POZNAŃSKIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ NAUK WYDZIAŁ HISTORII I NAUK SPOŁECZNYCH INSTYTUT HISTORII POLSKIEJ AKADEMII NAUK ROCZNIKI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POZNAŃSKIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ NAUK WYDZIAŁ HISTORII I NAUK SPOŁECZNYCH INSTYTUT HISTORII POLSKIEJ AKADEMII NAUK ROCZNIKI"

Transkrypt

1 POZNAŃSKIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ NAUK WYDZIAŁ HISTORII I NAUK SPOŁECZNYCH INSTYTUT HISTORII POLSKIEJ AKADEMII NAUK ROCZNIKI DZIEJÓW SPOŁECZNYCH I GOSPODARCZYCH ZAŁOŻONE PRZEZ FRANCISZKA BUJAKA I JANA RUTKOWSKIEGO TOM LXXII ZA ROK 2012 FEUDALIZM CZNEJ I NOWOŻYTNEJ Redaktorzy/Editors-in-Chief Włodzimierz Mędrzecki Jacek Kochanowicz POZNAŃ WARSZAWA 2012 WYDAWNICTWO POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK

2 POZNAŃ SKIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ NAUK THE POZNAŃ SOCIETY FOR THE ADVANCEMENT OF THE ARTS AND SCIENCES GŁÓWNY REDAKTOR WYDAWNICTW PTPN / DIRECTOR OF THE PUBLISHING HOUSE Barbara Judkowiak RADA REDAKCYJNA / EDITORIAL BOARD Andrzej Chwalba, Jarosław Hrycak, Krzysztof Mikulski, Alexei Miller, Jerzy Strzelczyk, Philipp Ther, Jan Luiten van Zanden, Janusz Żarnowski KOMITET REDAKCYJNY / EDITORIAL COMMITTEE Piotr Guzowski, Jacek Kochanowicz (redaktor), Elżbieta Kościk, Cezary Kuklo, Krzysztof A. Makowski, Włodzimierz Mędrzecki (redaktor), Krzysztof Mikulski, Jolanta Rudzińska (sekretarz) Adres Redakcji/Address of Editor-in-Chief Instytut Historii PAN Rynek Starego Miasta 29/ Warszawa tel. (48 22) , fax (48 22) Tłumaczenie Monika Lipińska Redakcja artykułów w jęz. angielskim Anne-Marie Fabianowska Tłumaczenie i weryfikację tekstów wykonano w ramach programu Index Plus Redakcja materiałów w jęz. polskim Jolanta Rudzińska Konsultacja językowa Przemysław Kaniecki Tłumaczenie streszczeń Aleksandra Rodzińska-Chojnowska Czasopismo recenzowane Spis treści i streszczenia znajdują się na stronie internetowej: ponadto angielskie streszczenia są zamieszczane na stronie The Central European Journal of Social Sciences and Humanities (http://cejsh.icm.edu.pl) Wydano z pomocą finansową Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego The issue has been published with a financial grant from the Minister of Science and Higher Education Copyright by PTPN, 2012 Printed in Poland ISBN ISSN nakład 270 egz. wydanie I Poznań Warszawa 2012

3 SPIS TREŚCI (CONTENTS) Wspomnienie o Profesorze Jakubie Goldbergu (Cezary Kuklo) ARTYKUŁY (ARTICLES) Mikołaj Malinowski, The costs and benefits of microfinance. The market for Dutch East India Company transportbrieven in 18th-century Amsterdam Rafał Kubicki, Wiatraki na Żuławach w pierwszej połowie XV w (Windmills in the Żuławy Region during the First Half of the Fifteenth Century) Szymon Słomczyński, There are sick people everywhere in cities, towns and villages. The course of the Spanish flu epidemic in Poland Bartosz Ogórek, Płodność populacji II Rzeczypospolitej. Badanie przy użyciu indeksów Princeton European Fertility Project (The Fertility of the Population of the Second Republic. Research Applying Princeton European Fertility Project Indices) Paweł Grata, Polityka podatkowa II Rzeczypospolitej. Zarys problematyki (The Tax Policy of the Second Republic. An Outline) Maciej Tymiński, Centralnie planowana ucieczka z peryferii. Wzrost gospodarczy Polski na tle Hiszpanii w latach (The Centrally Planned Escape from the Peripheries. A Comparison of the Economic Growth of Poland and Spain in the years ) Dariusz Jarosz, Emeryci i renciści w polskim systemie ubezpieczeń społecznych lat : sytuacja materialna i strategie przetrwania (Annuitants and Old Age Pensioners in the Polish Social Insurance System in Material Situation and Survival Strategies) ARTYKUŁY RECENZYJNE (REVIEW ARTICLES) Piotr Łozowski, O pożytkach z kwantyfikacji w badaniach nad średniowiecznymi testamentami. Uwagi o pracy Beaty Możejko, Rozrachunek z życiem doczesnym. Gdańskie testamenty mieszczańskie z XV i początku XVI wieku

4 6 Spis treści RECENZJE (REVIEWS) Tomáš Sedláček, Ekonomia dobra i zła. W poszukiwaniu istoty ekonomii od Gilgamesza do Wall Street, wstęp V. Havel, tłum. D. Bakalarz, Warszawa 2012 (Olaf Bergmann) Aleksander Bołdyrew, Piechota zaciężna w Polsce w pierwszej połowie XVI wieku, Warszawa 2011 (Karol Łopatecki) Mateusz Wyżga, Parafia Raciborowice od XVI do końca XVIII wieku. Studium o społeczności lokalnej, Kraków 2011 (Tomasz Wiślicz) Nikolaus Olaf Siemaszko, Das oberschlesische Eisenhüttenwesen Ein regionaler Wachstumssektor, Stuttgart 2011 (Elżbieta Kościk) Denis Sdvižkov, Epoka inteligencji. Historia porównawcza warstwy wykształconej w Europie, tłum. J. Górny, red. A. Kożuchowski, Warszawa 2012 (Christian Myschor) Adam Walaszek, Życie na pograniczu i życie pomiędzy. Polacy w zagłębiu antracytowym w Luzerne County, Pensylwania, z innymi grupami w tle ( ), Kraków 2011 (Włodzimierz Mędrzecki) Andrzej Żor, Kronenberg. Dzieje fortuny, Warszawa 2011 (Piotr Koryś) Technology and the Making of the Netherlands. The Age of Contested Modernization, , red. J. Schot, A. Rip, H. Lintsen, Cambridge, Mass (Jacek Kochanowicz) Philipp Ther, Ciemna strona państw narodowych. Czystki etniczne w nowoczesnej Europie, tłum. T. Gabiś, Poznań 2012; Timothy Snyder, Skrwawione ziemie. Europa między Hitlerem a Stalinem, tłum. B. Pietrzyk, Warszawa 2011; Marcin Zaremba, Wielka trwoga. Polska Ludowa reakcja na kryzys, Kraków 2012 (Joanna Wawrzyniak) Dagmara Jajeśniak-Quest, Stahlgiganten in der sozialistischen Transformation. Nowa Huta in Krakau, EKO in Eisenhüttenstadt und Kunčice in Ostrava, Wiesbaden 2010 (Janusz Żarnowski) Maciej Tymiński, Partyjni agencji. Analiza instytucjonalna działalności lokalnych instancji PZPR w przemyśle ( ), Warszawa 2011 (Elżbieta Kościk) Wypoczynek zorganizowany dzieci i młodzieży w Polsce XX wieku, red. D. Jarosz, Wrocław 2012 (Włodzimierz Mędrzecki) Dariusz Stola, Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski , Warszawa 2010 (Cecylia Leszczyńska) Mathias Wagner, Die Schmugglergesellschaft. Informelle Ökonomien an der Ostgrenze der Europäischen Union. Eine Etnographie, Bielefeld 2011 (Jerzy Kochanowski) SPRAWOZDANIA I KOMUNIKATY (REPORTS AND COMMUNIQUES) Sprawozdanie z konferencji naukowej Kultura muzyczna Katowic i jej dzieje Katowice, 6 7 IX 2012 (Beata Nycz)

5 Spis treści 7 Sprawozdanie z konferencji Klasztor w gospodarce średniowiecznej i nowożytnej Wrocław, X 2012 (Piotr Guzowski) Sprawozdanie z międzynarodowej konferencji naukowej Zdrowie i choroba. Wpływ jakości życia na kulturę w Europie Środkowej Zabrze, XI 2012 (Beata Nycz) Internetowe bazy danych w badaniach nad historią społeczno-gospodarczą (Piotr Guzowski, Radosław Poniat) Współczesne źródła informacji EUROSTAT (Lucyna Błażejczyk-Majka) Biblioteka Cyfrowa Centralnej Biblioteki Statystycznej im. Stefana Szulca w Warszawie (Krzysztof A. Makowski) WYKAZ SKRÓTÓW (LIST OF ABBREVIATIONS)

6

7 ROCZNIKI DZIEJÓW SPOŁECZNYCH I GOSPODARCZYCH Tom LXXII 2012 WSPOMNIENIE O PROFESORZE JAKUBIE GOLDBERGU Pod koniec listopada 2011 r. dotarła do mnie smutna wiadomość o śmierci w Jerozolimie profesora Jakuba Goldberga, wybitnego historyka specjalizującego się w dziejach społecznych i gospodarczych Żydów w czasach Rzeczypospolitej szlacheckiej. Była to wieść tym bardziej przygnębiająca, że jeszcze dwa miesiące wcześniej toczyłem interesujące i serdeczne rozmowy z Profesorem podczas Jego pobytu w białostockim szpitalu klinicznym, gdzie znalazł się po nieszczęśliwym upadku w czasie wakacyjnego wypoczynku w okolicach Supraśla. Wydawało się wówczas, że powrót do Izraela tylko przyspieszy rekonwalescencję. Niestety, stało się inaczej. Jakub Goldberg urodził się 2 lutego 1924 r. w rodzinie łódzkich kupców drzewnych i jeszcze przed wybuchem wojny ukończył w rodzinnym mieście trzyklasowe gimnazjum. Wkrótce wraz z innymi Żydami został zamknięty w utworzonym przez Niemców getcie łódzkim, gdzie pracował zarobkowo. Od marca 1944 r. przebywał już poza Łodzią, cały czas pracując w niemieckich obozach, początkowo na terenie Polski (Częstochowa, Skarżysko-Kamienna), a następnie na obszarze Niemiec (w Buchenwaldzie i jego filii w Meuselwitz). W ostatnich dniach wojny uczestniczył w Marszu Śmierci, z którego został wyzwolony w Sudetach. Wynędzniały i wygłodzony przez dwa miesiące przebywał w szpitalu. Do rodzinnego miasta powrócił latem 1945 r. Nie zastał tam, niestety, nikogo z rodziny. W Łodzi kontynuował naukę w szkole średniej. Jesienią 1947 r. został słuchaczem studiów historycznych powołanego nieco wcześniej Uniwersytetu Łódzkiego. Już podczas studiów dała o sobie znać pasja badawcza młodego studenta, która zaowocowała po ich ukończeniu propozycją asystentury. Wprawdzie Jego pierwsze publikacje nawiązywały do działalności żydowskiej socjalistycznej organizacji Bund, z młodzieżówką której był związany jeszcze przed wybuchem

8 10 Cezary Kuklo wojny, ale dość szybko, bo już od połowy lat pięćdziesiątych, swoje zainteresowania skupił na historii społecznej i gospodarczej. W 1960 r. na Uniwersytecie Łódzkim obronił pracę doktorską przygotowaną w Katedrze Historii Polski XVI XVIII w. pod kierunkiem prof. dr. hab. Bohdana Baranowskiego, poświęconą stosunkom rolnym w miastach ziemi wieluńskiej w drugiej połowie XVII i w XVIII stuleciu 1. Rozprawa uderza szeroką, a przy tym gruntownie spożytkowaną bazą źródłową (m.in. księgi miejskie, lustracje, księgi grodzkie i ziemskie wieluńskie, opisy pruskie Augusta C. Holschego), do której włączył jako jeden z pierwszych spisy ludności z lat , powstałe na polecenie Komisji Porządkowych Cywilno-Wojskowych. Ukazując strukturę społeczno- -ekonomiczną badanych miast wieluńskich, Jakub Goldberg wydobył zarazem ich zdecydowanie rolniczy charakter, i to pomimo pewnego ożywienia gospodarczego widocznego w czasach oświecenia. Wkrótce wspólnie z Julianem Bartysiem opublikował pod auspicjami Komisji Dydaktycznej Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Historycznego dwie nieduże publikacje źródłowe przeznaczone dla nauczycieli i młodzieży szkolnej, przedstawiające pozycję społeczną i prawną chłopów w Rzeczypospolitej szlacheckiej oraz wypisy z literatury oświeceniowej 2. Od końca lat pięćdziesiątych ubiegłego stulecia w kolejnych publikacjach Profesora zaczynają się pojawiać prace znamionujące podjęcie przez Niego nowej problematyki badawczej, tj. dziejów Żydów w Polsce wczesnonowożytnej. Jednakże antysemicki kurs ówczesnych władz partyjnych, widoczny także w środowisku naukowym, latem 1967 r. nie sprzyjał pracy, zwłaszcza na uczelniach z młodzieżą studencką, Polakom pochodzenia żydowskiego. Jeszcze w tym samym roku doktor Goldberg podjął dramatyczną decyzję o opuszczeniu wraz z żoną Olgą Polski i wyjeździe do Izraela. Tam początkowo pracował w Centralnym Archiwum Dziejów Narodu Żydowskiego, a następnie przez wiele lat jako wykładowca na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, na którym uzyskał profesurę w 1989 r. W Izraelu, o czym warto pamiętać, był nie tylko wykładowcą historii Żydów w Polsce i Europie Środkowo- -Wschodniej, ale też cierpliwie objaśniał i tłumaczył młodzieży żydowskiej i wszystkim zainteresowanym dzieje społeczne i kulturalne Polski 1 J. Goldberg, Stosunki agrarne w miastach ziemi wieluńskiej w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku, Łódź Polska wieś folwarczno-pańszczyźniana w XVI XVIII wieku, oprac. J. Bartyś, J. Goldberg, Warszawa 1960 (Teksty Źródłowe do Nauki Historii w Szkole, 18); Oświecenie, oprac. J. Bartyś, J. Goldberg, Warszawa 1961 (Teksty Źródłowe do Nauki Historii w Szkole, 21).

9 Wspomnienie o Profesorze Jakubie Goldbergu 11 przedrozbiorowej. Przez lata zabiegał o utworzenie na Uniwersytecie Hebrajskim Ośrodka Badań Dziejów i Kultury Żydów Polskich, już jako pierwszy dyrektor kierował jego pracami w latach Przykładał dużą wagę do uczciwości badawczej, opartej przede wszystkim na rzetelnym spożytkowaniu źródeł. Nic więc dziwnego, że od wielu lat gromadził różnego rodzaju dokumenty dotyczące społeczności żydowskiej na ziemiach Rzeczypospolitej, które ostatecznie, uzupełnione w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych (mógł wówczas już swobodnie przyjeżdżać do kraju, a także do Niemiec), przybrały postać monumentalnego, a przy tym wzorowo opracowanego pod względem edytorskim, trzytomowego wydawnictwa źródłowego wydanego przez Akademię Nauk Izraela 3. Od lat był także zaangażowany w przygotowywanie wspólnie z Adamem Kaźmierczykiem z Uniwersytetu Jagiellońskiego dokumentacji źródłowej dotyczącej Sejmu Czterech Ziem sui generis parlamentarnej reprezentacji ludności żydowskiej w dawnej Rzeczypospolitej. Tom, który ukazał się już po jego śmierci, obejmuje 255 dokumentów, z których większość została udostępniona badaczom po raz pierwszy, w przypadku zaś już wcześniej opublikowanych sumienni wydawcy poprawili wiele błędów 4. Dokumenty uszeregowane chronologicznie zostały podzielone na trzy części. W pierwszej znalazły się dokumenty władz centralnych Rzeczypospolitej (króla, podskarbich koronnych, sejmu i trybunału skarbowego) dotyczące głównie żydowskiego podatku pogłównego, ale które pozwalają jak zauważają sami wydawcy także na poznanie różnych aspektów funkcjonowania samorządu żydowskiego. W drugiej zamieścili oni źródła wytworzone bezpośrednio przez Sejm Czterech Ziem lub jego przedstawicieli, w ostatniej zaś te, które w sposób pośredni dotyczą przedstawicielstwa Żydów na szczeblu ogólnokrajowym. Oba wymienione wydawnictwa źródłowe stanowią bezcenną pomoc dla obecnych i przyszłych badaczy dziejów społeczności żydowskiej w Polsce przedrozbiorowej. 3 Dwa pierwsze tomy zostały wydane w jęz. angielskim: Jewish Privileges in the Polish Commonwealth. Charters of Rights Granted to Jewish Communities in Poland- -Lithuania in the Sixteenth to Eighteenth Centuries. Critical Edition of Original Latin, Polish and German Documents with English Introductions and Notes, t. 1, Jerusalem 1985, wyd. 2, Jerusalem 2001 (63 przywileje wraz z pomocniczymi dokumentami); t. 2, Jerusalem 2001 (kolejne 129 przywilejów); natomiast tom 3 wydany w jęz. polskim: Przywileje gmin żydowskich w dawnej Rzeczypospolitej z XVI XVIII w., Jerozolima 2001 zawiera obok wstępów także regesty i przypisy rzeczowe przywilejów opublikowanych w obu tomach wersji anglojęzycznej. 4 Sejm Czterech Ziem. Źródła, do druku przyg. J. Goldberg, A. Kaźmierczyk, Warszawa 2011.

10 12 Cezary Kuklo Trudno w krótkim wspomnieniu pokusić się o szczegółową charakterystykę bogatego dorobku badawczego historyka tej miary co zmarły profesor Jakub Goldberg 5, albowiem każde publiczne zabranie przez niego głosu, czy to w postaci drukowanej pracy, czy też na licznych konferencjach naukowych, zawsze przykuwało uwagę czytelników i słuchaczy, przede wszystkim z racji Jego szerokich kompetencji. Profesor nie stronił też od polemik naukowych, niekiedy nawet ostrych. Z racji moich własnych zainteresowań historią społeczną chciałbym przypomnieć cenną, obszerną rozprawę opublikowaną w tomie czwartym Społeczeństwa staropolskiego, ukazującą ogromnie trudny społecznie i kulturalnie problem konwersji, tj. przechodzenia reprezentantów ludności żydowskiej na katolicyzm 6. Profesor doszedł do wniosku, że w Polsce przedrozbiorowej proces integracji neofitów przebiegał inaczej niż w drugiej połowie XIX i w XX w. Ukazał przy tym, że przyjęcie religii chrześcijańskiej wcale nie było równoznaczne z awansem społecznym, a w pewnych sytuacjach mogło nawet doprowadzić do degradacji społecznej oraz do obrócenia neofitów w poddanych chłopów. Wybitne znaczenie naukowe mają także analizy Jakuba Goldberga przedstawiające po raz pierwszy na taką skalę warunki zawierania małżeństwa i rozwoju rodziny żydowskiej w Rzeczypospolitej XVIII stulecia 7. Studium, obok omówienia opinii współczesnych o małżeństwach żydowskich i projektów reform, przynosi podstawowe, a do tej pory słabo rozpoznane dane demograficzne dotyczące blisko 5 tys. Żydów zamieszkałych w końcu XVIII stulecia w 15 miastach i 212 wsiach województwa krakowskiego i ziemi wieluńskiej. Badania Profesora dowiodły, że w małych miasteczkach, w których mieszkała większość Żydów, a także we wsiach, wbrew obiegowym opiniom, małżeństwa młodocianych Żydów i Żydówek nie były powszechne, skoro najczęściej zakładano rodzinę po przekroczeniu przez nowożeńców 20. roku życia, a u mężczyzn nawet 25., co wynikało m.in. z trudnej sytuacji gospodarczej Żydów polskich. Tylko Kazimierz koło Krakowa, będący jednym 5 Szczegółowy wykaz prac J. Goldberga zawierają publikacje: List of Publications by Professor Jacob Goldberg, w: Studies in the History of the Jews in Old Poland in Honor of Jacob Goldberg, red. A. Teller, Jerusalem 1998, s ; Bibliografia dorobku naukowego prof. Jakuba Goldberga, oprac. E. Wiatr, A. Sitarek, w:,,należę do polskiej szkoły historycznej. Studia i szkice ofiarowane prof. Jakubowi Goldbergowi z okazji odnowienia doktoratu na Uniwersytecie Łódzkim, red. R. Stobiecki, J. Walicki, Łódź 2010, s J. Goldberg, Żydowscy konwertyci w społeczeństwie staropolskim, w: Społeczeństwo staropolskie, t. 4, red. A. Izydorczyk, A. Wyczański, Warszawa 1986, s Tekst pierwotnie ogłoszony w jęz. angielskim: J. Goldberg, Jewish Marriage in Eighteenth-Century Poland, Polin 10, 1997, s

11 Wspomnienie o Profesorze Jakubie Goldbergu 13 z największych skupisk żydowskich w Rzeczypospolitej w XVIII w., charakteryzował się wczesnymi małżeństwami Żydów. Studium ukazało zarazem częściowo strukturę żydowskich gospodarstw domowych, odrębną od rodzin polskich mieszczan i chłopów, gdyż z dużym udziałem gospodarstw złożonych, tj. małżeństw żyjących w gospodarstwach ich rodziców. Wprawdzie u podłoża zauważonej odmienności leżała instytucja kestu ojcowskiego stołu, zapewniająca byt młodocianym małżonkom przez określony czas, zazwyczaj rok dwa, ale jak słusznie zauważył Jakub Goldberg wiele rodzin żydowskich w realiach ziem polskich pomimo dłuższego stażu małżeńskiego nie tworzyło własnego gospodarstwa, lecz w dalszym ciągu mieszkali u rodziców i byli przez nich żywieni. Oba wspomniane studia wraz z dwunastoma innymi znalazły się w tomie prac wybranych przez samego Profesora, który staraniem m.in. prof. Jerzego Wyrozumskiego ukazał się nakładem Polskiej Akademii Umiejętności już po Jego śmierci 8. A przecież Jakub Goldberg także wieloma innymi studiami nad dziejami gospodarczymi i kulturalnymi Żydów w państwie polsko-litewskim do 1795 r., stojącymi na wysokim poziomie naukowym (faktograficznie i interpretacyjnie), zdobył uznaną pozycję w czołówce historyków. W Polsce po zmianach ustrojowych profesor Jakub Goldberg został uhonorowany doktoratem honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego w 1993 r., cztery lat później został członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Umiejętności, a w 2007 r. członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk. W 2005 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył Go Złotym Krzyżem Zasługi. Na rok przed śmiercią dane Mu było przeżyć jeszcze jedno ze wzruszeń, a mianowicie odnowienie doktoratu po 50 latach od promocji na Uniwersytecie Łódzkim. Moje wspomnienie byłoby niepełne, gdybym nie wskazał na osobowość profesora Jakuba Goldberga. Tylko na pozór wydawał się być chłodny i zdystansowany do swoich rozmówców, zwłaszcza tych, których poznawał po raz pierwszy czy dużo młodszych od Niego. W rzeczywistości był człowiekiem pełnym wewnętrznego ciepła, a osoby, których obdarzył zaufaniem, mogły liczyć na jego bezinteresowną życzliwość i pomoc. Po raz pierwszy spotkałem Profesora ponad ćwierć wieku temu w mieszkaniu mojego Mistrza, profesora Andrzeja Wyczańskiego. Potem były kolejne spotkania i długie rozmowy, najczęściej przy okazji różnych konferencji naukowych, np. w Białymstoku, Krakowie, 8 J. Goldberg, Żydzi w społeczeństwie, gospodarce i kulturze Rzeczypospolitej szlacheckiej, Kraków 2012.

12 14 Cezary Kuklo Warszawie, Paryżu czy w Louvain w 1990 r., kiedy to z wielką życzliwością kibicował mojemu wystąpieniu w konkursie na najlepszą pracę doktorską dotyczącą XVI XVIII stulecia na IX Międzynarodowym Kongresie Historii Gospodarczej. W sposób szczególny zachowuję w pamięci moje ostatnie spotkanie z Profesorem i długie rozmowy w sali uniwersyteckiego szpitala klinicznego późnym latem 2011 r. Pomimo widocznego cierpienia zachowywał pogodę ducha. Powracał w nich nie tylko do rodzinnej Łodzi, tragicznych przeżyć wojennych czy życia w Izraelu; nie brakło w nich także zadumy i autentycznej troski o poziom drukowanych prac, o prawdę w badaniach historycznych, o postawy ludzi, o aktualną kondycję polskiej nauki historycznej, którą na wskroś był przesiąknięty... W życiu prywatnym oparciem dla Niego była żona Olga z domu Mulkiewicz, wybitna znawczyni kultury Żydów polskich, etnolog i etnograf, także profesor Uniwersytetu Hebrajskiego, która towarzyszyła Mu w licznych konferencjach naukowych odbywających się na całym świecie i w wakacyjnych wojażach do Polski, w tym na Podlasie. Profesor zmarł 15 XI 2011 r. w Jerozolimie, a dwa dni później został pochowany na cmentarzu cywilnym w Ejnat w Izraelu. Odszedł wybitny historyk o uznanym autorytecie w nauce światowej, który nie tylko dewizę badawczą, ale i własną postawę życiową zawarł w powiedzeniu: Nie ma historii Żydów bez historii Polski. Nie ma historii Polski bez historii Żydów. Cezary Kuklo

13 ROCZNIKI DZIEJÓW SPOŁECZNYCH I GOSPODARCZYCH Tom LXXII 2012 A R T Y K U Ł Y MIKOŁAJ MALINOWSKI THE COSTS AND BENEFITS OF MICROFINANCE THE MARKET FOR DUTCH EAST INDIA COMPANY TRANSPORTBRIEVEN IN 18TH-CENTURY AMSTERDAM* 1 I ntroduction Access to credit is widely regarded as a prerequisite for economic growth and development. It is believed that a lump sum, once raised, has the capacity to elevate the poor by investing in one s own business or human capital. This idea is known as a microfinance promise. Unfortunately, poor people lack the financial assets required to put up collateral when applying for a loan, as well as the human capital allowing them to make a credible commitment in the eyes of the creditors, thereby locking the underprivileged in a so-called poverty trap. Since, at present, the poor can rarely offer any guarantee, modern microfinance institutions need to find alternative solutions to the problems concerning lack of credibility/collateral. A potential solution could be to make use of a claim to future remuneration as collateral. This, however, gives rise to many problems related to unpredictability about the future and general mistrust. Despite these odds, Amsterdam s financial market in the 17th and 18th centuries was able to create a sustainable microfinance instrument working as a salary loan, i.e. a loan against future remuneration, known as a transportbrief. To explain in further detail, with the use of such document, employees of the Dutch East India Company (hereinafter VOC) were given the * This paper is the outcome of a project organized at Utrecht University about Cost and Benefits of Microfinance (2010/2011). The project was a part of the Academie Assistenten program organized by The Royal Dutch Academy of Science. The author wishes to acknowledge the tremendous input of: Christiaan van Bochove and Oscar Gelderblom in writing this paper, as well as to thank Declan Aylward for his invaluable editorial and linguistic support.

14 16 Mikołaj Malinowski opportunity to sell their future income before having actually earned it, i.e. to obtain a salary loan without needing to use physical assets as collateral. The market created a system of lending using a secondary market acting as an intermediary; in the majority of cases, the transportbrieven were sold not to the person who would be collecting the future remuneration, but to an intermediary who, often on the same day, sold the asset to a professional buyer/creditor. 1 Both the development of the salary loans and the creation of a secondary market were exceptional by early modern standards. 2 What makes the case of the transportbrieven even more interesting is the fact of engaging in trade without the use of financial journalism. Amsterdam was one of the cradles of this kind of journalism, which is crucial for the development of any market as it provides merchants with reliable and accessible information about prices. 3 As every employee differed, for example regarding his occupation, the risks attached to these instruments differed, which resulted in their being non fungible. It was thus impossible to create consistent information relating to their price that would be publishable in a journal. This suggests that traders in the market were able to price the instruments correctly by themselves. The transportbrieven were popular instruments that could be exchanged without the need for physical collateral and financial journalism, as well as developed a secondary market. This paper is intended to explain this phenomenon by answering the research question: how was it possible for a system of salary loans obtained by trading in VOC transportbrieven based on the intermediation of a secondary market to work sustainably? In order to address this issue, several problems require investigation. The first sub-question is: how was a primary market for these instruments possible, i.e. how could they create a credible commitment in the eyes of the buyer of a transportbrief? The second sub-question is: how were the asymmetries of information 1 C. van Bochove, T. van Velzen, Loans for Salaried Employees. The Case of the Dutch East India Company, , Paper presented at EHA Conference, Boston, M. Easterly, Your Job is Your Credit. Creating a Market for Loans to Salaried Employees in New York City , Enterprise & Society, 10, 2009; P. Dickson, The Financial Revolution in England. A Study in the Development of Public Credit, , London, 1967; A.L. Murphy, The Origins of English Financial Markets, Cambridge, J.J. McCusker, The Beginnings of Commercial and Financial Journalism. The Commodity Price Currents, Exchange Rate Currents, and Money Currents of Early Modern Europe, Amsterdam, 1991.

15 The costs and benefits of microfinance 17 overcome in the secondary market? The third sub-question that needs answering concerns the system s long-term sustainability: how could the buyers, given the lack of relevant financial journalism, assess the risk correctly and purchase the instruments at the right price? There are many ideas grouped around contract theory and information economics that provide theoretical insights as to how such a system could have existed. According to Avner Greif, a possibility of an ex-ante commitment to being able and willing to fulfil contractual obligations ex-post is a precondition for any deal to be signed. In his view, institutional developments can explain changes in the markets. This is because they have the power to mitigate the risks and allow debtors to make a credible commitment in the eyes of sceptical creditors. 4 This paper argues that the instrument (i.e. the transportbrief) worked despite the problems mentioned because: (1) there were institutions which mitigated the possible asymmetries of information and risks, thus allowing employees to make a credible commitment, as well as allowing the traders to exchange the transportbrieven; (2) due to specialisation of the buyers of the transportbrieven and their domination in the market, the system was sustainable; despite the lack of financial journalism providing them with ready information, large portfolios allowed the lenders to gain knowledge and assess the risk correctly. This article is divided into seven parts: Part I presents the transportbrieven and their market; Part II describes the sources used; Part III discusses contract theory the contract and information economics, while Parts IV and V deal with the problem of asymmetry of information on the primary market, namely adverse selection and moral hazard respectively. Part VI addresses the problem of the asymmetry of information on the secondary market and Part VII deals with the problem of creating knowledge about the correct pricing of the transportbrieven by specialised buyers, and finally come the summary and conclusions. P art I What is a Transportbrief and Who Trades in it? The VOC, alongside the Navy, was the largest employer in the Republic of the Seven United Provinces. 5 It was created in 1602, when 4 A. Greif, The Fundamental Problem of Exchange. A Research Agenda in Historical Institutional Analysis, European Review of Economic History, 4, J. De Vries, A. van Der Woude, The First Modern Economy. Success, Failure, and Perseverance of the Dutch Economy, , Cambridge, 1997.

16 18 Mikołaj Malinowski competition among numerous independent companies trading with the East-Indies was so stiff and the profit margin so greatly diminished that it threatened the very existence of many independent companies. 6 Promoting the presence of Dutch merchants in the East-Indies was politically justified since the young Republic was interested in cutting the economic bases of its enemies Portugal and Spain, which were also engaged in colonial trade in the region. 7 To ensure its success, the States-General gave the company many economic and political privileges. 8 The company, subdivided into six chambers located in Amsterdam, Middelburg, Enkhuizen, Delft, Hoorn and Rotterdam, developed so rapidly that it required an ever-increasing number of employees. In the 18th century, it was sending between four and seven thousand people each year to the East-Indies. 9 It was forced to find ways of attracting new people to serve with them, which was difficult due to the very long duration of such service. Traditionally, the labour force was accustomed to shorter periods of employment, counted in months rather than years. Therefore, shipping to the East-Indies put the employee in a very different position to joining a crew on a traditional transport or fishing vessel. 10 The extended duration of service created novel problems for employees with respect to their cash flow. The sailor s anticipated prolonged absence required providing a form of sustainable provision for his family; as an employee of the VOC sailing to the East-Indies, he would no longer be capable of providing for his family on a regular basis. 11 Furthermore, employees from outside the city would need money to finance their stay in Amsterdam, while awaiting departure on one of the ships. 12 To address these needs, the VOC offered many ways in which an employee or his family could obtain money. Before commencing employment, upon signing a contract, an employee could receive 6 A. Carlos, S. Nicholas, Giants of an Earlier Capitalism. The Chartered Trading Companies as Modern Multinationals, Business History Review, 62, 1988, no F.S. Gaastra, The Dutch East India Company. Expansion and Decline, Walburg, VOC : 400 Years of Company Law, ed. by E. Gepken-Jager, G. van Solinge, L. Timmerman, Deventer, F.S. Gaastra, op. cit. 10 C. van Bochove, T. van Velzen, op. cit. 11 M. Van Der Heijden, D. Van Den Heuvel, Sailors Families and the Urban Institutional Framework in Early Modern Holland, The History of the Family, 12, M. van Alphen, Handel en Wandel van de Transportkoper: Opkopers van VOC transportbrieven in Enkhuizen ( ), unpublished MA thesis, University of Amsterdam, 1988.

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

I webinarium 18.02.2015

I webinarium 18.02.2015 I webinarium 18.02.2015 Współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013.

Bardziej szczegółowo

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego The Institute of Journalism of Warsaw University Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego MEDIA STUDIES STUDIA MEDIOZNAWCZE Vol. 4 (39) 2009 Nr 4 (39) 2009 Warsaw 2009 Warszawa 2009 SPIS TREŒCI

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland Państwowa Inspekcja Pracy Annotation Główny Inspektorat Pracy ul. Barska 28/30 02-315 Warszawa Rzeczypospolita Polska Polska An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego Zarządzanie Publiczne, 4(16)/2011, s. 95 118 Kraków 2012 Published online June 29, 2012 Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

WROCŁAWSKIE STUDIA POLITOLOGICZNE 18/2015

WROCŁAWSKIE STUDIA POLITOLOGICZNE 18/2015 WROCŁAWSKIE STUDIA POLITOLOGICZNE 18/2015 Rada Naukowa Andrzej Antoszewski (Uniwersytet Wrocławski) Wiesław Bokajło (Uniwersytet Wrocławski) Nebojša Blanuša (Uniwersytet w Zagrzebiu) Zbigniew Czachór (UAM

Bardziej szczegółowo

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+ Goodman Kraków Airport Logistics Centre 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth Goodman Kraków Airport Logistics Centre ul. Komandosów 1, 32-085 Modlniczka Goodman

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Cel szkolenia. Konspekt

Cel szkolenia. Konspekt Cel szkolenia About this CourseThis 5-day course provides administrators with the knowledge and skills needed to deploy and ma Windows 10 desktops, devices, and applications in an enterprise environment.

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

Nr 1(3)/2013 Rok wyd. III Cena 27,30 zł (w tym 5% VAT) ISSN 2083-4330

Nr 1(3)/2013 Rok wyd. III Cena 27,30 zł (w tym 5% VAT) ISSN 2083-4330 CZASOPISMO PRAWNICZE WYŻSZEJ SZKOŁY ZARZĄDZANIA I PRAWA IM. HELENY CHODKOWSKIEJ W WARSZAWIE Nr 1(3)/2013 Rok wyd. III Cena 27,30 zł (w tym 5% VAT) ISSN 2083-4330 Redaktor naczelny: Waldemar J. Wołpiuk

Bardziej szczegółowo

Polska Federacja Klubów Business and Professional Women

Polska Federacja Klubów Business and Professional Women Polska Federacja Klubów Business and Professional Women 5 października 2013 roku zainaugurowała we Dworze Podstolice Kampanię EQUAL PAY DAY na lata 2014-2015 pod hasłem: JOINT ACTION WSPÓLNA AKCJA. Polska

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989 Eustachy Kossakowski, 1983-1989 dimensions: 40 x 29 cm technique: 12 color prints on Hahnemuhle Photo Rag 308 g/m² paper made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 9. Część 1. Sytuacja rodzin i wyzwania wobec polityki rodzinnej a sytuacja na rynku pracy wybrane aspekty

Wstęp... 9. Część 1. Sytuacja rodzin i wyzwania wobec polityki rodzinnej a sytuacja na rynku pracy wybrane aspekty Spis treści Wstęp... 9 Część 1. Sytuacja rodzin i wyzwania wobec polityki rodzinnej a sytuacja na rynku pracy wybrane aspekty Adam Kubów: Bariery aktywności zawodowej rodziców wychowujących dzieci... 13

Bardziej szczegółowo

PROBLEMATYKA DECYZJI I KOMPETENCJI FINANSOWYCH OSÓB STARSZYCH W UJĘCIU EKONOMICZNYM

PROBLEMATYKA DECYZJI I KOMPETENCJI FINANSOWYCH OSÓB STARSZYCH W UJĘCIU EKONOMICZNYM PROBLEMATYKA DECYZJI I KOMPETENCJI FINANSOWYCH OSÓB STARSZYCH W UJĘCIU EKONOMICZNYM dr Sylwia Pieńkowska-Kamieniecka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie dr Joanna Rutecka Szkoła Główna Handlowa

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers 10-12 milionów Romów w Europie 6 milionów mieszkających w U E Irlandia Polska Republika Czeska Turcja Populacja społeczności romskiej w liczbach Irlandia Polska

Bardziej szczegółowo

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent How To Start a BUSINESS Agenda Steps to build a business Examples: Qualix Comergent 1 Idea The Idea is a Piece of a Company 4 2 The Idea is a Piece of a Company Investing_in_New_Ideas.wmv Finding_the_Problem_is_the_Hard_Part_Kevin

Bardziej szczegółowo

International Baccalaureate Diploma Programme. w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza

International Baccalaureate Diploma Programme. w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza nternational Baccalaureate Diploma Programme w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza nternational Baccalaureate Organization Główną siedzibą organizacji jest Genewa, Szwajcaria. Programy:

Bardziej szczegółowo

POLSKIE TOWARZYSTWO AFRYKANISTYCZNE

POLSKIE TOWARZYSTWO AFRYKANISTYCZNE POLSKIE TOWARZYSTWO AFRYKANISTYCZNE NR 39/2014 WARSZAWA SPIS TREŚCI In memoriam Profesor Władysław Filipowiak (1926 2014) Słowo o historii szczecińskiej afrykanistyki Jacek Łapott...............................................9

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Dom Development S.A., Pl. Piłsudskiego 3, 00-078 Warsaw

Dom Development S.A., Pl. Piłsudskiego 3, 00-078 Warsaw Jarosław Szanajca President of the Management Board Age: 45 Higher, Master of Law, Department of Law and Administration, Warsaw University 1996 present Dom Development S.A. in Warsaw, President of the

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach. Część I

Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach. Część I Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach Część I Szczecin 2013 Tytuł monografii naukowej: Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych

Bardziej szczegółowo

Drodzy Czytelnicy! Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, Biblioteka

Drodzy Czytelnicy! Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, Biblioteka Drodzy Czytelnicy! W kolejnym roku oddajemy w Wasze ręce nasze naukowe Czasopismo Ekonomia i Zarządzanie, które jest tworzone dzięki współpracy z pracownikami naukowymi z dziedzin Nauk Ekonomicznych.,

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI UKRAIŃSKO-POLSKIE W LATACH 1917 1923

STOSUNKI UKRAIŃSKO-POLSKIE W LATACH 1917 1923 STOSUNKI UKRAIŃSKO-POLSKIE W LATACH 1917 1923 THE POZNAŃ SOCIETY FOR THE ADVANCEMENT OF THE ARTS AND SCIENCES INSTITUTE OF EUROPEAN CULTURE, ADAM MICKIEWICZ UNIVERSITY IN POZNAŃ GNIEZNO EUROPEAN STUDIES

Bardziej szczegółowo

WYKLUCZENIE CYFROWE NA RYNKU PRACY. redakcja naukowa Elżbieta Kryńska i Łukasz Arendt

WYKLUCZENIE CYFROWE NA RYNKU PRACY. redakcja naukowa Elżbieta Kryńska i Łukasz Arendt WYKLUCZENIE CYFROWE NA RYNKU PRACY redakcja naukowa Elżbieta Kryńska i Łukasz Arendt Warszawa 2010 SPIS TREŚCI WYKAZ UŻYWANYCH SKRÓTÓW 9 V WPROWADZENIE - ZARYS PROBLEMATYKI BADAWCZEJ (Elżbieta Kryńska,

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania Specjalność: Inwestycje Kapitałowe i Strategie Finansowe Przedsiębiorstw Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Michał Goc Praca

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH INŻYNIERIA W ROLNICTWIE. MONOGRAFIE 16 ENGINEERING IN AGRICULTURE. MONOGRAPHS 16 WIESŁAW GOLKA TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH TRANSPORTATION IN RURAL FAMILY FARMS Falenty 2014 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

OPEN ACCESS LIBRARY. Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej. Jarosław Konieczny. Volume 4 (22) 2013

OPEN ACCESS LIBRARY. Kształtowanie struktury i własności użytkowych umacnianej wydzieleniowo miedzi tytanowej. Jarosław Konieczny. Volume 4 (22) 2013 OPEN ACCESS LIBRARY SOWA Scientific International Journal of the World Academy of Materials and Manufacturing Engineering publishing scientific monographs in Polish or in English only Published since 1998

Bardziej szczegółowo

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki 2017-2018 Zanim zaczniesz wypełniać formularz, zapoznaj się z Instrukcjami! Imię i nazwisko:

Bardziej szczegółowo

Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK

Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK Polish Academy of Sciences Institute of the History of Science Team for

Bardziej szczegółowo

Adam Kozierkiewicz JASPERS

Adam Kozierkiewicz JASPERS Adam Kozierkiewicz JASPERS Europa 2020 Flagship initiatives Priorities Targets Digital agenda for Europe Innovation Union Youth on the move Resource efficient Europe An industrial policy for the globalisation

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool:

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: posiadają odpowiednie kwalifikacje, przygotowanie pedagogiczne oraz doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą, stosują w swojej

Bardziej szczegółowo

Adult Education and Lifelong Learning

Adult Education and Lifelong Learning Adult Education and Lifelong Learning Adult Education Centers can provide a number of courses many of which are free to the learner. For information on the courses they provide visit www.lincolnshire.gov.uk/

Bardziej szczegółowo

Szlaki handlowe w średniowieczu między Wisłą a Pilicą

Szlaki handlowe w średniowieczu między Wisłą a Pilicą Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Szlaki handlowe w średniowieczu między Wisłą a Pilicą zestawienie bibliograficzne w wyborze Wybór i opracowanie Marta Boszczyk Kielce 2013 Korekta Bożena Lewandowska

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

Numer 3 (67) 2013 Warszawa 2013

Numer 3 (67) 2013 Warszawa 2013 Numer 3 (67) 2013 Warszawa 2013 Sto dwudziesta dziewiàta publikacja Programu Wydawniczego Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego Redaktor naczelny: prof. dr hab. Dariusz Milczarek Zast pca redaktora

Bardziej szczegółowo

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+ Goodman Poznań Airport 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business Goodman Poznań Airport ul. Batorowska 35, 62-081 Wysogotowo, Poznań Najlepsze miejsce dla biznesu Goodman

Bardziej szczegółowo

90-lecie. Prof. zw. dr hab. inż. Zbigniew Kikiewicz

90-lecie. Prof. zw. dr hab. inż. Zbigniew Kikiewicz 90-lecie Prof. zw. dr hab. inż. Zbigniew Kikiewicz Kariera naukowa Prof. Zbigniew Kikiewicz urodził się 21 lutego 1924 roku w Białymstoku. W 1945 roku rozpoczął studia na Politechnice Łódzkiej jako jeden

Bardziej szczegółowo

Problemy nauki i szkolnictwa wyższego

Problemy nauki i szkolnictwa wyższego Problemy nauki i szkolnictwa wyższego SPIS TREŚCI Ryszard Maciołek, Wiesław Maik, Krzysztof Sikora WPROWADZENIE 11 Część I NAUKA 15 Zbyszko Chojnicki NAUKA JAKO SYSTEM SPOŁECZNO-POZNAWCZY 17 Jan Woleński

Bardziej szczegółowo

PROBLEMATYKA WDROŻEŃ PROJEKTÓW INFORMATYCZNYCH W INSTYTUCJACH PUBLICZNYCH

PROBLEMATYKA WDROŻEŃ PROJEKTÓW INFORMATYCZNYCH W INSTYTUCJACH PUBLICZNYCH Zarządzanie Publiczne, vol. 1(14), pp. 63-73 Kraków 2012 Published online June 29, 2012 DOI 10.4467/20843968ZP.12.016.0483 PROBLEMATYKA WDROŻEŃ PROJEKTÓW INFORMATYCZNYCH W INSTYTUCJACH PUBLICZNYCH Beata

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

raca Polaków w Niemczech

raca Polaków w Niemczech Edward Marek raca Polaków w Niemczech P ółtora wieku emigracji zarobkowej Warszawa 2008 3 Spis treści WPROWADZENIE... 9 Rozdział pierwszy WYCHODŹSTWO ZAROBKOWE POLAKÓW DO NIEMIEC DO ZAKOŃCZENIA I WOJNY

Bardziej szczegółowo

OBLICZA POLITYKI. pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO WARSZAWA 2009 V0L

OBLICZA POLITYKI. pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO WARSZAWA 2009 V0L SUB Hamburg II A/526037 OBLICZA POLITYKI pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego 13 WARSZAWA 2009 V0L INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO V0L13 Spis treści Wprowadzenie 9 STUDIA

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH

6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH 6. FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW INSTYTUCJA: UNIWERSYTET OPOLSKI-INSTYTUT NAUK PEDAGOGICZNYCH MIASTO: OPOLE STANOWISKO: ADIUNKT DYSCYPLINA NAUKOWA: PEDAGOGIKA, SPECJALNOŚĆ-PRACA SOCJALNA DATA OGŁOSZENIA:...20

Bardziej szczegółowo

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 POLSKA AKADEMIA NAUK KANCELARIA PAN KOMITET PROGNOZ POLSKA 2000 PLUS' EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 EUROPĘ IN THE PERSPECTIVE TO 2050 Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Uwagi wstępne 10 EUROPA 2050 - WYZWANIA

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia Poland Tender Oferta przetargu Nazwa Dostawa oprogramowania komputerowego umożliwiającego tworzenie opracowań statystycznych obrazujących gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Miejscowość

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM

FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM FORMULARZ APLIKACYJNY CERTYFIKACJI STANDARDU GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY GLOBALG.A.P. CHAIN OF CUSTODY APPLICATION FORM F I L E : Nazwa Firmy Name of the company VAT VAT number Adres (siedziby, dla której

Bardziej szczegółowo

STUDIA TURYSTYKI I REKREACJI W POLSCE

STUDIA TURYSTYKI I REKREACJI W POLSCE Zygmunt Jaworski STUDIA TURYSTYKI I REKREACJI W POLSCE Programy i podmioty propozycje standardów Tourism and recreation studies in Poland Syllabuses and subjects propositions of standards Warszawa 2008

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a w perspektywie roku 2020 Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Wrocław 2010 Spis treści Wprowadzenie...7 1. Szanse i zagrożenia dla rozwoju Polski

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

Metropolization : Local Development and Government in Poland

Metropolization : Local Development and Government in Poland Metropolization : Local Development and Government in Poland Lydia COUDROY DE LILLE Université Lumière-Lyon 2 & Centre Géophile - Ecole Normale Supérieure de Lettres et Sciences Humaines de Lyon OCDE-

Bardziej szczegółowo

Migracja powrotna korzyścią dla regionu. This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF.

Migracja powrotna korzyścią dla regionu. This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Migracja powrotna korzyścią dla regionu Regions benefitting from returning migrants 3CE346P1 www.re-migrants.eu Wyniki internetowych sondaży Thank you for your attention! przeprowadzonych wśród emigrantów

Bardziej szczegółowo

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland OECD Przegląd krajowej polityki miejskiej National Urban Policy Review of Poland 17-19 19 March 2010 ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland Zygmunt Ziobrowski Instytut Rozwoju Miast The

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education, Krakow URSZULA MIĄZEK, MARIA

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Miejsce na naklejkę z kodem szkoły dysleksja MJA-R2A1P-062 EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY ARKUSZ III MAJ ROK 2006 Czas pracy 110 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy

Bardziej szczegółowo

NEW CUSTOMER CONSULTATION QUESTIONNAIRE KWESTIONARIUSZ KONSULTACYJNY DLA NOWEGO KLIENTA

NEW CUSTOMER CONSULTATION QUESTIONNAIRE KWESTIONARIUSZ KONSULTACYJNY DLA NOWEGO KLIENTA NEW CUSTOMER CONSULTATION QUESTIONNAIRE KWESTIONARIUSZ KONSULTACYJNY DLA NOWEGO KLIENTA 1. CLIENT: KLIENT: 2. CONTACT: KONTAKT: 3. DATE: DATA: 4. CONSULTANT: KONSULTANT: 5. VENUE: MIEJSCE: 6. Briefly summarize

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 5/2015 z 10 lutego 2015 r.

Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 5/2015 z 10 lutego 2015 r. Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 5/2015 z 10 lutego 2015 r. w sprawie: wprowadzenia wzorów dokumentów dotyczących stron tytułowych rozpraw doktorskich, oświadczeń doktorantów o autorskim charakterze

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

Privacy policy. Polityka prywatności. www.wochen-office.com. office@wochen-offce.com 0048 667-352-102 0048 501-059-473

Privacy policy. Polityka prywatności. www.wochen-office.com. office@wochen-offce.com 0048 667-352-102 0048 501-059-473 Privacy policy Polityka office@wochen-offce.com 0048 667-352-102 0048 501-059-473 registration / correspondence address: 05-850 Ożarów Mazowiecki ul. Dmowskiego 70A/37 Polska / Poland The personal / business

Bardziej szczegółowo

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF By 0 - Are you searching for Perspektywy pdf Books? Now, you will be happy that Perspektywy PDF is available at our online library

Bardziej szczegółowo

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Iwona Nurzyńska Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk Warszawa 2011 Iwona Nurzyńska European

Bardziej szczegółowo

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku I NSTYTUT GEOGRAFII I GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ W YŻSZEJ SZKOŁY GOSPODARKI W BYDGOSZCZY Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku Problemy rozwoju, przekształceń strukturalnych i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy Spis treści Sposoby na udaną rozmowę kwalifikacyjną...5 Lista czasowników, które warto znać i zastosować podczas rozmowy kwalifikacyjnej...9 Lista przymiotników opisujących charakter... 11 Dla pracodawcy:

Bardziej szczegółowo

Galeria Handlowa Starogard Gdański

Galeria Handlowa Starogard Gdański Galeria Handlowa Starogard Gdański Parkridge Retail Miasto Starogard Gdański leży w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego, w pobliżu Borów Tucholskich, nad rzeką Wierzycą na Pojezierzu Starogardzkim.

Bardziej szczegółowo

POLISH CULTURAL FOUNDATION

POLISH CULTURAL FOUNDATION 177 Broadway Clark, New Jersey 07066 Tel: 732-382-7197 Fax: 732-382-7169 web: www.pcfnj.org e-mail: pcf@pcfnj.org Accept our cordial invitation to JOIN TODAY! Come visit and experience our hospitality.

Bardziej szczegółowo

LICENCJA 2016 ROYALTIES 2016

LICENCJA 2016 ROYALTIES 2016 1 p a g e LICENCJA 2016 ROYALTIES 2016 Zaproszona Grupa The guest group Potwierdzam, że program prezentowany przez Zespół ma charakter tracycyjny, stanowi część folkloru kraju pochodzenia i jest wolny

Bardziej szczegółowo

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL

PLSH1 (JUN14PLSH101) General Certificate of Education Advanced Subsidiary Examination June 2014. Reading and Writing TOTAL Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Section Mark Polish Unit 1 Reading and Writing General Certificate of Education Advanced Subsidiary

Bardziej szczegółowo

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies 544524-TEMPUS-1-2013-1-PL-TEMPUS-SMHES Qualifications Frameworks for Environmental Studies at Ukrainian Universities Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental

Bardziej szczegółowo