyty B, które wytwarzają immunoglobuliny biorące zasadniczy udział w reakcjach immunologicznych typu humoralnego. Monocyty wykazują zdolność do diapedezy i fagocytozy. Po przejściu z krwi krążącej do tkanek stają się makrofagami, które szybko poruszają się ruchem amebowatym do miejsc uszkodzonych i wykazującymi zdolności żerne, pochłaniając znaczne ilości bakterii i fragmenty martwych tkanek. Zawierają one liczne enzymy, między innymi lipazę i dlatego mogą trawić bakterie mające otoczki lipidowe. 3

4 Płytki krwi (trombocyty) Średnica ich wynosi 2-4 µm, krążą we krwi od 8 do 10 dni. Płytki krwi są wytwarzane w szpiku kostnym w komórkach olbrzymich, zwanych megakariocytami i stanowią fragmenty cytoplazmy tych komórek. Biorą udział w hemostazie, czyli zamykaniu mechanicznych uszkodzeń naczyń krwionośnych. bazofil eozynofil neutrofil limfocyt monocyt erytrocyt trombocyt Rys.1. Elementy morfotyczne krwi Za pomocą wirowania w roztworach Ficoll u można rozdzielić składniki morfotyczne krwi na frakcje wg schematu poniżej: Wirowanie w nieciągłych gradientach Ficoll u pozwala również na rozdział komórek żywych od martwych. W tym celu na warstwę roztworu Ficoll o gęstości d=1.077 g/ml nakłada się zawiesinę komórek w pożywce lub soli fizjologicznej i wiruje. Komórki 4

5 żywe gromadzą się na granicy roztworu Ficoll u i pożywki a martwe komórki osiadają na dnie naczynia. Zwykle w praktyce laboratoryjnej używa się gotowych handlowych preparatów Ficoll u np. Ficoll MSL (Lymphocyte separation medium) firmy EuroBio lub Lymphotest firmy Nyegaaro and Co A/S. Inną metodą rozdziału komórek za pomocą wirowania jest wirowanie różnicowe (elutriacja). System rozdziału komórek za pomocą wirowania różnicowego został opracowany przez Lindahla pod koniec lat pięćdziesiątych zeszłego wieku. Metoda wykorzystuje różnice pomiędzy komórkami co do ich kształtu, wielkości i tzw. gęstości sedymentacyjnej. Zaletą tej metody jest stosunkowo mała inwazyjność w procesy komórkowe w porównaniu np. ze stosowaniem inhibitorów procesów metabolicznych jak inhibitory polimerazy DNA (afidikolina), inhibitorów szlaku biosyntezy aminokwasów (mimozyna), inhibitorów funkcji wrzeciona mitotycznego (nokodazol) itp. Pozwala ona także na otrzymywanie w stosunkowo szybki sposób dużej ilości komórek (cząstek) rzędu komórek o określonych parametrach. Przykładowe zastosowanie elutriacji to otrzymywanie komórek znajdujących się w określonych fazach cyklu komórkowego w celu synchronizacji komórek. Homogenność frakcji komórek w poszczególnych fazach cyklu komórkowego jest bardzo wysoka i wynosi zwykle dla komórek G1 ok %, z fazy S 75-85% i fazy G2/M 60-75%. Typowy zestaw do wirowania różnicowego składa się z elementów przedstawionych na rysunku 3 a procedura prowadzenia rozdziału na rysunku 4. Pompa manometr Zbiornik pozywki Nastrzykiwanie próbki Kolektor frakcji Rotor Rys 3. Schemat systemu do wirowania różnicowego 5

6 Zawór obejscia Z pompy Zawór wpustowy próbki Zawór obejscia w polozeniu 1 ciecz kierowana jest na uklad z pominieciem zbiornika na próbke. Zawór wpustowy próbki zamkniety Strzykawka do nanoszenia próbki podlaczona. Zawór obejscia w polozeniu 1 Zawór wpustowy próbki zamkniety Nanoszenie próbki. Zawór obejscia w polozeniu 1 Zawór wpustowy próbki otwarty. Ladowanie próbki na uklad. Zawór obejscia w polozeniu 2. Zawór wpustowy próbki zamkniety. Po zaladowaniu próbki powrót do sytuacji z punktu (a) Rys 4. System do wirowania różnicowego 6

7 CZĘŚĆ PRAKTYCZNA MATERIAŁY 1. Ludzkie komórki nowotworowe traktowane związkami przeciwnowotworowymi. 2. Ficoll 400: silnie rozgałęziony kopolimer cukru trzcinowego i epichlorohydryny o masie cząsteczkowej 400 tys. g/mol, nie posiadający grup jonowych, rozpuszczalny w wodzie w 50 % (w/v). 3. Roztwory: A. izotoniczny roztwór soli (TBS), ph = 7.4: NaCl (0.14 M) glukoza (5.5 mm) CaCl 2 x2 H 2 O (5?M) MgCl 2 x6 H 2 O (0.1 mm) KCl (0.54 mm) Tris (15 mm) woda destylowana 8.0 g 1.0 g 0.75 mg 20 mg 40 mg 1.7 g do 1000 ml; B. Ficoll 1077: Ficoll 400 sól sodowa kwasu 3,5 bis(acetyloamino)- 2,4,6-trójjodobenzoesowego woda destylowana 5.7 g 9 g do 100 ml; C. Błękit trypanu/erytrozyny: 0.4 % roztwór barwnika w 0.9 % roztworze NaCl. 4. Szkło i aparatura: A. Probówki wirówkowe o pojemności 15 ml; B. Pipety; C. Szkiełka mikroskopowe; D. Wirówka; E. Mikroskop. WYKONANIE 1. Przygotować w probówce warstwę Ficollu i zawiesiny komórek: wlać 2 ml Ficollu 1077 na dno probówki i nawarstwić ostrożnie 2 ml zawiesiny komórek, tak aby uniknąć wymieszania warstw; 2. Wirować w temperaturze pokojowej 30 minut, z przyspieszeniem odśrodkowym równym 400g. 3. Zebrać żywe komórki (warstwa komórek na granicy roztworów) do czystej probówki, rozcieńczyć PBS; 4. Sprawdzić czy na dnie znajdują się martwe komórki. Zebrać komórki martwe na dnie probówki, rozcieńczyć PBS. 7

8 5. Zawiesinę z każdej frakcji (żywe i martwe komórki) zmieszać 1:1 z roztworem błękitu trypanu/erytrozyny; 6. Nanieść na szkiełko podstawowe kroplę wybarwionej zawiesiny i pod mikroskopem policzyć w procentach ilość komórek martwych (zabarwione na niebiesko lub różowo) przypadających na 100 komórek. 7. Określić ilość komórek w poszczególnych frakcjach i całkowitą ilość analizowanych komórek (nakładanych na warstwę Ficoll-u). Liczenie komórek w komorze hemocytometru Przygotować hemocytometr do wprowadzenia próbki (według instrukcji prowadzącego ćwiczenie); Przygotowanie komórek to liczenia: zawiesinę komórek przenieść do probówki Eppendorfa i zmieszać 1:1 z roztworem barwnika (błękit trypanu lub erytrozyna); wymieszać; zawiesinę wybarwionych komórek przenieść do hemocytometru zgodnie z instrukcją prowadzącego ćwiczenie; policzyć; (uwaga: czas jaki upłynie od momentu dodania barwnika nie może być zbyt długi ponieważ z czasem wybarwiane są także żywe komórki); Metodyka liczenia komórek w hemocytometrze: - ustawić obiektyw x10 w mikroskopie; - komorę ustawić tak, aby widoczne było największe pole ograniczone liniami potrójnymi (pole o pow. 1mm 2 ) jak na rysunku; - - liczyć komórki leżące wewnątrz kwadratu (o boku 1/20mm) a także na górnych i lewych liniach ograniczających ( ); nie liczyć komórek znajdujących się na dolnych i prawych liniach ograniczających ( ); pozwoli to uniknąć liczenia tych samych komórek po dwa razy; Obliczenie gęstości komórek: - obliczyć średnią ze zliczeń (ilość policzonych pól zależy od rodzaju siatki i celu dla jakiego oznaczenie jest wykonywane); - gęstość zawiesiny komórek [szt./ml] wyliczyć ze wzoru: c = n / υ, gdzie: c gęstość komórek n ilość zliczonych komórek υ - objętość komory; OPRACOWANIE SPRAWOZDANIA W sprawozdaniu należy podać krótką część teoretyczną, sposób wykonania ćwiczenia wraz ze schematem rozdziału komórek martwych od żywych. Przedstawić 8

9 w formie rysunku % ilość komórek martwych w poszczególnych próbkach. Opisać krótko cechy morfologiczne martwych i żywych komórek zaobserwowane pod mikroskopem. LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA [1] T. Pawlikowski, M. Karasek, M. Pawlikowski, Podręcznik histologii, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa, 1981 [2] L. Stryer, Biochemia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1997 [3] J. Kawiak i wsp., Podstawy cytofizjologii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1997 [4] M. Jakóbisiak, Immunologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1996 [5] W. Bloom, D.W. Fawcett, Histologia, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa, 1967 [6] M.L. Nucci, A. Abuchowski, W poszukiwaniu preparatów krwiozastępczych, Świat Nauki, 4(80), kwiecień 1998, Pruszyński i S-ka, Warszawa, 1998 [7] Lindahl PE. On conter-streaming centrifugation in the separation of cells and cell fragments. Biochem Biophys Acta 21: , 1956 [8] Marrancino RL and Keng PC. Centrifugal elutriation. W: Cell Cycle- Materials and Methods. (M. Pagano, ed), Springer Verlag, Berlin-Heidelberg-New York, 1995, pp

Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego

Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego Krew jest płynną tkanką łączną, krążącą ciągle w ustroju, umożliwiającą stałą komunikację pomiędzy odległymi od siebie tkankami.

Bardziej szczegółowo

Układ krwiotwórczy. 4/3/2011 anatomia i fizjologia człowieka

Układ krwiotwórczy. 4/3/2011 anatomia i fizjologia człowieka Układ krwiotwórczy Zadania krwi 1. Nieustannym dostarczeniu komórkom i tkankom substancji odżywczych i tlenu, 2. Zabraniu z nich produktów rozpadu, które powstają w procesach przemiany i muszą ulec wydaleniu

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

Separacja komórek w gradiencie gęstości PRAKTIKUM Z BIOLOGII KOMÓRKI (BT 231)

Separacja komórek w gradiencie gęstości PRAKTIKUM Z BIOLOGII KOMÓRKI (BT 231) Separacja komórek w gradiencie gęstości PRAKTIKUM Z BIOLOGII KOMÓRKI () Separacja komórek Separacja komórek w gradiencie gęstości W wielu dziedzinach nauk przyrodniczych istnieje potrzeba stosowania określonej

Bardziej szczegółowo

Krew-najważniejsze informacje

Krew-najważniejsze informacje Krew-najważniejsze informacje Marysia Kieliszek Czym jest krew i jakie pełni funkcje? Krew jest łączną tkanką płynną krążącą w układzie krwionośnym. Składa się z osocza oraz elementów morfotycznych: krwinek

Bardziej szczegółowo

Klub Honorowych Dawców Krwi PCK

Klub Honorowych Dawców Krwi PCK O krwi Czym jest krew? Krew to płynna tkanka w skład której wchodzą: - Krwinki czerwone(erytrocyty) są to komórkowe składniki krwi nie zawierające jądra, zawierające barwnik krwi hemoglobinę, odpowiedzialne

Bardziej szczegółowo

Zadania zawarte w arkuszach egzaminacyjnych CKE w latach 2002-2007. Układ krążenia zadania

Zadania zawarte w arkuszach egzaminacyjnych CKE w latach 2002-2007. Układ krążenia zadania Zadania zawarte w arkuszach egzaminacyjnych CKE w latach 2002-2007 Zadanie 1 (2 pkt.) Schemat przedstawia budowę tętnicy. Układ krążenia zadania Podaj z uzasadnieniem, dwie cechy budowy tętnicy świadczące

Bardziej szczegółowo

Zadania maturalne z biologii - 9

Zadania maturalne z biologii - 9 Koło Biologiczne Liceum Ogólnokształcące nr II w Gliwicach 2015-2016 Zadania maturalne z biologii - 9 Zadania: Zad.1 (Agnieszka Koźlik, Katarzyna Nosek kl. 3D) Podziały mitotyczne to główny typ rozmnażania

Bardziej szczegółowo

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny Równowaga kwasowozasadowa Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny Krytyka pojęcia ph ph = log [H + ] ph [H+] 1 100 mmol/l D = 90 mmol/l 2 10 mmol/l D = 9 mmol/l 3 1 mmol/l 2 Krytyka pojęcia

Bardziej szczegółowo

Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić?

Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić? Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić? Co zawdzięczamy nerkom? Działanie nerki można sprowadzić do działania jej podstawowego elementu funkcjonalnego, czyli nefronu. Pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego

Bardziej szczegółowo

Układ krwionośny. 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny ... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi

Układ krwionośny. 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny ... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi Układ krwionośny 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi 3.Zaznacz opis osocza krwi. A. Jest to opalizujący płyn zawierający wodę, białka i białe

Bardziej szczegółowo

Zadania maturalne z biologii - 8

Zadania maturalne z biologii - 8 Koło Biologiczne Liceum Ogólnokształcące nr II w Gliwicach 2015-2016 Zadania maturalne z biologii - 8 Zadania: Zad.1 (Paulina Hundz, Alicja Zaczkowska kl. IIIB) Przeczytaj tekst i na jego podstawie odpowiedz

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA Temat: Denaturacja białek oraz przemiany tłuszczów i węglowodorów, jako typowe przemiany chemiczne i biochemiczne zachodzące w żywności mrożonej. Łukasz Tryc SUChiKL Sem.

Bardziej szczegółowo

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :.

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. Zadanie 1 Przeanalizuj schemat i wykonaj polecenia. a. Wymień cztery struktury występujące zarówno w komórce roślinnej,

Bardziej szczegółowo

KREW I HEMATOPOEZA. Dr n. med. Anna Machalińska Katedra i Zakład Histologii i Embriologii

KREW I HEMATOPOEZA. Dr n. med. Anna Machalińska Katedra i Zakład Histologii i Embriologii KREW I HEMATOPOEZA Dr n. med. Anna Machalińska Katedra i Zakład Histologii i Embriologii Funkcje krwi: 1. Transport tlenu i dwutlenku węgla 2. Transport substancji odżywczych 3. Transport produktów przemiany

Bardziej szczegółowo

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia Kategoria, WITAMINY VITAMINS 1 Wiatminy ogólnie Vitamins, in general - witaminy pomagają w rozwoju wszystkich struktur organizmu; - witaminy pomagają zachować silny organizm; - witaminy są niezbędne dla

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski plan dydaktyczny. Produkcja zwierzęca. Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012. Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS

Nauczycielski plan dydaktyczny. Produkcja zwierzęca. Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012. Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS Nauczycielski plan dydaktyczny Produkcja zwierzęca Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012 Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS 2005.02.03 Prowadzący mgr inż. Alicja Adamska Moduł, dział, Temat: Lp. Zakres

Bardziej szczegółowo

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej PUM

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej PUM Równowaga kwasowozasadowa Zakład Chemii Medycznej PUM Teorie kwasów i zasad Teoria dysocjacji elektrolitycznej Arheniusa: podczas rozpuszczania w wodzie wodzie kwas: dysocjuje z odszczepieniem kationu

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ I. PODSTAWY REGULACJI I KONTROLI CZYNNOŚCI ORGANIZMU. FIZJOLOGIA KRWI.

DZIAŁ I. PODSTAWY REGULACJI I KONTROLI CZYNNOŚCI ORGANIZMU. FIZJOLOGIA KRWI. DZIAŁ I. PODSTAWY REGULACJI I KONTROLI CZYNNOŚCI ORGANIZMU. FIZJOLOGIA KRWI. Na dwiczeniach obowiązuje znajomośd metodyk udostępnionych na stronie internetowej Zakładu; na zajęcia praktyczne z fizjologii

Bardziej szczegółowo

KREW. Składniki osocza. Elementy morfotyczne krwi. Hematokryt. Krew jest tkanką płynną, gdyŝ jej substancja międzykomórkowa - osocze - jest płynna

KREW. Składniki osocza. Elementy morfotyczne krwi. Hematokryt. Krew jest tkanką płynną, gdyŝ jej substancja międzykomórkowa - osocze - jest płynna KREW Funkcje krwi: Krew jest tkanką płynną, gdyŝ jej substancja międzykomórkowa - osocze - jest płynna transport tlenu i substancji odŝywczych do komórek transport CO 2 i metabolitów wydalanych przez komórki

Bardziej szczegółowo

o krew dostarcza tkankom tlen (bierze udział w oddychaniu), w składniki energetyczne, mineralne, witaminy, hormony,

o krew dostarcza tkankom tlen (bierze udział w oddychaniu), w składniki energetyczne, mineralne, witaminy, hormony, Co to jest krew Krew płynna tkanka, składająca się z krwinek czerwonych, krwinek białych, płytek krwi i osocza (plazmy). Krew spełnia wiele ważnych funkcji w organizmie człowieka: krwinki czerwone - są

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 3

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 3 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. FIZJOLOGIA ZWIERZĄT ANIMAL PHYSIOLOGY Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator Dr Waldemar Szaroma Zespół dydaktyczny Dr hab. Grzegorz Formicki, Prof. UP Dr Agnieszka Greń Dr

Bardziej szczegółowo

TKANKA ŁĄCZNA. Komórki. Włókna. Substancja podstawowa. Substancja międzykomórkowa

TKANKA ŁĄCZNA. Komórki. Włókna. Substancja podstawowa. Substancja międzykomórkowa Funkcje tkanki łącznej: TKANKA ŁĄCZNA łączy, utrzymuje i podpiera inne tkanki pośredniczy w rozprowadzaniu tlenu, substancji odŝywczych i biologicznie czynnych w organizmie odpowiada za większość procesów

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

Zakładanie hodowli komórek nowotworowych in vitro

Zakładanie hodowli komórek nowotworowych in vitro Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Katedra Technologii Leków i Biochemii Kultury tkankowe i komórkowe roślin i zwierząt Zakładanie hodowli komórek nowotworowych in vitro 1. Wstęp Linią komórkową

Bardziej szczegółowo

Tułów człowieka [ BAP_ doc ]

Tułów człowieka [ BAP_ doc ] Tułów człowieka [ ] Prezentacja Wstep Ciało człowieka jest najpiękniejszym i najbardziej skomplikowanym mechanizmem na świecie. W naszym ciele rozgrywa się bez przerwy tysiące zdarzeń. Nasze płuca pracują,

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

KREW I HEMOPOEZA. Hct = Skład osocza krwi. Elementy morfotyczne krwi. Wskaźnik hematokrytu

KREW I HEMOPOEZA. Hct = Skład osocza krwi. Elementy morfotyczne krwi. Wskaźnik hematokrytu KREW I HEMOPOEZA Funkcje krwi: Krew jest tkanką płynną, ponieważ płynna jest istota międzykomórkowa (osocze) transport tlenu i substancji odżywczych do komórek transport CO2 i metabolitów wydalanych przez

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

Immunologia komórkowa

Immunologia komórkowa Immunologia komórkowa ocena immunofenotypu komórek Mariusz Kaczmarek Immunofenotyp Definicja I Charakterystyczny zbiór antygenów stanowiących elementy różnych struktur komórki, związany z jej różnicowaniem,

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów ĆWICZENIE 3 I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów Alkacymetria jest metodą opartą na reakcji zobojętniania jonów hydroniowych jonami wodorotlenowymi lub odwrotnie. H 3 O+ _ + OH 2 O Metody

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii!

Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii! Chemia klasa II kwasy Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii! Cała Twoja kariera szkolna zależy tak naprawdę od Ciebie. Jeśli chcesz poszerzyć swoją wiedzę i umiejętności z zakresu chemii lub powtórzyć określoną

Bardziej szczegółowo

Zadania na styczeń/luty

Zadania na styczeń/luty Zadania na styczeń/luty Zadania z fizyki Oblicz masę ołowianego klocka, który ma kształt prostopadłościanu o wymiarach 2cm, 5cm, 15 cm. Gęstość ołowiu 11,4g/cm 3. Zadanie 2 Piłka na gumce wykonuje drgania

Bardziej szczegółowo

Komórka organizmy beztkankowe

Komórka organizmy beztkankowe Grupa a Komórka organizmy beztkankowe Poniższy test składa się z 12 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź. Za rozwiązanie całego testu możesz otrzymać

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gdańsku ĆWICZENIE V BILANS ENERGETYCZNY

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gdańsku ĆWICZENIE V BILANS ENERGETYCZNY Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu WYDZIAŁ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gdańsku ĆWICZENIE V BILANS ENERGETYCZNY Zagadnienia : 1.Bilans energetyczny - pojęcie 2.Komponenty masy ciała, 3.Regulacja metabolizmu

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin, Jonathan Stamford, David White FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin Jonathan Stamford David White Przekład zbiorowy pod redakcją Joanny Gromadzkiej-Ostrowskiej

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY MORFOTYCZNE KRWI

ELEMENTY MORFOTYCZNE KRWI ELEMENTY MORFOTYCZNE KRWI Erytrocyty : - w życiu pozapłodowym wytwarzane przez szpik kostny - krążą we krwi obwodowej 120 dni - czas rozpadu erytrocytów to 28 dni - giną w śledzionie w układzie siateczkowo-śródbłonkowym

Bardziej szczegółowo

BIOLOGIA KOMÓRKI. Testy witalności komórek

BIOLOGIA KOMÓRKI. Testy witalności komórek BIOLOGIA KOMÓRKI Testy witalności komórek WSTĘP Każda komórka jest układem termodynamicznie otwartym wymieniającym ze swym otoczeniem materię i energię. Wymiana ta odbywa się poprzez błonę komórkową, której

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW. Eliminacje szkolne I stopień

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW. Eliminacje szkolne I stopień POUFNE Pieczątka szkoły 9 listopada 2015 r. Imię Czas pracy 60 minut Nazwisko KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ROK SZKOLNY 2015/2016 Eliminacje szkolne I stopień Informacje: 1. Przeczytaj uważnie

Bardziej szczegółowo

KREW OBWODOWA oso- cze hematokryt surowicę Osocze ceruloplazmina transferyna krwinki czerwone erytrocyty krwinki białe leukocyty Oceny morfotycznych

KREW OBWODOWA oso- cze hematokryt surowicę Osocze ceruloplazmina transferyna krwinki czerwone erytrocyty krwinki białe leukocyty Oceny morfotycznych KREW OBWODOWA 9 Krew jest odmianą tkanki łącznej, zawiera komórki otoczone przez osocze, odpowiednik substancji międzykomórkowej. Jej funkcje są różnorakie: udział w wymianie gazowej, odporności organizmu

Bardziej szczegółowo

BIOLOGIA KOMÓRKI KOMÓRKI EUKARIOTYCZNE W MIKROSKOPIE ŚWIETLNYM JASNEGO POLA I KONTRASTOWO- FAZOWYM; BARWIENIA CYTOCHEMICZNE KOMÓREK

BIOLOGIA KOMÓRKI KOMÓRKI EUKARIOTYCZNE W MIKROSKOPIE ŚWIETLNYM JASNEGO POLA I KONTRASTOWO- FAZOWYM; BARWIENIA CYTOCHEMICZNE KOMÓREK BIOLOGIA KOMÓRKI KOMÓRKI EUKARIOTYCZNE W MIKROSKOPIE ŚWIETLNYM JASNEGO POLA I KONTRASTOWO- FAZOWYM; BARWIENIA CYTOCHEMICZNE KOMÓREK KOMÓRKI EUKARIOTYCZNE W MIKROSKOPIE ŚWIETLNYM JASNEGO POLA I KONTRASTOWO-FAZOWYM;

Bardziej szczegółowo

TIENS L-Karnityna Plus

TIENS L-Karnityna Plus TIENS L-Karnityna Plus Zawartość jednej kapsułki Winian L-Karnityny w proszku 400 mg L-Arginina 100 mg Niacyna (witamina PP) 16 mg Witamina B6 (pirydoksyna) 2.1 mg Stearynian magnezu pochodzenia roślinnego

Bardziej szczegółowo

Nazwy pierwiastków: A +Fe 2(SO 4) 3. Wzory związków: A B D. Równania reakcji:

Nazwy pierwiastków: A +Fe 2(SO 4) 3. Wzory związków: A B D. Równania reakcji: Zadanie 1. [0-3 pkt] Na podstawie podanych informacji ustal nazwy pierwiastków X, Y, Z i zapisz je we wskazanych miejscach. I. Suma protonów i elektronów anionu X 2- jest równa 34. II. Stosunek masowy

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Wodorotlenki. n to liczba grup wodorotlenowych w cząsteczce wodorotlenku (równa wartościowości M)

Wodorotlenki. n to liczba grup wodorotlenowych w cząsteczce wodorotlenku (równa wartościowości M) Wodorotlenki Definicja - Wodorotlenkami nazywamy związki chemiczne, zbudowane z kationu metalu (zazwyczaj) (M) i anionu wodorotlenowego (OH - ) Ogólny wzór wodorotlenków: M(OH) n M oznacza symbol metalu.

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie aktywności cytotoksycznej chemoterapeutyków wobec komórek nowotworowych

Oznaczanie aktywności cytotoksycznej chemoterapeutyków wobec komórek nowotworowych Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Katedra Technologii Leków i Biochemii Kultury tkankowe i komórkowe roślin i zwierząt Oznaczanie aktywności cytotoksycznej chemoterapeutyków wobec komórek nowotworowych

Bardziej szczegółowo

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru 1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru Wzór związku chemicznego podaje jakościowy jego skład z jakich pierwiastków jest zbudowany oraz liczbę atomów poszczególnych pierwiastków

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

KREW I HEMOPOEZA. Skład osocza krwi. Hct = Elementy morfotyczne krwi. Wskaźnik hematokrytu

KREW I HEMOPOEZA. Skład osocza krwi. Hct = Elementy morfotyczne krwi. Wskaźnik hematokrytu KREW I HEMOPOEZA Funkcje krwi: Krew jest tkanką płynną, ponieważ płynna jest istota międzykomórkowa (osocze) Komórki (erytrocyty i leukocyty) i fragmenty komórek (płytki krwi) to elementy morfotyczne transport

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli

Ekstrakt z Chińskich Daktyli Ekstrakt z Chińskich Daktyli Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle Pomagają zachować sprawność Poprawiają odporność Wspomagają pracę żołądka

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 006

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 006 PCA Zakres akredytacji Nr AM 006 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 006 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 2 maja 2016

Bardziej szczegółowo

Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych.

Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych. Organy wegetatywne roślin nasiennych: liście, pędy, korzenie. Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych. Budowa morfologiczna liścia. Przekrój przez blaszkę liściową. Budowa anatomiczna liścia.

Bardziej szczegółowo

Tkanki podporowe - chrząstka

Tkanki podporowe - chrząstka Tkanki podporowe - chrząstka Własności mechaniczne tkanek podporowych zaleŝą od składu ich substancji międzykomórkowej. Komórki produkujące składniki substancji międzykomórkowej w chrząstce (chondroblasty

Bardziej szczegółowo

badanie moczu Zwierzę Typ cewnika moczowego Rozmiar (jedn. francuskie) * gumy lub dla kocurów polietylenowy Elastyczny winylowy, z czerwonej

badanie moczu Zwierzę Typ cewnika moczowego Rozmiar (jedn. francuskie) * gumy lub dla kocurów polietylenowy Elastyczny winylowy, z czerwonej badanie moczu Rozmiary cewników... 139 Rutynowe postępowanie przy badaniu moczu... 140 Ogólne badanie moczu... 141 Badanie osadu moczu... 142 Tabela ph moczu dla kryształów moczu 142 Komórki i wałeczki...

Bardziej szczegółowo

Spis treści Przedmowa Układ pokarmowy 1.1. Czucie smaku i węchu 1.2. Procesy trawienne zachodzące w przewodzie pokarmowym

Spis treści Przedmowa Układ pokarmowy 1.1. Czucie smaku i węchu 1.2. Procesy trawienne zachodzące w przewodzie pokarmowym Spis treści Przedmowa... 9 1. Układ pokarmowy... 11 1.1. Czucie smaku i węchu... 11 Ćwiczenia... 13 I Rozmieszczenie receptorów smakowych na języku człowieka... 13 II Próba na daltonizm smakowy... 14 III

Bardziej szczegółowo

UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska

UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska 1.Trombocyty (płytki kwi)biorą udział w procesie: A.fagocytozy B.transportu tlenu C.oddychania D.krzepnięcia krwi 2. Której z wymienionych funkcji nie pełni

Bardziej szczegółowo

WYCIECZKA DO LABORATORIUM

WYCIECZKA DO LABORATORIUM WYCIECZKA DO LABORATORIUM W ramach projektu e-szkoła udaliśmy się do laboratorium w Krotoszynie na ul. Bolewskiego Mieliśmy okazję przeprowadzić wywiad z kierowniczką laboratorium Panią Hanną Czubak Oprowadzała

Bardziej szczegółowo

HYDROLIZA SOLI. ROZTWORY BUFOROWE

HYDROLIZA SOLI. ROZTWORY BUFOROWE Ćwiczenie 9 semestr 2 HYDROLIZA SOLI. ROZTWORY BUFOROWE Obowiązujące zagadnienia: Hydroliza soli-anionowa, kationowa, teoria jonowa Arrheniusa, moc kwasów i zasad, równania hydrolizy soli, hydroliza wieloetapowa,

Bardziej szczegółowo

Liczebność elementów morfotycznych krwi 3-4 3-4. Erytrocyty utrzymują kształt dzięki obecności wewnętrznego szkieletu błonowego

Liczebność elementów morfotycznych krwi 3-4 3-4. Erytrocyty utrzymują kształt dzięki obecności wewnętrznego szkieletu błonowego KREW I HEMOPOEZA Funkcje krwi: Krew jest tkanką płynną, ponieważ płynna jest istota międzykomórkowa (osocze) transport tlenu i substancji odżywczych do komórek transport CO2 i metabolitów wydalanych przez

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany Wymagania programowe na poszczególne oceny Chemia Kl.1 I. Substancje chemiczne i ich przemiany Ocena dopuszczająca [1] zna zasady bhp obowiązujące w pracowni chemicznej nazywa sprzęt i szkło laboratoryjne

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 S E M E S T R II Tydzień 1 24.02-28.02 2 03.03-07.03 3 10.03-14.03 Wykłady

Bardziej szczegółowo

PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH WYMIANA JONOWA

PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH WYMIANA JONOWA KIiChŚ PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH Ćwiczenie nr 2 WYMIANA JONOWA Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest określenie roboczej zdolności wymiennej jonitu na podstawie eksperymentalnie wyznaczonej

Bardziej szczegółowo

Litowce i berylowce- lekcja powtórzeniowa, doświadczalna.

Litowce i berylowce- lekcja powtórzeniowa, doświadczalna. Doświadczenie 1 Tytuł: Badanie właściwości sodu Odczynnik: Sód metaliczny Szkiełko zegarkowe Metal lekki o srebrzystej barwie Ma metaliczny połysk Jest bardzo miękki, można kroić go nożem Inne właściwości

Bardziej szczegółowo

Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia

Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia Niedożywienie może występować u osób z nadwagą (powyżej 120% masy należnej) niedowagą (poniżej 80%

Bardziej szczegółowo

Wydział Przyrodniczo-Techniczny UO Kierunek studiów: Biotechnologia licencjat Rok akademicki 2009/2010

Wydział Przyrodniczo-Techniczny UO Kierunek studiów: Biotechnologia licencjat Rok akademicki 2009/2010 Kierunek studiów: Biotechnologia licencjat 6.15 BCH2 II Typ studiów: stacjonarne Semestr: IV Liczba punktow ECTS: 5 Jednostka organizacyjna prowadząca przedmiot: Samodzielna Katedra Biotechnologii i Biologii

Bardziej szczegółowo

NAUKI O CZŁOWIEKU. Biologia kości Terminologia

NAUKI O CZŁOWIEKU. Biologia kości Terminologia NAUKI O CZŁOWIEKU Biologia kości Terminologia PODSTAWOWE INFORMACJE O KOŚCIACH Kośd jest jedną z najmocniejszych substancji biologicznych Szkielet jednak to mniej niż 20% masy ciała FUNKCJE KOŚCI Układ

Bardziej szczegółowo

Część I. TEST WYBORU 18 punktów

Część I. TEST WYBORU 18 punktów Część I TEST WYBORU 18 punktów Test zawiera zadania, w których podano propozycje czterech odpowiedzi: A), B), C), D). Tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa. Prawidłową odpowiedź zaznacz znakiem X. W razie

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu WydziałZdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Ratownictwo

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Nazwa programu kształcenia (kierunku) Pielęgniarstwo Poziom i forma studiów studia I stopnia stacjonarne Specjalność: Ścieżka dyplomowania:

Bardziej szczegółowo

Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II

Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II Szczegółowe kryteria oceniania po pierwszym półroczu klasy II: III. Woda i roztwory wodne charakteryzuje rodzaje wód występujących

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII KOD UCZNIA... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII Termin: 12 marzec 2008 r. godz. 10 00 Czas pracy: 90 minut ETAP III Ilość punktów za rozwiązanie zadań Część I Część II Część III Numer zadania 1

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 4. Roztwory i ich właściwości

ĆWICZENIE 4. Roztwory i ich właściwości I. Roztwory rzeczywiste ĆWICZENIE 4 Roztwory i ich właściwości 1. Sporządzanie roztworu CuSO 4 o określonym stężeniu procentowym - wykonać w zespołach 2-osobowych W celu sporządzenia 25 lub 50 ml 10% m/v

Bardziej szczegółowo

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana poprzecznie prążkowana serca gładka Tkanka mięśniowa Podstawową własnością

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy spis badań KOD 02 / grupa 2 / HEMATOLOGIA

Szczegółowy spis badań KOD 02 / grupa 2 / HEMATOLOGIA Szczegółowy spis badań KOD 02 / grupa 2 / HEMATOLOGIA Badanie Podbadanie materiał przyjmowania materiału oczekiwania na wynik WBC krew z EDTA codziennie NE% krew z EDTA codziennie LY% krew z EDTA codziennie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE I - BIAŁKA. Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z właściwościami fizykochemicznymi białek i ich reakcjami charakterystycznymi.

ĆWICZENIE I - BIAŁKA. Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z właściwościami fizykochemicznymi białek i ich reakcjami charakterystycznymi. ĆWICZENIE I - BIAŁKA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z właściwościami fizykochemicznymi białek i ich reakcjami charakterystycznymi. Odczynniki: - wodny 1% roztwór siarczanu(vi) miedzi(ii), - 10% wodny

Bardziej szczegółowo

Mam Haka na Raka. Chłoniak

Mam Haka na Raka. Chłoniak Mam Haka na Raka Chłoniak Nowotwór Pojęciem nowotwór określa się niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w organizmie człowieka. Nieprawidłowość komórek oznacza, że różnią się one od komórek otaczających

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE AKTYWNOŚCI ALKALICZNEJ DIFOSFATAZY (PIROFOSFATAZY)

OZNACZANIE AKTYWNOŚCI ALKALICZNEJ DIFOSFATAZY (PIROFOSFATAZY) Ćwiczenie 8 OZNACZANIE AKTYWNOŚCI ALKALICZNEJ DIFOSFATAZY (PIROFOSFATAZY) Część doświadczalna obejmuje: - sączenie Ŝelowe ekstraktu uzyskanego z bielma niedojrzałych nasion kukurydzy - oznaczanie aktywności

Bardziej szczegółowo

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks 1. Która z próbek o takich samych masach zawiera najwięcej

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA I A1, A4

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA I A1, A4 MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA I A1, A4 (A1 arkusz standardowy, A4 arkusz dla słabo widzących) Zasady oceniania Za rozwiązanie zadań z arkusza I można uzyskać maksymalnie 50 punktów. Model

Bardziej szczegółowo

MODEL FUNKCJONOWANIA UKŁADU KRĄŻENIA [ BAP_2014969.doc ]

MODEL FUNKCJONOWANIA UKŁADU KRĄŻENIA [ BAP_2014969.doc ] MODEL FUNKCJONOWANIA UKŁADU KRĄŻENIA [ ] Użytkowanie Jak napełnić model układu krążenia? 1. Model ułożyć poziomo, płasko na stole. 2. Odłączyć niebieskie rurki od układu krążenia, łączenie znajduje się

Bardziej szczegółowo

TEST DO DZIAŁU TEMATYCZNEGO: POZNAJEMY SWÓJ ORGANIZM KLASA IV

TEST DO DZIAŁU TEMATYCZNEGO: POZNAJEMY SWÓJ ORGANIZM KLASA IV Sabina Wójcik Katowice, dnia 14.10.2003 r. Szkoła Podstawowa nr21 ul. Malczewskiego 1 40 748 Katowice TEST DO DZIAŁU TEMATYCZNEGO: POZNAJEMY SWÓJ ORGANIZM KLASA IV Instrukcja dla ucznia W górnym prawym

Bardziej szczegółowo

Techniki oznaczania aktywności cytotoksycznej związków chemioterapeutycznych in vitro

Techniki oznaczania aktywności cytotoksycznej związków chemioterapeutycznych in vitro Fizjologiczne techniki badań Techniki oznaczania aktywności cytotoksycznej związków chemioterapeutycznych in vitro Wstęp: Oznaczanie cytotoksyczności związków chemioterapeutycznych wobec komórek w hodowlach

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do egzaminu z biochemii (studia niestacjonarne)

Zagadnienia do egzaminu z biochemii (studia niestacjonarne) Zagadnienia do egzaminu z biochemii (studia niestacjonarne) Aminokwasy, białka, cukry i ich metabolizm 1. Aminokwasy, wzór ogólny i charakterystyczne grupy. 2. Wiązanie peptydowe. 3. Białka, ich struktura.

Bardziej szczegółowo

Układ wymiany gazowej i krążenia

Układ wymiany gazowej i krążenia Układ wymiany gazowej i krążenia Układ wymiany gazowej Tlenowe oddychanie komórkowe Podstawowe pojęcia Wentylacja wymiana środowiska zewnętrznego (wody lub powietrza), przepływającego przez powierzchnie

Bardziej szczegółowo

Żywienie a wyniki badań laboratoryjnych stanu zdrowia. dr inż. Elżbieta Olczak Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW

Żywienie a wyniki badań laboratoryjnych stanu zdrowia. dr inż. Elżbieta Olczak Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW Żywienie a wyniki badań laboratoryjnych stanu zdrowia dr inż. Elżbieta Olczak Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW Podstawowe badania laboratoryjne - OB - morfologia - mocz - glukoza - cholesterol

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU PRZEŁAMANIA WPROWADZENIE Ostatnim etapem uzdatniania wody w procesie technologicznym dla potrzeb ludności i przemysłu jest dezynfekcja. Proces ten jest niezbędny

Bardziej szczegółowo

BIOLOGIA KOMÓRKI. Analiza żywotności komórek w warunkach in vitro

BIOLOGIA KOMÓRKI. Analiza żywotności komórek w warunkach in vitro BIOLOGIA KOMÓRKI Analiza żywotności komórek w warunkach in vitro Wstęp Każda komórka jest układem termodynamicznie otwartym wymieniającym ze swym otoczeniem materię i energię. Wymiana ta odbywa się poprzez

Bardziej szczegółowo

Grażyna Boćko Nauczany przedmiot: biologia Miejsce pracy: Publiczne Gimnazjum nr 2 w Białymstoku. Scenariusz lekcji

Grażyna Boćko Nauczany przedmiot: biologia Miejsce pracy: Publiczne Gimnazjum nr 2 w Białymstoku. Scenariusz lekcji Grażyna Boćko Nauczany przedmiot: biologia Miejsce pracy: Publiczne Gimnazjum nr 2 w Białymstoku Scenariusz lekcji I. Przedmiot: biologia. Dział programowy: Funkcjonowanie człowieka i zwierząt. Klasa II

Bardziej szczegółowo

1 Ocena rozmazów krwi

1 Ocena rozmazów krwi 1 Ocena rozmazów krwi Odpowiednie przygotowanie i wybarwienie rozmazów krwi ma kluczowe znaczenie dla trafnej interpretacji obrazu mikroskopowego. PRZYGOTOWANIE ROZMAZÓW KRWI Krew pobiera się do probówek

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011 Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011 KOD UCZNIA Etap: Data: Czas pracy: szkolny 22 listopad 2010 90 minut Informacje dla ucznia:

Bardziej szczegółowo

UKŁAD KRĄŻENIA. Zadanie 1 (1 pkt.) Objaśnij funkcje komórki pokazanej na rysunku:

UKŁAD KRĄŻENIA. Zadanie 1 (1 pkt.) Objaśnij funkcje komórki pokazanej na rysunku: Zadanie 1 (1 pkt.) Objaśnij funkcje komórki pokazanej na rysunku: Zadanie 5 (1 pkt.) Na schemacie przedstawiono erytrocyty różnych kręgowców, oznaczone literami a, b, c. Wskaż literę oznaczającą na schemacie

Bardziej szczegółowo