TOMASZ SOBIERAJSKI C Z Y T A N K I O K O M U N I K A C J I C Z Y L I J A K B Y Ć D O B R Y M L E K A R Z E M I N I E Z W A R I O W A Ć

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TOMASZ SOBIERAJSKI C Z Y T A N K I O K O M U N I K A C J I C Z Y L I J A K B Y Ć D O B R Y M L E K A R Z E M I N I E Z W A R I O W A Ć"

Transkrypt

1 TOMASZ SOBIERAJSKI 33 C Z Y T A N K I O K O M U N I K A C J I C Z Y L I J A K B Y Ć D O B R Y M L E K A R Z E M I N I E Z W A R I O W A Ć W A R S Z A W A

2 33 C Z Y T A N K I O K O M U N I K A C J I C Z Y L I J A K B Y Ć D O B R Y M L E K A R Z E M I N I E Z W A R I O W A Ć

3 Instytut Oświaty Zdrowotnej Fundacja Haliny Osińskiej Copyright 2014 by Tomasz Sobierajski All rights reserved. Recenzent dr n. med. Ilona Małecka Redakcja Niki Kinsky meskieczytanki.blogspot.com Zdjęcie autora na okładce Ola Dmowska oladmowska.blogspot.com Redakcja techniczna Sylwia Chrabałowska Korekta Jolanta Lewińska Projekt graficzny i opracowanie typograficzne Lena Maminajszwili/ Przygotowanie do druku i druk studio reklamy i wydawnictw tel. kom Printed in Poland ISBN Egzemplarz bezpłatny

4 TOMASZ SOBIERAJSKI 33 C Z Y T A N K I O K O M U N I K A C J I C Z Y L I J A K B Y Ć D O B R Y M L E K A R Z E M I N I E Z W A R I O W A Ć W A R S Z A W A

5

6 Spójrzmy na esencjalną sytuację medycyny, która odsłania istotę tego zawodu. Jest nią spotkanie dwóch ludzi. Chorego z lekarzem. Na wołanie chorego o pomoc lekarz odpowiada, zwykle nie głosem, lecz uśmiechem, gestem, mówiąc: Stanę obok ciebie. Nie opuszczę cię. Razem spojrzymy w twarz śmiertelnemu niebezpieczeństwu. Wołanie chorego staje się lekarza powołaniem. Wówczas w to spotkanie dwóch ludzi wchodzi mit. Lekarz i chory zaczynają śnić ten sam, pradawny sen. Razem ruszają na poszukiwanie eliksiru życia. prof. Andrzej Szczeklik Komunikacja pracuje na tych, którzy nad nią pracują. John Powell

7

8 spis treści OD AUTORA...11 Czytanka 1 O TURKACH, LEKCJI HISTORII I PRZYCIASNYM GORSECIE...14 Czytanka 2 O SAMOWOLCE, RUDEJ STUDENTCE I OBSŁUDZE KLIENTA...18 Czytanka 3 O WYŁĄCZNIKU W MÓZGU, TROSKACH I CZŁOWIECZEŃSTWIE...24 Czytanka 4 O BEZKOLIZYJNEJ ULICY, IDEAŁACH I PANI Z OKIENKA...28 Czytanka 5 O BŁĘDACH LEKARSKICH, MEDIACH I SHREKU...34 Czytanka 6 O ZAUFANIU,WIERZE W SIEBIE I STATYSTYCE...39 Czytanka 7 O IDEALNYM PACJENCIE, SPÓŹNIENIACH I PRZEMILCZENIACH

9 33 C Z Y T A N K I O K O M U N I K A C J I Czytanka 8 O ZAPACHOWEJ AURZE, LEKCJI HIGIENY I MAGII FARTUCHA...50 Czytanka 9 O MEDYCZNYCH GOOGLERSACH, SILE LEKARZA I SMARTFONACH...54 Czytanka 10 O LUKRZE, ZŁOTEJ RADZIE I SUROWYM OJCU...60 Czytanka 11 O RELACJACH, KONSUMENTACH I WALKOWERZE...63 Czytanka 12 O WYROZUMIAŁOŚCI, KONFLIKTACH I ZASADACH...68 Czytanka 13 O OCENIANIU, DRESIE I MERCEDESIE...72 Czytanka 14 O SŁOWACH, NIEMOWIE I DEPESZY Z DAMASZKU...78 Czytanka 15 O SYNERGII, WŁASNYM ZDANIU I PARSZYWEJ DWUNASTCE...84 Czytanka 16 O KONTEKŚCIE SYTUACYJNYM, BÓLU I PAWEŁKU...89 Czytanka 17 O GESTACH, KINEZYCE I MIŁOŚCI DO LODÓWKI...93 Czytanka 18 O KŁAMSTWIE, POKERZE I PINOKIU...97 Czytanka 19 O SŁUCHANIU, MATURZYSTACH I MAKAKACH Czytanka 20 O WYZNACZANIU TERYTORIUM, NIEOCZEKIWANYCH WIZYTACH I SUBTELNOŚCIACH Czytanka 21 O NAPISACH NA DRZWIACH, MINUTCE I KONSEKWENCJI

10 S P I S T R E Ś C I Czytanka 22 O DYLEMATACH, RODZINIE I SZACUNKU DO WYBORÓW Czytanka 23 O PODAWANIU RĘKI, IMADLE I ŚNIĘTEJ RYBIE Czytanka 24 O ANONIMOWOŚCI, SMALL TALKU I PAMIĘCI ZEWNĘTRZNEJ Czytanka 25 O BIURKU, PRZESZKADZACZACH I GEKONACH W AKWARIUM Czytanka 26 O OCZACH, BELLADONNIE I NASTOLATKACH Czytanka 27 O WIEŻYCZCE, JEZUSIE I PARCIU DO PRZODU Czytanka 28 O RADYKALIZMIE, MIŁOŚCI I ŻYCIU BEZ BÓLU Czytanka 29 O POZYCJI STARTOWEJ, SAKRAMENTALNYM DLACZEGO I DOMOWEJ SIELANCE Czytanka 30 O PRZERZUCANIU ODPOWIEDZIALNOŚCI, RADACH I NEGOCJACJACH Czytanka 31 O EGO FACHOWCÓW, POKORZE I LOJALNOŚCI Czytanka 32 O AGRESJI, NICNIEROBIENIU I ODDECHU Czytanka 33 O SATYSFAKCJI, PERSIE I LEPSZYM JUTRZE OCZKO, CZYLI 21 KROKÓW DO SUKCESU W KOMUNIKACJI Z PACJENTAMI PODZIĘKOWANIA BIBLIOGRAFIA

11

12 OD AUtOrA Lekarz to niewątpliwie piękny zawód. Niektórzy nazywają go nawet powołaniem. Jednak niewielu z wyjątkiem lekarzy i ich rodzin zdaje sobie sprawę, jak trudna i wymagająca jest to praca. Napisałem tę książkę, pragnąc przyjść z pomocą Wam lekarzom i jednocześnie wspomóc Wasze rodziny. Byście pełniąc swoją społeczną i zawodową rolę, umieli neutralizować po pracy z pacjentami złe emocje, nie przenosząc ich do domu. Zapraszam Was do lektury poniższych czytanek i zachęcam do stawiania kolejnych kroków na ścieżce poprawnej komunikacji razem z pacjentami. Chciałbym, aby zaowocowały one polepszeniem jakości Waszej pracy. Nie zawsze będzie łatwo, ponieważ to, o czym piszę, może być wbrew Waszym przyzwyczajeniom i oczekiwaniom. Możecie się ze mną nie zgadzać, możecie się na mnie złościć, możecie mnie nawet wyklinać, ale postarajcie się wytrwać do ostatniej strony. Potem spróbujcie moje wskazówki zastosować w codziennej pracy. Najpierw jedną, potem kolejną powoli, ale systematycznie. Niektórym przyjdzie to z łatwością, innym z oporem. Może się okazać, że będzie to dla Was jak nauka chodzenia. Jednak ćwicząc dzień po dniu, dojdziecie do celu, którym jest poprawa jakości Waszej pracy. W końcu kto, jak nie Wy, wiecie najlepiej, że nic nie dzieje się bez przyczyny i niczego wielkiego nie osiągnie się bez ciężkiej pracy. 11

13 33 C Z Y T A N K I O K O M U N I K A C J I Nie jest to książka idealistyczna, w której będę doradzał Wam to, żebyście poświęcili pacjentowi tyle czasu, ile potrzebuje, wysłuchali wszystkich jego trosk, również tych, które nie dotyczą zdrowia fizycznego, przytulili go, pocieszyli, a na końcu urządzili mu seans relaksacyjny z wonnymi olejkami i odgłosami rajskich ptaków w tle. I choć to piękna idea, to wiem, że w większości wypadków jest nierealna. To są czytanki na trudne czasy. Czasy, w których na jednego pacjenta macie góra kwadrans, lawinowo wzrasta liczba papierków do wypełnienia, a pacjenci stają się coraz bardziej niecierpliwi. To książka o tym co zrobić, żeby być dobrym, czyli skutecznym, cenionym oraz lubianym lekarzem i jednocześnie nie zwariować. Wierzę, że wiele poruszonych w książce zagadnień przyda się Wam w codziennej pracy i pozwoli na zmianę optyki widzenia Waszego zawodu. Opisane przeze mnie propozycje, rady i wskazania powstały na podstawie wieloletniego cyklu wykładów i warsztatów, które prowadziłem dla lekarzy różnych specjalności w całej Polsce. Towarzyszyły temu również wielogodzinne rozmowy z wybitnymi przedstawicielami profesji lekarskiej. Na co dzień odpowiadałem na dziesiątki pytań, listów, wątpliwości i uwag, które docierały do mnie ze strony lekarzy. Mam nadzieję, że książka, którą trzymacie w ręku, to dopiero początek, pierwszy stopień do osiągnięcia oczekiwanego poziomu satysfakcji w Waszej relacji z pacjentami. Z pewnością nie uda mi się odpowiedzieć w niej na wszystkie Wasze pytania i wątpliwości. Skupiłem się na tym, co najważniejsze i najpierwsze. Jeśli to, o czym piszę i jak piszę, spodoba się Wam, prawdopodobnie będziemy mogli się spotkać ponownie, zgłębiając kolejne ważkie zagadnienia. Wierzę, że tematy przeze mnie poruszane skłonią niektórych z Was do refleksji, kogoś rozbawią, a innych zmobilizują do działania. Część z Was może nawet zastosuje moje rady wbrew sobie, jak to się już wielokrotnie zdarzało. Będą pewnie i tacy, którzy nie wprowadzą u siebie żadnych zmian. Wszystko zależy od Was i to Wy zdecydujecie, w którą stronę pójdziecie. Jestem po to, żeby Wam pomóc i przedstawić spojrzenie na zawód lekarza z zewnątrz, przy pełnym szacunku do tego, co robicie. Uważam, że taka pomoc się Wam należy za Wasz 12

14 O D A U T O R A codzienny, gigantyczny trud, jaki podejmujecie w trosce o zdrowie nas wszystkich, w niedoskonałym systemie, z roszczeniowymi pacjentami i dziesiątkami niezależnych od Was ograniczeń. Potraktujcie spotkanie z tą książką i ze mną (choć tylko pośrednio) jako zabawę zgodnie z ideą Papcia Chmiela ucząc, bawi, bawiąc, uczy. Swoje spostrzeżenia na temat relacji lekarz pacjent ująłem w formie krótkich czytanek, do których możecie sięgnąć w drodze do pracy, przed snem, w toalecie, na nocnym dyżurze, na wakacjach, albo w przerwie między kolejnymi pacjentami. Jeśli to, co znajdziecie w tej książce, uznacie za wartościowe, polecajcie ją innym. Możecie ją czytać w podziale na role, napisać na jej podstawie scenariusz czy adaptację teatralną. Możecie ją zabrać na urlop, w podróż służbową czy na wizyty domowe. Możecie poprosić, żeby dzieci czytały Wam te czytanki przed snem. Książka jest skonstruowana tak, żebyście mogli w niej robić notatki i zaznaczać to, co jest dla Was najważniejsze lub najbardziej frapujące. Róbcie z nią co chcecie, byle z pożytkiem dla Was. Na końcu książki znajduje się Oczko, czyli 21 rad w pigułce, dotyczących tego, jak odnieść sukces w relacji z pacjentami. Możecie je wydrzeć z książki, schować do portfela, torebki lub nosić na sercu, w kieszeni fartucha. A jeśli którąś ze wskazówek zawartych w tej książce zastosujecie i zadziała zgodnie z Waszymi oczekiwaniami oraz zmieni Waszą pracę na lepsze, to będzie to tylko Wasz sukces! Bardzo Wam życzę tego sukcesu, bo zasługujecie na niego. Otwórzcie głowy, włączcie poczucie humoru, zdystansujcie się od problemów i czytajcie. Miłej zabawy! Tomasz Sobierajski 13

15 czytanka 1 O TURKACH, LEKCJI HISTORII I PRZYCIASNYM GORSECIE Zawsze, kiedy podczas wakacji robię zakupy na bazarze w Turcji, z lubością oraz pewną dozą rozrzewnienia obserwuję zmagania turystów z Polski, Niemiec, Danii czy Norwegii, którzy ograniczając swoją komunikację tylko do słów próbują porozumieć się z tureckimi sprzedawcami. Mimowolnie porównuję ich z Turkami, którzy choć dość rzadko znają języki obce 1, potrafią sugestywnie namalować świat tylko przy pomocy gestów. Goście, którzy przybyli z szeroko pojętej Północy, patrząc na zabiegi tureckich właścicieli straganów, czują się lekko speszeni, wystraszeni, a niektórzy nawet odrobinę urażeni tak silnym niewerbalnym atakiem na ich osobę. Jest to cios wymierzony w ich (naszą) kulturę, tak mocno ograniczoną więzami konwenansu, w której nawet najmniejszy gest wydaje się nadużyciem. Zazwyczaj po kilku minutach daremnych prób, nie mogąc porozumieć się z Turkami na poziomie werbalnym, nieśmiało i czasem wbrew sobie, włączają do komunikacji ciało ręce, nogi, głowę. Robią miny, odgrywają etiudy, ob- 1 Według badania EF English Proficiency Index Third Edition, realizowanego przez English First w 60 krajach świata na grupie ponad 750 tysięcy badanych, Turcja zajmuje ostatnie miejsce w Europie pod względem znajomości języka angielskiego dostęp: 12 czerwca 2014 r. 14

16 O T U R K A C H, L E K C J I H I S T O R I I I P R Z Y C I A S N Y M G O R S E C I E rażają się, odchodzą, wracają, cmokają, kręcą głowami w niedowierzaniu i półprawdzie. Uruchamiają mimikę twarzy, podnoszą i opuszczają oczy, grymaszą, robią zamaszyste gesty, śmieją się głośno i załamują ręce. Aż w końcu dobijają targu i odchodzą od straganu z siatką soczystych owoców i świeżych warzyw, a nierzadko z galanterią skórzaną będącą kopią (jak mówią tureccy sprzedawcy original copy) słynnej marki torebek czy butów. Odprowadzam tych swojaków wzrokiem, przyglądam się im i widzę, że choć są odrobinę zmęczeni, to przede wszystkim są zadziwieni drzemiącym w nich potencjałem w pozawerbalnej komunikacji z innymi. Zdają się być dumni z siebie i odnoszę wrażenie, że są szczęśliwsi nie tylko z powodu udanych zakupów, ale przede wszystkim z uruchomienia i wykorzystania do komunikacji swojego ciała. W ich (naszej) kulturze jest ono zastygłym monolitem, przeznaczonym głównie do codziennej walki z tłumem i dawania odporu problemom, a nie do łagodnego porozumiewania się z innymi. Wśród turystów z Północy są również Polacy. Łokcie przy sobie!, Nie machaj nogą!, Co tak patrzysz?!, Stań prosto! to podstawowe komunikaty, które słyszeliśmy przez całe nasze dzieciństwo od rodziców i nauczycieli. Teraz, jako dorośli, zarażamy nimi dzieci, ograniczając ich ekspresję i kierując na drogę komunikacyjnych nieporozumień. W naszej kulturze dość powszechny jest pogląd, że nie wypada używać mowy ciała podczas rozmowy, ponieważ przesadnie gestykulują jedynie ludzie mało rozgarnięci o poziomie inteligencji sięgającym Rowowi Mariańskiemu. Ogólne społeczne przekonanie jest takie, że pomagają sobie rękami jedynie ci, którzy nie potrafią się wysłowić. Stereotyp ten jest szczególnie silnie umacniany w szkołach. Pamiętacie, jak odpowiadając przy tablicy, trzeba było stać prosto, trzymać ręce wzdłuż tułowia lub za plecami i z poważnym wyrazem twarzy recytować wiersze Puszkina, stan złóż węgla w Sudanie czy uczestników bitwy pod Płowcami? Jakikolwiek wykonany przez nas niekontrolowany gest czy uśmiech mógł być przez nauczycieli odebrany jako zanegowanie wpływu Puszkina na rozwój literatury światowej, pobłażliwe traktowanie Sudanu jako potęgi węglowej na Czarnym Lądzie oraz zwątpienie w wagę zasług wielkiego duchem króla Władysława Łokietka w umacnianie piastowskiego państwa. 15

17 33 C Z Y T A N K I O K O M U N I K A C J I 16 Mam znajomą, o wdzięcznym imieniu Maryla, która bardzo dużo gestykuluje. Wszyscy uważają ją za osobę niezwykle ciekawą i barwną jednak większość nie zdaje sobie sprawy z tego, że to nie tylko zasługa jej poczucia humoru i pozytywnego nastawienia do świata, ale także sugestywnej gestykulacji, którą okrasza każdą swoją wypowiedź. Jednak nie zawsze było tak różowo. W szkole miała ogromne problemy z powodu wrodzonej ekspresji niewerbalnej. Nauczyciele ganili ją za to, że podczas odpowiedzi zbyt mocno pomagała sobie rękami. Zastosowanie tego zakazu sprawiało, że nie potrafiła wydobyć z siebie słowa. Mówienie miała (i ma do dzisiaj) silnie sprzężone z gestami. Gestykuluję-mówię, nie gestykuluję-nie potrafię mówić. Miarka się przebrała, kiedy w liceum zapytana na lekcji historii o sukcesy marszałka Piłsudskiego, za bardzo wczuła się w rolę. Marszałek był jej ulubioną postacią historyczną i z dużym zaangażowaniem zaczęła opowiadać o jego triumfie nad bolszewikami, używając przy tym tak szerokich gestów, że strąciła ręką wiszącą na tablicy mapę. Ta z kolei, wprawiona w ruch i poddana bezwzględnej sile grawitacji, spadła na nauczycielkę najsurowszą piłę w szkole raniąc jej ego i demolując misterną koafiurę. Jaki był finał tej odpowiedzi, możecie się domyśleć. Do dziś Maryla wśród przyjaciół z liceum ma przezwisko: Przybyli! Zwyciężyli!. Rozmawiając z Nią, nikt nie ma najmniejszego problemu ze zrozumieniem tego, co mówi, ponieważ w piękny sposób potrafi podkreślać słowa gestami. Krótko mówiąc czego nie dopowie, to pokaże. Obecnie jest cenioną partnerką w interesach, a łatwość komunikacji z innymi ludźmi bardzo pomaga jej w prowadzeniu kilku firm. Większość z nas, wyuczona w szkole, że gestykulacja nie jest mile widziana, rośnie w przekonaniu, że im mniej będziemy mówić naszym ciałem, tym lepiej. Problem pogłębia się, kiedy po latach zaczynamy pełnić mniej lub bardziej poważne funkcje zawodowe i społeczne. Zostajemy nauczycielami, kierownikami, lekarzami, urzędnikami i uważamy, że w pracy powinna nami kierować szczególna powściągliwość w wyrażaniu emocji. Jeśli ponadto nasza profesja cieszy się dużym uznaniem i zaufaniem społecznym a tak postrzegany jest między innymi zawód lekarza to czujemy się zobowiązani do przećwiczenia w domu przed lustrem poważnej miny, która staje się naszą zawodową maską. Okraszamy ją pewną dozą smutku, zatroskania, uciemiężenia i doprawiamy grymasem obojętności na ból tego świata. Z takim oto wyrazem twa-

18 O T U R K A C H, L E K C J I H I S T O R I I I P R Z Y C I A S N Y M G O R S E C I E rzy, prezentowanym codziennie w pracy i w kontaktach z innymi ludźmi, staramy się dotrwać do emerytury. Powściągamy gesty, mimikę, trzymamy nerwy na wodzy i siebie w karbach. Nieważne jest to, czy czujemy się z tym dobrze. Liczy się spełnianie norm społecznych, wpisywanie się w ramy autorytetu, którym się stajemy. Czy ktokolwiek bowiem widział, żeby autorytet był wiecznie roześmiany, dużo gestykulował i jeszcze poklepywał kogoś po ramieniu? Nigdy! Nie wiem jak Wy, ale opisując powyższe zachowanie, sam czuję się zmęczony. Brakuje mi powietrza tak bardzo, jakby ktoś ciasnym gorsetem opasywał moją klatkę piersiową. Ten gorset to kultura i społeczne oczekiwania wobec nas te rzeczywiste i te przez nas wyimaginowane. Po jakimś czasie przyzwyczajamy się do owej niewygodnej formy i nie zwracamy już uwagi na to, że nasz oddech jest ciągle spłycony, twarz smutna i wypłowiała, a oczy pozbawione blasku. Niewiele rzeczy nas cieszy, a bardzo dużo denerwuje. Łatwo wpadamy w złość. Nieustannie chodzimy rozdrażnieni. Doskwiera nam brak uśmiechu, swobody, luzu oraz dystansu do samych siebie i do świata. Może czas to zmienić? Propozycje i rady, które zawarłem w tej książce, mają pomóc Wam rozluźnić krępujące Was więzy konwenansu. Nie uda się Wam osiągnąć sukcesu w pracy z pacjentami, jeśli nie nabierzecie powietrza całą powierzchnią płuc i ciągle będziecie poddawać się autocenzurze. Nie chcę Was namawiać do tego, żebyście wyuczyli się nienaturalnych gestów i udawali, że jesteście kimś innym. Ani to mądre, ani zdrowe. Chciałbym jedynie, żebyście dali sobie szansę na przyswojenie pewnych technik oraz poznanie zasad rządzących relacją lekarz pacjent. A wszystko po to, żeby Wasza praca była większą przyjemnością, niż jest teraz. I aby pacjenci, którzy Was odwiedzają, lepiej Was rozumieli, bardziej Was słuchali, a przez to byli mniej agresywni i roszczeniowi. 17

19 czytanka 2 O SAMOWOLCE, RUDEJ STUDENTCE I OBSŁUDZE KLIENTA Kilka lat temu na jednym z uniwersytetów medycznych, na którym prowadziłem zajęcia, zdobyłem się na samowolkę. Zamiast zaleconych mi, zapewne fascynujących dla dwudziestolatków opowieści o tym, jak wyglądała śmiertelność w Japonii i Mozambiku w latach osiemdziesiątych XX wieku, postanowiłem podzielić się ze studentami wydziału lekarskiego wiedzą o poprawnej i skutecznej relacji lekarz pacjent. Zajęcia prowadziłem w dwóch grupach, anglojęzycznej ze studentami zagranicznymi i polskojęzycznej ze studentami z Polski. Studenci zagraniczni pracowali z takim zaangażowaniem, że zacząłem się obawiać, czy wystarczy wszystkim nam energii na kolejne zajęcia. Większość z nich pochodziła z Europy Zachodniej i Ameryki Północnej. Praca w zróżnicowanej kulturowo grupie była bardzo wyczerpująca, jednak przynosiła mi dużo satysfakcji. Wiele się nauczyłem dzięki niej. Poznałem znaczenie różnych gestów, które w Polsce są neutralne, natomiast w innym kraju można za nie dostać po twarzy. Wierzę, że i studenci dowiedzieli się dużo ode mnie, ponieważ niezależnie od szerokości geograficznej i różnic kulturowych pacjenci w relacjach z lekarzami zachowują się z gruntu podobnie. Określone gesty, słowa, wyrażenia, sądy czy forma pytań w komunikacji z pacjentami odgrywają podobną rolę, niezależnie od kraju. 18

20 O S A M O W O L C E, R U D E J S T U D E N T C E I O B S Ł U D Z E K L I E N T A Na koniec semestru studenci poinformowali mnie o czymś, co mnie bardzo zaskoczyło. Podziękowali za zajęcia i powiedzieli, że choć byli już na trzecim roku, to właśnie spotkania ze mną były w ich opinii najważniejsze ze wszystkich, jakie do tej pory mieli na studiach. Byłem mile połechtany, ale też i zaskoczony. Zapytałem ich, skąd ta opinia. Co z anatomią, biochemią, immunologią czy innymi typowo medycznymi zajęciami? Odpowiedzieli, że w ich krajach znajomość zasad poprawnej komunikacji lekarz pacjent to podstawowa wiedza o zawodzie lekarza. Obserwując innych lekarzy, wiedzieli, jak wiele można stracić przez nieodpowiednio poprowadzoną komunikację, ale przede wszystkim, jak bardzo można zyskać, jeśli komunikacja jest właściwa. Ich zdaniem, wiedza medyczna jest bardzo ważna, ale jak mówią logicy: jest to warunek konieczny, acz niewystarczający do tego, żeby być dobrym i skutecznym lekarzem. A zajęcia z komunikacji to dopełnienie tego zawodu. Dlatego też powinny być traktowane nie jako wartość dodana czy fanaberia, a jako obowiązkowy element kształcenia medycznego. Na koniec studenci zapytali mnie, dlaczego jest tak mało tego typu zajęć na tych studiach. Nie umiałem im odpowiedzieć na to pytanie. Nawiasem mówiąc, moja samowolka została ukrócona, a kolejny rocznik studentów miał już zajęcia poprowadzone po bożemu. Ciekawe komu z nich przyda się w codziennej pracy lekarza wiedza na temat średniej długości życia w Czadzie czy Kazachstanie? Może będą o tym rozmawiać z pacjentami w przerwie między diagnozą a wypisaniem recepty? Nie sądzę. W bardzo dużym kontraście do przebiegu i charakteru zajęć anglojęzycznych przedstawiły się zajęcia polskojęzyczne, choć te akurat były prowadzone zgodnie z programem studiów (przewidującym zajęcia z komunikacji) na czwartym roku kształcenia. Choć starałem się przekazywać studentom polskim wiedzę na temat komunikacji z takim samym zaangażowaniem co studentom anglojęzycznym, to w przeciwieństwie do swoich zagranicznych kolegów, przez cały semestr mieli na zajęciach nadąsane miny i co jakiś czas kierowali ku mnie spojrzenia, które w niemy sposób wyrażały pytanie: Po co nam te bzdury?. Ogólnie rzecz ujmując, werbalnie i niewerbalnie dawali mi do zrozumienia, że robią mi niebywałą grzeczność, chodząc na moje wykłady. Któregoś razu nie wytrzymałem uwierzcie mi, że nawet moja cierpliwość ma swoje granice i w środku wykładu za- 19

21 33 C Z Y T A N K I O K O M U N I K A C J I 20 dałem studentom pytanie: Jak Państwo myślicie, czym będziecie się zajmować po studiach?. Zaskoczeni podnieśli głowy znad notatek, książek, broszur, instrukcji czy czego tam jeszcze, co czytali lub przeglądali, zabijając w ten sposób czas. Szmer obruszenia rozszedł się po sali, No tak, nie dość, że gada bzdury, gestykuluje jak półinteligent, to jeszcze zadaje głupie pytania! Jak może pytać o coś takiego?! Przecież wiadomo, że po studiach będziemy zbawiali świat, a już w ostateczności wynajdziemy lek na raka!. Nie czekając na ich odpowiedź, postanowiłem wsadzić kij w mrowisko i powiedziałem: Otóż, moi mili Państwo, większość z Was będzie pracowała na stanowisku pracownika obsługi klienta. I o ile technicznie będziecie do tego przygotowani znakomicie, o tyle socjopsychologicznie w ogóle. Tymczasem moje zajęcia mogą Wam pomóc to zmienić. Ale to od Was zależy, czy będziecie chcieli z tego skorzystać. Zapadła grobowa cisza. Słychać było jedynie jak mucha, pewnie czując co się święci, bezskutecznie próbuje wydostać się z auli, uderzając skrzydełkami o szybę zamkniętego okna. Po chwili do studentów zaczęło docierać, co tak naprawdę powiedziałem. Obsługa klienta?! My?! Jak on śmie!!!. Na sali zawrzało od słusznego gniewu. Na szczęście dla mnie studenci albo odnaleźli w sobie pokłady humanitaryzmu, albo co bardziej prawdopodobne raczej nie mieli niczego odpowiedniego na podorędziu, czym mogliby ukamienować mnie na miejscu. Jedna ze studentek z bujną, rudą czupryną nieskuteczne powstrzymywana przez kolegę obok poderwała się z miejsca i krzyknęła z góry auli, celując we mnie palec wskazujący w geście oskarżenia: A nasz profesor powiedział, że te zajęcia w ogóle nie mają sensu, bo i tak wszystkiego nauczymy się w praktyce!. Reszta studentów zawyła z zachwytu, patrząc z lubością, jak krwawię po zadanym ciosie, kurczowo podtrzymując się katedry i chroniąc się tym samym przed upadkiem. Brawo! odpowiedziałem, brocząc krwią to w takim razie po co Wam te studia? Idąc tym tropem myślenia, możecie już teraz zacząć leczyć ludzi i wszystkiego nauczycie się w praktyce!. Rozpętało się istne piekło, a mnie spotkał szereg innych, przykrych konsekwencji, którymi nie będę Was tutaj zajmował. Dość powiedzieć, że był to dla mnie trudny moment, bo wiedziałem, że przegrałem tę bitwę. I przegrałem ją nie ze sobą czy z zagubionymi studentami, dla których profesor

22 O S A M O W O L C E, R U D E J S T U D E N T C E I O B S Ł U D Z E K L I E N T A z kliniki był co zrozumiałe większym autorytetem niż ja. Przegrałem ją z systemem szkolnictwa medycznego, który nie wspierał i do dziś (pomimo nielicznych dobrych praktyk) nie wspiera tego typu zajęć. W efekcie nie dopomaga lekarzom w jednym z najtrudniejszych aspektów ich pracy, czyli w budowaniu pozytywnego i efektywnego kontaktu z pacjentem. I to nie z jednym, statystycznym Kowalskim, ale z całą plejadą osobowości, które pojawiają się każdego dnia w gabinetach lekarskich. Moje porównanie lekarzy do osób pracujących w dziale obsługi klienta z założenia miało szokować. Obie profesje zasługują na uznanie. Przy czym wykonywanie pracy lekarza wymaga ogromnego wysiłku i czasu, niezbędnego do zdobycia wszystkich kwalifikacji, pozwalających na uprawianie tego zawodu. Podobieństwo polega na tym, że lekarze pracujący z pacjentami poddawani są takiej samej dawce stresu, roszczeniowości i arogancji ze strony klientów (pacjentów) oraz żądaniom rozwiązania problemu tu i teraz, jak pracownicy call center. Trzymając się tej analogii, czy ktoś z Was jest w stanie wyobrazić sobie wielką, szanującą się i obdarzoną zaufaniem społecznym firmę, która na pierwszą linię frontu, czyli do działu obsługi klienta, wysyła ludzi, którzy z komunikacyjnej perspektywy kompletnie podkreślam kompletnie nie są do tego przygotowani?! Większość przedsiębiorstw kalkuluje racjonalnie i nieustannie inwestuje w szkolenia pracowników, by potrafili rozmawiać z ludźmi oraz umieli reagować w trudnych i stresujących sytuacjach. Uczy się ich, jak dotrzeć do klienta, aby zrozumiał przekaz i zechciał współpracować. Kluczowa w tego typu pracy jest również umiejętności opanowania wzburzonych czy agresywnych klientów. Tymczasem lekarze, którzy też w większości wypadków pracują na pierwszej linii frontu i mają do czynienia z przeróżnymi postawami pacjentów, nie otrzymują w procesie edukacji medycznej żadnego wsparcia, lub jedynie minimalne, ze strony systemu. Dawniej sam uważałem, że zajęcia z komunikacji z pacjentem mogłyby się ograniczyć w szkołach medycznych do jednego semestru warsztatów. Dziś jednak wiem, że powinno się je prowadzić równolegle, w sposób ciągły, na wszystkich poziomach kształcenia. Ponadto praktykujący lekarze powinni mieć zagwarantowane szkolenia przynajmniej raz w roku, na których mogliby uczyć się rozwiązywania kolejnych problemów z pacjentami. Obecnie mamy do czynienia 21

23 33 C Z Y T A N K I O K O M U N I K A C J I 22 z sytuacją, w której świetnie wykształceni medycznie specjaliści są bezdusznie zmuszani do radzenia sobie z pacjentami własnymi sposobami, zgodnie z hasłem Adama Słodowego: Zrób to sam!. Metodą prób i błędów, przy dużym obciążeniu emocjonalnym, wydeptują własne ścieżki postępowania z pacjentami, bardzo często się potykając. Po jakimś czasie problemy z pacjentami i nieumiejętność reagowania na nie sprawiają, że wielu lekarzy szybko zniechęca się do zawodu. Praca nie przynosi im radości, a spotkania z pacjentami wywołują u nich silny stres. Nierzadko napięcia te wyładowywane są w domu na bliskich, którzy nie są niczemu winni. Od lekarzy wymaga się z roku na rok coraz więcej, niewiele dając im w zamian! Lekarz to zawód obdarzony zaufaniem społecznym i dlatego powinien być szczególnie społecznie chroniony. Tu nie chodzi o komfort lekarzy chodzi o komfort nas wszystkich. Ludzie powinni zdać sobie sprawę, że wspierając lekarzy, wspierają siebie samych, bo każdy z nas jest potencjalnym pacjentem. I patrząc na to z drugiej strony bezpodstawnie uderzając w lekarzy, uderzają rykoszetem w samych siebie. Tymczasem życie pisze bardzo dziwne scenariusze. Wielu pisarzy mówi w wywiadach o tym, że gdyby w swoich książkach zawarli to, co naprawdę przydarza im się w życiu, krytycy literaccy nie zostawiliby na nich suchej nitki, zarzucając im, że są to gargantuiczne bzdury i w prawdziwym życiu opisane przez nich rzeczy nie miałyby prawa się wydarzyć. Pamiętacie oburzoną, rudą studentkę, która nie wprost wykrzyczała mi, co myśli o moich zajęciach? Kilka lat po tym zdarzeniu wychwyciłem jej twarz na wykładzie, który prowadziłem w mieście na południu kraju. Złapałem jej wzrok i uśmiechnąłem się do niej. Podeszła do mnie podczas przerwy nieco speszona. Zapytałem: Pani tutaj?. Odpowiedziała, czerwieniąc się lekko: Tak, bo ja dopiero teraz, to znaczy w trakcie pracy, zrozumiałam, o co chodziło z tymi pana zajęciami. Od dwóch lat była lekarzem POZ w ośrodku zdrowia na wschodzie Polski. Agresywne zachowania pacjentów, ich nieobliczalność i wygórowane oczekiwania sprawiły, że była bliska porzucenia zawodu, o którym marzyła od dziecka. Nie wiedziała, jak poprawnie komunikować się z trudnymi i roszczeniowymi pacjentami oraz jak radzić sobie z własnymi negatywnymi emocjami. Czuła, że coś robi źle. Nie wiedziała, kogo może zapytać o radę. Na koniec zadała mi pytanie, które

24 O S A M O W O L C E, R U D E J S T U D E N T C E I O B S Ł U D Z E K L I E N T A słyszę na moich wykładach z lekarzami bardzo często: Dlaczego nikt nas tego nie uczy?. Zastanawiacie się, czy triumfowałem? Czy poczułem satysfakcję? Nie. Było mi żal i jej, i jej kolegów. To spotkanie, jak i wiele innych spotkań z lekarzami, uświadomiło mi jedynie, że choć od lat uderzam głową w mur systemu, choć poświęcam temu mnóstwo energii i czasu, to muszę wytrwać w tym, co robię. Dopóki będę mógł pomóc chociaż jednemu lekarzowi, dopóty będę to robił. No! Ale czas otrzeć łzy wzruszenia, które pojawiły się w moim oku. Trzeba działać i zabrać się do pracy. Mam nadzieję, że jesteście gotowi na ciąg dalszy? 23

25 czytanka 3 O WYŁĄCZNIKU W MÓZGU, TROSKACH I CZŁOWIECZEŃSTWIE Praca lekarza prowadzącego praktykę to nieustanny proces interakcyjny. Siedzicie w gabinecie i przez kilka godzin drzwi ciągle otwierają się i zamykają, wchodzą kolejni pacjenci. Jednych znacie bardziej, innych mniej, a niektórych w ogóle nie kojarzycie. Jest to praca w poczuciu nieustannego społecznego oczekiwania, że pomożecie, że podołacie, że znajdziecie rozwiązanie problemu. Każdego dnia przyjmując pacjentów, stykacie się nie tylko z pacjentami-przypadkami, ale również a raczej przede wszystkim z pacjentami-ludźmi. Skupiając się na chorobie lub problemie pacjenta, pamiętajcie również o tym, że dana osoba, wchodząc do gabinetu, wnosi ze sobą nie tylko swoją fizyczność (która jest mniej lub bardziej obolała i którą przede wszystkim zajmuje się większość lekarzy), ale również bagaż emocjonalny, oparty na głębokich przeżyciach (takich jak utrata miłości, pracy, spełnienie, sukces, załamanie), a także na powierzchownych stanach (typu wczesna pobudka czy tzw. spadek ciśnienia). Jednak pacjent i jego samopoczucie to tylko jedna strona medalu, którą dość niefrasobliwie większość ludzi pojmuje jako całość problemu. Tymczasem w relacji lekarz pacjent to nie tylko pacjent jest człowiekiem. Człowiekiem jest również lekarz. On także ma swoje ułomności, przyzwyczajenia czy nastroje. I on 24

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

ŻYWIOŁ WODY - ĆWICZENIA

ŻYWIOŁ WODY - ĆWICZENIA Strona1 ŻYWIOŁ WODY - ĆWICZENIA Cz. III Aby uzyskać namacalny efekt oddziaływania energii Żywiołu Wody w Twoim życiu - jednocześnie korzystaj i z przygotowanych tu ćwiczeń i z opisu procesów nagranych

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB REALIZACJI METODY

SPOSÓB REALIZACJI METODY HASŁO PROGRAMOWE Wprowadzenie do tematu interpersonalnej Zdefiniowanie najważniejszych pojęć Komunikacja niewerbalna 3 godziny TREŚCI KSZTAŁCENIA ZAGADNIENIA I PROBLEMY Co to jest komunikacja interpersonalna

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

JAK BYĆ SELF - ADWOKATEM

JAK BYĆ SELF - ADWOKATEM JAK BYĆ SELF - ADWOKATEM Opracowane na podstawie prezentacji Advocates in Action, Dorota Tłoczkowska Bycie self adwokatem (rzecznikiem) oznacza zabieranie głosu oraz robienie czegoś w celu zmiany sytuacji

Bardziej szczegółowo

Jak motywować dziecko by chciało się dobrze uczyć i zachowywać. Refleksje pedagoga

Jak motywować dziecko by chciało się dobrze uczyć i zachowywać. Refleksje pedagoga Jak motywować dziecko by chciało się dobrze uczyć i zachowywać. Refleksje pedagoga Nie da się sformułować gotowej recepty, jak pomagać dziecku. Do każdego należy podchodzić indywidualnie. Rodzice i nauczyciele

Bardziej szczegółowo

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH?

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? Podstawowa zasada radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych:,,nie reaguj, tylko działaj Rodzice rzadko starają się dojść do tego, dlaczego ich

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku.

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku. Opieka zdrowotna przyjazna dziecku - Dzieci i młodzież: powiedz nam co myślisz! Rada Europy jest międzynarodową organizacją, którą tworzy 47 krajów członkowskich. Jej działania obejmują 150 milionów dzieci

Bardziej szczegółowo

Test Becka. do samodzielnego wykonania

Test Becka. do samodzielnego wykonania Test Becka do samodzielnego wykonania Skala Depresji Becka (BDI) (Wypełnia pacjent) Skala Depresji Becka składa się z 21 punktów ocenianych od 0 do 3. Na jej podstawie można samodzielnie ocenić obecność

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 4: Komunikacja i relacje z ludźmi niepełnosprawnymi

Jednostka dydaktyczna 4: Komunikacja i relacje z ludźmi niepełnosprawnymi Jednostka dydaktyczna 4: Komunikacja i relacje z ludźmi niepełnosprawnymi W tej jednostce dydaktycznej dowiesz się jak się zachowywać z osobą niepełnosprawną, aby poprawić jej komunikację i kwestie relacji

Bardziej szczegółowo

Temat zajęć: Agresja jak sobie z nią poradzić?

Temat zajęć: Agresja jak sobie z nią poradzić? PRZEMOC I AGRESJA WŚRÓD UCZNIÓW Temat zajęć: Agresja jak sobie z nią poradzić? Czas trwania: 45 minut Cel główny: kształtowanie u uczniów postaw zmierzających do eliminowania zachowań agresywnych oraz

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Komunikacja i media. Komunikacja jest częścią każdego działania, w zależności od ich rodzaju, można mówić o różnych jej poziomach.

Komunikacja i media. Komunikacja jest częścią każdego działania, w zależności od ich rodzaju, można mówić o różnych jej poziomach. Komunikacja i media Uczniowie i uczennice mogą inicjować powstawanie i prowadzić szkolne media, istnieje przynajmniej jeden środek przekazu dla społeczności uczniowskiej. Władze SU i dyrekcja dbają o to,

Bardziej szczegółowo

JAK POMÓC DZIECKU KORZYSTAĆ Z KSIĄŻKI

JAK POMÓC DZIECKU KORZYSTAĆ Z KSIĄŻKI JAK POMÓC DZIECKU KORZYSTAĆ Z KSIĄŻKI ŻEBY WYNIOSŁO Z NIEJ JAK NAJWIĘCEJ KORZYŚCI www.sportowywojownik.pl KORZYŚCI - DLA DZIECI: Korzyści, jakie książka Sportowy Wojownik zapewnia dzieciom, można zawrzeć

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA Komunikację międzyludzką możemy podzielić na werbalną oraz niewerbalną. Komunikacja werbalna to inaczej słowa, które wypowiadamy, a niewerbalna to kanał wizualny, czyli nasze

Bardziej szczegółowo

Magia komunikacji. - Arkusz ćwiczeń - Mapa nie jest terenem. Magia prostego przekazu

Magia komunikacji. - Arkusz ćwiczeń - Mapa nie jest terenem. Magia prostego przekazu Magia komunikacji - Arkusz ćwiczeń - Mapa nie jest terenem Twoja percepcja rzeczywistości opiera się o uogólnionieniach i zniekształceniach. Oznacza to, że to, jak widzisz rzeczywistość różni się od rzeczywistości,

Bardziej szczegółowo

3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem

3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem 3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem Trzeba wierzyć w to, co się robi i robić to z entuzjazmem. Modlić się to udać się na pielgrzymkę do wewnętrznego sanktuarium, aby tam uwielbiać Boga

Bardziej szczegółowo

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY Często będę Ci mówić, że to ważna lekcja, ale ta jest naprawdę ważna! Bez niej i kolejnych trzech, czyli całego pierwszego tygodnia nie dasz rady zacząć drugiego. Jeżeli czytałaś wczorajszą lekcję o 4

Bardziej szczegółowo

1.4.1 Pierwsze wrażenie

1.4.1 Pierwsze wrażenie 1.4.1 Pierwsze wrażenie Nastawienie. Pierwsze wrażenie Mówisz cześć, uśmiechasz się i podajesz rękę. Przywitanie się z drugim człowiekiem to stąpanie po kruchym lodzie łatwo można zrobić coś, co postawi

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania wiadomości i umiejętności z języka angielskiego klasy IV-VI

Kryteria oceniania wiadomości i umiejętności z języka angielskiego klasy IV-VI Kryteria oceniania wiadomości i umiejętności z języka angielskiego klasy IV-VI Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania na ocenę bardzo dobrą a ponadto: - posiada wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH PRZEWODNIK TRENERA. PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI

AKADEMIA DLA MŁODYCH PRZEWODNIK TRENERA.  PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI www.akademiadlamlodych.pl PODRĘCZNIK WPROWADZENIE Akademia dla Młodych to nowa inicjatywa mająca na celu wspieranie ludzi młodych w rozwijaniu umiejętności niezbędnych w ich miejscu

Bardziej szczegółowo

Zasługujesz na szacunek! Bądź pewny siebie i asertywny.

Zasługujesz na szacunek! Bądź pewny siebie i asertywny. Zasługujesz na szacunek! Bądź pewny siebie i asertywny. Obudź w sobie lwa Czy potrafisz domagać się tego, co Ci się należy? Czy umiesz powiedzieć "nie", kiedy masz do tego prawo? Czy Twoje opinie i pomysły

Bardziej szczegółowo

SZTUKA SŁUCHANIA I ZADAWANIA PYTAŃ W COACHINGU. A n n a K o w a l

SZTUKA SŁUCHANIA I ZADAWANIA PYTAŃ W COACHINGU. A n n a K o w a l SZTUKA SŁUCHANIA I ZADAWANIA PYTAŃ W COACHINGU K r a k ó w, 1 7 l i s t o p a d a 2 0 1 4 r. P r z y g o t o w a ł a : A n n a K o w a l KLUCZOWE UMIEJĘTNOŚCI COACHINGOWE: umiejętność budowania zaufania,

Bardziej szczegółowo

Indywidualny Zawodowy Plan

Indywidualny Zawodowy Plan Indywidualny Zawodowy Plan Wstęp Witaj w Indywidualnym Zawodowym Planie! Zapraszamy Cię do podróży w przyszłość, do stworzenia swojego własnego planu działania, indywidualnego pomysłu na życie i pracę

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WARSZTATÓW ROZWOJOWYCH DLA KOBIET PROGRAM WARSZTATÓW ROZWOJOWYCH DLA KOBIET

PROGRAM WARSZTATÓW ROZWOJOWYCH DLA KOBIET PROGRAM WARSZTATÓW ROZWOJOWYCH DLA KOBIET 1 / 1 1 PROGRAM WARSZTATÓW ROZWOJOWYCH DLA KOBIET 2 / 1 1 CZĘŚĆ PIERWSZA: OGARNIJ, CZEGO TY W OGÓLE CHCESZ?! Jaki jest Twój cel? Czy potrafisz sobie odpowiedzieć, czego dokładnie chcesz? Co jest dla Ciebie

Bardziej szczegółowo

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu.

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Zależy jej na Twoim sukcesie, w każdej sferze życia. Im więcej szczęśliwych ludzi na świecie,

Bardziej szczegółowo

Danuta Sterna: Strategie dobrego nauczania

Danuta Sterna: Strategie dobrego nauczania : Strategie dobrego nauczania Strategie dobrego nauczania Strategie oceniania kształtującego I. Określanie i wyjaśnianie uczniom celów uczenia się i kryteriów sukcesu. II. Organizowanie w klasie dyskusji,

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Dziecko małe, lekkie, mniej go jest. Musimy się pochylić, zniżyć ku Niemu - Janusz Korczak

Dziecko małe, lekkie, mniej go jest. Musimy się pochylić, zniżyć ku Niemu - Janusz Korczak Dziecko małe, lekkie, mniej go jest. Musimy się pochylić, zniżyć ku Niemu - Janusz Korczak Rok 2012 powoli dobiega do końca, a wraz z nim obchody Roku Korczakowskiego. Postać wybitnego lekarza, pedagoga

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA MIĘDZYLUDZKA. mjr Danuta Jodłowska

KOMUNIKACJA MIĘDZYLUDZKA. mjr Danuta Jodłowska KOMUNIKACJA MIĘDZYLUDZKA mjr Danuta Jodłowska KOMUNIKACJA WERBALNA Komunikacja werbalna to przekazywanie informacji za pomocą wyrazów. Dużą rolę odgrywają tu takie czynniki, jak: akcent (badania dowiodły,

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH

OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH Niepłodność jest chorobą. Jest bardzo stresogenną chorobą. Jest długotrwała, może prowadzić do depresji. Wprowadza w życie pary starającej się o dziecko chaos i lęk. Niepłodność

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz stylu komunikacji

Kwestionariusz stylu komunikacji Kwestionariusz stylu komunikacji Z każdego stwierdzenia wybierz jedno, które uważasz, że lepiej pasuje do twojej osobowości i zaznacz jego numer. Stwierdzenia w parach nie są przeciwstawne, przy wyborze

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA Z ZAKRESU OBSŁUGI KLIENTA

PROGRAM SZKOLENIA Z ZAKRESU OBSŁUGI KLIENTA VAL Gee JEFF Gee PROGRAM SZKOLENIA Z ZAKRESU OBSŁUGI KLIENTA Ćwiczenia, formularze, wskazówki dla prowadzącego Zestaw z CD WARSZAWA 2011 Spis treści Zestawienie sesji szkoleniowych według celu szkolenia...............

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk Zmiana przekonań ograniczających Opracowała Grażyna Gregorczyk Główny wpływ na nasze emocje mają nasze przekonania na temat zaistniałych faktów (np. przekonania na temat uprzedzenia do swojej osoby ze

Bardziej szczegółowo

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady,

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, Laura Mastalerz, gr. IV Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, w których mieszkały wraz ze swoimi rodzinami:

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

W roku 2015/2016 w przedszkolu

W roku 2015/2016 w przedszkolu W roku 2015/2016 w przedszkolu przeprowadzono ewaluację dotyczącą wdrażania dzieci do czytelnictwa. Badanie obejmowało obserwacje cyklu 10 zajęć głośnego czytania oraz ankietę skierowaną do rodziców dzieci.

Bardziej szczegółowo

Stań się bardzo pewny siebie

Stań się bardzo pewny siebie 1 Stań się bardzo pewny siebie Niniejsza publikacja, ani żadna jej część, nie może być kopiowana, ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana czy też odczytywana w środkach publicznego przekazu

Bardziej szczegółowo

Postawy gimnazjalistów wobec literatury

Postawy gimnazjalistów wobec literatury Postawy gimnazjalistów wobec literatury dr hab. prof. UJ Anna Janus-Sitarz Wyniki badania: Dydaktyka literatury i języka polskiego w świetle nowej podstawy programowej Warszawa, 13-14 marca 2015 r. Szkolne

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA USŁUGA SZKOLENIOWA I.A. Założenia szkoleniowe: Szkolenia będą prowadzone dla 5 grup szkoleniowych 1. GRUPA I Szkolenie z obsługi pacjenta: Komunikacja Pacjent Personel Medyczny

Bardziej szczegółowo

Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne

Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne Czy potrafisz się uczyć? badanie ewaluacyjne W celu zbadania efektywności uczenia się, przygotowałam i przeprowadziłam wśród uczniów mojej klasy ankietę na temat Czy potrafisz się uczyć?. Test przeprowadziłam

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

Ankieta. Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży.

Ankieta. Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży. Ankieta Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży www.fundamentywiary.pl Pytania ankiety i instrukcje Informacje wstępne Wybierz datę przeprowadzenia ankiety w czasie typowego spotkania grupy młodzieżowej.

Bardziej szczegółowo

ROLA TRENERA W SZKOLENIU I WYCHOWANIU MŁODYCH PIŁKARZY ORAZ WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI

ROLA TRENERA W SZKOLENIU I WYCHOWANIU MŁODYCH PIŁKARZY ORAZ WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI ROLA TRENERA W SZKOLENIU I WYCHOWANIU MŁODYCH PIŁKARZY ORAZ WSPÓŁPRACA Z RODZICAMI Paweł Podgórski Trener EDUKATOR ZZPN E-mail: kontakt@sport-edukacja.pl CEL GŁÓWNY w pracy z najmłodszymi CEL SZKOLENIOWY

Bardziej szczegółowo

SP 20 I GIM 14 WSPARŁY AKCJĘ DZIĘKUJEMY ZA WASZE WIELKIE SERCA!!!

SP 20 I GIM 14 WSPARŁY AKCJĘ DZIĘKUJEMY ZA WASZE WIELKIE SERCA!!! SP 20 I GIM 14 WSPARŁY AKCJĘ DZIĘKUJEMY ZA WASZE WIELKIE SERCA!!! Relacja ze spotkania z nr 1 rodziną przy wręczeniu paczki. Rodzina wyczekiwała wolontariuszy. Poza panią Anną i Mają był również dziadek,

Bardziej szczegółowo

Efektywna Komunikacja i rozwiązywanie konfliktów

Efektywna Komunikacja i rozwiązywanie konfliktów Efektywna Komunikacja i rozwiązywanie konfliktów Korzyści z udziału w naszym szkoleniu: Głównym celem szkolenia jest poznanie zasad, skutecznych metod i dostarczenie niezbędnych narzędzi do budowania pozytywnych

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem

Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem Mocno wierzę w szczęście i stwierdzam, że im bardziej nad nim pracuję, tym więcej go mam. Thomas Jefferson Czy zadaliście już sobie pytanie, jaki jest pierwszy warunek

Bardziej szczegółowo

Skuteczne Techniki Sprzedaży

Skuteczne Techniki Sprzedaży Skuteczne Techniki Sprzedaży warsztaty w budowaniu długofalowych relacji z klientami Korzyści z udziału w naszym szkoleniu: wzrost sprzedaży w firmie, dzięki wykorzystaniu skutecznych technik sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej.

Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej. Pewnym krokiem do szkoły, czyli wszystko, co trzeba wiedzieć na temat gotowości szkolnej. Gotowość szkolna- sylwetka dziecka dojrzałego i niedojrzałego do rozpoczęcia nauki w szkole Edukacja szkolna jest

Bardziej szczegółowo

projektu na wiedzę, umiejętności i postawy uczniów. Ankietę wypełniły 52 osoby: 27 dziewcząt i 25 chłopców.

projektu na wiedzę, umiejętności i postawy uczniów. Ankietę wypełniły 52 osoby: 27 dziewcząt i 25 chłopców. Wstęp RAPORT EWALUACYJNY Z ANKIET DOTYCZĄCY DŁUGOFALOWEGO WPŁYWU PROJEKTU Uczyć się, ale jak? współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Ankieta została przeprowadzona

Bardziej szczegółowo

20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach. Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny

20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach. Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny 20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny Kiedy się uczymy, emocje są niezwykle ważne. Gdybyśmy uczyli się tylko biorąc suche fakty, które

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE KSZTAŁTUJĄCE OCENIANIE SUMUJĄCE

OCENIANIE KSZTAŁTUJĄCE OCENIANIE SUMUJĄCE OCENIANIE KSZTAŁTUJĄCE OCENIANIE SUMUJĄCE OCENIANIE KSZTAŁTUJĄCE Co sprzyja uczeniu się? DEFINICJE OCENIANIE KSZTAŁTUJĄCE TO PRZEKAZYWANIE UCZNIOWI INFORMACJI W TAKI SPOSÓB, KTÓRY POMAGA MU SIĘ UCZYĆ.

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 To jest moje ukochane narzędzie, którym posługuję się na co dzień w Fabryce Opowieści, kiedy pomagam swoim klientom - przede wszystkim przedsiębiorcom, właścicielom firm, ekspertom i trenerom - w taki

Bardziej szczegółowo

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Anita Duda nauczyciel Szkoły Podstawowej Nr 47 im. Jana Klemensa Branickiego w Białymstoku Białystok, II semestr roku szkolnego 2015/2016 Wszyscy chcemy, aby

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III

SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLAS I-III I. Sposób oceniania Uczniowie oceniani są na podstawie obserwacji nauczyciela prowadzonych cały rok szkolny w następujących

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI

SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI [czas trwania wywiadu do 120 minut] Ogólne wskazówki odnośnie przeprowadzania wywiadu: Pytania

Bardziej szczegółowo

- Jak pomóc dziecku by lepiej się uczyło?

- Jak pomóc dziecku by lepiej się uczyło? - Jak pomóc dziecku by lepiej się uczyło? Możliwości uczenia się Pracy nauczyciela Świadomości ucznia Środowiska rodzinnego i sytuacji materialnej ucznia Wykształcenia rodziców Atmosfery klasy Grupy rówieśniczej

Bardziej szczegółowo

REJESTRACJA PACJENTA. JAK TO WYKORZYSTAĆ? Najważniejsze informacje na podstawie kilkuletniego programu szkoleń. Elżbieta Goślicka Cezary Tyl 1

REJESTRACJA PACJENTA. JAK TO WYKORZYSTAĆ? Najważniejsze informacje na podstawie kilkuletniego programu szkoleń. Elżbieta Goślicka Cezary Tyl 1 REJESTRACJA PACJENTA. TUTAJ TWORZY SIĘ OPINIA O PLACÓWCE. JAK TO WYKORZYSTAĆ? Najważniejsze informacje na podstawie kilkuletniego programu szkoleń. Elżbieta Goślicka Cezary Tyl 1 Szkolimy personel ponieważ:

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ. Szkolenie finansowane ze środków Wojewody Kujawsko - Pomorskiego

SCENARIUSZ ZAJĘĆ. Szkolenie finansowane ze środków Wojewody Kujawsko - Pomorskiego SCENARIUSZ ZAJĘĆ 1. Temat zajęć: Sztuka komunikacji i negocjacji 2. Czas trwania warsztatów/zajęć: 5godzin (2 h wykład + 2h warsztaty + 1 h dyskusja) 3. Cel główny: Zrozumienie znaczenia komunikacji 4.

Bardziej szczegółowo

Pierwsza Komunia Święta... i co dalej

Pierwsza Komunia Święta... i co dalej Ewa Czerwińska ilustracje: Anna Gryglas Pierwsza Komunia Święta... i co dalej Wydawnictwo WAM Fotografia z uroczystości Boże dary dla każdego Pierwsza Komunia Święta... i co dalej Ewa Czerwińska ilustracje:

Bardziej szczegółowo

GOLDEN 5. Integracja i klimat klasy, Współpraca nauczyciela z rodzicami.

GOLDEN 5. Integracja i klimat klasy, Współpraca nauczyciela z rodzicami. GOLDEN 5 Integracja i klimat klasy, Współpraca nauczyciela z rodzicami. Uczniowie i nauczyciele naszej szkoły. Ankieta dla rodziców Ankieta jest anonimowa. Państwa odpowiedzi będą wykorzystane do podniesienia

Bardziej szczegółowo

Tytuł ebooka Przyjmowanie nowego wpisujesz i zadajesz styl

Tytuł ebooka Przyjmowanie nowego wpisujesz i zadajesz styl Tytuł ebooka Przyjmowanie nowego wpisujesz i zadajesz styl pracownika Tytuł do pracy ebooka Jak prowadzić rozmowę kwalifikacyjną Jak powinny brzmieć pytania rekrutacyjne w razie potrzeby podtytuł Jak zorganizować

Bardziej szczegółowo

Wasze dziecko idzie do przedszkola.

Wasze dziecko idzie do przedszkola. Wasze dziecko idzie do przedszkola. Tak postanowiliście. Nie zawsze była to łatwa decyzja. Jest w Was, Rodzicach wiele niepewności, obaw i pytań, które chcielibyście zadać: Czy Wasza córeczka, syn da sobie

Bardziej szczegółowo

INNE W DOMU, INNE W PRZEDSZKOLU

INNE W DOMU, INNE W PRZEDSZKOLU INNE W DOMU, INNE W PRZEDSZKOLU Bywa, że w czasie rozmów indywidualnych nauczycielki z rodzicami wychodzi na jaw, że dziecko zupełnie inaczej zachowuje się w domu a inaczej w grupie przedszkolnej. Rodzice

Bardziej szczegółowo

Początek jest zawsze trudny

Początek jest zawsze trudny Początek jest zawsze trudny Pierwsze dni w przedszkolu są przeżyciem zarówno dla dziecka jak i jego rodziców. Dziecko prawie na cały dzień musi się rozstać z rodzicami, pozostając samo w nowym miejscu,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ WARSZTATÓW NR 1. DLA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZ WARSZTATÓW NR 1. DLA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ SCENARIUSZ WARSZTATÓW NR 1. DLA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ Temat: Co to jest inteligencja emocjonalna? Cel: zapoznanie uczniów z zagadnieniem inteligencji emocjonalnej oraz przedstawienie argumentów mówiących

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III WYMAGANIA DLA UCZNIA KOŃCZĄCEGO KLASĘ PIERWSZĄ SZKOŁY PODSTAWOWEJ ( ZGODNIE Z NOWĄ PODSTAWĄPROGRAMOWĄ) Uczeń kończący

Bardziej szczegółowo

Kto to zrobi? Co jest do tego potrzebne?

Kto to zrobi? Co jest do tego potrzebne? USTALANIE ZASAD PRACY W ZESPOLE 1. Kto będzie naszym liderem/przewodniczącym zespołu?... 2. Jak podzielimy odpowiedzialność za realizację zadań?... 3. jak będziemy podejmować decyzje?... 4. W jaki sposób

Bardziej szczegółowo

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną?

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? MEDIACJE Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? Konflikt to rozbieżność interesów lub przekonań stron. Ich dążenia nie mogą być zrealizowane równocześnie. Konflikt pojawia

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania Przedmiotowy System Oceniania PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO GIMNAZJUM NR 2 W GOLENIOWIE ROK SZKOLNY 2013/2014 Podstawa prawna do opracowania Przedmiotowego Systemu Oceniania: 1. Wewnątrzszkolny

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

Jak mówić, żeby dzieci się uczyły w domu i w szkole A D E L E F A B E R E L A I N E M A Z L I S H

Jak mówić, żeby dzieci się uczyły w domu i w szkole A D E L E F A B E R E L A I N E M A Z L I S H Jak mówić, żeby dzieci się uczyły w domu i w szkole A D E L E F A B E R E L A I N E M A Z L I S H ZAMIAST ZAPRZECZAĆ UCZUCIOM NAZWIJ JE ZAMIAST -Tu jest za dużo słów. -Bzdura. Wszystkie słowa są łatwe.

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA ŻYWIOŁ ZIEMI ŻYWIOŁ ZIEMI. Cz. III

ĆWICZENIA ŻYWIOŁ ZIEMI ŻYWIOŁ ZIEMI. Cz. III Strona1 ŻYWIOŁ ZIEMI Cz. III Aby uzyskać namacalny efekt oddziaływania energii Żywiołu Ziemi w Twoim życiu - jednocześnie korzystaj i z przygotowanych tu ćwiczeń i z opisu procesów nagranych w części I.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej

Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej 1 Scenariusz lekcji wychowawczej dla klasy drugiej gimnazjalnej Blok tematyczny: Rozwijanie własnej osobowości Temat: Jak chronić swoje prawa w grupie? Wprowadzenie do postaw asertywnych. Cele: Uświadomienie

Bardziej szczegółowo

INTELIGENCJA EMOCJONALNA

INTELIGENCJA EMOCJONALNA INTELIGENCJA EMOCJONALNA JAKO KLUCZOWA KOMPETENCJA WSPÓŁCZESNEGO DYREKTORA Wiesława Krysa Nauczyciel dyplomowany Coach Trener w edukacji Lilianna Kupaj Coach Master Trainer ICI, Trener Transforming Comunication

Bardziej szczegółowo

Kary i nagrody w wychowaniu dziecka

Kary i nagrody w wychowaniu dziecka Kary i nagrody w wychowaniu dziecka W dzisiejszych czasach, w których wszystko jest tak względne, trudne i skomplikowane, co może być oparciem dla dzieci? Pozostali jedynie rodzice. W żadnej innej epoce

Bardziej szczegółowo

Tematyka szkolenia Zakres szkolenia Forma szkolenia

Tematyka szkolenia Zakres szkolenia Forma szkolenia Lp Tematyka szkolenia Zakres szkolenia Forma szkolenia Liczba godzin lekcyjnych szkolenia Liczna dni szkoleniowych Proponowany termin szkolenia 1. Nowoczesne standardy obsługi klienta 1. Profesjonalne

Bardziej szczegółowo

TEST OSOBOWOŚCI. Przekonaj się, jak jest z Tobą

TEST OSOBOWOŚCI. Przekonaj się, jak jest z Tobą TEST OSOBOWOŚCI Przekonaj się, jak jest z Tobą Ustosunkuj się do poniższych stwierdzeń, dokonując w każdym przypadku tylko jednego wyboru, najlepiej Cię charakteryzującego. Podlicz punkty i przeczytaj

Bardziej szczegółowo

ERASMUS COVILHA, PORTUGALIA

ERASMUS COVILHA, PORTUGALIA ERASMUS COVILHA, PORTUGALIA UNIVERSIDADE DA BEIRA INTERIOR SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 JOANNA ADAMSKA WSTĘP Cześć! Mam na imię Asia. Miałam przyjemność wziąć udział w programie Erasmus. Spędziłam 6 cudownych

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

Skala Postaw Twórczych i Odtwórczych dla gimnazjum

Skala Postaw Twórczych i Odtwórczych dla gimnazjum Krakowska kademia im. ndrzeja Frycza Modrzewskiego Skala Postaw Twórczych i Odtwórczych dla gimnazjum utor: gnieszka Guzik, Patrycja Huget Instrukcja: Poniżej przedstawione zostały do wyboru po dwa stwierdzenia

Bardziej szczegółowo

zdecydowanie tak do większości zajęć do wszystkich zajęć zdecydowanie tak do większości do wszystkich do wszystkich do większości zdecydowanie tak

zdecydowanie tak do większości zajęć do wszystkich zajęć zdecydowanie tak do większości do wszystkich do wszystkich do większości zdecydowanie tak Kwestioriusz ankiety dla uczniów "Moja szkoła" Dzień bry, Odpowiedz, proszę, pytania temat Twojej szkoły. Odpowiedzi udzielone przez Ciebie i Twoje koleżanki i kolegów pomogą rosłym zobaczyć szkołę Waszymi

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Empatyczna komunikacja w rodzinie Beata Kosiacka, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 27 marca 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Porozumienie

Bardziej szczegółowo

Dyrektor szkoły, a naciski zewnętrzne

Dyrektor szkoły, a naciski zewnętrzne 2.2.2. Dyrektor szkoły, a naciski zewnętrzne Niezwykle trudno mówić jest o wpływie dyrektora szkoły na funkcjonowanie i rozwój placówki bez zwrócenia uwagi na czynniki zewnętrzne. Uzależnienie od szefa

Bardziej szczegółowo