Polityczne uwarunkowania rozwoju ruchu gimnastycznego i sportu w Niemczech w 200 lecie Ruchu Gimnastycznego (Turnbewegung)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Polityczne uwarunkowania rozwoju ruchu gimnastycznego i sportu w Niemczech 1811 1939 w 200 lecie Ruchu Gimnastycznego (Turnbewegung)"

Transkrypt

1 sąsiedzi Rafał Nowakowski, Tomasz Świętochoński Polityczne uwarunkowania rozwoju ruchu gimnastycznego i sportu w Niemczech w 200 lecie Ruchu Gimnastycznego (Turnbewegung) Gdy ponad 200 lat temu wojska napoleońskie kruszyły potęgę Prus pod Jeną i Auerstädt doprowadzająca niemal do upadku państwowości i potęgi Hohenzollernów, nikt nie przypuszczał, że zaprowadzone wówczas reformy stworzą trwałe podwaliny pod budowę ruchu gimnastycznego. Stał się on symbolem odrodzenia i modernizacji Prus, w którch znalazł dogodne warunki rozwoju. Jubileusz 200-lecia utworzenia ruchu gimnastycznego w Niemczech ( ) jest więc okazją do przypomnienia genezy i rozwoju tego ruchu, w którym niemały udział miała również stolica prowincji śląskiej. Ruch gimnastyczny i gimnastycy Okres napoleoński stanowi wyraźną cezurę w historii Europy, w tym również Niemiec. Przede wszystkim w ewolucji nowożytnej państwowości pruskiej i jej społeczeństwa, w których modernizacji ideały gimnastyki i sportu odegrały istotną rolę. Klęska Pruss pod Jeną i Auerstädt w 1806 r. (w tzw. czwartej koalicji interwencyjnej) to nie tylko kryzys państwowy i narodowy w państwach niemieckich, ale przede wszystkim upadek państwowości pruskiej. Szok i konsternacja wśród elit stały się podstawą szeregu reform. Nawet tradycyjnie oporne i przeciwne zmianom elity konserwatywne z kręgów ziemiaństwa (junkierstwa) z monarchą na czele wsparły daleko idące postulaty zmian lansowane przez szlachtę, mieszczaństwo i inteligencję. Wówczas powstał pakiet reform, które przemodelowały gruntownie strukturę państwa i społeczeństwa pruskiego. Dotyczyły one reorganizacji administracji państwa przez zdecentralizowanie jej funkcji na rzecz nowo utworzonego samorządu gminnego (Stadteordnete) w ramach pakietu Steina-Hardenberga, uzdrowienia finansów publicznych przez reformę stosunków na wsi i sekularyzację dóbr kościelnych, budowy nowoczesnej i silnej armii z poboru (pakiet Scharnhorsta-Gneisenau) a przede wszystkim reformy oświaty. Zgodnie z wizją Wilhelma von Humboldta wprowadzono szkolnictwo powszechne według trójstopniowego modelu, obejmujące szkolnictwo elementarne, gimnazjalne i uniwersyteckie. Zostało ono podporządkowane władzy państwowej przy wykluczeniu tradycyjnych wpływów Kościoła w wychowaniu i kształceniu. Znacznej zmianie uległ program edukacyjny, w którym wiele miejsca poświęcono ćwiczeniom fizycznym: gimnastyce, fechtunkowi i pływaniu, co było sygnałem wzrostu zainteresowania kulturą fizyczną ze strony oświeconych elit. Wspomniane reformy, zwłaszcza reforma szkolnictwa, łączyły się ściśle z tzw. ruchem przebudzeniowym, który wyrastał z ożywienia narodowego Niemców i znalazł odzwierciedlenie we wprowadzonych zmianach. Ojcami duchowymi tego ruchu byli m.in. Hegel, Fichte, Arndt, ale także ojciec gimnastyki Friedrich Ludwig Jahn ( ), syn ewangelickiego pastora, urodzony w okolicach brandenburskiej Wittenbergi. Odegrał on istotną rolę w przemodelowaniu państwa i społeczeństwa pruskiego. Jahn w opublikowanym w 1800 r. traktacie pt. Popieranie patriotyzmu w państwie pruskim i w książce z 1810 r. pt. Niemiecka ludowość przypisał 41

2 Niemcom zadanie zbawcze w Europie Środkowej. Zasadniczą rolę w tej misji wyznaczył Prusom, które uznał za siłę napędową dopełnienia. Narzędziem realizowania tej idei było wskrzeszenie miłości do własnego narodu i państwa poprzez propagowanie ojczyźnianych wędrówek, świąt ludowych, rozwój symboli i budowę pomników, troskę o rozwój potencjału i języka narodu, moralną i fizyczną odnowę Niemców, którzy stracili wiarę we własne siły. Miało to być gwarantem siły i waleczności społeczeństwa w obliczu potencjalnego zagrożenia, a w ówczesnej sytuacji Prus siłą, która miała pokonać Francuzów i odrodzić wielkie Prusy. Niepoślednią rolę w realizowaniu tego zadania wyznaczył Jahn gimnastyce i tężyźnie fizycznej młodzieży. Dość szybko gimnastyka znalazła się wśród zajęć dydaktycznych w instytucjach oświatowych i w wojsku. W obydwu przypadkach miała pełnić funkcje szkoleniowe i wychowawcze, podporządkowane państwowej racji stanu. Gimnastyka miała przestać być przywilejem elit. Założenia te dość szybko zostały wprowadzone w czyn. Nieudana kampania moskiewska Napoleona w 1813 r. ożywiła w Prusach tendencje wolnościowe. Ich wyrazem była tzw. wojna wyzwoleńcza (Befreiungskrieg), oparta na idei samowyzwolenia kraju spod okupacji Francuzów na drodze zrywu narodowego. Warto zaznaczyć, że na mocy pokoju w Tylży z 1807 r. Prusy traciły tereny położone na zachód od Łaby, ziemie polskie II i III rozbioru, a także Westfalię. Nic więc dziwnego, że na tych terenach narodził się silny i niezależny zryw wolnościowy. W lutym 1813 r. do oswobodzonego Wrocławia, stolicy prowincji śląskiej, który od 1807 r. był okupowany przez Francuzów, zjechał król Fryderyk Wilhelm III, który stanął na czele rodzącego się wrocławskiego ruchu antyfrancuskiego. Ogłosił pobór do tzw. Jagerabtailungen (oddziałów szaserów) i zezwolił na formowanie nieregularnych oddziałów Freikorpsów. W dekrecie An mein Kriegsheer (Do mojego wojska) i An mein Volk (Do mojego ludu) wezwał mieszkańców i żołnierzy do walki o niepodległość, kończąc słowami: Nie ma innego rozwiązania niż honorowy pokój bądź chwalebna klęska. W odpowiedzi na wezwanie króla ruszyła fala ochotników. Rola Wrocławia w wojnie wyzwoleńczej i w procesie budowy państwowości pruskiej była ogromna. We Wrocławiu w marcu 1813 r. został ustanowiony przez króla tzw. Krzyż Żelazny, najwyższe odznaczenie wojskowe Niemiec, a kolor mundurów ochotników Lutzowa czarny mundur z czerwonymi wypustkami i złotymi guzikami zainspirował jeneńską korporację studencką (Burschenschaften) do używania od 1815 r. tych kolorów jako swoich symboli za radą i sugestią samego Jahna. Później kolory te posłużyły do utworzenia niemieckiej flagi państwowej. Wśród ochotników było wielu gimnastyków, wychowanych w dyscyplinie, bezwzględnym posłuszeństwie, przyuczonych do porządku, za hartowanych w trudach i oddanych sprawie narodowej. W najsłynniejszym oddziale mjra Lutzowa znalazł się m.in. Friedrich Jahn. Przewodził jednemu z pododdziałów, w którym znaleźli się jego bracia oraz wielu jego uczniów, studentów, a także wykładowców. Były to oddziały o wysokim poziomie świadomości i o świetnym wyszkoleniu. Po 1815 r. i Kongresie Wiedeńskim, który przywrócił w istocie status quo ante w Europie, gimnastycy weterani stali się rozsadnikiem ogólnoniemieckich idei narodowych: imperialnych, nacjonalistycznych, ale o wyraźnym zabarwieniu antyfeudalnym. Jednak ich postulaty demokratyzacji państwa w duchu oświeceniowym, liberalizacji ustroju i zjednoczenia uderzały w żywotne interesy dynastyczne, przez co ich twórcy często popadali w konflikt z prawem trafiali do więzienia. Nie uniknął tego nawet sam ojciec ruchu turnerskiego (ruchu gimnastycznego), który sprzeciwił się zakazowi uprawiania w Prusach gimnastyki i z etykietą demagoga odbył karę sześciu lat zamknięcia w twierdzy. Decyzją królewską tzw. Turnsperre z 1820 r. zamknięto wszystkie boiska gimnastyczne w państwie na ponad dwadzieścia lat. Jednak żołnierze garnizonów wojskowych w tym wrocławskiego objęci byli programem ćwiczeń zalecanym przez Jahna i ćwiczyli regularnie dwa razy w tygodniu po 3 5 godzin pod kierunkiem oficera. Czym była de facto inicjatywa Jahna? Była najbardziej dziwacznym pisze anglosaski historyk 42

3 Pierwsze Niemieckie Święto Gimnastyki i Młodzieży, Coburg 1860 r., fot. zbiory prywatne Rafała Nowakowskiego Clark wyrazem idei powstańczej. Ruch gimnastyczny (Turnbewegung) został założony przez Jahna w 1811 r. w parku Hasenheide w obecnej dzielnicy berlińskiej Neukoelln. Celem ruchu było szkolenie młodych mężczyzn przed nadchodzącą wojną z Francją. Zamiarem było nie tylko uczenie wojskowego rzemiosła, ale też rozwijanie specyficznie cywilnych form sprawności ciała i patriotycznego zaangażowania w przygotowaniu do ówczesnych zmagań militarnych. Gimnastycy nie byli więc żołnierzami, ale obywatelami żołnierzami, których zaciąg był całkowicie dobrowolny, bo motywowany miłością do ojczyzny. Gimnastycy nie maszerowali, lecz kroczyli. Sztuka gimnastyki pisał Jahn jest trwałą podstawą do zbudowania nowych cnót obywatelskich, poczucia przyzwoitości, praworządności i radosnego posłuszeństwa bez szkody dla wolności jednostki i niepodległości jej ducha. Dryl wojskowy zastąpić miał duch egalitaryzmu między gimnastykami, którzy głosili, że są równi stanem i rangą. Rewolucyjnym hasłom towarzyszyła demonstracja siły i jedności. Ćwiczenia odbywały się na otwartym terenie, co przyciągało wielkie tłumy widzów. Zdaniem Jahna miało to demonstrować siłę i determinację jego podopiecznych. To m.in. dlatego Jahn przeszedł do historii jako klasyk niemieckiego nacjonalizmu, a jego słowa Czcij Niemców mowę, gardź obcym słowem kładły podwaliny pod kult niemieckości. Tężyzna fizyczna forsowana jako forma patriotyzmu, rozwijana w towarzystwach gimnastycznych, służyć miała solidaryzmowi i grupowemu współdziałaniu odpowiadającemu ambicjom już imperialnych Niemiec Kajzerowskich (odmiennie niż w Anglii, gdzie ideałem był sport indywidualny). W ten sposób gimnastyka stała się kuźnią patriotyzmu i szkołą wspólnoty, wyprzedzając na długo zjednoczenie Niemiec. Mimo zatargu ojca gimnastyki i jego wychowanków z tronem idee gimnastyki zostały szybko rozpropagowane w społeczeństwie pruskim, a także w innych państwach niemieckich. Wkrótce rola gimnastyki została doceniona przez monarchę i wyniesiona do rangi cnoty i obowiązku obywatelskiego. Hart ducha i dyscyplina idealnie wpisywały się bowiem w plany imperialne Hohenzollernów. Pod patronatem władzy królewskiej i cesarskiej Hohenzollernów Mimo trudnych początków kultura fizyczna miała już w XIX w. w Prusach ugruntowaną pozycję, zwłaszcza w życiu mieszkańców miast pruskich. Stara maksyma: Mens sana in corpore sano bardzo przemawiała do kolejnych pokoleń imperialnych Niemiec. W epoce cesarskiej pojawiło się w całych Niemczech wiele organizacji gimnastycznych. 43

4 Od połowy XIX w. nastąpił żywiołowy rozwój stowarzyszeń gimnastycznych i sportowych, które zakładały korty tenisowe i boiska sportowe. Na przełomie XIX/XX w. odbywały się regularnie rozgrywki i turnieje w miastach i na prowincji w całym kraju. W 1860 r., roku zjednoczenia towarzystw gimnastycznych w jedną organizację Niemieckie Towarzystwo Gimnastyczne Deutsche Turnschaft (DT), odbyło się pierwsze ogólnoniemieckie święto Gimnastyki i Sportu Deutsches Turn und Sportfest w Coburgu, które miało wzniecić ducha wspólnoty wśród podzielonych Niemców. Ruch gimnastyczny propagował idee integracyjne, wyprzedzając znacznie zjednoczenie Niemiec w 1871 r. Warto nadmienić, że w toczącej się dyskusji politycznej nad kształtem przyszłej wspólnoty DT opowiadało się za wizją wielkoniemiecką osadzoną w granicach językowych, plemiennych i kulturowych, dlatego zapewniało członkostwo w strukturach austriackim klubom turnerskim. Nawet po klęsce Austrii w wojnie 1866 r. DT nie dopuściło do dezintegracji ruchu, lansując solidaryzm narodowy wszystkich Niemców, co ułatwiło znacznie zawiązanie Bismarckowi sojuszu militarno-politycznego z Wiedniem w 1879 r. Turnerstwo wpływało bowiem silnie na kształtowanie się świadomości narodowej i światopoglądu Niemców. Podobnie było z ruchem turystycznym, który na obszarze Alp zrzeszał w jednym związku Niemieckie i Austriackie towarzystwa górskie, tj. Deutscher und Osterreichischer Alpenverein (DuOAV). Rozwojowi sportu sprzyjały industrializacja i rozwój techniki. Przyczyniły się one między innymi do tworzenia klubów motorowych i automobilowych. Pierwszy niemiecki klub sportowy został założony w 1855 r. w Królewcu (Konigsberg obecnie Kaliningrad w Rosji). W 1858 r. powstał we Wrocławiu Alter Turnverein, czyli Stare Towarzystwo Gimnastyczne. Pierwszy klub wioślarski we Wrocławiu (EBRV) założono w 1876 r. Popularny Niemiecki Klub Cyklistów (DRB) rozpoczął działalność w 1884 r., a w 1900 r. Wrocław był gospodarzem mistrzostw Europy, które odbyły się w Parku Szczytnickim (Scheitnig). Ponadto Wrocław miał swoich dżokejów, myśliwych, strzelców, szachistów, wędkarzy, alpinistów i wędrowców. Naturalnym miejscem rekreacyjno-turystycznym były Karkonosze Riesengebirge. W 1900 r. we Wrocławiu działały aż cztery sekcje alpinistyczne niemieckiego Alpenverein. Szacuje się, że co roku szczyt Śnieżki (Schneekoppe) zdobywało tys. turystów, czyli ok. 150 osób dziennie. Bliskość gór sprzyjała rozwojowi sportów zimowych i klubów narciarskich czy towarzystw górskich. W tym czasie turystyka stawała się bardzo popularnym zjawiskiem, a sport wydawał się już być integralnym składnikiem kultury niemieckiej. Nacisk niemieckich elit politycznych na zwiększenie roli gimnastyki i sportu wynikał z kilku faktów. Bez wątpienia duch epoki, odkrycia biologii, zwłaszcza darwinizmu, odcisnęły silne piętno na kulturze niemieckiej, w której tężyzna fizyczna i pielęgnacja ciała wkrótce przerodziły się w gloryfikację siły i przemocy. Wzrost potęgi Niemiec na przełomie XIX i XX w. połączony z sukcesami gospodarczymi i politycznymi rozbudził niepohamowane ambicje mocarstwowe i nacjonalistyczne w Prusach, które wkrótce skierowały Europę ku nieuchronnemu konfliktowi zbrojnemu. Mimo, że wojna wybuchła w 1914 r., kilkuletnie przygotowania Niemiec rozpoczęły się znacznie wcześniej. Jak zwykle duży nacisk kładziono na sprawność i tężyznę fizyczną. Państwo finansowało tzw. kluby wojenne (Kriegsverein) oraz kluby gier i sportów (Spiel und Sportverein). Ich zadaniem było podnoszenie sprawności fizycznej i ideologicznej wśród cywilów, zwłaszcza młodzieży, wśród której propagowano duch militaryzmu (militarische Jugenderziehung). Świadoma polityka Niemiec epoki wilhelmińskiej spowodowała, że Niemcy przełomu wieków były jedynym krajem, w którym istniał rządowy program zaopatrywania zakładów przemysłowych w sprzęt sportowy, a przerwy w pracy na gimnastykę były obowiązkowe. W szkołach zajęcia sportowe odbywały się aż pięć razy w tygodniu. Podobnie było w urzędach państwowych: królewskich i samorządowych, gdzie urzędnicy zobligowani byli do ćwiczeń gimnastycznych w miejscu pracy, w specjalnie do tego przystosowanych pomieszczeniach i salach. Konsekwencją tych decyzji 44

5 Zawody sportowe Hitlerjugend we Wrocławiu, sierpień 1943, fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe jak piszą poznańscy badacze dziejów kultury niemieckiej było instrumentalne podporządkowanie ruchu sportowego wizji silnego państwa. Od 1842 r. wychowanie fizyczne wprowadzono do obowiązkowego programu szkolnego. Rozporządzeniem króla Fryderyka Wilhelma IV z 6 czerwca 1842 r. wprowadzono gimnastykę do zajęć szkolnych i wojskowych. Od 1860 r. wychowanie fizyczne wprowadzono do wszystkich szkół w wymiarze dwóch godzin tygodniowo. Po zjednoczeniu Niemiec w 1871 r. czas ten zwiększono do trzech godzin tygodniowo, do których dodano codzienne pięciominutowe ćwiczenia na otwartej przestrzeni. Dziewczęta objęto takim samym programem ćwiczeń fizycznych jak chłopców. Jednak proces upowszechnienia sportu daleki był jeszcze od ideału. Z przyczyn społecznych i politycznych na marginesie tych procesów pozostały niższe warstwy, zwłaszcza robotnicy miejscy. Podziały społeczne w Niemczech były nader widoczne. Znalazło to odzwierciedlenie w ruchu sportowym. Robotnicy tworzyli swoje stowarzyszenia sportowe, turnieje i zawody, separując się od reszty społeczeństwa prusko-niemieckiego. Idea solidaryzmu społecznego uległa rozbiciu, gdyż członkowie proletariatu utworzyli Robotniczy Związek Gimnastyczny (ATB Arbeiter Turnerbund), który w krótkim czasie stał się największą organizacją robotniczej kultury fizycznej na świecie. W propagowanie sportowego stylu życia włączył się osobiście ostatni cesarz Wilhelm II, który mimo swej wrodzonej ułomności fizycznej (niedowład ręki) uprawiał różne dyscypliny sportowe i był miłośnikiem sportu. Rodzina cesarska chętnie udzielała patronatu wszelkim zawodom i igrzyskom na terenie Rzeszy. Już w latach 40. XIX w. decyzją władz powołano Prusko-Królewski Centralny Urząd ds. Gimnastyki (Koniglisch Preusseischen Zentralturnanstalt), a w połowie 1897 r. utworzono specjalny Fundusz Dyspozycyjny do wspierania niemieckich zrzeszeń, towarzystw i klubów sportowych. Zaangażowanie autorytetu monarchy i państwa w propagowanie kultury fizycznej sprzyjało rozwojowi gimnastyki i sportu w Rzeszy Niemieckiej oraz poza jej granicami. Sport w Republice Weimarskiej Okres republiki weimarskiej ( ) to trudny czas dla Niemiec powojennych. Jednak wbrew pozorom trudności natury gospodarczej i polityczno-społecznej nie przyczyniły się do marginalizacji sportu w życiu społecznym. Wręcz przeciwnie, stały się motorem intensyfikacji działań na niwie sportowej i wychowawczej, zwłaszcza wobec ograniczeń 45

6 w dziedzinie militarnej, jakie zostały narzucone przez państwa Ententy w 1919 r. Pod egidą klubów i towarzystw sportowych prowadzono szkolenie paramilitarne młodzieży. Z tego względu na czele wielu klubów sportowo-gimnastycznych stali byli wojskowi. Szacuje się, że w okresie republiki weimarskiej przeszkolono w ten sposób ok. 4,5 mln rekrutów członków klubów. Podczas krótkiego, bo zaledwie czternastoletniego, okresu funkcjonowania Niemiec w ustroju republikańskim sport znajdował się u szczytu rozwoju. Nowe prawa socjalne i wolnościowe wpłynęły zasadniczo na rozwój związków i klubów sportowych dla dzieci, młodzieży, a przede wszystkim kobiet. Z tych powodów lata 20. nazywane są złotym okresem sportu w Niemczech: Goldene Jahre in der Weimar Republik. Nadal jednak jedność ruchu sportowego w Niemczech była rozbita. Niemiecka klasa robotnicza głównie w największych miastach wciąż tworzyła i rozbudowywała robotnicze związki sportowe, w których znalazła możliwość wyrażenia własnej tożsamości grupowej. Preferowana była ciężka atletyka (boks, ciężary i zapasy). Już w 1925 r. we Frankfurcie nad Menem zorganizowano pierwszą olimpiadę robotniczą, w której wzięło udział 100 tys. widzów i sportowców. Olimpiada była demonstracją międzynarodowej solidarności ludzi pracy. Według danych na 1927 r. robotnicze związki sportowe liczyły 1,05 mln członków, podczas gdy sport mieszczański liczył 1,3 mln. członków, a kościelny ok. miliona członków. Władze republiki zreformowały sport, uniezależniając go od Związku Turnerskiego (1,6 mln członków), który utracił monopol na prowadzenie ćwiczeń fizycznych. Upowszechnieniu sportu sprzyjał rozwój mediów masowych. W okresie międzywojennym w Niemczech triumfowała kultura masowa, a w jej ramach kino, radio i sport. Jeśli chodzi o sport, do najpopularniejszych dyscyplin należały kolarstwo i piłka nożna oglądane i słuchane dzięki nowościom technicznym. Wspomnieć należy, że w samej tylko stolicy Dolnego Śląska na przełomie lat 20.i 30. XX w. działały 36 kluby piłkarskie (!), 4 pływackie i 4 ciężkiej atletyki, 2 bokserskie, 1 szermierczy, 6 tenisowych, 1 hokeja, 4 wioślarskie, 10 kajakarskich, 1 łyżwiarski, 1 narciarski, 24 kolarskie, 10 strzeleckich, 2 kręglarskie, 3 bilardowe, 3 żeglarskie i 1 tenisa stołowego. Imponująca była również infrastruktura sportowa: stadion olimpijski, 34 obiekty sportowe z boiskami i bieżniami lekkoatletycznymi i krytymi pływalniami oraz 11 otwartych kąpielisk. Propagowanie sportu zmieniło krajobraz miast niemieckich. Na każdym nowopowstałym osiedlu budowano boisko z bieżniami i skoczniami oraz salami sportowymi, a w stolicach prowincji wznoszono okazałe obiekty sportowe. Z końcem lat 30. zainteresowania sportowe Niemców skierowały się ku lotnictwu i szybownictwu sportowemu, na których potrzeby tworzono sportowe szkółki pilotażu. Jedną z absolwentek tych kursów odbywających się koło Jeleniej Góry (Hirschberg) była Hanna Reitsch, pierwsza dama lotnictwa III Rzeszy, a po wojnie wielokrotna mistrzyni lotnictwa w RFN. Kobiety masowo uczestniczyły w ruchu sportowym. Początkowo uprawiały sport, czyniąc go symbolem swej emancypacji. Aktywizacja kobiet niemieckich na gruncie sportowym sprzyjała przełamywaniu ówczesnego stereotypu i modelu kobiety w niemiecko-pruskim społeczeństwie, opartego na trzech filarach tzw. 3K: Kirche, Kinder, Kuche (kościół, dzieci, kuchnia). Również mniejszości narodowe i wyznaniowe, m.in. Żydzi i Polacy, wykorzystywały sport dla podkreślenia swojej niezależności i odrębności społeczeństwie. W przypadku tych pierwszych czynnikiem, który zmusił ich do budowy własnych związków sportowych, tj. Judische Turnerschaft, już w 1898 r. było wykluczenie Żydów z wielu dziedzin życia społecznego na fali rozruchów antysemickich końca XIX w. W przypadku Polaków ucisk i dyskryminacja narodowościowa ery bismarckowskiej przyczyniły się do samookreślenia narodowego przy pomocy wszelkich związków, stowarzyszeń i klubów, w tym sportowych. W odpowiedzi Niemcy w Poznańskiem utworzyli specjalny fundusz dyspozycyjny do wspierania niemieckiego życia społecznego. Beneficjentem były zwłaszcza niemieckie kluby sportowe, które nie tylko stanowiły ośrodki rozwoju tężyzny fizycznej Niemców w Poznaniu, ale również prowadziły działalność kulturalno-oświatową i towarzyską, przyczyniając się tym samym do rozbudzenia 46

7 Obiekty sportowe Razem Obiekty sportowe Razem Obiekty sportowe Razem Obiekty > 3 ha 51 Boiska szkolne 2893 Obiekty jeździeckie otwarte 114 * bieżnie 85 Sale gimnastyczne szkolne 239 Obiekty jeździeckie halowe 10 * skocznie 147 Sale gimnastyczne i bokserskie 107 Tory wyścigów konnych 2 * boiska 216 Sale gimnastyczne pomocnicze 375 Tory wyścigów rowerowych 3 Obiekty < 3 ha 1539 Strzelnice 1118 Drogi dla rowerów (w km) 187 * bieżnie 159 Pola golfowe 1 Baseny letnie 226 * skocznie 329 Obiekty tenisowe otwarte 176 Baseny halowe 8 * boiska 1051 * korty tenisowe 412 Przystanie 62 Obiekty pomocnicze 791 Hale tenisowe 1 Lodowiska naturalne 77 * boiska 753 * korty tenisowe 2 Tory saneczkowe 62 Tory bobslejowe 3 Skocznie narciarskie 26 Źródło: Statistik des Deutschen Reichs. Die sportlichen Ubungsstatten im Deutschen Reich, Band 518, Berlin Tabela 1. Obiekty sportowe na Dolnym Śląsku stan na 1 października 1935 r. uczuć patriotycznych w duchu narodowo-niemieckim i zapobiegając odpływowi Niemców z Poznania do centralnych landów Rzeszy. Gimnastyka i sport w cieniu władzy totalitarnej Upadek Republiki Weimarskiej i przejęcie władzy przez narodowych socjalistów w 1933 r. spowodowały podporządkowanie państwu i ideologii każdej sfery życia publicznego i prywatnego Niemców. Nie ominęło to również sportu i kultury fizycznej, którym wyznaczono istotną rolę w przebudowie społeczeństwa. Nacisk na sport w III Rzeszy wynikał z faktu, że nowa władza pragnęła, aby młodzież niemiecka była wytrzymała niczym rzemień, rącza jak chart i twarda jak stal Kruppa. W sferze ideologicznej potwierdzić miała wyższość rasy aryjskiej. W dziedzinie sztuki militarno-wojennej prezentować miała siłę i bitność w nadchodzącej wojnie światowej. Według nowych przywódców chłopiec niemiecki będzie władał swobodnie bronią jak piórem. Stąd wśród dyscyplin sportowych czołowe miejsce zajmowały forsowne marsze, strzelanie, rzut granatem i jazda konna. Wszystkie organizacje sportowe i gimnastyczne miały wdrażać nadrzędny cel wychowawczy młodzieży: poprzez sport chłopcy mają rozwijać swoje wrodzone cechy żołnierza, dziewczynki zaś cechy żony, matki i gospodyni. W sferze propagandowej miały sławić kulturalną wielkość i biologiczną siłę narodu niemieckiego oraz rasy aryjskiej. Mimo że głównym wydarzeniem sportowym Niemiec nazistowskich były Igrzyska Olimpijskie w 1936 r. w Berlinie, dla stolicy Dolnego Śląska najważniejszą imprezą sportową okresu międzywojnia były bez wątpienia XII Deutsche Turn und Sportfest czyli Niemieckie Mistrzostwa Sportowe, które odbyły się w lipcu 1938 r. we Wrocławiu. Sportowcy Rzeszy współzawodniczyli przez 9 dni we wszystkich możliwych dyscyplinach w obecności Fuehrera oraz publiczności liczącej łącznie 600 tys. widzów. W III Rzeszy zaszły istotne zmiany w systemie zarządzania kulturą fizyczną i ruchem sportowym. Podporządkowaniu sportu władzy służyła organizacja patronacka Nationalsozialistischer Reichsbund für Leibesübungen (NSRL), czyli Narodowosocjalistyczny Wszechniemiecki Związek Wychowania Fizycznego, który od 1934 r. został przemianowany na Deutscher Reichsausschuss für Leibesübungen (DRL). Zastąpiła ona DT Deutsche Turnschaft, którą po 73 latach funkcjonowania rozwiązał Hitler. Na czele nowej organizacji stał Reichssportführer, który od 1934 r. przewodniczył również niemieckiemu komitetowi olimpijskiemu. W odróżnieniu od poprzedniczki NSRL z czasów wilhelmowskich tj. Deutscher Spiele Reichsausschuss (DRA), która zrzeszała wszystkie kluby i związki sportowe w Niemczech (poza robotniczymi), poza jego strukturami znalazły się 47

8 organizacje sportowe afiliowane przy Partii Socjalistycznej i Partii Komunistycznej, a nawet kościelne Deutsche Jugendschaft. Pod auspicjami DRL, tej centralnej instytucji, znalazło się stowarzyszeń zrzeszających mln członków (z czego 0,5 mln stanowiły kobiety), które utraciły swą tożsamość, niezależność i funkcjonowały jako jednostki Fachamter. Nowa struktura miała realizować wizję poprawy moralnej i wydajności pracowników niemieckich ze sportem jako źródłem narodowej dumy Niemców. W nowym ustroju sport miała charakteryzować jedność ideowa. W systemie władzy totalnej niezależność ruchu sportowego na dłuższą metę nie była możliwa do utrzymamia. Założenia polityki sportowej wyłuszczył już w 1933 r. minister spraw wewnętrznych Wilhelm Frick, który stwierdził: Nie może być ani jednego dnia, w którym młody człowiek dwa razy dziennie rano i wieczorem nie poddawałby się ćwiczeniom fizycznym i to w każdej dyscyplinie sportu. Celem naszym jest stworzenie z tej masy materiału ludzkiego (Menschenmaterial) uformowanie, wykucie, wyciosanie prawdziwych Niemców. Od tej pory sport był traktowany jako służba ojczyźnie. Nie ulega wątpliwości, że ścisły związek gimnastyki i sportu z polityką państwa był podyktowany racją stanu ówczesnych Prus i Cesarstwa Niemieckiego. W połowie XIX w. położono podwaliny pod ścisłe zespolenie ruchu gimnastycznego i sportowego z militarnymi i politycznymi celami państwa. W ten sposób docenione zostały walory siły i dyscypliny, które przez cały okres państwowości niemieckiej, bez względu na ustrój polityczny wynoszone były do rangi cnoty i obowiązku obywatelskiego. Szczególnie widoczne było to w okresie III Rzeszy, a także w trakcie 40-letniej historii istnienia NRD, gdzie sport traktowany był jako element legitymizacji reżimu N. Davies, R. Moorhouse, Wrocław. Portret miasta środkowoeuropejskiego, Kraków T. Kulak, Od twierdzy fryderycjańskiej do twierdzy hitlerowskiej, Wrocław 2001, t. II. W. Gniewkowski, Rozwój głównych europejskich systemów wf i ich wpływ na kształtowanie się sytemu wf w Polsce od Oświecenia do 1939 r., Warszawa F. Langer, Schwarze Jaeger. Der Befreiungskriege , [w:] Die Deutsche Romantik, Geopoche Deutschland nr 5 vom 1 Januar M. Ordyłowski, A. Ostrowski, 1000 lat wrocławskiego sportu, Wrocław C. Clark, Prusy. Powstanie i upadek , Warszawa K. Hagemann, Deutschkeit, Mannheit, Freiheit, Die Zeit nr 42 z 2002 r. M. Pollack, Śmierć w bunkrze. Opowieść o moim ojcu, Wołowiec Młodzikowski, Genealogia społeczna i klasowe funkcje sportu w latach , Warszawa K. Popiński, Rekreacja fizyczna mieszkańców Wrocławia, Śląski Labirynt Krajoznawczy, nr 6, T. Pregiel, T. Przerwa, Dzieje Śląska, Wrocław Samorząd Poznania w XIX i XX w., Kronika miasta Poznania, Poznań 1999, nr 2. Cz. Karolak, W. Kunicki, H. Orłowski, Dzieje kultury niemieckiej, Warszawa T. Kulak, Dolny Śląsk w Rzeszy Niemieckiej ( ) [w:] Dolny Śląsk, pod red. W. Wrzesińskiego, Wrocław B. Ernst, Entwicklung von Turner und Sport in der Wermeier Republik, e-book, (www.hausarbeiten.de). K. Frey, E. Karle, Unsere Gegner, Lepzig (dane z tabeli na temat rozwoju członkowskiego i gminnego w ruchu DT). P. Pregiel, T. Przerwa, Dzieje Śląska, Wrocław J. Kozłowski, Wielkopolska pod zaborem pruskim , Poznań 2006 T. Żiółkowska, Niemiecki sport w Poznaniu do 1918 r., Kronika miasta Poznania Sport, Poznań 2010, nr 1. T. Kulak, Historia Wrocławia. Od twierdzy fryderycjańskiej do twierdzy hitlerowskiej, Wrocław 2001, t. II. M. Ordyłowski, Szkice z dziejów kultury fizycznej, Zielona Góra K. Gelles, Trzecia Rzesza w ujęciu raportów SPD, Wrocław Literatura L. Trzeciakowski, Otton von Bismarck, Wrocław M. Ordyłowski, Szkice z dziejów kultury fizycznej, Zielona Góra H.A. Winkler, Długa droga na Zachód. Dzieje Niemiec , Wrocław 2007, t. I. M. Wawrykowa, Dzieje Niemiec , Warszawa 48

Załącznik nr 1. do Uchwały Nr IV/40/11 Zarządu Powiatu Zduńskowolskiego z dnia 23 marca 2011 roku

Załącznik nr 1. do Uchwały Nr IV/40/11 Zarządu Powiatu Zduńskowolskiego z dnia 23 marca 2011 roku Załącznik nr 1 do Uchwały Nr IV/40/11 Zarządu Powiatu Zduńskowolskiego z dnia 23 marca 2011 roku w sprawie: wyboru ofert, udzieleniu dotacji i jej wysokości na wsparcie realizacji zadań publicznych przez

Bardziej szczegółowo

DZIERŻONIÓW MIASTO SPORTU SPORT TO NASZA PASJA

DZIERŻONIÓW MIASTO SPORTU SPORT TO NASZA PASJA DZIERŻONIÓW MIASTO SPORTU SPORT TO NASZA PASJA Ośrodek Sportu i Rekreacji Ul. Strumykowa 1 Dzierżoniów 58-200 Tel/fax /74/645-05-41 www.hotelosir.pl E-mail imprezy@hotelosir.pl Łączne wykorzystanie obiektów

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 6 im. Królowej św. Jadwigi w Zamościu OFERTA DLA UCZNIÓW KLAS I W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

Gimnazjum nr 6 im. Królowej św. Jadwigi w Zamościu OFERTA DLA UCZNIÓW KLAS I W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 Gimnazjum nr 6 im. Królowej św. Jadwigi w Zamościu OFERTA DLA UCZNIÓW KLAS I W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 STANDARD EDUKACYJNY W szkole realizujemy standardową ofertę edukacyjną zaplanowaną przez Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE PROOBRONNE GRUPA REAGOWANIA I WSPARCIA OBRONY NARODOWEJ

STOWARZYSZENIE PROOBRONNE GRUPA REAGOWANIA I WSPARCIA OBRONY NARODOWEJ STOWARZYSZENIE PROOBRONNE GRUPA REAGOWANIA I WSPARCIA OBRONY NARODOWEJ Gniezno 2015 str. 1 Spis treści 1. Kim jesteśmy str. 3 2. Tradycje str. 4 3. Cele str. 5 4. Sposoby realizacji celów str. 7 5. Zakładana

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dnia 7

Bardziej szczegółowo

Rodzaje imprez sportoworekreacyjnych

Rodzaje imprez sportoworekreacyjnych Rodzaje imprez sportoworekreacyjnych Organizacjom pozarządowym w ramach swojej działalności zdarza się organizować różne imprezy, np. koncerty, przedstawienia uliczne, festyny, pikniki, kiermasze, marsze,

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 9 im. Tadeusza Kościuszki w Zamościu OFERTA DLA UCZNIÓW KLAS I W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

Szkoła Podstawowa Nr 9 im. Tadeusza Kościuszki w Zamościu OFERTA DLA UCZNIÓW KLAS I W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 Szkoła Podstawowa Nr 9 im. Tadeusza Kościuszki w Zamościu OFERTA DLA UCZNIÓW KLAS I W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 STANDARD EDUKACYJNY W szkole realizujemy standardową ofertę edukacyjną zaplanowaną przez Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-H1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H1U KWIECIEŃ 2015 Zadanie

Bardziej szczegółowo

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu 1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu W 1945 roku skończyła się II wojna światowa. Był to największy, jak do tej pory, konflikt zbrojny na świecie. Po 6 latach ciężkich walk hitlerowskie

Bardziej szczegółowo

Priorytety Ministerstwa Sportu. na lata 2014-15

Priorytety Ministerstwa Sportu. na lata 2014-15 Priorytety Ministerstwa Sportu i Turystyki na lata 2014-15 Sport - ważny dla Polaków Sport to zdrowie i sprawność fizyczna obywateli Sport efektywne narzędzie budowania relacji i tworzenia społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

GMINNY KLUB SPORTOWY "PARTYZANT"

GMINNY KLUB SPORTOWY PARTYZANT GMINNY KLUB SPORTOWY "PARTYZANT" Numer KRS 0000091709 REGON 290885189 STOWARZYSZENIE KULTURY FIZYCZNEJ RADOSZYCE RADOSZYCE KRAKOWSKA Nr domu 103 Kod pocztowy 26-230 RADOSZYCE E-mail: halina.pancer@onet.eu

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2013. Zadania egzaminacyjne Historia kod ucznia...

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2013. Zadania egzaminacyjne Historia kod ucznia... Wersja A Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2013 Zadania egzaminacyjne Historia kod ucznia... Ogółem: / 30 : 1,5 = /20 Zadanie 1. (1 pkt) Poniżej przedstawiony został ciężkozbrojny

Bardziej szczegółowo

Kwota. przyznana/ Koszt całkowity. zadania (w zł.) Złotowskie Towarzystwo Tenisowe w Złotowie 4 100,00 / 9 700,00

Kwota. przyznana/ Koszt całkowity. zadania (w zł.) Złotowskie Towarzystwo Tenisowe w Złotowie 4 100,00 / 9 700,00 Sprawozdanie z przeprowadzonych imprez sportowych w mieście Złotowie w 2012 r. Dokument powstał w oparciu o zawarte umowy na realizację przedsięwzięć o charakterze sportowym. Kwota Lp. Zadanie Podmiot

Bardziej szczegółowo

W szkolnej ofercie form aktywności ruchowej do wyboru przez ucznia uwzględnione są:

W szkolnej ofercie form aktywności ruchowej do wyboru przez ucznia uwzględnione są: Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 sierpnia 2009 r. w sprawie dopuszczalnych form realizacji dwóch godzin obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego, od roku szkolnego 2009/10,

Bardziej szczegółowo

Program Edukacyjny. Muzeum Twierdzy Kostrzyn. dla uczniów. Szkół Podstawowych

Program Edukacyjny. Muzeum Twierdzy Kostrzyn. dla uczniów. Szkół Podstawowych Program Edukacyjny Muzeum Twierdzy Kostrzyn dla uczniów Szkół Podstawowych Wykonał: Jerzy Dreger 1. Założenia Podstawowym celem działalności edukacyjnej Muzeum Twierdzy Kostrzyn jest przybliżanie wiedzy

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

X wieku Cladzco XIII wieku zamek Ernesta Bawarskiego Lorenza Krischke

X wieku Cladzco XIII wieku zamek Ernesta Bawarskiego Lorenza Krischke Twierdza Kłodzko Twierdza Kłodzko to jeden z najlepiej zachowanych obiektów tego typu nie tylko w Polsce ale i w Europie, której losy są ściśle powiązane z miastem, na którego historię miało wpływ położenie

Bardziej szczegółowo

ZASADY OCENIANIA NA LEKCJACH WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W SPOŁECZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 4 IM. JULIUSZA SŁOWACKIEGO STO W KRAKOWIE

ZASADY OCENIANIA NA LEKCJACH WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W SPOŁECZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 4 IM. JULIUSZA SŁOWACKIEGO STO W KRAKOWIE Społeczna Szkoła Podstawowa nr 4 im. Juliusza Słowackiego Społecznego Towarzystwa Oświatowego ul. Stradomska 10, 31-058 Kraków ZASADY OCENIANIA NA LEKCJACH WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W SPOŁECZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ Scenariusz lekcji do filmu edukacyjnego Noc w galerii PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ. CZĘŚĆ I: WPROWADZENIE 2 Czas pracy: 45 minut. Materiały

Bardziej szczegółowo

Analiza ankiet 176 uczniów. 1. Czy lubisz sport? Tak 156 (88.63%) Nie 20(11,36%) Czy lubisz sport? tak. nie

Analiza ankiet 176 uczniów. 1. Czy lubisz sport? Tak 156 (88.63%) Nie 20(11,36%) Czy lubisz sport? tak. nie Analiza ankiet 176 uczniów 1. Czy lubisz sport? Tak 156 (88.63%) Nie 2(11,36%) 16 Czy lubisz sport? 14 12 1 tak 8 6 nie 4 2 2. Czy lubisz zajęcia wychowania fizycznego? Tak 15 (85,22%) Nie 26 (14,77%)

Bardziej szczegółowo

KFT-OB/a. Uwaga: Gminy miejsko-wiejskie wypełniają dwa sprawozdania oddzielnie dla miasta, oddzielnie dla pozostałej części gminy

KFT-OB/a. Uwaga: Gminy miejsko-wiejskie wypełniają dwa sprawozdania oddzielnie dla miasta, oddzielnie dla pozostałej części gminy GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY, al. Niepodległości 208, 00-925 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej KFT-OB/a Sprawozdanie o gminnych obiektach sportowych Numer identyfikacyjny - REGON za 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Wprowadzony Zarządzeniem Dyrektora ZSzOI w Łomnicy nr 27/DN/11 z dnia 31.08.2011 r.

Wprowadzony Zarządzeniem Dyrektora ZSzOI w Łomnicy nr 27/DN/11 z dnia 31.08.2011 r. Wprowadzony Zarządzeniem Dyrektora ZSzOI w Łomnicy nr 27/DN/11 z dnia 31.08.2011 r. Podstawa prawna: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 09 sierpnia 2011 r. w sprawie dopuszczalnych form

Bardziej szczegółowo

Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W TYCHACH

Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W TYCHACH GAZETKA OKOLICZNOŚCIOWA GIMNAZJUM NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W TYCHACH W roku szkolnym 2006/07 Rada Pedagogiczna GIMNAZJUM NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W TYCHACH podjęła decyzję o wyborze patrona.

Bardziej szczegółowo

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI "Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku teraźniejszości, ani nie ma prawa do przyszłości". Józef Piłsudski Po 123 latach zaborów Polacy doczekali się odzyskania niepodległości.

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

Z MONITOROWANIA REALIZACJI OBOWIĄZKOWYCH ZAJĘĆ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W INNYCH DOPUSZCZALNYCH FORMACH W ROKU SZKOLNYM 2009/2010

Z MONITOROWANIA REALIZACJI OBOWIĄZKOWYCH ZAJĘĆ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W INNYCH DOPUSZCZALNYCH FORMACH W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 KURATORIUM OŚWIATY W BIAŁYMSTOKU RAPORT Z MONITOROWANIA REALIZACJI OBOWIĄZKOWYCH ZAJĘĆ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W INNYCH DOPUSZCZALNYCH FORMACH W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 MONITOROWANIE ZOSTAŁO PRZEPROWADZONE

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG Piotr Kalinowski KALETY 2006 Słowo wstępu Katalog, który macie Państwo przed sobą powstał na podstawie wydanego w 1988 dzieła Ivo Halački Mince

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA ZESPOŁU NAUCZYCIELI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO GIMNAZJUM SAMORZĄDOWEGO NR 2 im. Polaków Zesłanych na Sybir

PREZENTACJA ZESPOŁU NAUCZYCIELI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO GIMNAZJUM SAMORZĄDOWEGO NR 2 im. Polaków Zesłanych na Sybir PREZENTACJA ZESPOŁU NAUCZYCIELI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO GIMNAZJUM SAMORZĄDOWEGO NR 2 im. Polaków Zesłanych na Sybir ROK SZKOŁY W RUCHU Jednym z priorytetowych zadań Ministerstwa Edukacji Narodowej w zakresie

Bardziej szczegółowo

Wykaz ofert rozpatrzonych pozytywnie

Wykaz ofert rozpatrzonych pozytywnie Wykaz ofert rozpatrzonych pozytywnie Załącznik nr 1 Rodzaj zadania: KULTURA FIZYCZNA Lp Nazwa oferenta Tytuł zadania publicznego 1 2 3 4 5 6 CZWÓRKA ul. 27 Stycznia 1, 64-000 Kościan CZWÓRKA ul. 27 Stycznia

Bardziej szczegółowo

Kalendarz imprez sportowo-rekreacyjnych Gminy Przygodzice na rok 2016

Kalendarz imprez sportowo-rekreacyjnych Gminy Przygodzice na rok 2016 Kalendarz imprez sportowo-rekreacyjnych Gminy na rok 2016 Styczeń 1. Powiatowe zawody w aerobiku Ostrów Wlkp. 2. Liga Gminna tenisa stołowego sobota, 3. Aktywny Senior (piłka nożna, siatkowa, zdrowy, 4.

Bardziej szczegółowo

Turniej w piłkę nożną kl. IV - VI

Turniej w piłkę nożną kl. IV - VI VI EUROPEJSKI TYDZIEŃ SPORTU DLA WSZYSTKICH XX SPORTOWY TURNIEJ MIAST I GMIN 2014 Nazwa Miejscowości: Status miejscowości: Miasto i Gmina Województwo: Zachodniopomorskie Starostwo: Myśliborskie Data imprezy

Bardziej szczegółowo

Projekty z PNWM - Polsko Niemieckiej Współpracy Młodzieży 2013 rok

Projekty z PNWM - Polsko Niemieckiej Współpracy Młodzieży 2013 rok Projekty z PNWM - Polsko Niemieckiej Współpracy Młodzieży 2013 rok Do KG OHP w Warszawie złożono 2 wnioski Podróże do miejsc pamięci, które stanowią wartościową formę poznawania Historii II Wojny Światowej,

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Pracownicy administracji i obsługi 49 osób.

Pracownicy administracji i obsługi 49 osób. Szkoła Podstawowa nr 64 660 uczniów: 3 Oddziały 0 14 klas I-III 15 klas IV VI nauczyciele: 54-dyplomowani 8-mianowani 7-kontraktowi 2-stażyści Pracownicy administracji i obsługi 49 osób. Gimnazjum nr 32

Bardziej szczegółowo

Baza Klubów Sportowych w Koszalinie

Baza Klubów Sportowych w Koszalinie Uwaga: Gmina Miasto Koszalin nie ponosi odpowiedzialności za niezgodność zapisów Baz danych ze stanem faktycznym, z uwagi na fakt, iż proces ten uzależniony jest od czynników zewnętrznych. Bazy Organizacji

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie realizacji Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich w Województwie Małopolskim 2000-2005 Kraków, 28 czerwca 2005 STO 1

Podsumowanie realizacji Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich w Województwie Małopolskim 2000-2005 Kraków, 28 czerwca 2005 STO 1 Podsumowanie realizacji Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich w Województwie Małopolskim 2000-2005 Kraków, 28 czerwca 2005 STO 1 Szkolenia dla nauczycieli i dyrektorów szkół w ramach PAOW wykonawca projektu

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnątrzszkolnej

Raport z ewaluacji wewnątrzszkolnej Słupsk, dnia. 05.20 Raport z ewaluacji wewnątrzszkolnej "Wpływ zajęć dodatkowych na podnoszenie poziomu wiedzy oraz rozwijanie zainteresowań sportowych uczniów" ANKIETA EWALUACYJNA DLA RODZICÓW WYPEŁNIONA

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

Zadania egzaminacyjne HISTORIA

Zadania egzaminacyjne HISTORIA Wersja B Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2013 Zadania egzaminacyjne HISTORIA kod ucznia... Zadanie 1. (1 pkt) Ogółem: / 30 : 1,5 = /20 Poniżej przedstawiony został ciężkozbrojny

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ IMPREZ 2015 Termin Impreza Miejsce Organizator

KALENDARZ IMPREZ 2015 Termin Impreza Miejsce Organizator KALENDARZ IMPREZ 2015 Termin Impreza Miejsce Organizator 11 stycznia 23 Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy Hala sportowa SCSiR Ośrodek Kultury, 14 stycznia Promocja książki Wandy Wasik: Tajemnica

Bardziej szczegółowo

Czym jest nauczanie dwujęzyczne?

Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Języka obcego nauczymy się lepiej kiedy będzie nam on służył do przyswojenia sobie czegoś więcej niż tylko jego samego Jean Duverger Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Od pewnego czasu można zauważyć wzrost

Bardziej szczegółowo

WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA MIESZKAŃCÓW GMINY CZERWIONKA- LESZCZYNY

WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA MIESZKAŃCÓW GMINY CZERWIONKA- LESZCZYNY WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA MIESZKAŃCÓW GMINY CZERWIONKA- LESZCZYNY 30.12.2014 Stowarzyszenie Grupa Biegowa LUXTORPEDA Czerwionka ul. Rynek 3/6, 44-230 Czerwionka-Leszczyny e-mail: luxtorpeda.czerwionka@gmail.com

Bardziej szczegółowo

Kalendarz imprez sportowo-rekreacyjnych Gminy Przygodzice na rok 2015

Kalendarz imprez sportowo-rekreacyjnych Gminy Przygodzice na rok 2015 Kalendarz imprez sportowo-rekreacyjnych Gminy Przygodzice na rok 2015 Styczeń 1. Powiatowe zawody w aerobiku Ostrów Do ustalenia 2. Liga Gminna i Powiatowa siatkówki, piłki nożnej wtorek, sobota, niedziela

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1 Spis treści Wstęp... XI DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R.... 1 Rozdział I. Monarchia patrymonialna... 3 Część I. Powstanie państwa polskiego... 3 Część II. Ustrój polityczny... 5 Część III. Sądownictwo...

Bardziej szczegółowo

Polski Czerwony Krzyż w Bolesławcu 1945-2013

Polski Czerwony Krzyż w Bolesławcu 1945-2013 Polski Czerwony Krzyż w Bolesławcu 1945-2013 Na podstawie materiałów z internetu i pracy Pani Gabrieli Członki Opracował Danuta Zielińska Zbigniew Herbut Początki w Bolesławcu Na Dolnym Śląsku tuż po zajęciu

Bardziej szczegółowo

Wykonanie zarządzenia powierzam Dyrektorowi Centrum Rozwoju Kultury Fizycznej AKWEN.

Wykonanie zarządzenia powierzam Dyrektorowi Centrum Rozwoju Kultury Fizycznej AKWEN. Zarządzenie Nr 206/II/2008 Wójta Gminy Czerwonak z dnia 6 lutego 2008 roku w sprawie: ogłoszenia wyników konkursu ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych przez organizacje pozarządowe oraz podmioty

Bardziej szczegółowo

DECYZJA Nr 277/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 14 września 2012 r. w sprawie funkcjonowania sportu w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej

DECYZJA Nr 277/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 14 września 2012 r. w sprawie funkcjonowania sportu w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej Warszawa, dnia 14 września 2012 r. Poz. 358 Zarząd Szkolenia P7 DECYZJA Nr 277/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 14 września 2012 r. w sprawie funkcjonowania sportu w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ IMPREZ OSIR W SOKÓŁCE NA ROK 2014

KALENDARZ IMPREZ OSIR W SOKÓŁCE NA ROK 2014 KALENDARZ IMPREZ OSIR W SOKÓŁCE NA ROK DATA IMPREZA ORGANIZATORZY LOKALIZACJA CZAS TRWANIA 27.01-7.02 Ferie zimowe Luty Mistrzostwa Miasta i Gminy Sokółka w halowej piłce nożnej szkół podstawowych o Puchar

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii

SYLABUS. Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Rzeszów, 1 październik 01 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Historia instytucji politycznych Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Kod przedmiotu MK_ Studia

Bardziej szczegółowo

Polska po II wojnie światowej

Polska po II wojnie światowej Polska po II wojnie światowej w latach 1945-1947 Rafał Nowicki źródła - Internet, (http://historia-polski.klp.pl/a-6269.html) obrazki - Wikipedia TERYTORIUM GRANICE - LUDNOŚĆ Obszar Polski po II wojnie

Bardziej szczegółowo

Dr Justyna Kościelnik. Turystyka kwalifikowana geneza, definicje, funkcje.

Dr Justyna Kościelnik. Turystyka kwalifikowana geneza, definicje, funkcje. Dr Justyna Kościelnik Turystyka kwalifikowana geneza, definicje, funkcje. Turystyka kwalifikowana jest rodzajem turystyki, który rozwija się obecnie bardzo intensywnie. Aktywny wypoczynek staje się nie

Bardziej szczegółowo

Zduńska Wola, 03.03.2011r. Protokół nr 1

Zduńska Wola, 03.03.2011r. Protokół nr 1 Zduńska Wola, 03.03.2011r. Protokół nr 1 z posiedzenia Komisji Konkursowej otwartego konkursu ofert na wsparcie realizacji zadań publicznych w sferze: - upowszechniania kultury fizycznej, - kultury, sztuki,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN w sprawie zasad realizacji dwóch godzin obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego

REGULAMIN w sprawie zasad realizacji dwóch godzin obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego REGULAMIN w sprawie zasad realizacji dwóch godzin obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego I. Cele realizacji obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego prowadzonych w formie zajęć lekcyjnych. Głównym

Bardziej szczegółowo

DLA LUDZI DLA DOLNEGO ŚLĄSKA 2 LATA W SAMORZĄDZIE

DLA LUDZI DLA DOLNEGO ŚLĄSKA 2 LATA W SAMORZĄDZIE DLA LUDZI DLA DOLNEGO ŚLĄSKA 2 LATA W SAMORZĄDZIE SLD W SAMORZĄDZIE Frekwencja w skali ogólnokrajowej wyniosła w ostatnich wyborach samorządowych 47,32 %. W województwie Dolnośląskim frekwencja wyniosła

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ IMPREZ 2015 Termin Impreza Miejsce Organizator

KALENDARZ IMPREZ 2015 Termin Impreza Miejsce Organizator KALENDARZ IMPREZ 2015 Termin Impreza Miejsce Organizator 11 stycznia 23 Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy Hala sportowa SCSiR Ośrodek Kultury, 14 stycznia Promocja książki Wandy Wasik: Tajemnica

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego. CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918

Spis treści. Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego. CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918 Spis treści Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918 Rozdział I. Narodziny wieku (1890-1914) 1. Nie spełnione obawy końca XIX wieku 2. Rewolucja

Bardziej szczegółowo

Osiek świetlica wiejska. Niemstów sala gimnastyczna Szkoły Podstawowej. Gmina Lubin. Szklary Górne sala gimnastyczna Szkoły Podstawowej.

Osiek świetlica wiejska. Niemstów sala gimnastyczna Szkoły Podstawowej. Gmina Lubin. Szklary Górne sala gimnastyczna Szkoły Podstawowej. KALENDARZ IMPREZ SPORTOWYCH GMINY LUBIN NA 2015 ROK Cel: rozpowszechnianie, popularyzacja sportu wśród dzieci i młodzieży wiejskiej oraz mieszkańców wsi. Lp. 1 Gminny Turniej Szachowy 2 3 Rodzaj imprezy

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI

OPIS DOBREJ PRAKTYKI OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące gminy/powiatu nazwa inicjatywy 17. Otwarty Uniwersytet Powiatu Poznańskiego nazwa gminy/powiatu Powiat Poznański dokładny adres Ul. Jackowskiego 18, 60-509 Poznań

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Każdy niepełnosprawny ma jakieś talenty...

Każdy niepełnosprawny ma jakieś talenty... Każdy niepełnosprawny ma jakieś talenty... Zgłoszenie do konkursu Oskary Sportowe 2013 Kategoria: grupa I sport pkt. 4. sport osób niepełnosprawnych Forma: prezentacja w formie tekstu ze zdjęciami Spis

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej

TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej Szymon Andrzejewski IV rok, gr. I TRANSFORMACJA TEKSTU Europa doby napoleońskiej K. Przybysz, W. J. Jakubowski, M. Włodarczyk, Historia dla gimnazjalistów. Dzieje nowożytne. Podręcznik. Klasa II, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Ocena oferty (średnia punktów Komisji) 1 2 3 7 8 9

Ocena oferty (średnia punktów Komisji) 1 2 3 7 8 9 Lp. Podmiot składający ofertę Nazwa własna zadania Proponowana przez Komisję kwota dotacji na 2015 r. zaakceptowana przez Prezydenta Miasta Kalisza w dniu 19.01.2015 r. Ocena oferty (średnia punktów Komisji)

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

1. Stargardzkie Stowarzyszenie Chorych na SM ul. Szczecińska 17 73-110 Stargard Szczeciński

1. Stargardzkie Stowarzyszenie Chorych na SM ul. Szczecińska 17 73-110 Stargard Szczeciński Wykaz lokalnych organizacji pożytku publicznego, na rzecz których można wpłacać 1% podatku dochodowego. Przedstawiamy poniżej wykaz lokalnych organizacji pożytku publicznego działających na terenie m.

Bardziej szczegółowo

Kalendarium wydarzeń sportowych, turystycznych i rekreacyjnych odbywających się na terenie Miasta i Gminy Grabów nad Prosną zaplanowanych na rok 2015

Kalendarium wydarzeń sportowych, turystycznych i rekreacyjnych odbywających się na terenie Miasta i Gminy Grabów nad Prosną zaplanowanych na rok 2015 Kalendarium wydarzeń sportowych, turystycznych i rekreacyjnych odbywających się na terenie Miasta i Gminy Grabów nad zaplanowanych na rok 2015 Lp. Nazwa wydarzenia Termin Zasięg imprezy* Miejsce wydarzenia

Bardziej szczegółowo

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN SUB Hamburg A/553448 Patrycja Sokołowska olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN wobec państw obszaru byłej Jugosławii wiatach 1990-2005 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 13 Wstęp 17 ROZDZIAŁ 1 Główne kierunki

Bardziej szczegółowo

GMINNY KLUB SPORTOWY "PARTYZANT"

GMINNY KLUB SPORTOWY PARTYZANT GMINNY KLUB SPORTOWY "PARTYZANT" Numer KRS 0000091709 REGON 290885189 Forma Prawna STOWARZYSZENIE KULTURY FIZYCZNEJ RADOSZYCE Miejscowość RADOSZYCE KRAKOWSKA Nr domu 103 Kod pocztowy 26-230 RADOSZYCE E-mail:

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Nauczyciel prowadzący: Jacek Foszczyński Liczba tygodni nauki: 38 Liczba godzin w tygodniu: 3 Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

termin realizacji zadania koszt ogólny zadania w zł wnioskowana Lp. Oferent Nazwa zadania- oferty Bydgoszczy

termin realizacji zadania koszt ogólny zadania w zł wnioskowana Lp. Oferent Nazwa zadania- oferty Bydgoszczy Załącznik nr 1 do uchwały Zarządu Województwa go nr 24/260/07 z dnia 12 kwietnia 2007 roku Wykaz ofert złożonych na realizację zadań w ramach otwartego konkursu ofert nr 13/2007 na wykonywanie zadań publicznych

Bardziej szczegółowo

1. Umowa-zlecenie Nr W/UMZLESPORT/1/EKS/1/UM/7/2012 z dnia 02.01.2012 r. na prowadzenie szkolnych zawodów sportowych w dniach 03.01-20.06.2012r. 2.

1. Umowa-zlecenie Nr W/UMZLESPORT/1/EKS/1/UM/7/2012 z dnia 02.01.2012 r. na prowadzenie szkolnych zawodów sportowych w dniach 03.01-20.06.2012r. 2. 1. Umowa-zlecenie Nr W/UMZLESPORT/1/EKS/1/UM/7/2012 z dnia 02.01.2012 r. na prowadzenie szkolnych zawodów sportowych w dniach 03.01-20.06.2012r. 2. Umowa-zlecenie Nr W/UMZLSPORT/2/EKS/2/UM/9/2012 z dnia

Bardziej szczegółowo

GRUPA A. a) zniesienie stanu wojennego w PRL-u b) obrady Okrągłego Stołu / 2

GRUPA A. a) zniesienie stanu wojennego w PRL-u b) obrady Okrągłego Stołu / 2 Rozdział VII. W powojennej Polsce GRUPA A 8 1. Podaj rok, w którym miały miejsce poniższe wydarzenia. a) zniesienie stanu wojennego w PRL-u b) obrady Okrągłego Stołu 2. Zdecyduj, czy poniższe zdania są

Bardziej szczegółowo

FERIE ZIMOWE W MOSiR OSTROŁĘKA 2010

FERIE ZIMOWE W MOSiR OSTROŁĘKA 2010 MIEJSKI OŚRODEK SPORTU I REKREACJI W OSTROŁĘCE FERIE ZIMOWE W MOSiR OSTROŁĘKA 2010 PROGRAM IMPREZ ORGANIZOWANYCH W OBIEKTACH MIEJSKIEGO OŚRODKA SPORTU I REKREACJI W OSTROŁĘCE W OKRESIE 1-14 LUTY 2010r.

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VII Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: prof. dr hab. Jan Jacek Bruski Redaktor

Bardziej szczegółowo

http://grzbiet.pl/ksiazki/armia-rezerwowa-ii-rzeczypospolitej-spoleczenstwo-pod-bronia-1918-1939

http://grzbiet.pl/ksiazki/armia-rezerwowa-ii-rzeczypospolitej-spoleczenstwo-pod-bronia-1918-1939 Spis treści \V stęp... 7 Koncepcja,.naród pod bronią"... 15 Uwarunkowania geopolityczne i strategiczno-militarne bezpieczeństwa Polski... 39 Miejsce Wojska Polskiego w systemie bezpieczeństwa państwa...

Bardziej szczegółowo

Załącznik REGULAMINU REKRUTACJI KANDYDATÓW do klas pierwszych III Liceum Ogólnokształcącego im. św. Jana Kantego w Poznaniu na rok szkolny 2015/2016

Załącznik REGULAMINU REKRUTACJI KANDYDATÓW do klas pierwszych III Liceum Ogólnokształcącego im. św. Jana Kantego w Poznaniu na rok szkolny 2015/2016 Załącznik REGULAMINU REKRUTACJI KANDYDATÓW do klas pierwszych III Liceum Ogólnokształcącego im. św. Jana Kantego na rok szkolny 2015/2016 Wykaz punktowanych osiągnięć kandydata do III LO Na podstawie Komunikatu

Bardziej szczegółowo

14.00-18.00 Rajd rowerowy. 14.00-18.00 Gry i zabawy. Piknik Lekkoatletyczny. Rodzinne zawody strzeleckie

14.00-18.00 Rajd rowerowy. 14.00-18.00 Gry i zabawy. Piknik Lekkoatletyczny. Rodzinne zawody strzeleckie Lp Data Imprezy (Dzień. Miesiąc. Rok) Miejsce przeprowadzenia imprezy (adres, jeśli nie można wpisać adresu, to opisać w jakiej okolicy i podać najbliższy adres) czas trwania imprezy (od - do) Nazwa imprezy

Bardziej szczegółowo

Janusz KALINSKI Zbigniew LANDAU. GOSPODARKA POLSKU XX wieku

Janusz KALINSKI Zbigniew LANDAU. GOSPODARKA POLSKU XX wieku Janusz KALINSKI Zbigniew LANDAU GOSPODARKA POLSKU XX wieku POLSKIE WYDAWNICTWO EKONOMICZNE Warszawa 1998 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 i GOSPODARKA ZIEM POLSKICH 1 POD ZABORAMI 13 Od kapitalizmu wolnokonkurencyjnego

Bardziej szczegółowo

Przewodnicząca Komisji Przestrzegania Prawa i Porządku Publicznego. Renata Nosarzewska. Maria Walkiewicz. Protokołowała:

Przewodnicząca Komisji Przestrzegania Prawa i Porządku Publicznego. Renata Nosarzewska. Maria Walkiewicz. Protokołowała: Protokół nr 80/2014 z Komisji Przestrzegania Prawa i Porządku Publicznego oraz Komisji, Oświaty, Kultury, Zdrowia, Opieki Społecznej i Sportu, które odbyło się 7 lipca 2014 r. (wizja miejsc, w których

Bardziej szczegółowo

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 2. Przeczytaj poniższy tekst. Następnie zapisz w wyznaczonym miejscu odpowiedzi dwa

Bardziej szczegółowo

Powierzchnie reklamowe MOSiR w Sochaczewie

Powierzchnie reklamowe MOSiR w Sochaczewie Powierzchnie reklamowe MOSiR w Sochaczewie Pływalnia Orka, Teren przy ul. Olimpijskiej Hala sportowa, ul. Kusocińskiego skiego 2 Stadion przy ul. Warszawskiej Hala lodowiska/kortu tenisowego Integracyjny

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

Kwota dotacji wykorzystanych i rozliczonych. Jednostka

Kwota dotacji wykorzystanych i rozliczonych. Jednostka Jednostka Kwota dotacji wykorzystanych i rozliczonych 2685,00 Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze Oddział w Kwidzynie - "Działanie na rzecz zwiększenia świadomości uczestników inmprez dotyczących

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Sportu i Rekreacji w Zawierciu. Nazwa imprezy sportowej Zasięg Organizator Współorganizator Opis

Ośrodek Sportu i Rekreacji w Zawierciu. Nazwa imprezy sportowej Zasięg Organizator Współorganizator Opis Lp. Termin realizacji KALENDARZ PRZEDSIĘWZIĘĆ KULTURALNYCH, SPORTOWO REKREACYJNYCH I TURYSTYCZNYCH ZAWIERCIE 2015 Ośrodek Sportu i Rekreacji w Zawierciu Nazwa imprezy sportowej Zasięg Organizator Współorganizator

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 18 IM. WŁADYSŁAWA BRONIEWSKIEGO W DĄBROWIE GÓRNICZEJ NA LATA 2013-2016.

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 18 IM. WŁADYSŁAWA BRONIEWSKIEGO W DĄBROWIE GÓRNICZEJ NA LATA 2013-2016. KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 18 IM. WŁADYSŁAWA BRONIEWSKIEGO W DĄBROWIE GÓRNICZEJ NA LATA 2013-2016. D Ą B R O W A G Ó R N I C Z A Misja Szkoły Nasza szkoła nie tylko Cię oceni to szkoła, która

Bardziej szczegółowo

Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie

Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie Działalność Czerwonego Krzyża w Polsce i na świecie Spis Treści: 1. Misja Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca 2. Podstawowe Zasady Czerwonego Krzyża Humanitaryzm Bezstronność Neutralność Niezależność

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum Nr 105 im. Olimpijczyków Polskich ul. Króla Maciusia 5, Warszawa Rok szkolny 2010/2011 I półrocze

Gimnazjum Nr 105 im. Olimpijczyków Polskich ul. Króla Maciusia 5, Warszawa Rok szkolny 2010/2011 I półrocze ANALIZA I OCENA EFEKTÓW DZIAŁALNOŚCI PRACY SZKOŁY- programy, projekty i konkursy 1. Programy realizowane lub będące w trakcie realizacji Nazwa programu Kto uczestniczy Cel, osiągnięcia Ogólnopolski program

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Tworzenie produktu turystycznego dr Agnieszka Pobłocka Uniwersytet Gdański 17 listopada 2015 roku Organizatorzy EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo imprez masowych. Podstawowe informacje

Bezpieczeństwo imprez masowych. Podstawowe informacje Bezpieczeństwo imprez masowych Podstawowe informacje Bezpieczeństwo imprez masowych Sekwencje wideo z imprez masowych (rozrywkowych, sportowych oraz meczów piłki nożnej). Poprzednia ustawa - Dz.U. 1997

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ PLANOWANYCH IMPREZ TURNIEJOWYCH

KALENDARZ PLANOWANYCH IMPREZ TURNIEJOWYCH Nazwa miasta / gminy: OŻARÓW VII EUROPEJSKI TYDZIEŃ SPORTU dla WSZYSTKICH XXI SPORTOWY TURNIEJ MIAST i GMIN 26 maja 1 czerwca r. KALENDARZ PLANOWANYCH IMPREZ TURNIEJOWYCH Data imprezy 26.05. Nazwa imprezy

Bardziej szczegółowo