POZYCJA PRAWNA OSKARŻONEGO Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI. Sebastian Ładoś

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POZYCJA PRAWNA OSKARŻONEGO Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI. Sebastian Ładoś"

Transkrypt

1

2 POZYCJA PRAWNA OSKARŻONEGO Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI Sebastian Ładoś Warszawa 2013

3 Spis treści Wykaz skrótów / 11 Wprowadzenie / 15 Rozdział I Zaburzenia psychiczne sprawcy czynu zabronionego jako przedmiot rozpoznania w procesie karnym / Poczytalność jako przesłanka winy w prawie karnym materialnym / Poczytalność a zdolność dokonywania czynności procesowych / Diagnoza stanu psychicznego w postępowaniu karnym podstawy normatywne / Zaburzenia psychiczne jako kategoria normatywna / 36 Zaburzenia psychiczne klasyfikacja w świetle psychiatrii / 40 Rozdział II Podejście do sprawców z zaburzeniami psychicznymi szkic historyczny / Uwagi ogólne / Podejście do osób umysłowo chorych w starożytności i średniowieczu / Pierwsze zwiastuny podejścia subiektywnego i wyłączenia odpowiedzialności karnej z powodu zaburzeń psychicznych / Przełom Oświecenia sformułowanie winy jako podstawy odpowiedzialności karnej i pierwsze izolacyjne środki lecznicze / 61 5

4 Spis treści 5. Metody postępowania ze sprawcami zaburzonymi psychicznie w kontekście rozwoju medycyny i psychiatrii sądowej na przełomie XIX i XX w. / Pozycja prawna oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi w polskim ustawodawstwie XX w. Nowoczesne narzędzia diagnozy sądowo-psychiatrycznej / Perspektywy dalszego rozwoju prawa karnego w kontekście badań nad zaburzeniami psychicznymi / 81 Rozdział III Diagnoza zaburzeń psychicznych oskarżonego w procesie karnym / Uwagi ogólne / 85 Wątpliwości co do poczytalności oskarżonego jako czynnik limitujący wprowadzenie dowodu z opinii biegłych psychiatrów do procesu karnego / Zagadnienia wprowadzające / Dotychczasowe leczenie psychiatryczne / Przeprowadzenie diagnozy sądowo-psychiatrycznej w innym postępowaniu / Choroby somatyczne / Urazy czaszkowo-mózgowe / Nietypowe zachowanie oskarżonego / Uzależnienie od substancji psychoaktywnych / Brak racjonalnego powodu popełnienia przestępstwa / Zaburzenia ze sfery seksualnej / Psychopatia / Szczególny charakter dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów szkic normatywny / Wymogi dotyczące szczególnych kwalifikacji biegłych lekarzy psychiatrów / Wymóg współdziałania co najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów / Specyficzne metody postępowania diagnostycznego ze szczególnym uwzględnieniem obserwacji w zakładzie leczniczym po orzeczeniu TK z dnia 10 lipca 2007 r. (SK 50/06) / 117 6

5 Spis treści Formułowanie tezy dowodowej w przypadku podejrzenia zaburzeń psychicznych u oskarżonego zakres a przedmiot opinii / 131 Procesowe dyrektywy oceny opinii sądowo-psychiatrycznej / 134 Rozdział IV Identyfikacja czynników mających wpływ na szczególną pozycję prawną oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi / Uwagi ogólne / Zaburzenia psychiczne oskarżonego a zasada domniemania niewinności / Zagadnienia wprowadzające / Zasada domniemania niewinności a dopuszczenie i ocena dowodu z diagnozy sądowo-psychiatrycznej / Diagnoza stanu psychicznego oskarżonego a zasada in dubio pro reo / Inne ograniczenia związane z udowodnieniem niewinności osoby z zaburzeniami psychicznymi / Wnioski / Wpływ zaburzeń psychicznych oskarżonego na tok procesu karnego i zdolność dokonywania czynności procesowych / Zaburzenia psychiczne jako przyczyna zawieszenia postępowania / Zdolność dokonywania czynności procesowych a ubezwłasnowolnienie / Niepoczytalność a tok procesu / Zaburzenia psychiczne a swoboda wypowiedzi / Problem leczenia zaburzeń psychicznych w okresie zawieszenia postępowania / Wnioski / Zaburzenia psychiczne oskarżonego a prawo do obrony w ujęciu formalnym / Zagadnienia wprowadzające / Zaburzenia psychiczne jako przesłanka obrony formalnej / Ustanie przesłanki obrony niezbędnej / Wnioski / 192 7

6 Spis treści 5. Wpływ zaburzeń psychicznych oskarżonego na możliwość konsensualnego zakończenia procesu karnego / Zagadnienia wprowadzające / Zaburzenia psychiczne a wniosek o dobrowolne poddanie się karze / Stosowanie instytucji konsensualnych a prawo do obrony oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi / Diagnoza zaburzeń psychicznych a ryzyko udaremnienia koncesji z tytułu konsensusu / Wnioski / Ochrona tajemnicy psychiatrycznej / Zagadnienia wprowadzające / Tajemnica psychiatryczna jako kwalifikowana tajemnica lekarska / Tajemnica psychiatryczna a dowód z diagnozy sądowo-psychiatrycznej / Tajemnica psychiatryczna a zasada jawności / Wnioski / 218 Rozdział V Wpływ badania sądowo-psychiatrycznego na kształtowanie szczególnej pozycji prawnej oskarżonego / Uwagi ogólne / 220 Zasada nemo se ipsum accusare tenetur a obowiązki procesowe wynikające z konieczności przeprowadzenia diagnozy sądowo-psychiatrycznej / Zagadnienia wprowadzające / Zasada nemo tenetur a obowiązek poddania się badaniu sądowo-psychiatrycznemu / Wnioski / Zasada nemo se ipsum accusare tenetur a dowodowe znaczenie wywiadu przedmiotowego / Zagadnienia wprowadzające / Dopuszczalność podstępnego wydobycia informacji od oskarżonego / Argumenty za i przeciw dowodowemu wykorzystaniu wywiadu lekarskiego / Wnioski / 237 8

7 Spis treści 4. Opinia sądowo-psychiatryczna jako przedmiot kontradyktoryjnego sporu / Zasada kontradyktoryjności charakterystyka ogólna / Wpływ podejrzanego na kontrolę diagnozy w postępowaniu przygotowawczym / Czynniki normatywne osłabiające kontradyktoryjną pozycję oskarżonego przed sądem / Czynniki pozanormatywne osłabiające kontradyktoryjną pozycję oskarżonego przed sądem / Wnioski / Wpływ badania sądowo-psychiatrycznego na kształtowanie szczególnej pozycji prawnej oskarżonego w praktyce sądowej / Zagadnienia wprowadzające / Częstotliwość dopuszczenia dowodu z diagnozy i zakres ekspertyzy / Dowód z diagnozy a zasada nemo se ipsum accusare tenetur / Wnioski / 256 Rozdział VI Pozycja prawna oskarżonego niepoczytalnego w postępowaniu w przedmiocie orzeczenia środka zabezpieczającego o charakterze izolacyjno-leczniczym / Uwagi ogólne / 258 Orzekanie środków zabezpieczających o charakterze izolacyjno-leczniczym z punktu widzenia przedmiotu i celów procesu karnego / Środek zabezpieczający a kara kryminalna w ujęciu klasycznym / 260 Perspektywy orzekania izolacyjnych środków zabezpieczających w świetle współczesnych przeobrażeń procesu karnego / 263 Argumenty na rzecz utrzymania środków izolacyjno-leczniczych orzekanych w procesie karnym / 268 Wnioski / 270 9

8 Spis treści 3. Konstruowanie modeli postępowania w przedmiocie orzeczenia internacji psychiatrycznej ze szczególnym uwzględnieniem pozycji prawnej oskarżonego ze zdiagnozowaną niepoczytalnością / Uwagi ogólne dotyczące konstruowania modeli na gruncie procesu karnego / Wpływ naczelnych zasad procesu karnego na kształtowanie modelu postępowania w przedmiocie orzeczenia środków zabezpieczających o charakterze izolacyjno-leczniczym / Wnioski / Pozycja prawna oskarżonego w sprawie o orzeczenie środków zabezpieczających w prawie niemieckim / Pozycja procesowa podejrzanego w postępowaniu w przedmiocie orzeczenia środka zabezpieczającego w kodeksie postępowania karnego analiza krytyczna / Tryby orzekania izolacyjnych środków zabezpieczających w kodeksie postępowania karnego / Tryb rozpoznania wniosku prokuratora o umorzenie postępowania i orzeczenie środków zabezpieczających / Charakter postępowania z art. 354 k.p.k. / Czynniki kształtujące pozycję procesową podejrzanego / Redukcja gwarancji związanych z prawem do udziału w czynnościach procesowych / Pozycja procesowa podejrzanego a rodzaje rozstrzygnięć w wyniku rozpoznania wniosku prokuratora / Wnioski / 312 Podsumowanie / 315 Wykaz orzecznictwa / 325 Wykaz akt spraw sądowych / 329 Wykaz literatury / 331

9 Wykaz skrótów Akty prawne EKPCz k.c. k.k. k.k. z 1932 r. k.k. z 1969 r. k.k.s. k.k.w. k.k.w. z 1969 r. k.p. europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 60, poz. 571 z późn. zm.) ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 13, poz. 94 z późn. zm.) ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. Nr 83, poz. 930 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 13, poz. 98 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) 11

10 Wykaz skrótów k.p.a. k.p.c. k.p.k. k.p.k. z 1928 r. k.p.k. z 1969 r. k.p.s.w. k.r.o. k.w. Konstytucja RP MPPOiP nowela styczniowa ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 19 marca 1928 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 33, poz. 313 z późn. zm.) ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 13, poz. 96 z późn. zm.) ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 46, poz. 275 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) ustawa z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz 12

11 Wykaz skrótów u.o.z.p. u.z.l. ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 155) ustawa z dnia 20 października 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz z późn. zm.) ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz z późn. zm.) Inne Arch. Med. Sąd. i Krym. DSM Dz. U. Dz. Urz. ENCP ETPC GP GSP ICD-10 KZS LEX NP OSA Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Dziennik Ustaw Dziennik Urzędowy European College of Neuropsychopharmacology Europejski Trybunał Praw Człowieka Gazeta Prawnicza Gdańskie Studia Prawnicze Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych Światowej Organizacji Zdrowia (ang. International Classification of Deases and Related Health Problems). Rewizja 10 Krakowskie Zeszyty Sądowe. Orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Krakowie w sprawach karnych System Informacji Prawnej LEX wydawany przez Wydawnictwo Wolters Kluwer Sp. z o.o. Nowe Prawo Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych 13

12 Wykaz skrótów OSNCP OSNKW OSNPG OSP OSPiKA Pal. PiP PPK Prob. Krym. Prob. Praw. Prok. i Pr. PS RP RPiE SA SN StGB StPO TK WHO WPP Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego wydawane przez Prokuraturę Generalną Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych Palestra Państwo i Prawo Przegląd Prawa Karnego Problemy Kryminalistyki Problemy Praworządności Prokuratura i Prawo Przegląd Sądowy Rzeczpospolita Polska Ruch Prawniczy i Ekonomiczny Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Strafgesetzbuch Strafprozeßordnung Trybunał Konstytucyjny Światowa Organizacja Zdrowia Wojskowy Przegląd Prawniczy 14

13 Wprowadzenie Podstawowym dylematem nauki prawa karnego procesowego jest opracowanie modelu postępowania, który stwarzałby optymalne warunki dotarcia do prawdy materialnej. Ustalenie sprawcy przestępstwa i okoliczności jego popełnienia nie jest jednak jedynym celem procesu karnego. Zasadniczy cel polega na realizacji norm prawa karnego materialnego, które bez norm procesowych byłyby jak mawiał prof. M. Cieślak mundurem żołnierza natkniętym na kij. Z drugiej strony działalność organów państwa ujęta w ramy ustaw procesowych nie może zmierzać do realizacji norm prawa materialnego za wszelką cenę. Dlatego kolejnym dylematem nauki prawa jest poszukiwanie równowagi pomiędzy realizacją celów procesu a ingerencją w sferę praw i wolności człowieka. Działalność procesowa powinna odbywać się w warunkach gwarancji, które zapewniają ochronę określonych dóbr prawnych oraz uniknięcie odpowiedzialności karnej przez osobę, która nie popełniła przestępstwa. Na pierwszy plan zdecydowanie wysuwa się prawo do obrony. Można powiedzieć, że prawdziwe oblicze procesu karnego zależy od tego, jak ukształtowano w nim zespół uprawnień nastawionych na odpieranie zarzutu. Bez zagwarantowania tego prawa proces karny zamienia się w pościg. Nie jest to wówczas działalność organów państwa nastawiona na wykrycie prawdy, lecz tylko udowodnienie winy oskarżonemu w każdej sprawie. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że skuteczna realizacja gwarancji procesowych oraz prawa do obrony wymaga dziś odpowiedniej aktywności ze strony oskarżonego. Przeciążenie pracą organów procesowych i rozpoznawanie skomplikowanych spraw rodzi coraz większe ryzyko uszczuplenia uprawnień procesowych, które składają się na prawo do obrony. Ta perspektywa oznacza w najlepszym razie nadmierne dolegliwości związane z realizacją celów procesu karnego, a w najgorszym bezzasadne pociągnięcie do odpowiedzialności karnej. 15

14 Wprowadzenie Na tym tle szczególnie wyraźnie przedstawia się problem pozycji prawnej oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi. W tym przypadku naprzeciwko siły systemu realizującej zadania ścigania karnego staje oskarżony najczęściej o ograniczonych funkcjach intelektualnych. Uznanie tej okoliczności za ułatwienie działalności organów procesowych siłą rzeczy musi prowadzić do nadużyć. Dlatego bardzo istotne jest zwrócenie uwagi na szczególną pozycję prawną oskarżonego, u którego diagnozuje się zaburzenia psychiczne. Dopiero wnikliwa analiza czynników, które kształtują specyficzną sytuację prawną osoby występującej w podwójnej roli oskarżonego i pacjenta, pozwala na zidentyfikowanie obszarów potencjalnego zagrożenia określonych gwarancji procesowych. Rozważania niniejszej książki składają się z dwóch części: ogólnej (rozdział I, II i III) oraz szczegółowej (rozdział IV, V i VI). W pierwszej części prezentowana jest problematyka zaburzeń psychicznych w kontekście poczytalności (rozdział I). Wynika ona z założenia, że nie sposób analizować pozycji prawnej oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi w oderwaniu od instytucji materialnoprawnych, a zwłaszcza niepoczytalności jako kontratypu. Szczególny nacisk położono na konieczność odróżnienia poczytalności, jako instytucji z zakresu prawa materialnego, od problematyki zdolności do dokonywania czynności procesowych. Wskazano również na ewolucję nauki psychiatrii, która pozostaje jednym z najważniejszych czynników prawotwórczych w stosunku do prawa karnego. Rozwój tej nauki i wciąż uzupełniany katalog zaburzeń psychicznych ma wpływ nie tylko na naukę o poczytalności, lecz także na rozwój narzędzi diagnozy sądowo-psychiatrycznej. Dlatego szczególną uwagę poświęcono analizie sytuacji prawnej oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi w kontekście historycznym (rozdział II). Nie sposób bowiem zrozumieć współczesnych rozwiązań prawnych bez ich historycznych korzeni. Analiza historyczna pozwala przy tym zrozumieć, jak istotny wpływ na rozwój prawa karnego wywierała (i wciąż wywiera) nie tylko nauka psychiatrii, ale także społeczne postawy wobec zagadnień zdrowia psychicznego. Niestety, nie tylko w przeszłości, ale również obecnie postawy te częstokroć mają niewiele wspólnego ze stanem wiedzy psychiatrycznej. W większym stopniu wynikają zaś ze stereotypowego postrzegania problematyki zaburzeń psychicznych. Co więcej, nie brak przykładów, że nawet sam ustawodawca niejednokrotnie utrwala te stereotypy, tworząc określone normy prawne (nie tylko w obrębie 16

15 Wprowadzenie prawa karnego) 1. Dotyczy to zwłaszcza często spotykanych przypadków niepotrzebnego ograniczania sfery praw i wolności osób zaburzonych psychicznie. Problem ten jest również widoczny w praktyce sądowej. Tytułem przykładu można wskazać chociażby zarządzenie badań sądowo-psychiatrycznych w sytuacjach całkowicie nieuzasadnionych. Praktyka sądowa zna wiele przypadków dopuszczenia omawianego dowodu np. z powodu skorzystania przez oskarżonego w przeszłości z konsultacji psychologicznej czy deklarowanych przez niego przypadków bezsenności (!). Wydaje się, że takie przypadki nie tylko oznaczają niepotrzebne angażowanie oskarżonego w badanie lekarskie, które wiąże się z ingerencją w najbardziej intymną sferę życia człowieka (jaką jest sfera psychiki), ale także utrwalają społeczne stereotypy na temat zaburzeń psychicznych i niepotrzebnie stygmatyzują osobę poddaną badaniu. Dlatego warto sobie uświadomić, że kształtowanie instytucji karnoprawnych tylko w niewielkim stopniu pozostaje (i zapewne pozostanie) pod wpływem nauki psychiatrii. Pozwala to na sformułowanie podstawowego postulatu pod adresem praktyki sądowej, aby poprzez stosowanie tych instytucji w praktyce korygować niekorzystną siłę ich oddziaływania i nie ulegać stereotypom, które najczęściej prowadzą do błędnych wniosków na temat rzeczywistości. W części ogólnej niniejszego opracowania osobną część rozważań poświęcono charakterystyce dowodu z diagnozy sądowo-psychiatrycznej. Można bowiem przyjąć założenie, że nawet samo przeprowadzenie tego dowodu (bez stwierdzenia określonych zaburzeń psychicznych) kształtuje specyficzną pozycję prawną oskarżonego. Nie można więc mówić o specyfice tej pozycji bez charakterystyki dowodu, który ma w tym przypadku kluczowe znaczenie. Szczególne cechy tego dowodu niezbędne dla analizy prawnej oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi zostały przedstawione w rozdziale III. W części szczegółowej podjęto próbę przedstawienia konkretnych zagadnień, które są następstwem diagnozy stanu psychicznego oskarżonego i tym samym pozwalają wykazać specyfikę jego pozycji prawnej. 1 Dobrym przykładem jest art ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.; dalej: k.r.o.), który przewiduje zakaz zawarcia małżeństwa przez osobę chorą psychicznie lub upośledzoną umysłowo (dopuszczając taką możliwość jedynie za zgodą sądu). Jest to zupełnie osobna przeszkoda zawarcia małżeństwa obok braku świadomości (art k.r.o.) oraz ubezwłasnowolnienia (art. 11 k.r.o.) i budzi poważne wątpliwości w świetle aktualnego stanu wiedzy psychiatrii; więcej na ten temat zob. S. Ładoś, B. Łoza, Choroba psychiczna i upośledzenie umysłowe jako przeszkoda zawarcia małżeństwa, Psychiatria i Psychologia Sądowa 2011, nr 2, s

16 Wprowadzenie Są to zagadnienia przede wszystkim z zakresu prawa procesowego, ale także (częściowo) prawa materialnego i innych dziedzin pokrewnych, jak psychiatria i psychologia sądowa, kryminalistyka czy nowa, specyficzna dziedzina określana mianem prawa medycznego. Z pewnością katalog przedstawionych zagadnień nie ma charakteru zamkniętego. Można też wskazać szereg czynników, które pośrednio wywierają wpływ na sytuację prawną oskarżonego z defektami psychicznymi. W niniejszej pracy ograniczono się jednak do najważniejszych zagadnień, które prezentowane są w rozdziałach od IV do VI. Należy tu wskazać m.in. problematykę diagnozy sądowo-psychiatrycznej w kontekście zasady domniemania niewinności oraz zasady in dubio pro reo, problematykę zdolności oskarżonego do czynności procesowych oraz zawieszenia postępowania z powodu najcięższych zaburzeń psychicznych, prawa do obrony w ujęciu formalnym, konsensualnych metod rozstrzygania sprawy karnej i ochrony tajemnicy psychiatrycznej. Osobny rozdział poświęcono zasadzie nemo se ipsum accusare tenetur w kontekście badania sądowo-psychiatrycznego oraz dowodowego znaczenia wywiadu lekarskiego. Prezentacja powyższych zagadnień wynika z przyjęcia pewnych założeń. W przypadku zasady domniemania niewinności zwrócono uwagę na potencjalne ryzyko naruszenia gwarancji procesowych oskarżonego (związanych z tą zasadą) na skutek badania poczytalności (lecz nie zdolności do czynności procesowych, która w tym przypadku pozostaje bez znaczenia). Ocena poczytalności i konieczność odniesienia zaburzeń psychicznych do konkretnego zarzutu zawsze rodzi potencjalne ryzyko tzw. przedsądu oraz przekroczenia przez biegłych swoich kompetencji (chociażby w związku z analizą materiału dowodowego, który również jest wykorzystywany do postawienia diagnozy). W przypadku zaś zasady in dubio pro reo wyrażono przekonanie, że konieczność rozstrzygnięcia niedających się usunąć wątpliwości wynikających z opinii sądowo-psychiatrycznych na korzyść oskarżonego w praktyce może prowadzić do niezwykle trudnych dylematów orzeczniczych. W dalszej części omówiono wpływ defektów psychicznych oskarżonego na tok procesu. Podjęto próbę skonfrontowania cywilnoprawnej instytucji ubezwłasnowolnienia z problematyką zdolności do udziału w procesie karnym. Szczególną uwagę poświęcono kwestii leczenia zaburzeń psychicznych w przypadku zawieszenia postępowania. W tej części postawiono tezę, że wraz z odejściem od tzw. klasycznej koncepcji 18

17 Wprowadzenie procesu karnego organy procesowe powinny dążyć do osiągnięcia bardziej ambitnych celów niż tylko realizacja norm prawa materialnego. Przykładem są szeroko omawiane w nauce prawa koncepcje dotyczące tzw. sprawiedliwości naprawczej oraz instytucje oparte na mediacji, które mają rozwiązać konflikt społeczny wywołany przestępstwem. W przypadku diagnozy zaburzeń psychicznych szczególne znaczenie ma zaś problem eliminacji czynników kryminogennych, które mogą warunkować ponowne popełnienie czynu zabronionego. Osobną część rozważań poświęcono respektowaniu gwarancji procesowych oskarżonego w przypadku stosowania instytucji konsensualnych. W tym przypadku postawiono tezę, że wielokrotnie te alternatywne metody rozstrzygania spraw karnych (niewątpliwie nastawione przede wszystkim na przyspieszenie postępowania bez angażowania organów procesowych w konieczność gromadzenia pełnego materiału dowodowego) mogą prowadzić do uszczuplenia gwarancji procesowych związanych z prawem do obrony w ujęciu materialnym i formalnym. Z drugiej strony konieczność diagnozowania zaburzeń psychicznych w wielu przypadkach prowadzi do wykluczenia trybu konsensualnego, a tym samym koncesji, które mają znaczenie dla kształtowania odpowiedzialności karnej oskarżonego. W części dotyczącej prawa do obrony w ujęciu formalnym podjęto próbę przedstawienia dylematu, który wynika z konieczności zapewnienia obrońcy oskarżonemu z defektami psychicznymi i konieczności przeciwdziałania nieuzasadnionym koncesjom w tym zakresie na rzecz oskarżonych, których stan psychiczny tego nie wymaga. Zwrócono też uwagę na sprzeczne orzecznictwo Sądu Najwyższego, które dotyczy prawa do obrony w ujęciu formalnym jako bezwzględnej przyczyny odwoławczej (zagadnienie sprowadza się m.in. do szeroko komentowanego w piśmiennictwie i praktyce sądowej problemu zwolnienia obrońcy z urzędu w wypadku braku podstaw do przyjęcia niepoczytalności bądź poczytalności ograniczonej w znacznym stopniu). Jako kolejny czynnik kształtujący specyficzną pozycję oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi przyjęto konieczność ochrony tajemnicy psychiatrycznej w procesie karnym. Warto zwrócić uwagę, że problem ten daleko wykracza poza ramy postępowania karnego. Nawet jego prawomocne zakończenie nie eliminuje potrzeby ochrony tej kwalifikowanej tajemnicy lekarskiej. Powyższe uzasadnia skupienie uwagi nad pozycją prawną oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi, a nie tylko jego pozycją procesową, która wydaje się znacznie węższą kate- 19

18 Wprowadzenie gorią pojęciową. Problem jest analizowany m.in. z punktu widzenia tzw. jawności zewnętrznej i wewnętrznej procesu oraz problematyki udostępniania dokumentacji psychiatrycznej na potrzeby innych postępowań (nie tylko karnych). W części dotyczącej badania sądowo-psychiatrycznego (rozdział V) postawiono kolejną tezę, że zasada nemo se ipsum accusare tenetur najczęściej okazuje się fikcją w obliczu tej czynności procesowej. Przyjęto założenie, że oskarżony niemal zawsze będzie zainteresowany podjęciem aktywnej współpracy z biegłymi chociażby w celu uniknięcia kwalifikowanego narzędzia diagnozy, jakim jest obserwacja sądowo-psychiatryczna. Powyższe rozważania zilustrowano doświadczeniami praktyki sądowej. Osobną część rozważań poświęcono kształtowaniu kontradyktoryjnej pozycji oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi przed sądem. Przyjęto założenie, że w tym przypadku na kształtowanie pozycji oskarżonego wywierają wpływ określone czynniki normatywne i pozanormatywne. Postawiono tezę, że kontradyktoryjny model postępowania który stanowi najlepszą metodę dotarcia do prawdy materialnej oznacza jednak niewielki wpływ oskarżonego na kształt opinii psychiatrycznej, nawet w przypadku bezpośredniego przeprowadzenia tego dowodu przed sądem. Należy wyrazić nadzieję, że powyższe założenia (przedstawiane w kolejnych rozdziałach) będą stanowiły punkt wyjścia do dalszej dyskusji, której chyba brakuje w nauce prawa procesowego. Nie brak bowiem, co prawda, publikacji dotyczących szeroko rozumianej problematyki psychiatrycznej w procesie karnym. Tytułem przykładu można wskazać chociażby szeroko komentowane zagadnienia prawa do obrony oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi w ujęciu formalnym czy problem zarządzenia diagnozy sądowo-psychiatrycznej. Bogate tradycje nauki polskiego prawa procesowego dotyczą też problematyki dowodu z opinii biegłego (w tym biegłych lekarzy psychiatrów i biegłych psychologów). Jednakże brakuje chyba kompleksowej analizy pozycji prawnej oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi, a zwłaszcza identyfikacji tych czynników, które rodzą potencjalne niebezpieczeństwo uszczuplenia jego gwarancji procesowych. Należy zauważyć, że jest to pozycja zdecydowanie mniej korzystna w porównaniu z oskarżonym, u którego zaburzenia psychiczne nie występują. Samo nawet przeprowadzenie diagnozy (bez stwierdzenia zaburzeń psychicznych) rodzi już ryzyko naruszenia pewnych gwarancji procesowych oskarżonego, na co zwrócono uwagę w dalszej części. 20

19 Wprowadzenie Warto jednak zauważyć, że analiza czynników ograniczających siłę oddziaływania tych gwarancji ma charakter nie tylko ilościowy, ale również jakościowy. Potencjalne ryzyko ich uszczuplenia zależy wprost proporcjonalnie od rodzaju i natężenia zaburzeń psychicznych, które występują u oskarżonego. Jego pozycja prawna podlega więc in concreto wartościowaniu, może być niekorzystna w mniejszym lub większym stopniu, w zależności od tego, jakie zaburzenia psychiczne występują u tegoż oskarżonego i jaki jest ich indywidualny przebieg w tym konkretnym przypadku. Odwołując się jednak do normatywnego modelu postępowania, można wyrazić przekonanie, że w największym stopniu ryzyko ograniczenia gwarancji procesowych będzie dotyczyło oskarżonych, u których stwierdzono niepoczytalność. Zagadnieniu temu poświęcono ostatni rozdział VI, który dotyczy pozycji prawnej oskarżonego w postępowaniu o orzeczenie środka zabezpieczającego o charakterze izolacyjno-leczniczym. W tej części przyjęto założenie, że w żadnym innym przypadku w polskim procesie karnym nie dochodzi do tak radykalnego ograniczenia prawa do obrony, jak to ma miejsce właśnie w stosunku do osób niepoczytalnych. Teza ta jest weryfikowana m.in. z punktu widzenia naczelnych zasad procesu karnego oraz analizy normatywnego wzorca postępowania o orzeczenie środków zabezpieczających przewidzianego w art. 354 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.; dalej: k.p.k.). Warto podkreślić, że stwierdzenie u oskarżonego najcięższych zaburzeń psychicznych skutkujących wnioskiem prokuratora o umorzenie postępowania i zastosowanie środków zabezpieczających (art k.p.k.) w wielu przypadkach będzie przemawiało za rozpoznaniem sprawy pod nieobecność oskarżonego (chociaż warto też zauważyć, że jest to jedyny przypadek rozpoznania sprawy pod nieobecność oskarżonego z przyczyn, na które nie ma on wpływu). Nie oznacza to jednak, że model tego postępowania nie może być zaprojektowany w sposób ograniczający konsekwencje wyeliminowania de facto prawa do obrony bezpośredniej. Jako przykład wskazano analogiczny typ postępowania uregulowany w prawie niemieckim, który mógłby posłużyć za przydatny drogowskaz do dokonania ewentualnych zmian w polskim kodeksie postępowania karnego. Wnioski niniejszej książki adresowane są jednak przede wszystkim do praktyki sądowej, która w znacznym stopniu (często w większym, niż mogłoby się to wydawać) może niwelować ryzyko uszczuplenia gwarancji procesowych oskarżonego z zaburzeniami psychicznymi 21

20 Wprowadzenie wynikające z konieczności przeprowadzenia diagnozy. Jak się okazuje, sam ustawowy wymóg tzw. obrony niezbędnej tylko w nieznacznym stopniu ogranicza to ryzyko. Dlatego tak ważne jest nastawienie organów procesowych wobec zagadnień zdrowia psychicznego. Wynika to chociażby z braku wyczerpujących regulacji normatywnych, ale również tworzenia przez ustawodawcę konstrukcji, które po prostu nie przystają do rzeczywistości. Problem dotyczy zresztą wielu innych instytucji procesowych (nie tylko związanych z pozycją prawną oskarżonego). Trudno oprzeć się wrażeniu, że wzrastająca liczba nowelizacji prawa karnego w wielu przypadkach przynosi efekt odwrotny do zamierzonego, a najlepiej o tym świadczy liczba krytycznych analiz prezentowanych w piśmiennictwie. Nowelizacje te z pewnością nie sprzyjają funkcji gwarancyjnej i nie ułatwiają pracy organom procesowym. Niezwykle dynamiczne procesy społeczne generują jednak zapotrzebowanie na kolejne zmiany legislacyjne, które jak się potem okazuje nie spełniają pokładanych w nich oczekiwań. Nie można zatem wykluczyć, że w niedalekiej przyszłości to praktyka sądowa pozostanie jedynym skutecznym narzędziem korygowania modelu normatywnego wobec malejącej efektywności procesu legislacyjnego. Odwołanie się w niniejszym opracowaniu do praktyki sądowej pozwala też na wyrażenie ostrożnej nadziei, że przedstawione założenia i wnioski przynajmniej częściowo będą stanowiły punkt wyjścia do dalszej dyskusji na temat pozycji prawnej oskarżonego bez względu na zmieniający się niezwykle często jak na wcześniejsze doświadczenia polskiego procesu karnego model normatywny. Wydaje się zresztą, że połączenie teorii i praktyki jest najlepszym gruntem do formułowania koncepcji sprzyjających prawidłowej realizacji tego modelu i znalezienia złotego środka pomiędzy funkcjonalnością instytucji procesowych a koniecznością zapewnienia gwarancji procesowych. Jak pisał bowiem prof. A. Murzynowski, ukształtowany przez ustawę, orzecznictwo i naukę model procesu karnego niekonfrontowany z rzeczywistością jest narażony na niebezpieczeństwo tworzenia i utrzymywania konstrukcji nierealnych, nieprzydatnych dla praktyki lub nawet błędnych 2. Po drugie, przyjmując oczywiste założenie, że pozycja prawna oskarżonego zaburzonego psychicznie może być lepiej lub gorzej zaprojektowana, w niniejszej pracy podjęto próbę zidentyfikowania tych zagadnień, które pozostają aktualne bez względu na obowiązujący w danym czasie 2 A. Murzynowski, Istota i zasady procesu karnego, Warszawa 1994, s

WINA jako element struktury przestępstwa

WINA jako element struktury przestępstwa WINA jako element struktury przestępstwa Art. 1 k.k. 1 Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. 2. Nie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel Sygn. akt II KK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 grudnia 2012 r. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Spis treści. w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne, w zakładzie zamkniętym sprawcy przestępstwa

Spis treści. w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne, w zakładzie zamkniętym sprawcy przestępstwa Przedmowa do 2. wydania... V Przedmowa... VII Wykaz skrótów... XV Rozdział I. Istota środków zabezpieczających.... 1 1. Pojęcie i istota środków zabezpieczających.... 3 2. Środki zabezpieczające a kary

Bardziej szczegółowo

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar Prawo w psychiatrii Marcin Wojnar Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (z dnia 19 sierpnia 1994 r.) Art. 22 1. Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje za jej

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt V KK 176/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 sierpnia 2013 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński SSN Roman Sądej Protokolant Anna Kowal na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym.

WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym. Kazimierz Postulski WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym. Tezy wykładu: 1. Cel, kierunki i zakres proponowanych zmian 2. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Cje. Polski proces karny - wprowadzenie. Postępowanie karne

Cje. Polski proces karny - wprowadzenie. Postępowanie karne Postępowanie karne Cje Dr Wojciech Jasiński Katedra Postępowania Karnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski Postępowanie karne to prawnie uregulowana działalność zmierzająca

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE Z DNIA 17 CZERWCA 2003 R. II KK 90/03

POSTANOWIENIE Z DNIA 17 CZERWCA 2003 R. II KK 90/03 POSTANOWIENIE Z DNIA 17 CZERWCA 2003 R. II KK 90/03 Przewidziana w polskim porządku prawnym ustawie z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr

Bardziej szczegółowo

TESTY NA APLIKACJE CZĘŚĆ 3. Warszawa 2011. Aplikacja adwokacko-radcowska Aplikacja komornicza Aplikacja notarialna Aplikacja ogólna

TESTY NA APLIKACJE CZĘŚĆ 3. Warszawa 2011. Aplikacja adwokacko-radcowska Aplikacja komornicza Aplikacja notarialna Aplikacja ogólna 2011 TESTY NA APLIKACJE CZĘŚĆ 3 Aplikacja adwokacko-radcowska Aplikacja komornicza Aplikacja notarialna Aplikacja ogólna Warszawa 2011 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów.................................................

Bardziej szczegółowo

NOWY MODEL POSTĘPOWANIA KARNEGO od inkwizycyjności do kontradyktoryjności

NOWY MODEL POSTĘPOWANIA KARNEGO od inkwizycyjności do kontradyktoryjności NOWY MODEL POSTĘPOWANIA KARNEGO od inkwizycyjności do kontradyktoryjności Podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne" (art. 2 2 kpk) NOWY MODEL POSTĘPOWANIA KARNEGO

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka UZASADNIENIE

POSTANOWIENIE. Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka UZASADNIENIE Sygn. akt III KK 460/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 maja 2014 r. SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Grzegorczyk SSA del. do SN Jacek Błaszczyk Protokolant

Bardziej szczegółowo

EWSLETTER. Zmiany dotyczące postępowania karnego

EWSLETTER. Zmiany dotyczące postępowania karnego EWSLETTER Październik 2013 Zmiany dotyczące postępowania karnego Chcielibyśmy uprzejmie poinformować, że w ostatnim czasie weszła w życie istotna zmiana dotycząca postępowania karnego. Co więcej, w związku

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Prezes SN Lech Paprzycki

POSTANOWIENIE. Prezes SN Lech Paprzycki Sygn. akt III KK 42/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 25 sierpnia 2015 r. Prezes SN Lech Paprzycki w sprawie J. K. skazanego z art.280 1 k.k. w zw. z art. 64 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13 Od Autora... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 13 Od Autora... 15 Wykaz skrótów............................................ 13 Od Autora................................................ 15 ROZDZIAŁ I. Zagadnienia podstawowe w procesie rozpoznania znamion przestępstw i

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05

UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05 UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05 Przedmiotem ochrony przepisu art. 45 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468, w brzmieniu przed nowelizacją

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 5/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 30 marca 2012 r. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek w sprawie z urzędu na

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Beata Rogalska

POSTANOWIENIE. Protokolant Beata Rogalska Sygn. akt I CSK 825/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 kwietnia 2015 r. SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Iwona Koper Protokolant Beata Rogalska w

Bardziej szczegółowo

STUDIA PRAWNICZE. Prawo karne

STUDIA PRAWNICZE. Prawo karne STUDIA PRAWNICZE Prawo karne W sprzedaży: L. Gardocki PRAWO KARNE, wyd. 18 Podręczniki Prawnicze A. Grześkowiak PRAWO KARNE, wyd. 4 Skrypty Becka J. Zagrodnik, L. Wilk PRAWO I PROCES KARNY SKARBOWY, wyd.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów Wykaz skrótów................................................. 11 Wstęp.......................................................... 13 CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów

Bardziej szczegółowo

W toku przeprowadzonych przez pracowników mojego Biura wizytacji szpitali

W toku przeprowadzonych przez pracowników mojego Biura wizytacji szpitali RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena Lipowicz RPO-726171-V-13/GH 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 55! 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Jarosław Gowin Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca) SSN Michał Laskowski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca) SSN Michał Laskowski Sygn. akt II KK 370/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 stycznia 2016 r. SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący) SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca) SSN Michał

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w pierwotnym brzmieniu

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. I. Wiadomości ogólne

Spis treści: Wprowadzenie. I. Wiadomości ogólne Spis treści: Wprowadzenie I. Wiadomości ogólne 1. Podstawowe pojęcia i źródła prawa dotyczące wykonywania zawodu psychologa, psychoterapeuty, psychiatry oraz seksuologa 1.1. Podstawowe pojęcia 1.1.1. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa do szóstego wydania... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa do szóstego wydania... 15 Spis treści Wykaz skrótów............................................... 13 Przedmowa do szóstego wydania.............................. 15 Wprowadzenie............................................... 17

Bardziej szczegółowo

Niepoczytalność sprawcy jako okoliczność wyłączająca winę

Niepoczytalność sprawcy jako okoliczność wyłączająca winę EDYTA TRZYNA-KLOC Niepoczytalność sprawcy jako okoliczność wyłączająca winę We współczesnej doktrynie prawa karnego podkreśla się, że przypisanie sprawcy winy może nastąpić jedynie wówczas, gdy sprawca

Bardziej szczegółowo

I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI RADCY PRAWNEGOORAZ PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU RADCÓW PRAWNYCH

I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI RADCY PRAWNEGOORAZ PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU RADCÓW PRAWNYCH WYKAZ ZAGADNIEŃ OMAWIANYCH W OBRĘBIE POSZCZEGÓLNYCH PRZEDMIOTÓW OBOWIĄZUJĄCYCH NA KOLOKWIUM ROCZNYM I R O K U A P L I K A C J I W ROKU SZKOLENIOWYM 2010 I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI

Bardziej szczegółowo

Problem wykonywania obowiązku osobistego stawiennictwa w przypadku wyjazdu skazanego bądź ukaranego za granicę.

Problem wykonywania obowiązku osobistego stawiennictwa w przypadku wyjazdu skazanego bądź ukaranego za granicę. Katedra Prawa Karnego UJ Adam Janisławski Problem wykonywania obowiązku osobistego stawiennictwa w przypadku wyjazdu skazanego bądź ukaranego za granicę. Obowiązek osobistego stawiennictwa w jednostce

Bardziej szczegółowo

Kryminologiczna i prawna problematyka środków odurzających. Temat XVII Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, Część 3

Kryminologiczna i prawna problematyka środków odurzających. Temat XVII Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, Część 3 Kryminologiczna i prawna problematyka środków odurzających Temat XVII Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, Część 3 Alternatywy lecznicze alternatywy lecznicze pozostające w dyspozycji sądu: w fazie wyrokowania;

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Jarosław Matras (przewodniczący) SSN Józef Dołhy SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Jarosław Matras (przewodniczący) SSN Józef Dołhy SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca) Sygn. akt IV KK 314/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 lutego 2014 r. SSN Jarosław Matras (przewodniczący) SSN Józef Dołhy SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca) Protokolant

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA 1. Adwokat w postępowaniu przygotowawczym - przebieg czynności

Bardziej szczegółowo

Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego sądowego

Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego sądowego System zarządzania bezpieczeństwem. w organizacjach lotnictwa cywilnego Uczelnia Łazarskiego, Warszawa, 18 marca 2014 Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 Dopuszczalne jest orzeczenie na podstawie art. 42 1 k.k. zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, kierowanie którymi nie wymaga posiadania uprawnień

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 296/14. Dnia 9 października 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 296/14. Dnia 9 października 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt IV CSK 296/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 października 2014 r. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSA Elżbieta Fijałkowska w sprawie z

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Rok akademicki 20113/2014

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Rok akademicki 20113/2014 Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu Rok akademicki 20113/2014 Profil kształcenia: Ogólnoakademicki Stopień studiów: Studia pierwszego stopnia Kierunek studiów: Bezpieczeństwo wewnętrzne

Bardziej szczegółowo

ZAŻALENIE. na postanowienie o umorzeniu dochodzenia z dnia ( )

ZAŻALENIE. na postanowienie o umorzeniu dochodzenia z dnia ( ) Katowice, dnia ( ) r. L.Dz.W../2015 Sygn. RO-12/UPR4/2014/AF Sąd Rejonowy Zamiejscowy z siedzibą w P. za pośrednictwem: Prokuratura Rejonowa w T. Ośrodek Zamiejscowy w P. sygn. akt. 5 Ds 234/15 ZAŻALENIE

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy...

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... Wykaz skrótów... 11 Przedmowa do wydania drugiego... 13 Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... 20 ROZDZIAŁ 1. Pojęcie, rodzaje

Bardziej szczegółowo

Adwokat z urzędu Podstawowe zagadnienia prawne

Adwokat z urzędu Podstawowe zagadnienia prawne Adwokat z urzędu Podstawowe zagadnienia prawne Robert Rynkun-Werner Wydanie 1 Warszawa 2011 Opracowanie redakcyjne: Robert Stępień Redakcja techniczna: Agnieszka Szeszko Projekt okładki i stron tytułowych:

Bardziej szczegółowo

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości Marek Michalak Pan ZSRI5OO42O 14/KW Praw Dziecka brakiem realizacji prawa dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców, proszę działań legislacyjnych. mających na celu zabezpieczenie praw i dobra dzieci w tym

Bardziej szczegółowo

Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym. Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej

Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym. Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej Formy zmiany ustawy karnej Penalizacja Depenalizacja Depenalizacja

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów: ADMINISTRACJA Poziom kształcenia: studia I stopnia profil kształcenia: praktyczny SYMBOLE EFEKTÓW DLA KIERUNKU ADMINISTR ACJA OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ODNIESIENIE EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego. (druk nr 359)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego. (druk nr 359) Warszawa, 27 maja 2013 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego (druk nr 359) I. Cel i przedmiot ustawy Przedłożona Senatowi ustawa o zmianie ustawy Kodeks

Bardziej szczegółowo

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Etapy postępowania karnego 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Postępowanie przygotowawcze Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa lub wszczęcie postępowania

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki Sygn. akt III KK 257/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 sierpnia 2015 r. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 5 STYCZNIA 2011 R. V KK 116/10

WYROK Z DNIA 5 STYCZNIA 2011 R. V KK 116/10 WYROK Z DNIA 5 STYCZNIA 2011 R. V KK 116/10 Niestawiennictwo należycie powiadomionego o terminie rozprawy apelacyjnej pełnomocnika wyznaczonego dla wnioskodawcy z powodu określonego w art. 79 1 pkt 3 k.p.k.,

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 413/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSA del.

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 9. Wykaz skrótów... 13

Wstęp... 9. Wykaz skrótów... 13 Spis treści Wstęp... 9 Wykaz skrótów... 13 Rozdział 1. Polski model dostępu do informacji w administracji publicznej. Zagadnienia ogólne (Grzegorz Rydlewski)... 14 1.1. Doktrynalne i normatywne aspekty

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE

PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE Joanna Hołda Zbigniew Hołda Beata Żórawska Warszawa 2012 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 9 Wstęp... 11 Rozdział 1 Prawo karne wykonawcze i jego nauka... 13 1.1. Prawo karne

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1999 r. Nr 83, poz. 931; 2004 r. Nr 68, poz. 623, z 2005 r. Nr 25,

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak Pan ZSRI5 OO/4/20 14/MM Marek Michalak Kwestię uregulowania treści wokandy sądowej określa zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 roku w sprawie organizacji i zakresu działania salą, w

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury...

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa................................................ Wykaz skrótów............................................. Wykaz literatury............................................ XIII XV XIX Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 35/14. Dnia 24 kwietnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Gierszon

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 35/14. Dnia 24 kwietnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Gierszon Sygn. akt V KK 35/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 kwietnia 2014 r. SSN Małgorzata Gierszon na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 24 kwietnia

Bardziej szczegółowo

PLAN SZKOLENIA DLA RADCÓW PRAWNYCH OKRĘGOWEJ IZBY RADCÓW PRAWNYCH W ŁODZI Z ZAKRESU PRAWA KARNEGO MATERIALNEGO, PROCESOWEGO I WYKONAWCZEGO

PLAN SZKOLENIA DLA RADCÓW PRAWNYCH OKRĘGOWEJ IZBY RADCÓW PRAWNYCH W ŁODZI Z ZAKRESU PRAWA KARNEGO MATERIALNEGO, PROCESOWEGO I WYKONAWCZEGO PLAN SZKOLENIA DLA RADCÓW PRAWNYCH OKRĘGOWEJ IZBY RADCÓW PRAWNYCH W ŁODZI Z ZAKRESU PRAWA KARNEGO MATERIALNEGO, PROCESOWEGO I WYKONAWCZEGO Wykład 1 04.10.2014 r. Zasady procesu karnego, przesłanki procesowe.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 56/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 czerwca 2013 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji

Bardziej szczegółowo

Biuro Prawne Warszawa, dnia 1 lipca 2011 r. Centralne Biuro Antykorupcyjne

Biuro Prawne Warszawa, dnia 1 lipca 2011 r. Centralne Biuro Antykorupcyjne Biuro Prawne Warszawa, dnia 1 lipca 2011 r. Centralne Biuro Antykorupcyjne ZESTAWIENIE uwag do projektu rozporządzenia w sprawie sposobu dokumentowania prowadzonej przez Centralne Biuro Antykorupcyjne

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV

Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV Część I. Komentarz praktyczny z orzecznictwem... 1 Rozdział 1. Adwokat w postępowaniu karnym jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, prywatnego, powoda cywilnego,

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza w związku z wykonywaniem czynności medycznych

Odpowiedzialność karna lekarza w związku z wykonywaniem czynności medycznych Odpowiedzialność karna lekarza w związku z wykonywaniem czynności medycznych Odpowiedzialność karna lekarza w związku z wykonywaniem czynności medycznych Renata Kędziora Warszawa 2009 Wydawca: Magdalena

Bardziej szczegółowo

Przedawnienie przestępstw seksualnych popełnionych na szkodę małoletniego

Przedawnienie przestępstw seksualnych popełnionych na szkodę małoletniego Przedawnienie przestępstw seksualnych popełnionych na szkodę małoletniego Przestępstwa, w tym przestępstwa o charakterze seksualnym na szkodę małoletnich, przedawniają się. Instytucja przedawnienia karalności

Bardziej szczegółowo

Mediacja w sprawach karnych

Mediacja w sprawach karnych Mediacja w sprawach karnych Etapy mediacji selekcja spraw i skierowanie sprawy do mediacji spotkanie mediatora osobno ze stronami wspólne spotkanie sprawcy i pokrzywdzonego w obecności mediatora kontrola

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 255/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 8 stycznia 2014 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Rafał Malarski SSA del. do

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r.

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Płocku w sprawie : czy w obecnym stanie prawnym tj. wobec wejścia w życie z dniem 01 lipca 2011 r. nowelizacji art. 53 ustawy z dnia 05

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II CSK 627/14. Dnia 17 września 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II CSK 627/14. Dnia 17 września 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt II CSK 627/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 września 2015 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

Pytania z zasad wykonywania zawodu radcy prawnego na kolokwium ustne w 2012r. - I rok aplikacji radcowskiej

Pytania z zasad wykonywania zawodu radcy prawnego na kolokwium ustne w 2012r. - I rok aplikacji radcowskiej Pytania z zasad wykonywania zawodu radcy prawnego na kolokwium ustne w 2012r. - I rok aplikacji radcowskiej 1. Proszę omówić istotne cechy zawodu radcy prawnego jako zawodu zaufania publicznego. 2. Na

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Korzeniowski

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Korzeniowski Sygn. akt I UK 277/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 9 stycznia 2012 r. SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z odwołania K. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o prawo do renty

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY PRAWNE WYKONYWANIA ZAWODU ORAZ WYBRANE ZAGADNIENIA Z KRYMINALISTYKI, KRYMINOLOGII I TERRORYZMU

PODSTAWY PRAWNE WYKONYWANIA ZAWODU ORAZ WYBRANE ZAGADNIENIA Z KRYMINALISTYKI, KRYMINOLOGII I TERRORYZMU PODSTAWY PRAWNE WYKONYWANIA ZAWODU ORAZ WYBRANE ZAGADNIENIA Z KRYMINALISTYKI, KRYMINOLOGII I TERRORYZMU Wiesław Seruga, Andrzej Zaborski SPIS TREŚCI Część I. Podstawy prawne wykonywania zawodu Rozdział

Bardziej szczegółowo

SPR!\ W I[]) LI vvości

SPR!\ W I[]) LI vvości 24/GRU/2015/CZ 11: 23 ~ Min. Sprawiedliwoici NR FAKS:225212445 S. OO 1 SPR!\ W I[]) LI vvości..._---- -_... ~ "'' ""'-'"'"-'""""",_ ""'-'( Warszawa,23grudnia 2015 r. Podsekretarz Stanu DL III 072-24/15

Bardziej szczegółowo

Postanowienie. z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07

Postanowienie. z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07 Postanowienie z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07 Przewodniczący: Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (spr.). Sędziowie SN: Iwona Koper, Zbigniew Kwaśniewski. Protokolant: Bożena Nowicka. Sąd

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Gradzik

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Gradzik Sygn. akt V KK 82/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 września 2015 r. SSN Henryk Gradzik na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 10 września 2015

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r.,

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r., Sygn. akt III KK 217/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 listopada 2013 r. SSN Michał Laskowski na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada

Bardziej szczegółowo

Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji

Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Łódź, dnia 30 maja 2014 r. Opinia Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych do projektu założeń do projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy Kodeks

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA DLA SĘDZIÓW Z ZAKRESU PRAWA PRACY

PROGRAM SZKOLENIA DLA SĘDZIÓW Z ZAKRESU PRAWA PRACY KCSC 1410-43/08 PROGRAM SZKOLENIA DLA SĘDZIÓW Z ZAKRESU PRAWA PRACY Zakaz dyskryminacji i obowiązek przeciwdziałania mobbingowi w krajowej i wspólnotowej praktyce sądowej. Ochrona dóbr osobistych w stosunkach

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9

Spis treści. Wstęp... 9 Wstęp... 9 ROZDZIAŁ I Geneza sygnalizacji w polskim prawie karnym... 17 1. Problematyka zapobiegania przestępczości w k.p.k. z 1928 r.... 18 2. Profilaktyka w sferze prawnokarnej działalności organów ścigania

Bardziej szczegółowo

Pan Jarosław Gowin Minister Sprawiedliwości

Pan Jarosław Gowin Minister Sprawiedliwości RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-543260-II/06/PTa/MK 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Jarosław Gowin Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki Sygn. akt III KK 54/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 lipca 2014 r. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE Z DNIA 11 STYCZNIA 2011 R. V KK 361/10

POSTANOWIENIE Z DNIA 11 STYCZNIA 2011 R. V KK 361/10 POSTANOWIENIE Z DNIA 11 STYCZNIA 2011 R. V KK 361/10 W świetle przepisu art. 53 27 k.k.s., należność publicznoprawna uszczuplona czynem zabronionym jest to wyrażona liczbowo kwota pieniężna, od której

Bardziej szczegółowo

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny został nareszcie oceniony i osądzony w kategoriach prawno konstytucyjnych przez kompetentny organ

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... XIII XV XIX Rozdział I. Władza rodzicielska A. Komentarz tezowy... 3 Kodeks rodzinny i opiekuńczy.... 3 Tytuł II. Pokrewieństwo i powinowactwo... 3 Dział

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k.

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k. Sygn. akt V CZ 64/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 października 2010 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Marta Romańska (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

Ściganie sprawców prowadzenia pojazdów w stanie nietrzeźwości w Polsce. Prof. dr hab. Ryszard A. Stefański

Ściganie sprawców prowadzenia pojazdów w stanie nietrzeźwości w Polsce. Prof. dr hab. Ryszard A. Stefański Ściganie sprawców prowadzenia pojazdów w stanie nietrzeźwości w Polsce Prof. dr hab. Ryszard A. Stefański Art.115 16 k.k. i art.46 ust.3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu Dobre praktyki legislacyjne 13 Przepisy przejściowe a zasada działania nowego prawa wprost Tezy: 1. W polskim porządku prawnym obowiązuje zasada działania nowego prawa wprost. Milczenie ustawodawcy co

Bardziej szczegółowo

Obrona obligatoryjna związana ze stanem psychiki oskarżonego uwagi na marginesie postanowienia SN z 29 czerwca 2010 r., I KZP 6/10

Obrona obligatoryjna związana ze stanem psychiki oskarżonego uwagi na marginesie postanowienia SN z 29 czerwca 2010 r., I KZP 6/10 czasopismo Prawa karnego i nauk penalnych Rok XV: 2011, z. 3 ISSN 1506-1817 Piotr Nycz Obrona obligatoryjna związana ze stanem psychiki oskarżonego uwagi na marginesie postanowienia SN z 29 czerwca 2010

Bardziej szczegółowo

Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich

Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich Piotr Górecki Stanisław Stachowiak Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich Komentarz Piotr Górecki Stanisław Stachowiak Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich Komentarz 4. wydanie praktyczne

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów...7 Wstęp...9 Rozdział 1. System opieki zdrowotnej w Polsce...11 Rozdział 2. Charakter prawny relacji między podmiotami uczestniczącymi w systemie...20 1. Charakter prawny stosunku

Bardziej szczegółowo

I. Zarys historii polskiego nowożytnego prawa karnego

I. Zarys historii polskiego nowożytnego prawa karnego I. Zarys historii polskiego nowożytnego prawa karnego 1. Zabór austriacki 1787 Józefina 1797 ustawa karna dla Galicji Zachodniej 1804 Franciszkana 1852 Kodeks karny 1878 węgierski kodeks karny (tereny

Bardziej szczegółowo

Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje. dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie

Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje. dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie O niedoskonałych lekarzach Traktat z roku 1519. Zawierał sankcje karne

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Podstawy psychologii sądowej./ Moduł 187.: Psychologia sądowa 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Fundamentals of forensic psychology

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk Sygn. akt V KK 359/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 grudnia 2014 r. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów

Spis treści Wykaz skrótów Spis treści Wykaz skrótów... 7 Elżbieta Holewińska-Łapińska Wpływ orzecznictwa Sądu Najwyższego na praktykę sądów powszechnych w sprawach o unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej i niedorozwoju

Bardziej szczegółowo

Pismo procesowe. w sprawie o sygn. akt K 47/14 wyjaśniam, że zmiana art. 14 ustawy o bezpieczeństwie

Pismo procesowe. w sprawie o sygn. akt K 47/14 wyjaśniam, że zmiana art. 14 ustawy o bezpieczeństwie R ZE C ZN IK PRAW OBYWATEL SKICH Warszawa, dnia 29 marca 2016 r. II.511.994.2014.KŁS Trybunał Konstytucyjny Warszawa sygn. akt K 47/14 Pismo procesowe W odpowiedzi na pismo Trybunału Konstytucyjnego z

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz

POSTANOWIENIE. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz Sygn. akt I PK 47/03 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 23 maja 2003 r. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz w sprawie z powództwa S. C. przeciwko Centrum Języków Obcych spółce cywilnej w B. J. M.,

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący) SSN Romualda Spyt SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący) SSN Romualda Spyt SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca) Sygn. akt I PZ 19/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 28 października 2015 r. SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący) SSN Romualda Spyt SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE CYWILNE TESTY, ĆWICZENIA, DIAGRAMY. Paweł Cioch Edyta Gapska Joanna Studzińska

POSTĘPOWANIE CYWILNE TESTY, ĆWICZENIA, DIAGRAMY. Paweł Cioch Edyta Gapska Joanna Studzińska POSTĘPOWANIE CYWILNE TESTY, ĆWICZENIA, DIAGRAMY Paweł Cioch Edyta Gapska Joanna Studzińska Warszawa 2012 Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 9 CZĘŚĆ PIERWSZA TESTY 11 Rozdział 1 Zagadnienia wstępne postępowanie

Bardziej szczegółowo

DP/2310/6/14 ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

DP/2310/6/14 ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA System Informacji Prawnej Opisane poniżej funkcjonalne wymagania mają jedynie charakter minimalny. Wykonawca może zaproponować szerszą niż opisana funkcjonalność.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 25 lipca 2001 r.

Warszawa, 25 lipca 2001 r. Warszawa, 25 lipca 2001 r. Opinia na temat wniosku Stowarzyszenia Związek Polskich Artystów Plastyków do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne 1. Wprowadzenie 2. Ujęcie historyczno-prawne 3. Ujęcie prawno-porównawcze

Spis treści Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne 1. Wprowadzenie 2. Ujęcie historyczno-prawne 3. Ujęcie prawno-porównawcze str. Przedmowa... V Wykaz skrótów... XV Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne... 1 1. Wprowadzenie... 3 2. Ujęcie historyczno-prawne... 8 I. Geneza i rozwój karnoprawnej ochrony

Bardziej szczegółowo