Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia"

Transkrypt

1 Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia Górnośląski Związek Metropolitalny listopad 2008 r.

2 materiały i konsultacje merytoryczne dr Krzysztof Wrana Akademia Ekonomiczna w Katowicach mgr Krzysztof Moruś Komunikacyjny Związek Komunalny GOP mgr Wojciech Gorgoń Komunikacyjny Związek Komunalny GOP dr Janusz Krupanek Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych dr Beata Witkowska-Kita Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego dr inż. Ireneusz Baic Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego dr inż. arch. Justyna Gorgoń Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych przedstawiciele urzędów miast GZM problematyka gospodarcza problematyka komunikacyjno-transportowa problematyka komunikacyjno-transportowa problematyka ochrony środowiska problematyka gospodarki odpadami problematyka gospodarki odpadami problematyka przestrzenna konsultacje merytoryczne treści dokumentu opracowanie merytoryczne i redakcyjne mgr Bogna Gwoździewicz - pracownik biura GZM ds. strategii i rozwoju mgr inż. arch. Agnieszka Szczepańska-Góra - pracownik biura GZM ds. strategii i rozwoju mgr Filip Helbig - pracownik biura GZM ds. funduszy europejskich opracowanie map Przedsiębiorstwo projektowo-usługowe INKOM S.C Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Ośrodek Monitoringu Jakości Wód

3 Spis treści SPIS TABEL... 5 SPIS RYSUNKÓW... 6 SPIS MAP... 7 WYKAZ ZASTOSOWANYCH SKRÓTÓW... 8 WSTĘP OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA METROPOLII SILESIA Lokalizacja Metropolii Silesia Powierzchnia miast i ludność Metropolia Silesia na tle innych metropolii krajowych ANALIZA STANU ISTNIEJĄCEGO Gospodarka i usługi Ogólna charakterystyka gospodarki Tereny aktywności gospodarczej Inwestycje w Metropolii Silesia Główne gałęzie przemysłu i usług Działalność innowacyjna przedsiębiorstw Nauka i edukacja Medycyna i ochrona zdrowia Kultura i turystyka Transport Transport drogowy Transport kolejowy Transport lotniczy Transport wodny Infrastruktura logistyczna Transport publiczny Środowisko Środowisko wodne Środowisko przyrodnicze Zagospodarowanie powierzchni ziemi Powietrze atmosferyczne Klimat akustyczny Świadomość ekologiczna mieszkańców Metropolii Silesia Zarządzanie środowiskiem

4 2.4. Gospodarka odpadami Odpady pochodzące z sektora komunalnego Odpady pochodzące z sektora gospodarczego Przestrzeń miast i warunki życia Struktura funkcjonalno-przestrzenna Metropolii Silesia Infrastruktura sportu i wypoczynku Zdrowie i bezpieczeństwo publiczne Wizerunek miast Metropolii Silesia PODSUMOWANIE WNIOSKI

5 SPIS TABEL Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia Nr tabeli Tytuł Nr strony Tabela 1 Powierzchnia, liczba ludności i prognozy demograficzne 13 Tabela 2 Stopa bezrobocia w Metropolii Silesia w I połowie 2008 r. 15 Tabela 3 Struktura szkolnictwa w Metropolii Silesia w roku szkolnym 2006/07 28 Tabela 4 Wykaz uczelni wyższych publicznych i niepublicznych w Metropolii Silesia 28 Tabela 5 Długość sieci drogowej w Metropolii Silesia o nawierzchni twardej 39 Tabela 6 Operacje lotnicze oraz liczba pasażerów odprawiana w MPL Katowice 46 Tabela 7 Praca eksploatacyjna transportu publicznego wykonywana na terenie Metropolii Silesia w podziale na trakcje 49 Tabela 8 Długość sieci tramwajowej w Metropolii Silesia 51 Tabela 9 Ilości ścieków odprowadzanych z terenu Metropolii Silesia 55 Tabela 10 Zestawienie powierzchni lasów i parków spacerowowypoczynkowych w Metropolii Silesia 57 Tabela 11 Formy ochrony przyrody występujące na terenie Metropolii Silesia 57 Tabela 12 Szacunkowa ilość poszczególnych rodzajów odpadów niebezpiecznych w strumieniu odpadów komunalnych na 61 terenie Metropolii Silesia Tabela 13 Zestawienie informacji na temat lokalizacji, stanu formalnoprawnego i pojemności czynnych składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, na których są 64 składowane odpady komunalne w Metropolii Silesia - stan na r. Tabela 14 Zestawienie informacji na temat lokalizacji, stanu formalnoprawnego i zdolności przerobowej sortowni odpadów 64 komunalnych w Metropolii Silesia stan na r. Tabela 15 Zestawienie informacji na temat lokalizacji, stanu formalnoprawnego i zdolności przerobowej kompostowni odpadów komunalnych w Metropolii Silesia - stan na r. Tabela 16 Zagospodarowanie odpadów z sektora gospodarczego na terenie Metropolii Silesia 68 5

6 SPIS RYSUNKÓW Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia Nr rysunku Tytuł Nr strony Rysunek 1 Porównanie powierzchni poszczególnych miast Metropolii Silesia 13 Rysunek 2 Porównanie liczby ludności w poszczególnych miastach Metropolii Silesia 14 Rysunek 3 Gęstość zaludnienia w poszczególnych miastach Metropolii Silesia 14 Rysunek 4 Stosunek liczby ludności w Metropolii Silesia i innych wybranych polskich metropoliach 16 Rysunek 5 Stosunek powierzchni [km2] Metropolii Silesia i innych wybranych polskich metropolii 16 Rysunek 6 Gęstość zaludnienia w Metropolii Silesia i innych wybranych polskich metropoliach 17 Rysunek 7 Węzłowe położenie województwa śląskiego i Metropolii Silesia 38 Rysunek 8 Europejski system dróg wodnych 48 Rysunek 9 Szerokotorowe połączenie kolejowe Władywostok Sławków 49 Rysunek 10 Ilości odpadów komunalnych wytworzonych na terenie poszczególnych miast Metropolii Silesia w 2006 r. 62 z uwzględnieniem sposobów ich unieszkodliwiania Rysunek 11 Ilości odpadów przemysłowych wytworzonych na terenie GZM w 2006 r. w poszczególnych grupach 67 Rysunek 12 Ilości niebezpiecznych odpadów przemysłowych wytworzonych na terenie GZM w 2006 r. w poszczególnych grupach 67 6

7 SPIS MAP Nr mapy Tytuł Nr strony Mapa 1 Schematyczna lokalizacja Metropolii Silesia na tle Europy 11 Mapa 2 Lokalizacja Metropolii Silesia na tle województwa śląskiego 12 Mapa 3 Wybrany potencjał gospodarczy w Metropolii Silesia 24 Mapa 4 Uczelnie publiczne i niepubliczne w Metropolii Silesia wraz z placówkami filialnymi 31 Mapa 5 Zakłady lecznictwa zamkniętego oraz placówki dydaktyczne Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Metropolii Silesia 32 Mapa 6 Potencjał kulturalny Metropolii Silesia wybrane obiekty 35 Mapa 7 Wybrane zabytkowe obiekty sakralne i o walorach historycznych w Metropolii Silesia 36 Mapa 8 Wybrane elementy dziedzictwa kultury przemysłowej w Metropolii Silesia 37 Mapa 9 Główny układ komunikacji kołowej w Metropolii Silesia 41 Mapa 10 Przepustowość układu drogowego Metropolii Silesia w stanie istniejącym 42 Mapa 11 Główny układ komunikacji kolejowej w Metropolii Silesia 45 Mapa 12 Główny układ komunikacji publicznej w Metropolii Silesia 53 Mapa 13 Klasyfikacja zagrożenia jednolitych części wód rzek w Metropolii Silesia 54 Mapa 14 Rozmieszczenie zakładów zagospodarowania i unieszkodliwiania odpadów komunalnych 63 i niebezpiecznych w Metropolii Silesia Mapa 15 Wybrane tereny wypoczynku i rekreacji w Metropolii Silesia 73 Mapa 16 Potencjał sportowy Metropolii Silesia wybrane obiekty 74 Mapa 17 Schemat ścieżek rowerowych w Metropolii Silesia 75 7

8 WYKAZ ZASTOSOWANYCH SKRÓTÓW AE ASP BAT DTŚ EMAS EOG GAPP GARR GCK GDDKiA GIG GUS GZM JBR KPP KG PSP KPZK KSSE KWP Skrót KZK GOP M MPL Katowice MZK Tychy NFOŚiGW NFZ NGO PFRON PKB PKM Jaworzno PKP PLK S.A. PŚ PTTK PUP RZGW SP ZOZ LPR ŚZGiP ŚKUP UŚ WFOŚiGW WIOŚ WSO WUP Pełna nazwa Akademia Ekonomiczna w Katowicach Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach Najlepsza dostępna technika Drogowa Trasa Średnicowa Wspólnotowy System Ekozarządzania i Audytu Europejski Obszar Gospodarczy Górnośląska Agencja Przekształceń Przedsiębiorstw S.A. Górnośląska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. w Katowicach Górnośląskie Centrum Kultury w Katowicach Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Główny Instytut Górnictwa Główny Urząd Statystyczny Górnośląski Związek Metropolitalny Jednostki badawczo-rozwojowe Komendy Powiatowe Policji Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej Koncepcja Polityki Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna Komenda Wojewódzka Policji Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego mieszkaniec Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice Miejski Zarząd Komunikacji w Tychach Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Zdrowia Organizacje pozarządowe Państwowy Fundusz Osób Niepełnosprawnych Projekt Krajowy Brutto Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej Jaworzno Sp. z o.o. Polskie Koleje Państwowe Polskie Linie Kolejowe S.A. Politechnika Śląska Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze Powiatowy Urząd Pracy Rejonowy Zarząd Gospodarki Wodnej Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Lotnicze Pogotowie Ratunkowe Śląski Związek Gmin i Powiatów Śląskiej Karty Usług Publicznych Uniwersytet Śląski Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska Wojewódzki System Opadowy Wojewódzki Urząd Pracy 8

9 WSTĘP Niniejszy Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia obejmuje zbiorcze informacje na temat 14 miast wchodzących w skład Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (GZM) powołanego do istnienia w 2007 r. z inicjatywy władz samorządowych. Tworzą one Metropolię Silesia, obejmującą miasta na prawach powiatu, tj.: Bytom, Chorzów, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Jaworzno, Katowice, Mysłowice, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Świętochłowice, Tychy, Zabrze. Celem opracowania Raportu jest zebranie aktualnych informacji o rożnych obszarach funkcjonowania miast GZM, a przede wszystkim o stale zmieniającej się ich strukturze gospodarczej i społecznej oraz wskazanie najbardziej newralgicznych dziedzin życia, które wymagają poprawy. Rozpoznanie stanu istniejącego 14 miast, będzie stanowiło podstawę do monitorowania dynamiki zachodzących zmian w dalszej perspektywie czasowej i podejmowania stosownych działań. Jest to pierwszy tego typu dokument opracowany dla miast GZM, a zawarte w nim informacje będą podstawą do formułowania zapisów dokumentów strategicznych dla funkcjonowania Metropolii Silesia. W niniejszym dokumencie podjęto ponadto próbę porównania sytuacji społecznogospodarczej Metropolii Silesia do innych krajowych ośrodków metropolitalnych. Przedstawienie Metropolii Silesia na tle międzynarodowym wymaga odrębnego i pogłębionego opracowania, w oparciu o zdefiniowane kryteria porównywalności wybranych metropolii. W chwili obecnej trudno jest zdefiniować jednoznaczny punkt odniesienia do porównań (różny jest bowiem sposób klasyfikowania metropolii europejskich, a dane podawane są w odniesieniu do tzw. wielkich miast lub regionów). Z uwagi na zbliżone uwarunkowania i procesy rozwoju społecznogospodarczego Metropolia Silesia mogłaby być porównywana do tzw. starych okręgów przemysłowych Europy. Dziś Metropolia Silesia zaliczana jest do tzw. metropolii słabych, tj. IV kategorii europejskich obszarów wzrostu (ang. MEGA) 1, obejmujących łącznie 22 miasta, w tym 6 polskich, tj.: Poznań, Wrocław, Kraków, Szczecin, Łódź, Gdańsk-Gdynia oraz 16 europejskich: Bordeaux, Bukareszt, Cork, Genua, Le Havre, Ljubljana, Porto, Ryga, Sewilla, Sofia, Southampton, Tallin, Timisoara, Turku, Wilno, Valetta. Do najbardziej konkurencyjnych miast europejskich zalicza się Londyn i Paryż (o funkcji tzw. węzłów o znaczeniu globalnym). Natomiast Berlin, Rzym i Madryt to I i II kategoria ośrodków metropolitalnych (tzw. motorów Europy i silnych ośrodków), do których nie zalicza się żadne polskie miasto. W III kategorii Europejskich Obszarów Wzrostu mieści się Warszawa. 1 Wg projektu badawczego Programu Europejskiej Sieci Obserwacyjnej Rozwoju Terytorialnego i Spójności Terytorialnej (EPSON ): Potential for polycentric development in Europe. Project report 9

10 1. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA METROPOLII SILESIA 1.1. Lokalizacja Metropolii Silesia W strukturze przestrzennej województwa śląskiego 2 (patrz: mapa 2): - Metropolia Silesia to węzłowa część Aglomeracji Górnośląskiej 3 ; - Aglomeracja Górnośląska to główna część obszaru metropolitalnego, jednego z czterech kreowanych wokół aglomeracji województwa śląskiego, tj.: Aglomeracji Częstochowskiej (na północy), Aglomeracji Bielsko-Bialskiej (na południu) i Aglomeracji Rybnickiej (na zachodzie). Atuty lokalizacyjne wynikają z: relatywnie bliskiej dostępności portów lotniczych, tj. w: Pyrzowicach - ok. 15 km od północnej granicy GZM, Krakowie - ok. 40 km od wschodniej granicy GZM, Wrocławiu - ok. 160 km od zachodniej granicy GZM, Ostrawie - ok. 112 km od południowej granicy GZM; sąsiedztwa terenów atrakcyjnych pod względem turystyczno-wypoczynkowym oraz kulturalno-sakralnym, tj. Beskidy i Jura Krakowsko-Częstochowska oraz miasta: Bielsko-Biała, Częstochowa, Pszczyna, Tarnowskie Góry; To korzystne położenie geograficzne Metropolii Silesia w skali województwa śląskiego i wobec krajów ościennych wpływa na koncentrowanie się tu ważnych układów komunikacyjnych drogowych i kolejowych o zasięgu krajowym i międzynarodowym. Uwarunkowania lokalizacyjne Metropolii Silesia predestynują ten obszar do wielopłaszczyznowej współpracy z sąsiednimi metropoliami w kraju i za granicą, tj.: Krakowem 4 (potencjalnym Krakowskim Obszarem Metropolitalnym) jako silnym ośrodkiem akademickim i kulturalnym, Ostrawą 5 - północnomorawską metropolią jako ważnym elementem układu komunikacyjnego Europy gwarantującego dostęp do krajów Europy Południowej. Te trzy ośrodki stanowić mogą podstawę do tworzenia układu policentrycznego konkurencyjnego w stosunku do innych organizmów miejskich Europy. Docelowo pozwoli to na wzrost znaczenia Metropolii Silesia w systemie europejskim. 2 Cztery obszary metropolitalne wraz z aglomeracjami wyznaczone zostały w Planie zagospodarowania przestrzennego województwa śląskiego oraz Strategii rozwoju województwa śląskiego na lata ; 3 Aglomeracja Górnośląska obejmuje łącznie 24 miasta i gminy zgodnie z Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, 2004 r. 4 Kraków - jako historyczne miasto, bardzo znane za granicą powszechnie kojarzące się z bardzo dobrą siecią placówek naukowych i dydaktycznych oraz zapleczem turystycznym i kulturalnym, a także z uwagi na bliskość położenia w stosunku do Metropolii Silesia - jest potencjalnie najcenniejszym, spośród dużych polskich ośrodków miejskich, partnerem do zawiązania ścisłej, wielosektorowej współpracy. 5 Ostrawa pod względem komunikacyjnym położona jest w europejskim korytarzu północ-południe wyznaczanym przez przebieg budowanej autostrady A-1 oraz istniejącej drogi krajowej DK78, otwierający dla Metropolii Silesia dostępność do rynków Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej oraz innych krajów południowej Europy. To ważny węzeł komunikacyjny z gęstą siecią komunikacji miejskiej, 5 stacjami kolejowymi oraz międzynarodowym lotniskiem Mosznow. Ostrawa to również miasto przemysłowe, w którym podobnie jak w miastach Metropolii Silesia obecne są silne tradycje górnicze. 10

11 Mapa 1 Schematyczna lokalizacja Metropolii Silesia na tle Europy (źródło: Metropolis) 11

12 Mapa 2 Lokalizacja Metropolii Silesia na tle województwa śląskiego 12

13 1.2. Powierzchnia miast i ludność Podstawowe dane statystyczne o miastach Metropolii Silesia przedstawiają: tabela 1 oraz rys. 1, 2 i 3. Tabela 1 Lp. Powierzchnia, liczba ludności i prognozy demograficzne Miasto GZM Powierzchnia [km 2 ] Ludność stan na r. [tys.] Prognoza ludności na [tys.] Spadek 1 Bytom ,8 139,3 24,6 2 Chorzów ,7 86,9 23,6 3 Dąbrowa Górnicza ,8 114,1 11,4 4 Gliwice ,4 162,0 17,9 5 Jaworzno ,5 85,3 10,7 6 Katowice ,2 250,3 19,8 7 Mysłowice 66 74,9 68,4 8,7 8 Piekary Śląskie 40 59,1 48,7 17,6 9 Ruda Śląska ,6 101,8 29,6 10 Siemianowice Śląskie 25 71,6 59,8 16,5 11 Sosnowiec ,6 184,6 17,1 12 Świętochłowice 13 54,5 46,0 15,6 13 Tychy ,8 110,7 14,7 14 Zabrze ,1 147,0 22,3 RAZEM , ,9 18,9 (źródło: GUS [%] 0,0 50,0 100,0 150,0 200,0 Bytom Chorzów Dąbrowa Górnicza Gliwice Jaworzno Katowice Mysłowice Piekary Śląskie Ruda Śląska Siemianowice Śląskie Sosnowiec Świętochłowice Tychy Zabrze powierzchnia [km2] Rys. 1 Porównanie powierzchni poszczególnych miast Metropolii Silesia 6 GUS [http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/katow/assets_07p04_08.pdf] 13

14 Bytom Chorzów Dąbrowa Górnicza Gliwice Jaworzno Katowice Mysłowice Piekary Śląskie Ruda Śląska Siemianowice Śląskie Sosnowiec Świętochłowice Tychy Zabrze ludnośd [tys.] Rys. 2 Porównanie liczby ludności w poszczególnych miastach Metropolii Silesia Zabrze Tychy Świętochłowice Sosnowiec Siemianowice Śląskie Ruda Śląska Piekary Śląskie Mysłowice Katowice Jaworzno Gliwice Dąbrowa Górnicza Chorzów Bytom gęstość zaludnienia w miastach Metropolii "Silesia" [tys./km2] Rys. 3 Gęstość zaludnienia w poszczególnych miastach Metropolii Silesia 14

15 Zestawienie porównawcze w zakresie powierzchni, liczby ludności i gęstości zaludnienia poszczególnych miast GZM przedstawia się następująco: 1. powierzchnia: 2. liczba ludności: 3. gęstość zaludnienia: największe - Dąbrowa Górnicza [km 2 ] najmniejsze - Świętochłowice - 13 [km 2 ] największe - Katowice najmniejsze - Świętochłowice - 312,2 [tys.] - 54,5 [tys.] największe - Świętochłowice - 4,097 [tys. M/km 2 ] najmniejsze - Jaworzno - 0,626 [tys. M/km 2 ] Ogólna liczba ludności 7 w Metropolii Silesia kształtuje się na poziomie 1,97mln w tym: 66% stanowią osoby w wieku produkcyjnym, 52% to kobiety, 15% osoby powyżej 65 roku. Pod względem problemu bezrobocia: średnio wynosi 10,4% (dla porównania w kraju: 11,1% 8 ) wahając się w poszczególnych miastach od 2,8% w Katowicach do 15,3 % w Bytomiu, najliczniejszą grupę zarejestrowanych bezrobotnych stanowią osoby: w przedziale wiekowym od 45 do 54 lat (28%), posiadające wykształcenie zasadnicze zawodowe (28%), kobiety (63%), stopa bezrobocia w I półroczu 2008 r. kształtowała się na poziomie 9,3% (patrz: tabela 2). Tabela 2 Stopa bezrobocia w miastach Metropolii Silesia w I połowie 2008r. Lp. Powiaty Stopa bezrobocia (do aktywnych zawodowo) [%] I kwartał 2008 r. II kwartał 2008 r. 1. Bytom 15,3 13,1 2. Piekary Śląskie 13,8 11,6 3. Gliwice 5,6 4,8 4. Zabrze 12,4 10,9 5. Chorzów 11,7 9,7 6. Katowice 2,8 2,1 7. Mysłowice 8,8 7,9 8. Ruda Śląska 6,6 5,6 9. Siemianowice Śląskie 12,6 12,1 10. Świętochłowice 12,7 10,7 11. Dąbrowa Górnicza 10,8 9,2 12. Jaworzno 11,1 9,4 7 GUS [http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/katow/assets_ludnosc_ruch_migracje2007.pdf] 8 Urząd Statystyczny w Katowicach (stan na ) 15

16 Lp. Powiaty Stopa bezrobocia (do aktywnych zawodowo) [%] I kwartał 2008 r. II kwartał 2008 r. 13. Sosnowiec 11,5 9,7 14. Tychy 4,7 3,7 (źródło: GUS Metropolia Silesia na tle innych metropolii krajowych Dla rozpoznania pozycji Metropolii Silesia w kraju poniżej dokonano jej porównania na tle innych obszarów metropolitalnych i dużych miast Polski (patrz: rys. 4, 5 i 6). W systemie osadniczym kraju Metropolia Silesia zaliczana jest do dużych, policentrycznych zespołów miejskich. Natomiast projekt Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju do 2033 roku zalicza ten obszar do ośrodków krajowych i ponadregionalnych, obok takich miast i obszary jak: Warszawa, Kraków, Gdańsk- Gdynia, Wrocław, Poznań, Łódź, Szczecin, Bydgoszcz i Lublin. 9 Metropolia "Silesia" Gdaosk-Gdynia-Sopot Kraków Łódź Poznao Warszawa Wrocław Rys. 4 Stosunek liczby ludności w Metropolii Silesia i innych wybranych polskich metropoliach Metropolia "Silesia" Gdaosk-Gdynia-Sopot Kraków Łódź Poznao Warszawa Wrocław 0,00 500, , , , ,00 0,0 200,0 400,0 600,0 800,0 1000,0 1200,0 1400,0 Rys. 5 Stosunek powierzchni [km 2 ] Metropolii Silesia i innych wybranych polskich metropolii 9 Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju do 2033 roku projekt 16

17 Metropolia "Silesia" Gdańsk-Gdynia-Sopot Kraków Łódź Poznań Warszawa Wrocław 0 0,5 1 1,5 2 2,5 3 3,5 Rys. 6 Gęstość zaludnienia w Metropolii Silesia i innych wybranych polskich metropoliach Zestawienie porównawcze Metropolii Silesia z innymi metropoliami kraju w zakresie podstawowych danych 10 przedstawia się następująco: 1. liczba ludności: największa - Metropolia Silesia [tys.] najmniejsza - Poznań [tys.] 2. powierzchnia: największa - Metropolia Silesia [km 2 ] najmniejsza - Poznań [km 2 ] 3. gęstość zaludnienia: największa - Warszawa - 3,282 [tys. M/km 2 ] najmniejsza - Metropolia Silesia - 1,619 [tys. M/km 2 ] 2. ANALIZA STANU ISTNIEJĄCEGO Analizę stanu istniejącego Metropolii Silesia przeprowadzono w następującym zakresie: gospodarka i usługi, transport i komunikacja, środowisko, przestrzeń miast i warunki życia. W ramach poszczególnych zagadnień uwzględniony został kontekst społeczny jako czynnik wspólny i integralnie związany z analizowaną problematyką Gospodarka i usługi Diagnoza stanu istniejącego obejmuje następujące elementy gospodarki: ogólna charakterystyka gospodarki, inwestycje w Metropolii Silesia, medycyna, nauka i edukacja, kultura i turystyka. 10 GUS 17

18 Ogólna charakterystyka gospodarki Metropolia Silesia to wysoce zurbanizowany obszar województwa śląskiego, o bardzo dużej koncentracji przemysłu. W rejonie tym dominują przemysły: chemiczny (Chorzów, Gliwice, Jaworzno), energetyczny (kilkanaście elektrowni i elektrociepłowni), górniczy (kilkanaście kopalń węgla kamiennego), hutniczy (kilkanaście hut żelaza i metali nieżelaznych), motoryzacyjny (Gliwice, Tychy, Sosnowiec), wojskowy (Siemianowice Śląskie, Gliwice). Liczba podmiotów gospodarki narodowej 11 prowadzących działalność na terenie Metropolii Silesia to ok. 194 tys., z czego największą grupę stanowią osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, tj. ok. 141 tys. Struktura zatrudnienia mieszkańców Metropolii Silesia przedstawia się następująco (wskazując na dominację sektora usług) 12 : przemysł i budownictwo - 41,1%, usługi rynkowe - 36,5%, usługi nierynkowe - 22,2%, rolnictwo, łowiectwo, leśnictwo i rybactwo - 0,2%. Na stopień dywersyfikacji działalności gospodarczej 13 składa się: handel i naprawy - 35,0%, obsługa nieruchomości - 19,6%, budownictwo - 9,2 %, przemysł (w tym, przetwórstwo przemysłowe) - 7,7% (98,7%), transport, gospodarka magazynowa i łączność - 7,7%, pośrednictwo finansowe - 4,4%, hotele i restauracje - 3,1%, rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo - 0,4%, pozostałe - 13,0%. W chwili obecnej brak jest szczegółowych danych na temat Produktu Krajowego Brutto (PKB) w Metropolii Silesia, dlatego podaje się PKB dla regionu centralnego województwa śląskiego (obejmującego obszar większy niż miasta Metropolii Silesia ), który kształtował się na następującym poziomie r mln zł, co dało 2 lokatę w kraju, 2006 r mln zł, co dało 2 lokatę w kraju. W przeliczeniu na 1 mieszkańca regionu centralnego PKB w kolejnych latach kształtował się na poziomie 15 : 2005 r zł, co dało 8 lokatę w kraju, 11 Urząd Statystyczny w Katowicach (stan na r.); 12 Rocznik Statystyczny Województwa Śląskiego za 2006 r.; 13 Rocznik Statystyczny Województwa Śląskiego za 2006 r.; 14 GUS 15 GUS 18

19 2006 r zł, co dało 8 lokatę w kraju. Przeciętne wynagrodzenie ogółem w województwie śląskim w 2006 r. wyniosło 2 729,63 zł. Przeciętne wynagrodzenie mieszkańców miast Metropolii Silesia w analogicznym okresie czasu wyniosło 2 535,70 zł, przy czym w poszczególnych sektorach kształtowało się na następujących poziomach: przemysł i budownictwo ,79 zł, sektor publiczny ,04 zł, usługi nierynkowe ,09 zł, sektor prywatny ,87 zł, usługi rynkowe ,04 zł, rolnictwo i łowiectwo ,22 zł Tereny aktywności gospodarczej Na terenie Metropolii Silesia działa Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna KSSE) 16, a w jej ramach trzy podstrefy ekonomiczne (patrz: mapa 3), tj.: gliwicka - z terenami inwestycyjnymi w Gliwicach i Zabrzu, sosnowiecko-dąbrowska - z terenami inwestycyjnymi w Siemianowicach Śląskich, Sosnowcu i Dąbrowie Górniczej, tyska - z terenami inwestycyjnymi w Tychach, w których łącznie działa ok. 120 firm. Ponadto w kilku miastach Metropolii Silesia działają również Strefy Aktywności Gospodarczej, których zadaniem jest podnoszenie konkurencyjności miast w regionie oraz powstawanie nowych miejsc pracy. Strefy te tworzone są z reguły na terenach likwidowanych kopalń oraz obszarach poprzemysłowych, wykorzystując tym samym potencjał przestrzenny miast i tworząc atrakcyjne tereny pod przyszłe inwestycje. W obrębie miast Metropolii Silesia działają: Gminna Strefa Aktywności Gospodarczej Węzeł Jeleński w Jaworznie, Strefa Aktywności Gospodarczej w Piekarach Śląskich, Strefa Aktywności Gospodarczej w Siemianowicach Śląskich, Strefy Gospodarcze miasta Chorzów: Centralna, Południowa i Północna. Ważną rolę dla rozwoju gospodarczego Metropolii Silesia pełnią również podmioty gospodarcze: Śląskie Centrum Logistyki S.A. wraz z portem rzecznym w Gliwicach, stanowiące węzeł transportu intermodalnego z dostępem do sieci połączeń drogowych, kolejowych i wodnych, Międzynarodowe Centrum Logistycznego w Sławkowie (w bezpośrednim sąsiedztwie Metropolii Silesia ), w ramach którego działają 4 terminale: jeden kompleks podstrefy sosnowiecko-dąbrowskiej (stacja Sławków Południowy LHS, Euroterminal /podstrefa/, Baza Przeładunkowa Rudy PHS o/huta Katowice, teren Kopalni Piasku Podsadzkowego Maczki-Bór). Centrum Logistyczne w Sławkowie zapewnia dostęp do rynków zbytu głównie w Azji i Europie

20 instytucje z zakresu zarządzania i usług: finansowych, doradczych, szkoleniowych, informacyjnych i proinnowacyjnych 17 (ich odbiorcami są głównie małe i średnie przedsiębiorstwa); do największych z nich należą: Agencje Rozwoju Lokalnego w Sosnowcu, Agencje Rozwoju Lokalnego w Jaworznie, Centrum Przedsiębiorczości Sp. z o.o. w Chorzowie, Fundacja Regionalnej Agencji Promocji Zatrudnienia w Dąbrowie Górniczej, Fundusz Górnośląski S.A. w Katowicach, Główny Instytut Górnictwa Centrum Szkoleniowo-Informacyjne w Katowicach, Górnośląską Agencję Przekształceń Przedsiębiorstw S.A. w Katowicach, Górnośląska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. w Katowicach, Izba Rzemieślnicza oraz Małej i Średniej Przedsiębiorczości w Katowicach, Ośrodek Kształcenia Samorządu Terytorialnego im. W. Pańki Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej w Katowicach, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne Oddział Gliwice, Rudzka Agencja Rozwoju "Inwestor" Sp. z o.o., Rudzki Inkubator Przedsiębiorczości Sp. z o.o., obiekty wystawiennicze mogące organizować imprezy targowe i targowokonferencyjne o randze krajowej i międzynarodowej, tj.: Expo Silesia - Centrum Targowo-Wystawiennicze w Sosnowcu, Hala Widowiskowo-Sportowa Spodek w Katowicach, Hala Wystawowa Kapelusz, WPKiW w Chorzowie, Międzynarodowe Targi Katowickie Sp. z o.o. w Katowicach Inwestycje w Metropolii Silesia Wyniki badań statystycznych dotyczących wartości, dynamiki i struktury nakładów inwestycyjnych w Metropolii Silesia przedstawiono w porównaniu do nakładów inwestycyjnych w województwie śląskim 18. Wartość ta w 2007 r. w województwie śląskim wynosiła (w cenach bieżących): ,3 mln zł (ok. 13% nakładów inwestycyjnych w kraju), tj. podobnie jak w latach poprzednich - drugie miejsce w kraju (po województwie mazowieckim), w przeliczeniu na 1 mieszkańca zł (w Polsce zł), tj. piąte miejsce w kraju (po województwie mazowieckim, dolnośląskim, pomorskim i łódzkim). Wartość nakładów inwestycyjnych w przedsiębiorstwach w województwie śląskim w 2007 r. wynosiła ,5 mln zł. Na terenie miast Metropolii Silesia 8 978,1 mln zł (53,1% nakładów wojewódzkich), z czego najwięcej (łącznie 70%) poniesiono w miastach: Katowice (1 847,5 mln zł), Tychy (1 842,8 mln zł), Dąbrowa Górnicza (1 376,3 mln zł) Gliwice (1 213,0 mln zł). Przykładowe inwestycje zrealizowane w latach w Metropolii Silesia to: 17 m.in. opracowana jest Regionalna Strategia Innowacji na lata i publikacja pn. Śląski System Innowacji, 2007 (lider projektu: GAPP S.A.) 18 Działalność Inwestycyjna i środki trwałe w województwie śląskim w latach , Urząd Statystyczny w Katowicach, grudzień 2008 r. 20

21 Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia centrum handlowo-rozrywkowe Silesia City Center w Katowicach, rozbudowa fabryki samochodów Opel w Gliwicach w związku z wprowadzeniem produkcji nowej wersji minivana Zafira, uruchomienie nowej linii ciągłego odlewania stali oraz modernizacja pieca nr 2 w hucie Katowice w Dąbrowie Górniczej będącej oddziałem spółki ArcelorMittal Poland, wdrożenie nowej linii produkcyjnej w tyskim zakładzie Fiat Auto Poland związane z uruchomieniem produkcji nowych samochodów: Fiata 500 i nowego Forda następcy modelu Ka. Wartość nakładów inwestycyjnych w państwowych i samorządowych jednostkach i zakładach budżetowych w 2007 r. w województwie śląskim wynosiła 3 896,9 mln zł. W Metropolii Silesia to: 1 565,6 mln zł (tj. 40,2% nakładów wojewódzkich), z czego największe nakłady (łączne 73%) poniesiono w miastach: Katowice (671,1 mln. zł), Gliwice (173,8 mln. zł), Ruda Śląska (161,8 mln. zł), Sosnowiec (133,0 mln. zł). Najwięcej nakładów inwestycyjnych w Metropolii Silesia poniesiono w budownictwie (35% ogółu nakładów), głównie na budowę i modernizację dróg, kanalizacji i wodociągów. Przykładami większych inwestycji zrealizowanych w ostatnich latach na terenie Metropolii Silesia są: Drogowa Trasa Średnicowa (DTŚ), tj. jedna z najważniejszych dróg na terenie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego łącząca Katowice, Chorzów, Świętochłowice i Rudę Śląską, a w przyszłości także Zabrze i Gliwice. Jednym z ważniejszych etapów budowy DTŚ było oddanie w końcu 2006 r. tunelu pod rondem gen. Ziętka w Katowicach, projekt Katowice Oczyszczanie Ścieków obejmujący modernizację sieci kanalizacyjnej w centrum miasta, a także wzdłuż rzeki Rawy na odcinku od ul. Żelaznej w Załężu do ul. Sokolskiej oraz przebudowę oczyszczalni ścieków CENTRUM-GIGABLOK. Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska w 2007 r. w województwie śląskim wynosiły 1 487,8 mln zł, z czego na terenie Metropolii Silesia 487 mln zł (tj. 32,7% środków wojewódzkich). Najwięcej nakładów przeznaczono na gospodarkę ściekową i ochronę wód (ponad 56% nakładów w ochronie środowiska). Podsumowując należy stwierdzić, że Subregion centralny śląski, na terenie którego leży Metropolia Silesia od kilku lat plasuje się w czołówce rankingów atrakcyjności inwestycyjnej. W ostatnim, przeprowadzonym w 2007 roku, został uznany za najatrakcyjniejszy subregion w Polsce dla inwestycji przemysłowych i bardzo atrakcyjny dla inwestycji związanych z usługami i nowymi technologiami Atrakcyjność inwestycyjna województw i podregionów Polski 2008 Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk

22 Główne gałęzie przemysłu i usług Na terenie Metropolii Silesia działa kilkadziesiąt zakładów funkcjonujących w branży górnictwa i hutnictwa, w tym kopalnie węgla kamiennego, producenci stali i zakłady przetwórstwa metali 20. W chwili obecnej brak jest szczegółowego raportu na temat funkcjonowania gospodarki na terenie Metropolii Silesia. Opracowane analizy i raportu dotyczą całego województwa śląskiego. Biorąc jednakże pod uwagę, że na tym obszarze skupia się zdecydowana większość zakładów z branży górniczej, hutniczej, energetycznej i motoryzacyjnej wydaje się, że dane odnoszące się do sytuacji gospodarczej w województwie są zbieżne z sytuacją gospodarczą w Metropolii Silesia. Województwo śląskie 21 posiada wysoką specjalizację dzięki dużemu znaczeniu przemysłu wydobywczego i paliwowo-energetycznego. Na ten stan wpływa najniższy w kraju wskaźnik pracujących w rolnictwie (poniżej 5%) i wysoki (prawie 5-krotnie wyższy od średniej dla innych województw) udział pracujących w górnictwie i w produkcji energii (ok. 10%). Poziom rozwoju tego regionu jest nadal wysoki, ale w związku z malejącym znaczeniem przemysłu wydobywczego tempo jego rozwoju zostało przyhamowane i obecnie jest niższe od średniego tempa rozwoju kraju. Dla przykładu w latach województwo śląskie charakteryzowało się bardzo wysokim udziałem wartości dodanej brutto (WDB) produkcji wydobywczej (15,5%) oraz najniższym udziałem rolnictwa (2,4%), natomiast w 2005 r. dysproporcje te znacznie się zmniejszyły, ponieważ udział sektora wydobywczego w regionalnej strukturze WDB spadł do 9,3%. Województwo śląskie charakteryzowało się w 2005 r. wyższym od średniego dla kraju poziomem rozwoju (55% średniej dla UE-27). Istotne znaczenie miała wysoka wydajność pracy, mimo stosunkowo niskiego wykorzystania zasobów pracy. W ujęciu regionalnym wydajność pracy w województwie śląskim w 2005 r. była wyższa od średniego poziomu krajowego i wyniosła 76,4 tys. zł na pracującego (w Polsce: ok 70 tys. zł). Była ona jednak bardzo zróżnicowana między poszczególnymi działami gospodarki narodowej, jednak dla głównych gałęzi gospodarki województwa śląskiego, tj. górnictwa i wytwarzania energii, wynosiła 123,6% w relacji do średniego krajowego wskaźnika a Górnictwo Górnictwo węgla kamiennego w województwie śląskim wytwarza ponad 60% całkowitej WDB przemysłu wydobywczego (w 1995 roku prawie 70%) 22. W 2007 r. górnictwo węgla kamiennego uzyskało dodatni wynik finansowy netto w wysokości 97,4 mln zł (w 2006 r. 367,4 mln zł) 23. Pogorszenie wyniku w relacji do Doświadczenia i szanse regionów. Przegląd regionalny nr 2. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Departament Koordynacji Programów Regionalnych. Warszawa wrzesień Doświadczenia i szanse regionów. Przegląd regionalny nr 2. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Departament Koordynacji Programów Regionalnych. Warszawa wrzesień Polska Raport o stanie gospodarki. Ministerstwo Gospodarki. Warszawa

23 roku poprzedniego spowodowane było głównie zmniejszeniem wydobycia, a w konsekwencji spadkiem sprzedaży węgla. Podstawową przyczyną obniżenia wydobycia był brak w ubiegłych latach wystarczających inwestycji modernizacyjnoodtworzeniowch oraz pogarszające się warunki geologiczne. Węgiel kamienny, co wynika między innymi ze struktury i wielkości posiadanych zasobów surowców energetycznych, jest i będzie w najbliższych latach paliwem decydującym o bezpieczeństwie energetycznym Polski. W tej chwili jednym z najważniejszych zadań jest utrzymanie wydobycia węgla kamiennego na poziomie zabezpieczającym potrzeby krajowe, jak i opłacalny eksport b Hutnictwo Na terenie Metropolii Silesia działa łącznie kilkadziesiąt hut i zakładów przetwórstwa żelaza i stali oraz metali kolorowych. W ramach sektora hutnictwa żelaza i stali hutnictwa dominującą rolę odgrywa ArcelorMittal z najważniejszymi oddziałami w Dąbrowie Górniczej, Sosnowcu i Siemianowicach. Hutnictwo i przetwórstwo metali kolorowych opiera się natomiast o działalność Huty Metali Nieżelaznych Szopienice, Zakładów Metalurgicznych Silesia S.A., oraz firm Baterpol Sp. z o.o. i Orzeł Biały S.A. zajmujących się przetwórstwem zużytych akumulatorów. 24 Zgodnie z danymi Raportu o stanie gospodarki w 2007 r. przemysł hutniczy w Polsce, a tym samym w województwie śląskim odniósł bardzo dobre wyniki produkcyjne i ekonomiczne c Przemysł motoryzacyjny Na terenie Metropolii Silesia działalność prowadzi 2 producentów samochodów osobowych tj. Fiat Auto Poland i General Motors Manufacturing Poland. W 2007 r. zakłady te wyprodukowały rekordową w historii liczbę pojazdów (podobnie jak pozostałe zakłady tej branży w kraju). Uruchomiono w nim produkcję dwóch nowych modeli samochodów osobowych tj. Fiata 500 i Opla Astra III Sedan. Ponadto na terenie Metropolii Silesia działa kilkadziesiąt zakładów zajmujących się produkcją akcesoriów, podzespołów, części i materiałów eksploatacyjnych do pojazdów. Najbardziej znaczące wśród nich to: Isuzu Motors Polska Sp.z o.o. w Tychach produkcja silników samochodowych, Lear Corporation w Tychach - producent siedzeń samochodowych, Magneti Marelli Exhaust Systems Polska sp. z o.o. w Sosnowcu. produkcja układów wydechowych, Sekurit Saint Gobain HanGlas Polska sp. z o.o. w Dąbrowie Górniczej - produkcja szyb samochodowych, Valeo Autosystemy Sp. z o.o. w Tychach Oddział Produkcji Systemów Świetlnych. 24 Polska Raport o stanie gospodarki. Ministerstwo Gospodarki. Warszawa

24 Mapa 3 Wybrany potencjał gospodarczy w Metropolii Silesia 24

25 Działalność innowacyjna przedsiębiorstw Dostępne dane o wynikach badania działalności innowacyjnej 25 w przemyśle w Polsce i województwie śląskim dotyczą okresu lat Brak jest natomiast danych odnoszących się bezpośrednio do miast wchodzących w skład GZM. Udział procentowy przedsiębiorstw przemysłowych, które w latach wprowadziły innowacje produktowe lub procesowe (nowe lub istotnie ulepszone produkty lub procesy) wyniósł 36,7% i był niższy od wykazanego w poprzednim okresie badawczym obejmującym lata (42,5%) 26. Wielkość nakładów inwestycyjnych na działalność innowacyjną w województwie śląskim w kolejnych analizowanych latach była najwyższa w kraju (wraz z woj. mazowieckim) i kształtowała się na poziomie: 2005 r ,3 mln zł (17,3% nakładów krajowych), 2006 r ,2 mln zł (21,6% nakładów krajowych), 2007 r ,4 mln. zł (26,7% nakładów krajowych), Największe nakłady na działalność innowacyjną w przemyśle w 2007 r. odnotowano w: produkcji pojazdów samochodowych, przyczep i naczep, wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną i gorącą wodę, produkcję artykułów spożywczych i napojów, produkcję metali. W rozpatrywanym okresie czasu przedsiębiorstwa produkcyjne najchętniej podejmowały współpracę innowacyjną z innymi przedsiębiorstwami i instytucjami z branży górniczej, przetwórstwa przemysłowego i wytwarzania i zaopatrywania w energię elektryczną. Nakłady na działalność innowacyjną w przedsiębiorstwach z sektora usług w 2006 r. w województwie śląskim wyniosły 303,2 mln zł, co stanowiło 4,2% i dało 2-gie miejsce w kraju po województwie mazowieckim (79,3% krajowych nakładów na działalność innowacyjną). Przedsiębiorstwa produkcyjna prowadzące działalność na terenie województwa śląskiego zakupiły w 2006 r. 35 licencji zagranicznych czynnych. Liczba licencji zakupionych w Polsce wyniosła w analogicznym okresie czasu Działalność innowacyjna to szereg działań o charakterze naukowym (badawczym), technicznym, organizacyjnym, finansowym i handlowym (komercyjnym), których celem jest opracowanie i wdrożenie nowych lub istotnie ulepszonych produktów i procesów, przy czym produkty te i procesy są nowe przynajmniej z punktu widzenia wprowadzającego je przedsiębiorstwa Przedsiębiorstwem innowacyjnym jest przedsiębiorstwo, które w badanym okresie (najczęściej trzyletnim) wprowadziło na rynek nowy lub istotnie ulepszony produkt, bądź nowy lub istotnie ulepszony proces. Działalność innowacyjna przedsiębiorstw przemysłowych w latach Nauka i technika w 2006 r. GUS, Warszawa 2007, 25

26 Na terenie Metropolii Silesia działają ponadto jednostki stanowiące praktyczne powiązanie różnych gałęzi gospodarczych ze światem nauki. Należą do nich m.in.: Parki technologiczne tworzące warunki do innowacji, rozwoju nowych technologii i ich transferu oraz komercjalizacji z wykorzystaniem infrastruktury badawczej uczelni i innych ośrodków naukowych, a także stymulujące rozwój ekonomiczny regionu, sprzyjając powstawaniu innowacyjnych Małych i Średnich Przedsiębiorstw (MŚP). W miastach GZM działają m.in.: Bytomski Park Przemysłowy w Bytomiu, Górnośląski Park Przemysłowy w Katowicach, Jaworznicki Park Przemysłowy w Jaworznie, Park Naukowo-Technologiczny TECHNOPARK GLIWICE w Gliwicach, Park Przemysłowy Euro-Centrum w Katowicach, Park Przemysłowy Stara Huta w Gliwicach, Park Przemysłowy w Piekarach Śląskich Sp. z o.o., Sosnowiecki Park Naukowo-Technologiczny w Sosnowcu, Śląski Park Przemysłowy sp. z o.o. w Rudzie Śląskiej i Świętochłowicach. Inkubatory technologiczne (centra technologiczne) służące wspieraniu przedsiębiorczości rozwijanej w otoczeniu lub powiązaniu z instytucjami naukowo-badawczymi poprzez: kontakty z instytucjami naukowymi i ocenę przedsięwzięć innowacyjnych, usługi wspierające biznes, np. doradztwo finansowe, marketingowe, prawne, organizacyjne i technologiczne, pomoc w pozyskiwaniu środków finansowych, w tym funduszy ryzyka, tworzenie właściwego klimatu dla podejmowania działalności gospodarczej i realizacji przedsięwzięć innowacyjnych, tzw. efekty synergiczne, dostarczanie odpowiedniej do potrzeb powierzchni na działalność gospodarczą. W miastach GZM działa m.in.: Górnośląski Inkubator Technologiczny, Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii w ramach Górnośląskiej Agencji Przekształceń Przedsiębiorstw SA, Rudzki Inkubator Przedsiębiorczości Sp. z o.o., Regionalny Inkubator Technologiczny "NOWA MYŚL" w ramach Rudzkiej Agencji Rozwoju "Inwestor" Sp. z o.o. Akademickie inkubatory przedsiębiorczości stanowiące przedłużenie procesu dydaktycznego o możliwości przygotowania do praktycznego działania na rynku oraz weryfikacji wiedzy i umiejętności we własnej firmie. Tego typu jednostki tworzone są w otoczeniu szkół wyższych stanowiąc ofertę wsparcia studentów i pracowników naukowych w praktycznych działaniach rynkowych. W miastach GZM działa m.in.: Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości przy Górnośląskiej Wyższej Szkole Przedsiębiorczości im. K. Goduli w Chorzowie; Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości przy Śląskiej Wyższej Szkole Zarządzania, BCC. 26

27 Nauka i edukacja Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia a Placówki naukowo-badawcze Metropolia Silesia jest drugim co do wielkości w Polsce (po stolicy) ośrodkiem naukowo-badawczym, koncentrując blisko 10% potencjału badawczo-rozwojowego kraju. Działa tu ok. 80 różnego typu jednostek, skupionych w Katowicach, Gliwicach, Sosnowcu i Zabrzu. Największe z nich to: Centrum Badań Przedsiębiorczości i Zarządzania PAN, Centrum Mechanizacji Górnictwa Komag, Główny Instytut Górnictwa, Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla, Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych, Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN, Instytut Inżynierii Chemicznej PAN, Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego Oddział Zamiejscowy - Centrum Gospodarki Odpadami, Instytut Metali Nieżelaznych, Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN, Instytut Techniki i Aparatury Medycznej ITAM. Nakłady wewnętrzne na naukę w województwie śląskim wyniosły w 2006r. tj. 8,4% nakładów na naukę w kraju. Województwo śląskie uplasowało się na 3 miejscu po mazowieckim (41,8%) oraz małopolskim (12,3%). Zatrudnienie w jednostkach naukowo-badawczych w województwie śląskim w 2006r. utrzymywało się na poziomie ok. 11,5 tys. osób, co stanowiło 9,5% zatrudnionych w działalności badawczo-rozwojowej w kraju b Infrastruktura edukacji i szkolnictwa wyższego Struktura wykształcenia mieszkańców Metropolii Silesia (powyżej 13 roku życia) 29 jest następująca: wyższe - 9,96%, policealne - 2,92%, średnie - 30,47%, zasadnicze - 24,33%, podstawowe - 24,59%, podstawowe nieukończone i bez wykształcenia - 1,75%, nie ustalono - 5,77%. Struktura szkolnictwa w Metropolii Silesia obejmuje wszystkie szczeble edukacji (patrz: tabela 3). 28 Działalność badawczo-rozwojowa w 2006 r. 29 Urząd Statystyczny w Katowicach, 2002 r.; 27

28 Tabela 3 Struktura szkolnictwa w Metropolii Silesia w roku szkolnym 2006/07 Lp. Typ kształcenia Liczba placówek Liczba uczniów 1. Przedszkolne podstawowe dla dzieci i młodzieży gimnazjalne dla dzieci i młodzieży ponadgimnazjalne dla młodzieży, w tym licea Policealne dla dorosłych Wyższe (źródło: W Metropolii Silesia - na stosunkowo małym obszarze działa wiele uczelni o różnorodnych specjalnościach, zapewniając szeroki wybór kierunków kształcenia, w tym: techniczne, ekonomiczne, humanistyczne, przyrodnicze, medyczne, artystyczne (patrz: tabela 4 i mapa 4). Tabela 4 Wykaz uczelni wyższych publicznych i niepublicznych w Metropolii Silesia Lp. Miasto GZM Uczelnia 1. Bytom 2. Chorzów 3. Dąbrowa Górnicza 4. Gliwice 5. Jaworzno 6. Katowice 7. Ruda Śląska Uczelnie publiczne 1. Akademia Sztuk Pięknych Akademia Weekendowa (filia), 2. Kolegium Nauczycielskie, 3. Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna Wydział Teatru Tańca, 4. Politechnika Śląska Wydział Transportu, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej (filia), 5. Śląski Uniwersytet Medyczny (filia) - Wydział Zdrowia Publicznego. 6. Kolegium Pracowników Służb Społecznych, 7. Uniwersytet Śląski- Szkoła Zarządzania (filia). 8. Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny Politechniki Śląskiej w Dąbrowie Górniczej Wydział Chemiczny (filia). 9. Kolegium Nauczycielskie, 10. Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych, 11. Politechnika Śląska rektorat. 12. Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie 13. Akademia Ekonomiczna im. Karola Adamieckiego, 14. Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego, 15. Akademii Sztuk Pięknych, 16. Akademia Wychowania Fizycznego, 17. Międzynarodowa Szkoła Nauk Politycznych, 18. Śląska Międzynarodowa Szkoła Handlowa, 19. Śląski Uniwersytet Medyczny 20. Uniwersytet Śląski - rektorat, 21. Politechnika Śląska (filia). 22. Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie 30 Urząd Statystyczny w Katowicach, 2007 r.; 31 Z uwzględnieniem filii i szkół niepublicznych - dane własne biura GZM na podstawie analizy stron internetowych patrz tabela 4 28

29 Lp. Miasto GZM Uczelnia 8. Sosnowiec 23. Uniwersytet Śląski (filia), 24. Zespół Nauczycielskich Kolegiów Języków Obcych, 25. Politechnika Śląska (filia), 26. Śląski Uniwersytet Medyczny- Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej (filia). 9. Zabrze 27. Śląski Uniwersytet Medyczny - Wydział Lekarski z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej (filia), 28. Politechnika Śląska (filia). Łącznie 28 szkół wyższych państwowych wraz z filiami Uczelnie niepubliczne 1. Polsko-Japońska Wyższa Szkoła Technik Komputerowych, Wydział Zamiejscowy Informatyki w Bytomiu, 1. Bytom 2. Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji, 3. Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi, Wydział Zamiejscowy w Bytomiu 4. Górnośląska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości, 2. Chorzów w Chorzowie. 5. Śląska Wyższa Szkoła Informatyki, 6. Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu Wydział Zamiejscowy 3. Dąbrowa G. 7. Wyższa Szkoła Biznesu, 8. Wyższa Szkoła Planowania Strategicznego. 4. Gliwice 9. Gliwicka Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości. 5. Katowice 10. Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa, 11. Śląska Wyższa Szkoła Zarządzania im. Gen. J. Ziętka, 12. Wyższa Szkoła Bankowości i Finansów, 13. Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Humanistyczna, 14. Wyższa Szkoła Humanistyczna, 15. Wyższa Szkoła Mechatroniki, 16. Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie, Wydział Nauk Społeczno- Pedagogicznych w Katowicach, 17. Wyższa Szkoła Techniczna, 18. Wyższa Szkoła Technologii Informatycznych, 19. Wyższa Szkoła Umiejętności Społecznych, 20. Wyższa Szkoła Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach, 21. Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych, 22. Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne, 23. Zakonne Wyższe Seminarium Duchowne O.O. Franciszkanów. 6. Mysłowice 24. Górnośląska Wyższa Szkoła Pedagogiczna. 7. Piekary Śląskie 25. Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa 8. Ruda Śląska 26. Wyższa Szkoła Nauk Stosowanych. 9. Sosnowiec 27. Wyższa Szkoła Ekologii, 28. Wyższa Szkoła Sztuki Stosowanej OPUS-ART, 29. Wyższa Szkoła Zarządzania i Marketingu. 10. Tychy 30. Wyższa Szkoła Zarządzania i Nauk Społecznych. Łącznie źródło: wykaz własny (biuro GZM) 29 szkół wyższych niepublicznych Uczelnie wyższe działające na terenie Metropolii Silesia oceniane są jako jedne z lepszych w kraju. W ogólnopolskich rankingach wśród uczelni publicznych najwyżej oceniana jest Politechnika Śląska w Gliwicach, natomiast wśród uczelni niepublicznych Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach Strategia promocyjna Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia Eskadra MarketPlace, Kraków

30 Ponadto na terenie Metropolii Silesia działa wiele placówek, instytucji oświatowych i pedagogicznych 33 - m.in.: Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Katowicach, Regionalne Centrum Kształcenia Ustawicznego w Sosnowcu, Regionalny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli WOM w Katowicach, Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach Medycyna i ochrona zdrowia Metropolia Silesia stanowi jeden z najprężniej działających ośrodków medycznych w kraju (patrz: mapa 5), posiadający także osiągnięcia o randze międzynarodowej. Tworzą go: Śląski Uniwersytet Medyczny posiadający swoje placówki w: Bytomiu (Wydział Zdrowia Publicznego), Katowicach (Wydział Lekarski, Wydział Opieki Zdrowotnej), Sosnowcu (Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej), Zabrzu (Wydział Lekarski z Oddziałem Lekarsko-Dentystycznym). jednostki naukowo-badawcze o profilu medycznym tj.: Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy w Sosnowcu. liczne placówki służby zdrowia, m.in.: 62 szpitale i kliniki, z których w czołówce krajowych placówek medycznych i najbardziej rozpoznawalne na arenie międzynarodowej są: Centrum Onkologii Instytut Marii Skłodowskiej-Curie w Gliwicach, Centrum Oparzeń w Siemianowicach Śląskich, Górnośląskie Centrum Medyczne Klinika Kardiologii w Katowicach, Klinika Hematologii i Transplantologii w Katowicach, Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej w Piekarach Śląskich Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu. placówki wytwarzania sprzętu medycznego i prototypów organów zastępczych, m.in.: BHH MIKROMED Sp. z o.o. w Dąbrowie Górniczej, Centrum Inżynierii Biomedycznej Politechniki Śląskiej w Gliwicach, Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii w Zabrzu, Fundacja Śląskiego Centrum Chorób Serca (zastawki serca) i Instytut Techniki i Aparatury Medycznej w Zabrzu, Zakłady Naprawcze Sprzętu Medycznego, Wojewódzkie Zakłady Ortopedyczne S.P.Z.O.Z. w Bytomiu

31 Mapa 4 Uczelnie publiczne i niepubliczne w Metropolii Silesia wraz z placówkami filialnymi 31

32 Mapa 5 Zakłady lecznictwa zamkniętego oraz placówki dydaktyczne Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Metropolii Silesia 32

33 Kultura i turystyka Oferta kulturalna w Metropolii Silesia jest zróżnicowania (patrz: mapa 6). Do wiodących placówek i instytucji należą m.in. 34 : Akademia Muzyczna w Katowicach, Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach (o randze krajowej), Dom Muzyki i Tańca w Zabrzu, Filharmonie w Katowicach i Zabrzu, Gliwicki Teatr Muzyczny, Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach, Opera Śląska w Bytomiu, Śląski Teatr Tańca, 17 teatrów (w tym m.in.: Teatr Śląski im. Wyspiańskiego, Teatr Zagłębia, Teatr Mały, Teatr Rozrywki). Metropolia Silesia jest miejscem corocznych imprez kulturalnych znanych w Polsce i zagranicą, jak np.: Międzynarodowa Konferencja Tańca Współczesnego (Bytom), Międzynarodowy Konkurs Wokalistyki Operowej im. A. Didura (Bytom), Ogólnopolski Festiwal Sztuki Reżyserskiej Interpretacje (Katowice), Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów im. G. Fitelberga (Katowice), Rawa Blues (Katowice), OFF Festiwal (Mysłowice), Śląska Jesień Gitarowa (Tychy), Górnośląski Festiwal Sztuki Kameralnej (różne miasta) i wiele innych. Na terenie Metropolii Silesia działają również: 22 muzea i oddziały muzealne (w 2006 r. zorganizowały 196 wystaw własnych i 61 obcych; odwiedziło je łącznie 291,7 tys. osób), liczne galerie sztuki, 224 biblioteki publiczne (jedna placówka tego typu w 2006 r. obsługiwała średnio mieszkańców, przy czym w Bytomiu na 1 placówkę biblioteczną przypadała największa liczba mieszkańców: , najmniej mieszkańców obsługiwały biblioteki w Jaworznie: ), 21 kin stałych 36 (w 2006 r.: dysponowały ok. 20 tys. miejsc na widowni, a kina odwiedziło ok. 2, 8 mln widzów), liczne domy i ośrodki kultury (wybrane ilustruje mapa 6), kluby, świetlice propagujące aktywne formy spędzania czasu wolnego. Unikalny kulturowy charakter miast GZM tworzą m.in.: obiekty techniki i architektury przemysłowej (górnictwa, hutnictwa, przemysłu papierniczego, przemysłu piwowarskiego, kolejnictwa, itp.); niektóre weszły w skład Szlaku zabytków techniki w województwie śląskim 37, inne dostały rekomendacje do włączenia jako kolejne elementy tego szlaku techniki 38 (patrz: mapa 8), 34 wybrane informacje ze Strategii rozwoju kultury w województwie śląskim na lata szlak utworzony przez Zarząd Województwa Śląskiego uchwałą nr 1153/268/II/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. 38 wg Strategii Rozwoju Turystyki w województwie śląskim na lata , uchwalonej przez Sejmik Województwa Śląskiego, 2004 r. 33

34 zabytki i historyczne obiekty architektury (w tym: secesja i modernizm), założenia parkowo-pałacowe (np. Sosnowiec, Tychy), liczne elementy krajobrazu kulturowego, w tym Szlak architektury drewnianej, historyczne osiedla i kolonie robotnicze (Katowice, Ruda Śląska, Chorzów, Bytom, Gliwice, Mysłowice, Siemianowice Śl., Świętochłowice, Zabrze, Sosnowiec), historyczne układy urbanistyczne: Bytom, Gliwice, Mysłowice, historyczne i zabytkowe obiekty sakralne (patrz: mapa 7). Na uwagę zasługuje również fakt usytuowania na terenie Metropolii Silesia jednego z największych w Polsce centrów pielgrzymkowych tj. Bazyliki NMP i św. Bartłomieja w Piekarach Śląskich. Tradycje pielgrzymowania do tego miejsca kultu religijnego sięgają od XVII wieku po dziś dzień do Piekar Śląskich ściągają rzesze pątników. Największe uroczystości ściągające każdorazowo od tys. pątników to cykliczne pielgrzymki mężczyzn w maju i kobiet w sierpniu. 34

35 Strategia Rozwoju Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia Mapa 6 Potencjał kulturalny Metropolii Silesia wybrane obiekty 35

36 Strategia Rozwoju Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia Mapa 7 Wybrane zabytkowe obiekty sakralne i o walorach historycznych w Metropolii Silesia 36

37 Strategia Rozwoju Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia Mapa 8 Wybrane elementy dziedzictwa kultury przemysłowej w Metropolii Silesia 37

38 2.2. Transport Diagnoza stanu istniejącego obejmuje następujące elementy transportu: drogowy, kolejowy, lotniczy, wodny, publiczny, infrastrukturę logistyczną. Metropolia Silesia posiada atrakcyjne uwarunkowania lokalizacyjne w skali Polski i Europy (patrz: rys. 7). Stanowi centralną część województwa śląskiego, które graniczy z: województwami: opolskim, łódzkim, świętokrzyskim i małopolskim, Republiką Czeską i Republiką Słowacką. Usytuowana jest na skrzyżowaniu transeuropejskich drogowych korytarzy transportowych o znaczeniu krajowym i europejskim, tj.: autostrada A4 w kierunku wschód-zachód, autostrada A1 (w trakcie budowy) w kierunku północ-południe, Ważnymi szlakami komunikacyjnymi są także: Drogowa Trasa Średnicowa łącząca miasta GZM w kierunku wschód-zachód, równolegle do autostrady A4 (obecnie zrealizowany odcinek łączący centrum Katowic z Rudą Śląską w rejonie Rudy Południowej), drogi krajowe (m.in. nr: S1, S86, 79, 81, 88, 94), droga wojewódzka DW 911 łącząca centrum Metropolii Silesia z północnozachodnią Polską (kierunek Poznań). Rys. 7 Węzłowe położenie województwa śląskiego i Metropolii Silesia (źródło: Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, 2004 r.) 38

39 Transport drogowy Województwo śląskie, w tym Metropolia Silesia, cechuje się najwyższą gęstością sieci drogowej (dróg dwujezdniowych o parametrach niższych niż autostrady) w kraju. Wskaźnik gęstości sieci o nawierzchni twardej przypadający na 1 km 2 powierzchni GZM wynosi 2,5 km i jest prawie dwukrotnie wyższy niż wskaźnik dla województwa śląskiego wynoszący 1,4 km (patrz: tabela 5). Tabela 5 Długość sieci drogowej w Metropolii Silesia o nawierzchni twardej Długość dróg o twardej nawierzchni Powierzchnia [km] Lp. Miasto [km 2 Drogi/km 2 ] drogi drogi razem powiatowe gminne 1. Bytom 69 58,2 112,7 170,9 2,5 2. Chorzów 33 50,8 78,4 129,2 3,9 3. Dąbrowa Górnicza ,7 241,6 331,3 1,8 4. Gliwice ,4 190,8 304,2 2,3 5. Jaworzno ,3 153,8 240,1 1,6 6. Katowice ,0 293,6 486,6 2,9 7. Mysłowice 66 63,0 56,6 119,6 1,8 8. Piekary Śląskie 40 37,1 89,2 126,3 3,2 9. Ruda Śląska 78 67,9 155,6 223,5 2,9 10. Siemianowice Śląskie 25 35,0 52,0 87,0 3,5 11. Sosnowiec ,7 206,5 308,2 3,4 12. Świętochłowice 13 23,3 47,9 71,2 5,5 13. Tychy 82 84,3 158,9 243,2 3,0 14. Zabrze 80 50,5 208,8 259,3 3,2 RAZEM GZM , , ,6 2,5 Województwo śląskie , , ,2 1,4 (źródło: Opracowanie W. Gorgoń, K. Moruś na podstawie: Województwo Śląskie podregiony, powiaty, gminy Urząd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2007 r.) W Metropolii Silesia dominuje układ połączeń komunikacyjnych o kierunku wschód zachód. Główny układ komunikacji kołowej w Metropolii Silesia przedstawiono na mapie 9, natomiast przepustowość tego układu obrazuje mapa 10. Coraz widoczniejsze staje się nieprzystosowanie parametrów technicznych układu drogowego do występujących dużych natężeń ruchu kołowego oraz generalnie zły stan techniczny wielu odcinków drogowych. Wiele z nich wymaga poniesienia znacznych nakładów inwestycyjnych celem poprawienia ich standardu. Głównymi generatorami i źródłami ruchu są duże ośrodki miejskie, przy czym wiodącym generatorem ruchu są Katowice, co wynika z ich położenia w centralnej części Metropolii Silesia. Natężenie ruchu na drogach przebiegających przez miasta GZM wykazuje tendencje wzrostowe - największe obserwuje się na drogach krajowych: DK 4, DK 79, DK 88, DK 86, a także DK 94. Wg danych Generalnego Pomiaru Ruchu dla województwa śląskiego - w 2000 r. średni dobowy ruch na sieci dróg krajowych wynosił pojazdów/dobę (dla dróg międzynarodowych

40 pojazdów/dobę), a na sieci dróg wojewódzkich pojazdów/dobę 39, co stawia region na pierwszym miejscu w kraju. W zakresie ruchu tranzytowego - pomimo istnienia dróg o tym charakterze w centrach miast obserwuje się w ruchu duży udział pojazdów wysokotonażowych. Wiąże się to nie tylko z brakiem systemu obwodnic miejskich, ale również z lokalizacją źródeł i generatorów ruchu (centra handlowe, zakłady przemysłowe itp.), wymuszających wjazd do centrów miast dużych pojazdów ciężarowych. W zakresie transportu ładunków niebezpiecznych przebieg tras przez centra miast stanowi realne zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego. 39 Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, Katowice, 24 czerwca 2004 r. 40

41 Mapa 9 Główny układ komunikacji kołowej w Metropolii Silesia 41

42 Mapa 10 Przepustowość układu drogowego Metropolii Silesia w stanie istniejącym 42

43 Transport kolejowy W Metropolii Silesia występuje największa gęstość i długość linii kolejowych w Polsce, o kierunku północ-południe oraz wschód zachód (patrz: mapa 11), realizując ok. 50% krajowych przewozów kolejowych. Na sieć tę składają się: sieć PKP obsługującą ruch pasażerski i towarowy (stacja w pobliskich Tarnowskich Górach należy do największych w Europie kolejowych punktów przeładunkowych); gęsta sieć linii przemysłowych (w województwie śląskim jest m.in. ok. 330 km tzw. linii piaskowych 40 ); szerokotorowa linia kolejowa PKP Linia Hutnicza Szerokotorowa Sp. z o.o. (LHS) wraz ze stacją przeładunkowo rozrządową zlokalizowaną w Sławkowie graniczącym z Metropolią Górnośląską. Pozwala ona na wymianę towarową z Ukrainą, Rosją i Dalekim Wschodem i umożliwia przewóz koleją samochodów ciężarowych przez terytorium Polski w głąb tych państw i dalej w kierunku wschodnim. Podstawowy szkielet układu kolejowego na terenie Metropolii Silesia stanowią odcinki linii kolejowych prowadzące komunikację pasażerską na kierunkach: 1. Wschód zachód: odcinki linii kolejowej E30/C-E30, stanowiącej część składową III Paneuropejskiego Korytarza Transportowego Drezno-Lwów, relacji: granica państwa Wrocław Opole Katowice Kraków granica państwa z liniami składowymi: linia nr 137 Katowice Legnica na odcinku Kędzierzyn-Koźle - Gliwice - Katowice, linia nr 138 Katowice Oświęcim na odcinku Katowice - Mysłowice, linia nr 134 Jaworzno Szczakowa - Mysłowice na całym odcinku, linia nr 133 Dąbrowa Górnicza - Kraków Główny Osobowa na odcinku Jaworzno Szczakowa - Trzebinia - Krzeszowice - Kraków Główny Osobowa; 2. Północ południe: odcinki linii kolejowej E65/C-E65, stanowiącej część składową VI Paneuropejskiego Korytarza Transportowego łączącego regiony nadbałtyckie z krajami Europy południowej nad Morzem Adriatyckim i na Bałkanach, relacji: Gdynia-Warszawa-Katowice-Most Wisła-Zebrzydowice z liniami składowymi: linia nr 1 Warszawa Centralna - Katowice, linia nr 139 Katowice - Zwardoń na odcinku Katowice - Czechowice- Dziedzice, linia nr 138 Oświęcim - Katowice, linia nr 131 Chorzów Batory - Tczew. W ogólnej ocenie infrastruktura kolejowa, w tym dworce kolejowe, charakteryzuje się złym lub niezadowalającym stanem technicznym oraz niskimi parametrami sieci. Wyjątek stanowi magistralna linia E 65, która przebiega przez obszar aglomeracji i jest przystosowywana - jako jedyna w Polsce - do szybkości rzędu km/h, 40 Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, Katowice, 24 czerwca 2004 r. 43

44 przy czym na terenie aglomeracji rozwijane prędkości, między innymi ze względu na występujące tu szkody górnicze, są znacznie mniejsze. W ostatnich latach obserwuje się spadek przewozów pasażerskich wykonywanych koleją (tj.: niewykorzystywanie zdolności przewozowych) i likwidacją wybranych linii i połączeń - ze względów ekonomicznych. Największe potoki pasażerskie w przewozach regionalnych obserwuje się na kierunku Gliwice Zabrze - Katowice Sosnowiec - Zawiercie i na kierunku Bielsko Biała Tychy Katowice. Są to kierunki, które niewątpliwie w pierwszej kolejności powinny być brane pod uwagę we wszelkich działaniach organizacyjno inwestycyjnych, chcąc uzyskać większy udział transportu kolejowego w obsłudze ruchu pasażerskiego miast GZM. Linie przemysłowe charakteryzują się niskimi parametrami i złym stanem technicznym - są sukcesywnie likwidowane z powodu zmniejszającej się ilości przewożonych ładunków. Wykorzystanie ich infrastruktury do innych celów (np. przewozu pasażerskiego) wymagałoby poniesienia znacznych nakładów inwestycyjnych. Ich trasy wyznaczają wyodrębnione w przestrzeni nierzadko zazielenione korytarze, co jest ich niewątpliwym atutem. Mimo, iż przebiegają w znacznym oddaleniu od potencjalnych źródeł i generatorów ruchu, to mogą stymulować zagospodarowanie terenów bezpośrednio do nich przylegających. Zjawisko takie obserwuje się w wielu państwach europejskich, gdzie np. osiedla mieszkaniowe rozbudowywane są wzdłuż istniejących wcześniej linii kolejowych zapewniających szybkie połączenia z centrami miast. 44

45 Mapa 11 Główny układ komunikacji kolejowej w Metropolii Silesia 45

46 Transport lotniczy W bliskim otoczeniu Metropolii Silesia znajdują się 3 międzynarodowe porty lotnicze: Katowice - Pyrzowice, Kraków - Balice, Ostrawa Mosznow (Czechy). Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice zlokalizowany jest w Pyrzowicach, tj. poza granicami Metropolii Silesia, ale jest z nią skomunikowany siecią drogową, głównie transportem indywidualnym. Natomiast po realizacji budowy autostrady A1 oraz szynowego połączenia z Katowic krótki czas podróży będzie sporym atutem w porównaniu do innych portów lotniczych w kraju. Port spełnia ważną funkcję transportową w relacjach krajowych i międzynarodowych w zakresie przewozów pasażerskich i towarowych. Jest on dostosowany do przyjmowania wszystkich typów samolotów średniego i dalekiego zasięgu, w tym realizowania lotów międzykontynentalnych. W chwili obecnie istnieje możliwość odprawiania rocznie blisko 4 mln pasażerów, a dalsza planowana rozbudowa znacznie zwiększy tą przepustowość (patrz: tabela 6). Dzięki bardzo korzystnym warunkom meteorologicznym MPL Katowice zaliczany jest do portów głównych i ma spory potencjał przestrzenny dla dalszej rozbudowy. Tabela 6 Operacje lotnicze oraz liczba pasażerów odprawiana w MPL Katowice Lp. Rok Operacje lotnicze Całkowity ruch pasażerski Cargo [Mg] (źródło: Opracowanie W. Gorgoń, K. Moruś na podstawie danych dostępnych na witrynie internetowej: Rozpatrując korzyści rozwoju transportu lotniczego należy uwzględnić również rozwój lotnisk lokalnych zlokalizowanych w: Katowicach Muchowcu; Gliwicach. 46

47 Obecnie dla województwa śląskiego mają one charakter sportowo-dyspozycyjny (lotniczy transport sanitarny, policyjny, rekreacyjny i sportowy). Jednak rosnąca popularność niewielkich, prywatnych samolotów nie tylko w Polsce, ale i w sąsiednich krajach wymusza ich rozbudowę za czym przemawia przede wszystkim ich dobra lokalizacja (w pobliżu centrów miast i w pobliżu autostrady A4). Aby lotniska lokalne w pełni spełniały swoją rolę konieczne jest poniesienie nakładów związanych na przykład z budową pasów startowych dla awionetek i innych lekkich samolotów oraz budową małych terminali do obsługi takich lotów. Lotniska te będą stanowić pożądane uzupełnienie MPL Katowice Transport wodny W Metropolii Silesia znikomy jest udział dróg wodnych w transporcie towarów zwłaszcza masowych i wielkogabarytowych, gdyż: jedyną drogą wodną jest Kanał Gliwicki o łącznej długości 41 km (w województwie śląskim to 22 km przy szerokości kanału 37,0 m.) 41, łączący port rzeczny w Gliwicach z rzeką Odrą i dalej z zespołem portowym Szczecin Świnoujście, zapewniającym dostęp do Bałtyku, a dzięki powiązaniu poprzez kanały żeglugi śródlądowej w Niemczech Łabę i Ren, dający dostęp do wielu portów Europy Zachodniej, istnieje jeden port żeglugi śródlądowej w Gliwicach o: powierzchni 39 ha, możliwościach przeładunkowych: 2,5 mln Mg, możliwościach składowania towarów masowych: 150 tys. Mg węgla i 25 tys. Mg rudy 42. Kanał Gliwicki i port w Gliwicach zapewniają krajowy i międzynarodowy transport towarów zwłaszcza masowych i wielkogabarytowych. Z uwagi na przestarzałe urządzenia i budowle hydrotechniczne zdolność przewozowa (6 mln Mg rocznie) wykorzystywana jest zaledwie w 50% 43, a obecnie Kanałem mogą pływać tylko barki o maksymalnym tonażu 500 Mg (w 1940 r. 800 Mg) i maksymalnym zanurzeniu 1,60 m 44. Jednak w celu pełnego wykorzystania potencjalnych możliwości żeglugowych Odry konieczne są pilne prace modernizacyjne, w pierwszej kolejności obejmujące modernizację Kanału Gliwickiego. Kanał Gliwicki może zyskać na znaczeniu po zrealizowaniu planowanej budowy kanału żeglugi śródlądowej Odra Dunaj, łączącego Bałtyk, Morze Czarne i Morze Północne (patrz: rys. 8). 41 Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, Katowice, 24 czerwca 2004 r. 42 Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, Katowice, 24 czerwca 2004 r. 43 Strategia rozwoju Województwa Śląskiego na lata , Katowice, 2005 r. 44 Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, Katowice, 24 czerwca 2004 r. 47

48 . Rys. 8 Europejski system dróg wodnych (źródło: Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, 2004 r.) Infrastruktura logistyczna Rozbudowana sieć drogowa i kolejowa, większa dostępność do towarowego transportu lotniczego, czy też dostęp do gęstej sieci dróg wodnych w Europie to atuty dające możliwość rozwoju usług z zakresu transportu towarów i spedycji. Atutem jest także duży rynek zbytu, który jest podstawą rozwoju usług kurierskich. Obszar Metropolii Silesia jest więc dobrym miejscem na lokalizację siedzib i oddziałów firm spedycyjnych nie tylko o zasięgu krajowym, ale i międzynarodowym. Logiczne więc wydaje się ulokowanie w tym obszarze terminali kontenerowych, stacji przeładunkowych, stref przeładunkowo-magazynowych, które docelowo mogą zostać przekształcone w centra logistyczne transportu kombinowanego o zasięgu ponadregionalnym, zapewniające sprawny system przewozu ładunków. Do rozwoju takiej funkcji predysponowane są szczególnie: 45 Gliwice z portem żeglugi śródlądowej oraz stacją kontenerową i węzłem autostrad A1 i A4, Sławków w miejscu styku kolei szeroko i normalnotorowej (lokalizacja poza GZM, ale o dużym dla niej znaczeniu - połączenie sięgające w kierunku wschodnim aż do Władywostoku) rys. 9, Sosnowiec ze stacją kolejową i drogą ekspresową oraz terenami poprzemysłowymi Maczki-Bór, Pyrzowice na obszarze MPL Katowice z terminalem cargo (lokalizacja również poza obszarem Metropolii Silesia ). 45 Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, Katowice, 24 czerwca 2004 r. 48

49 Rys. 9 Szerokotorowe połączenie kolejowe Władywostok Sławków (źródło: Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego, 2004 r.) Transport publiczny Transport miejski w Metropolii Silesia realizowany jest trzema trakcjami (patrz: tabela 7 i mapa 12): autobusową - na terenie 14 miast GZM (stanowiąca ok. 80% całkowitej pracy eksploatacyjnej), tramwajową - na terenie 11 miast GZM, trolejbusową - na terenie Tychów. Tabela 7 Praca eksploatacyjna transportu publicznego wykonywana na terenie Metropolii Silesia w podziale na trakcje Lp. Miasto Praca eksploatacyjna (tys. wozokilometrów) Autobus Tramwaj Trolejbus Razem 1. Bytom 4 665, , ,3 2. Chorzów 2 565, , ,5 3. Dąbrowa Górnicza 5 735,9 939, ,0 4. Gliwice 6 500,0 735, ,0 5. Jaworzno b.d. - - b.d. 6. Katowice , , ,4 7. Mysłowice 2 781,6 171, ,4 8. Piekary Śląskie , ,6 9. Ruda Śląska 4 707,6 869, ,8 10. Siemianowice Śląskie 2 264,9 106, ,1 11. Sosnowiec 6 224, , ,0 12. Świętochłowice 520,9 965, ,6 13. Tychy 4 341, , ,3 14. Zabrze 4 215, , ,3 RAZEM GZM , , , ,3 (źródło: Opracowanie W. Gorgoń, K. Moruś na podstawie Komunikacja miejska w liczbach. Dane za 12 miesięcy 2007 roku 2/07, IGKM, Warszawa, maj 2008 r. oraz danych ze strony internetowej MZKP Tarnowskie Góry 46 plan na 2008 r. 47 brak danych dla miasta Jaworzno 49

50 W Metropolii Silesia działa kilku organizatorów transportu zbiorowego o różnym statusie prawnym, tj.: Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (KZK GOP) z siedzibą w Katowicach organizujący komunikację autobusową i tramwajową - międzygminny związek komunalny, Międzygminny Związek Komunikacji Pasażerskiej (MZKP) z siedzibą w Tarnowskich Górach, który jest organizatorem komunikacji autobusowej - międzygminny związek komunalny, Miejski Zarząd Komunikacji w Tychach (MZK Tychy) - zarząd komunikacji; oraz przewoźnicy łączący zadania organizacji przewozu: Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej Jaworzno Sp. z o.o. - przewoźnik łączący zadania organizacji i przewóz, PKS Katowice S.A. i PKS Gliwice Sp. z o.o. - przedsiębiorstwa komunikacji samochodowej obsługujące autobusowe linie dalekobieżne i linie lokalne, również na podstawie umów z innym organizatorem; a także: w zakresie kolejowych pasażerskich przewozów regionalnych Urząd Marszałkowski - odpowiedzialny za organizowanie i finansowanie. W związku z powyższym brak jest koordynacji godzin odjazdów pojazdów pomiędzy wymienionymi podmiotami. Dodatkowym utrudnieniem jest brak wspólnego systemu taryfowo-biletowego tj.: KZK GOP funkcjonuje w oparciu o system strefowy, PKM Jaworzno Sp. z o.o. ma system strefowy oparty o bilet elektroniczny, a MZK Tychy taryfę czasową. Ponadto organizatorzy transportu publicznego w miastach GZM obejmują swoim zasięgiem również miasta sąsiednie (tj.: Tychy i Jaworzno w pewnym zakresie obsługiwane są liniami KZK GOP, a do niektórych miast KZK GOP docierają również linie PKM-u Jaworzno Sp. z o.o. i MZK Tychy). W 2008 r. rozpoczęto prace nad przygotowaniem i wdrożeniem projektu Śląskiej Karty Usług Publicznych (ŚKUP) spełniającej również funkcję biletu elektronicznego (projekt realizowany wspólnie przez KZK GOP, Urząd Marszałkowski i GZM). Obsługa komunikacyjna w zdecydowanej większości odbywa się na podstawie kontraktów (umów cywilno-prawnych) zawieranych z przewoźnikami po przeprowadzeniu procedury zamówień publicznych, głównie w trybie przetargu nieograniczonego. Przewoźnicy prezentują różne formy własności - od przedsiębiorstw komunalnych po prywatne - przy czym dominujący udział pod względem pracy eksploatacyjnej mają przedsiębiorstwa komunalne. Metropolia dysponuje najlepiej rozbudowaną siecią torową komunikacji miejskiej w Polsce i jedną z większych w Europie, tj.: długość ogółem: prawie 320 km 48 (km toru pojedynczego całej sieci), tj.: prawie 20% długości całej sieci tramwajowej w Polsce 49 (patrz: tabela 8), 31 linii tramwajowych (stan na wrzesień 2008 r.) - dla obsługi ruchu pasażerskiego. 48 Diagnoza stanu systemu transportowego oraz plan rozwoju transportu zbiorowego w obszarze działania KZK GOP, Katowice-Warszawa, sierpień 2007 r.; 49 Komunikacja miejska w liczbach. Dane za 12 miesięcy 2007 roku 2/07, IGKM, Warszawa, maj 2008 r.; 50

51 Tabela 8 Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia Długość sieci tramwajowej w Metropolii Silesia Długość sieci tramwajowej w miastach GZM (km toru pojedynczego) Lp. Miasto tory tory pojedyncze tory podwójne zajezdniowe razem 1. Bytom 8,4 40,2 4,4 53,0 2. Chorzów 6,3 25,5 3,5 35,3 3. Dąbrowa Górnicza 0,5 19,3 19,8 4. Gliwice 2,2 6,6 4,3 13,1 5. Katowice 13,3 45,4 3,4 62,1 6. Mysłowice 3,7 0,6-4,3 7. Ruda Śląska 18,7 0,0-18,7 8. Siemianowice Śląskie 0,8 0,7-1,5 9. Sosnowiec 17,2 33,7-50,9 10. Świętochłowice 6,5 12,9-19,4 11. Zabrze 8,4 33,3-41,7 Razem obszar GZM 86,0 218,2 15,6 319,8 (źródło: Opracowanie W. Gorgoń, K. Moruś na podstawie danych z: Diagnoza stanu systemu transportowego oraz plan rozwoju transportu zbiorowego w obszarze działania KZK GOP, Katowice- Warszawa, sierpień 2007) Sieć tramwajowa ze względu na wieloletnie zaniedbania remontowo-inwestycyjne jest obecnie najbardziej zdegradowanym systemem transportu miejskiego w Metropolii Silesia. Ten zły stan techniczny wymaga dokonania wielu remontów, które zapewniłyby nie tylko wyższy komfort podróży i możliwość rozwijania większych prędkości, ale także doprowadziłyby do zwiększenia bezpieczeństwa podróżowania. Mając na uwadze aspekty ekologiczne oraz funkcjonalność różnych trakcji transportu miejskiego w obsłudze wysoko zurbanizowanych obszarów miejskich, wszelkie działania natury organizacyjno-inwestycyjnej powinny być przede wszystkim skierowane właśnie na trakcję szynową i prowadzić do sukcesywnego zwiększania udziału komunikacji tramwajowej w przemieszczaniu się pasażerów. Działania te nie powinny jednakże ograniczać się tylko do obecnej trakcji tramwajowej, czy też kolejowej, ale mają zmierzać w kierunku komplementarnego funkcjonowania całego systemu transportu miejskiego, a więc regionalnej kolei, tramwaju i autobusów/trolejbusów zwiększających dostępność do transportu szynowego dla pasażerów mieszkających z dala od infrastruktury szynowej. Do tego niezbędna jest budowa nowych lub modernizacja istniejących węzłów przesiadkowych łączących poszczególne trakcje transportu miejskiego. Żaden z funkcjonujących obecnie punktów w miastach GZM, w którym spotykają się różne trakcje miejskiego i regionalnego systemu transportowego, nie odpowiada standardom współczesnego węzła przesiadkowego. Należy zwrócić również uwagę na brak w Metropolii Silesia dworca autobusowego (terminalu pasażerskiego) obsługującego ponadregionalny ruch krajowy i międzynarodowy. Miejsca, gdzie obecnie odbywa się obsługa pasażerów korzystających z tych przewozów generalnie nawet w stopniu minimalnym nie odpowiadają powszechnie występującym standardom, a wręcz stanowią negatywną wizytówkę regionu. 51

52 Mapa 12 Główny układ komunikacji publicznej w Metropolii Silesia 52

53 2.3. Środowisko Diagnoza stanu istniejącego jakości środowiska obejmuje następujące elementy: środowisko wodne, powietrze atmosferyczne, zagospodarowanie powierzchni ziemi, klimat akustyczny. Środowisko Metropolii Silesia cechuje się wysokim stopniem przekształcenia antropogenicznego i degradacji na skutek intensywności procesów urbanizacyjnych, wysokiego stopnia uprzemysłowienia i wielkoskalowej eksploatacji nieodnawialnych zasobów naturalnych. Degradacja środowiska szczególnie silnie postępowała w XX w. jako niezamierzony efekt ww. procesów uprzemysławiania kraju. W ostatnich latach coraz bardziej odczuwalna jest jednak stała poprawa jakości poszczególnych elementów środowiska: litosfery, hydrosfery, biosfery i atmosfery na skutek relatywnie wysokich w skali kraju nakładów inwestycyjnych na ochronę środowiska 50 oraz różnego typu prac na rzecz ochrony środowiska, tj.: działań rekultywacyjnych, remediacyjnych oraz sukcesywnego stosowania proekologicznych rozwiązań technicznych i technologicznych. Istotna dla ochrony środowiska Metropolii Silesia jest także lokalizacja tu licznych instytucji i jednostek zajmujących się tą problematyką Środowisko wodne Środowisko wodne na obszarze Metropolii Silesia należy do najbardziej zagrożonych w Europie. Na złą jakość wód powierzchniowych i podziemnych bezpośrednio wpływają: zrzuty źle oczyszczonych lub nieoczyszczonych ścieków komunalnych i przemysłowych ze źródeł punktowych (patrz tabela 9), niski stopień skanalizowania miast Metropolii Silesia 51, zrzuty ze źródeł obszarowych związane z licznie występującymi składowiskami odpadów komunalnych i przemysłowych czynnych, zamkniętych, zrekultywowanych (często w sposób niewłaściwy) i dzikimi wysypiskami odpadów, długoletnie oddziaływanie przemysłu, w tym działalność górnicza, tj.: m.in. zrzuty słonych wód dołowych pochodzących z kopalń węgla kamiennego. W Metropolii Silesia wszystkie zlewnie jednolitych części wód rzek 52 należą do zagrożonych. Licznie występują silnie zmienione 53 jednolite części wód 50 dane za rok miasta GZM - 273,7 mln zł; Kraków 123,7 mln zł; Łódź 120,8 mln zł; Gdańsk-Gdynia-Sopot 75,4 mln zł; Poznań 73,1 mln zł; Wrocław 68,9 mln zł, Warszawa 50,4 mln zł; 51 84,04% pow. miast Metropolii Silesia ; 93,9% Gdańsk-Gdynia-Sopot; 90,9% - Warszawa; 89,6% - Poznań; 89,0% - Kraków; 86,9% - Wrocław, 85,0% - Łódź; 52 Użyta nomenklatura jest zgodna z Ramową Dyrektywą Wodną 2000/60WE, która stanowi podstawowy akt prawa wodnego w UE. Polska zobowiązała się w Traktacie Akcesyjnym do jej szybkiej implementacji do prawa krajowego. Zgodnie z RDW - wody podziemne i powierzchniowe zostały podzielone na jednolite części wód, tj. na jednostki posiadające możliwe jednorodny charakter fizyko-chemiczny, dla których będą prowadzone 53

54 powierzchniowych rzek oraz pojedyncze sztuczne jednolite części wód 54 mapa 13). (patrz: Wody rzek (głównie: Rawa, Kłodnica, Brynica, Przemsza i ich dopływy) są w większości zanieczyszczone, zaliczając się do IV lub V klasy jakości - głównie ze względu na średnioroczne przekroczenia wskaźników biologicznego i chemicznego zapotrzebowania na tlen, stężeń chlorków i siarczanów 55. W osadach dennych rzek stwierdzono ponadnormatywne zawartości metali ciężkich takich jak: cynk, kadm, ołów, miedź, bar i rtęć 56. Wiele z rzek wymaga podjęcia działań rekultywacyjnych na rzecz przywracania im funkcji biologicznych, krajobrazowych i rekreacyjnych. Tam gdzie to możliwe zasadne jest ich włączanie w strukturę miasta, jako atrakcyjnego elementu przestrzeni. Obecnie bowiem, ze względu na złą jakość wód, obudowę koryta, itp., zauważalne bywa zjawisko odwracania się zabudowy i zagospodarowania terenu od rzek płynących przez tereny zainwestowane. W Metropolii Silesia i jej bezpośrednim otoczeniu występuje deficyt naturalnych zbiorników wodnych. Dość liczne są natomiast zbiorniki pochodzenia antropogenicznego, głównie powstałe w wyrobiskach popiaskowych i gliniankach Cechują się stosunkowo niewielkim stopniem zanieczyszczenia, gdyż mają ograniczoną styczność z wodami płynącymi (zanieczyszczonymi). W wyniku naturalnej sukcesji stały się zbiornikami zarybionymi oraz nabrały cech krajobrazowych 57. Wody podziemne są w istotnym stopniu zdegradowane, co spowodowało m.in., że użytkowe poziomy wodonośne triasu (zalegające w północnej części Metropolii Silesia ) charakteryzuje II i III klasa jakości ogólnej, a wody utworów trzecioi czwartorzędowych (dostępnych w niewielkim stopniu) charakteryzują się V klasą jakości ogólnej. W związku z powyższym wykorzystanie istniejących zasobów wód podziemnych ma obecnie znaczenie marginalne. W wyniku zaprzestania lub ograniczenia działalności górniczej oraz występowania szkód górniczych (osiadania) następują zmiany poziomu zwierciadła wód podziemnych, co skutkuje powstawaniem stref podtopień, zalewisk lub lejów depresji (przesuszeń). Poziom zagrożenia związany z wrażliwością środowiska wodnego oraz intensywnością presji na środowisko wodne w Metropolii Silesia określa się jako wysoki. Na proces odbudowy zasobów wodnych niekorzystnie wpływa m.in. ograniczanie alimentacji wód podziemnych poprzez zabudowywanie terenów analizy presji antropogenicznych i opracowywane programy wodno-środowiskowe. Operacyjnym celem RDW jest osiągnięcie dobrego stanu wszystkich części wód, poprzez określenie i wdrożenie koniecznych działań w ramach zintegrowanych programów działań w państwach członkowskich do 2015 r. [http://www.rdw.org.pl]; 53 Silnie zmieniona jednolita część wód - to część wód powierzchniowych, których charakter został w znacznym stopniu zmieniony na skutek fizycznego oddziaływania człowieka [http://www.rdw.org.pl]; 54 Sztuczna jednolita część wód powierzchniowych - to jednolita część wód powierzchniowych powstała na skutek działalności człowieka (np. kanały) [http://www.rdw.org.pl]; 55 Na podstawie danych WIOŚ, Stan środowiska w województwie śląskim w 2006 r.; 56 Na podstawie danych WIOŚ, Stan środowiska w województwie śląskim w 2004 r.; 57 Plan zagospodarowania przestrzennego województwa śląskiego, 2004; 54

55 nieprzepuszczalnymi powierzchniami (dla przykładu w Gliwicach procentowy udział terenów zabudowanych w stosunku do całkowitej powierzchni miasta wynosi 38,0%, w Zabrzu 43,6%, a w Rudzie Śląskiej aż 55,8%). Zaopatrzenie Metropolii Silesia w wodę odbywa się głównie ze zbiorników zlokalizowanych poza jej obszarem, tj.: Dziećkowice i Kozłowa Góra, w mniejszym stopniu Goczałkowice, o pojemności łącznej 340 tys. m 3. Odbiorcami są głównie mieszkańców Bytomia, Chorzowa, Dąbrowy Górniczej, Gliwic, Jaworzna, Katowic, Mysłowic, Rudy Śląskiej, Siemianowic, Świętochłowic, Sosnowca i częściowo Zabrza i Tychów. Tabela 9 Miasto Ilości ścieków odprowadzanych z terenu Metropolii Silesia Ogółem razem Oczyszczane [dm 3 ] mechanicznie chemicznie biologicz -nie z podwyższ. usuwaniem biogenów razem Nieoczyszczane [dm 3 ] odprowadzane, bezpośrednio z zakładów przemysłowych siecią kanalizacji miejskiej Mysłowice _ Dąbrowa Górnicza Siemianowice Śląskie _ Tychy _ Gliwice Ruda Śląska _ Zabrze _ Bytom _ Sosnowiec Katowice Jaworzno Chorzów _ 33 _ 33 Piekary Śląskie _ _ 93 _ 93 Będzin _ Świętochłowice _ 201 _ Suma (źródło: GUS Ochrona Środowiska 2007 r., Warszawa) 55

56 Mapa 13 Klasyfikacja zagrożenia jednolitych części wód rzek w Metropolii Silesia 56

57 Środowisko przyrodnicze Metropolia Silesia należy do najbardziej zazielenionych obszarów w Polsce (patrz: tabela 10), tzn. lasy i parki spacerowo-rekreacyjne stanowią ok. 24% jej powierzchni, z czego lasy zajmują ok. 22,5% powierzchni, a stopień lesistości wynosi ok. 17% i waha się w granicach od 0% w Świętochłowicach do 39,5% w Katowicach (dla porównania w województwie śląskim stopień lesistości wynosi ponad 31% powierzchni, przy średniej w kraju 28,5% 58 ). Stan jakościowy lasów jest niezadowalający, większość z nich zlokalizowana jest w strefach uszkodzeń przemysłowych (uszkodzenia średnie i silne) i zaliczona jest do tzw. lasów ochronnych. Mimo to, niektóre z zasobów zaliczane są do cennych przyrodniczo i objęte są różnorodnymi formami ochrony (patrz: tabela 11). Tabela 10 Zestawienie powierzchni lasów i parków spacerowowypoczynkowych w Metropolii Silesia Lp. Miasto GZM Lasy [ha] Lesistość [%] Parki spacerowo-wypocz. [ha] 1 Bytom ,7 95,3 2 Chorzów 221 6,7 538,4 3 Dąbrowa Górnicza ,8 180,0 4 Gliwice ,7 34,4 5 Jaworzno ,7 116,7 6 Katowice ,5 518,7 7 Mysłowice ,1 17,0 8 Piekary Śląskie 212 5,3 18,0 9 Ruda Śląska ,3 54,1 10 Siemianowice Śl. 37 1,5 68,0 11 Sosnowiec ,0 206,5 12 Świętochłowice ,8 13 Tychy ,3 234,0 14 Zabrze ,8 41, ,9 RAZEM (273 km 2 17,4 ) (21,67 km 2 ) (źródło: lasy i lesistość: GUS stan: r.; parki spacerowo-wypoczynkowe: Urząd Statystyczny w Katowicach - stan na 2005 r.) Tabela 11 Formy ochrony przyrody występujące na terenie Metropolii Silesia Lp. Miasto Nazwa Rok ustanowienia Powierzchnia [ha] Rezerwaty Przyrody 1. Katowice Las Murckowski ,67 2. Katowice Ochojec ,77 3. Jaworzno Dolina Żabnika ,32 4. Bytom Segiet ,54 Parki krajobrazowe 1. Dąbrowa Górnicza Park Orlich Gniazd ,00 Obszary chronionego krajobrazu 58 Plan zagospodarowania przestrzennego województwa śląskiego, 2004; 57

58 Lp. Miasto Nazwa Rok Powierzchnia ustanowienia [ha] 1. Jaworzno Dobra-Wilkoszyn ,20 5. Siemianowice Śląskie Przełajka ,49 Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe 1. Katowice Źródliska Kłodnicy ,40 2. Chorzów Uroczysko Buczyna ,32 3. Dąbrowa Górnicza Wzgórze Gołonoskie ,20 4. Bytom, Chorzów Żabie Doły ,66 5. Bytom Suchogórski Labirynt Skalny ,84 Obszar Natura Bytom/Tarnowskie Podziemia Tarnogórsko- Góry Bytomskie ,00 2. Dąbrowa Górnicza Pustynia Błędowska ,90 59 Użytki ekologiczne 1. Dąbrowa Górnicza Bagna w Antoniowie ,09 2. Dąbrowa Górnicza Młaki nad Pogorią I ,00 3. Dąbrowa Górnicza Pogoria II ,00 4. Dąbrowa Górnicza Źródliska w Zakawiu ,69 5. Dąbrowa Górnicza Pustynia Błędowska ,00 6. Katowice Płone Bagno ,22 7. Sosnowiec Śródleśne łąki w Starych Maczkach ,28 8. Tychy Paprocany ,06 9. Tychy Mały Lasek , Świętochłowice Staw Foryśka 2003 bd 11. Świętochłowice Las na Górze Hugona 2004 bd (źródło: Zagospodarowanie powierzchni ziemi Metropolia Silesia należy do najbardziej zurbanizowanych i uprzemysłowionych obszarów w Europie. Ten wysoki stopień zainwestowania tworzą m.in.: - miasta i duże jednostki osadnicze, - zakłady produkcyjne, w tym huty i kopalnie, - obiekty i instalacje transportu i komunikacji miejskiej, - składowiska odpadów komunalnych i przemysłowych, - obiekty liniowe komunikacji szynowej i kołowej, - oraz wiele innych obiektów i instalacji. Wiele z terenów jest zdegradowanych w skutek prowadzonej obecnie i w przeszłości działalności przemysłowej. Uwalniane są także tereny po likwidowanych zakładach przemysłowych w wyniku trwającego procesu restrukturyzacji. Jednak dokładna powierzchnia terenów zdegradowanych nie jest znana, gdyż dane te ulegają zmianie z uwagi na ciągłe podejmowanie procesów rewitalizacyjnych. Zobrazowaniem skali problemu są następujące przykłady: 60 Bytom: ponad 25 dużych obiektów o pow. łącznej około 3 km 2, Chorzów: ponad 15 obiektów o pow. łącznej około 3 km 2, Gliwice: ponad 25 obiektów o pow. łącznej około 4 km 2, Katowice: ponad 25 obiektów o pow. łącznej około 6 km 2, 59 powierzchnia całkowita obszaru Pustyni Błędowskiej 60 podane przykładowe dane mają jedynie charakter orientacyjny. Są one oparte o analizę programów rewitalizacji oraz wyniki analizy IETU przeprowadzonej w ramach projektu JRC ISPRA. Dane te ulegają zmianie z uwagi na zagospodarowywanie terenów oraz powstawania nowych; 58

59 Ruda Śląska: ponad 15 obiektów o pow. łącznej około 3 km 2, Sosnowiec: ponad 15 obiektów o pow. łącznej około 7 km 2. Z danych literaturowych 61 wynika, że w miastach GZM ok. 16,1 km 2 powierzchni może być zajętych pod różnego rodzaju składowiska odpadów poprzemysłowych (czynne i nieczynne). W chwili obecnej odpady pogórnicze zdeponowane na hałdach i zwałach są w dużym stopniu wykorzystywane dla potrzeb budownictwa, co pozwala na ich uwolnienie. Najtrudniejszy i do tej pory nierozwiązany problem stwarzają składowiska odpadów po przemyśle chemicznym (Jaworzno) i metali nieżelaznych (Katowice, Bytom). Na wielu z wymienionych wyżej obszarach poprzemysłowych stwierdzono istotne negatywne oddziaływanie na więcej niż jeden element środowiska np. wody podziemne, powietrze atmosferyczne w wyniku pylenia, czy grunty. Działania rekultywacyjne prowadzone są w miastach Metropolii Silesia od dziesięcioleci m.in. na funkcje komunikacyjne, turystyczno-rekreacyjne, gospodarcze. Istotnym problemem, choć dotychczas mało rozpoznanym, jest zanieczyszczenie punktowe pojedynczych działek, na których w przeszłości prowadzono działalność z wykorzystaniem substancji mogących prowadzić do zanieczyszczenia gruntu jak np. pralnie chemiczne, stacje benzynowe, warsztaty samochodowe Powietrze atmosferyczne Powietrze atmosferyczne w strefie Aglomeracji Górnośląskiej (w której mieści się obszar Metropolii Silesia ) charakteryzuje się występowaniem incydentów podwyższonych stężeń pyłu w sezonie grzewczym oraz stężeń ozonu troposferycznego w sezonie letnim, przekroczeniami dopuszczalnych stężeń 24 godzinnych PM10 oraz zawartości SO 2. Strefa aglomeracji klasyfikowana jest jako klasa C 62 jakości powietrza w zakresie tych wskaźników. Zanieczyszczenie to jest związane głównie z niską emisją pochodzącą z indywidualnych systemów grzewczych, transportu samochodowego oraz w wyniku emisji obszarowej Klimat akustyczny Badania klimatu akustycznego w wybranych miastach 63 wskazują na występowanie na najbardziej narażonych terenach (np.: strefa oddziaływania dróg krajowych i wojewódzkich) przekroczeń dopuszczalnych poziomów hałasu w granicach od kilku do 10 db zarówno dla normatywów wyznaczonych dla pory nocnej, jak i dziennej. 61 Inwentaryzacja składowisk odpadów na terenie województw: śląskiego, małopolskiego i opolskiego Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego, Centrum Gospodarki Odpadami Oddział Zamiejscowy w Katowicach, Katowice listopad 2005 r.; 62 Stan środowiska w województwie śląskim w 2006 r. Bibliotek Monitoringu Środowiska, Katowice 2007 (dane WIOŚ); 63 przykładowo dane WIOŚ z 2006 roku dla Będzina i Mysłowic (Stan Środowiska województwa śląskiego w 2006 r.), 2004 dla Bytomia Mysłowic (Stan Środowiska województwa śląskiego w 2004 roku), dla Zabrza w 2006 r. na odcinku 6,5 kontrolowanych kilometrów występowało przekroczenie w dzień w granicach db (GUS, Ochrona Środowiska, 2007, Warszawa). Na zagrożenie hałasem wskazują również informacje zawarte w programach ochrony środowiska poszczególnych gmin; 59

60 Świadomość ekologiczna mieszkańców Metropolii Silesia Realizowanie zasad zrównoważonego rozwoju Metropolii Silesia wymaga wysokiej świadomości społecznej jej mieszkańców, co odnosi się również do problematyki ochrony środowiska. Generalnie w miastach GZM nie prowadzono badań świadomości ekologicznej jej mieszkańców. Jak wynika z zapisów Sprawozdania z realizacji Planu Gospodarki Odpadami dla województwa śląskiego 2003 w wielu miastach kampanie edukacyjno-informacyjne prowadzone były tylko w zakresie prawidłowego postępowania z odpadami niebezpiecznymi pochodzącymi z sektora gospodarczego (PCB, azbest, odpady medyczne). W związku z powyższym należy stwierdzić, że skuteczność edukacji w zakresie ochrony środowiska oraz poziom wiedzy ekologicznej społeczeństwa 64 są wciąż niezadawalające. Posiadane informacje są nieuporządkowane i nie umożliwiają kojarzenia przyczyn i skutków zjawisk przyrodniczych Zarządzanie środowiskiem Z dniem 1 maja 2004 r. Polska przystąpiła do Wspólnotowego Systemu Ekozarządzania i Audytu (EMAS) 65, którego głównym założeniem jest zredukowanie negatywnego oddziaływania na środowisko poprzez podejmowanie wszechstronnych działań na rzecz ochrony środowiska w ramach działalności prowadzonej przez zainteresowane organizacje. Do dnia r. 66 z terenu Metropolii Silesia deklaracje środowiskowe EMAS podpisała 1 organizacja 67 i 1 operator obiektu Gospodarka odpadami Odpady pochodzące z sektora komunalnego Gospodarka odpadami na terenie poszczególnych 14 miast Metropolii Silesia jest prowadzona zgodnie z uchwalonymi planami gospodarki odpadami oraz regulaminami utrzymania czystości i porządku w poszczególnych gminach. Na terenie Metropolii Silesia w 2006 r., całkowita szacunkowa ilość odpadów komunalnych powinna wynosić 757 tys. Mg 69 - faktycznie jednak zebrano 684,2 tys. Mg, z czego 70% odpadów pochodziło z gospodarstw domowych, a 30% z infrastruktury (targowiska, czyszczenie ulic, ogrody, parki itp.). Różnica między oszacowaną, a rzeczywistą ilością odpadów komunalnych wynosi ok. 10% i wynika m.in. z braku prowadzenia szczegółowej ewidencji ilościowej dla wszystkich rodzajów zbieranych odpadów przez podmioty działające w zakresie wywozu odpadów komunalnych. Szacunkowe ilości odpadów niebezpiecznych pochodzących ze 64 Kozłowski S.: Zrównoważony rozwój program na jutro. Abrys, Poznań-Warszawa 2008 r.; 65 Ustawa o krajowym systemie ekozarządzania i audytu (EMAS) z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. Nr 70 poz. 631) WFOŚiGW w Katowicach nr w rejestrze PL , data rejestracji r.; 68 Międzygminne Przedsiębiorstwo Gospodarki Odpadami i Energetyki Odnawialnej MASTER Sp. z o.o. w Tychach, data rejestracji r.; 69 wg projektu Wojewódzkiego Planu Gospodarki Odpadami 2010 dla województwa śląskiego; 60

61 strumienia odpadów komunalnych, które powstały w 2006 r. na terenie miast GZM stanowią ok. 7,5 tys. (patrz: tabela 12). Tabela 12 Szacunkowa ilość poszczególnych rodzajów odpadów niebezpiecznych w strumieniu odpadów komunalnych na terenie Metropolii Silesia Lp. Kod odpadu wg katalogu odpadów Rodzaj odpadu Procentowa zawartość odpadu w strumieniu odpadów komunalnych Ilość odpadów niebezpiecznych w strumieniu odpadów komunalnych [Mg] Baterie i akumulatory , Detergenty zawierające substancje niebezpieczne 5 378, Odczynniki fotograficzne 2 151, Farby, tusze, farby drukarskie, kleje, lepiszcza , Kwasy i alkalia 1 75, Rozpuszczalniki 3 227, Lampy fluorescencyjne i inne odpady zawierające Hg 5 378, Leki cytotoksyczne i cytostatyczne 4 302, Oleje i tłuszcze , Środki ochrony roślin (pestycydy, herbicydy i insektycydy) 5 378, Zużyte urządzenia elektryczne i elektroniczne , Drewno zawierające substancje. niebezpieczne 5 378, Urządzenia zawierające freony 3 227,1 RAZEM ,0 (źródło: obliczenia IMBiGS Oddział Zam. Katowice) Sposoby postępowania z wytworzonymi odpadami komunalnymi są zróżnicowane w Metropolii Silesia, tj. w 2006 r.: zdecydowana większość wytworzonych odpadów komunalnych zmieszanych została zdeponowana na składowiskach (od 96% do 100%). jedynie w Chorzowie i Katowicach udział procentowy odpadów unieszkodliwionych w procesie składowania był mniejszy i wyniósł odpowiednio: 65,6% i 54,5%. Ilości odpadów komunalnych wytworzonych na terenie poszczególnych miast Metropolii Silesia w 2006 r. z uwzględnieniem sposobów ich unieszkodliwiania ilustruje rys

62 Mg/rok , , , , , ,00 0,00 Odpady komunalne zagospodarowane innymi metodami Odpady komunalne unieszkodliwione przez składowanie Rys. 10 Ilości odpadów komunalnych wytworzonych na terenie poszczególnych miast Metropolii Silesia w 2006 r. z uwzględnieniem sposobów ich unieszkodliwiania. Na terenie miast GZM funkcjonują następujące instalacje do unieszkodliwiania i odzysku odpadów (patrz: tabele: 13-15, mapa 14): 10 składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętnych o wolnej pojemności 9,4 mln m 3, 7 sortowni o wydajności 190 tys. Mg/rok, 7 kompostowni o wydajności 104,3 tys. Mg/rok. 62

63 Mapa 14 Rozmieszczenie zakładów zagospodarowania i unieszkodliwiania odpadów komunalnych i niebezpiecznych w Metropolii Silesia 63

64 Tabela 13 Zestawienie informacji na temat lokalizacji, stanu formalnoprawnego i pojemności czynnych składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, na których są składowane odpady komunalne na terenie Metropolii Silesia, stan na r. Lp Miasto na prawach powiatu Bytom Składowisko odpadów komunalnych Dąbrowa Górnicza Składowisko odpadów komunalnych Lipówka I Dąbrowa Górnicza Miejski Zakład Przetwarzania Odpadów Komunalnych Lipówka II Gliwice Składowisko Przedsiębiorstwa Składowania i Utylizacji Odpadów Sp. z o. o Katowice Składowisko Odpadów Komunalnych Siemianowice Śląskie Składowisko odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne "Landeco" Sp. z o. o Sosnowiec Miejski Zakład Odpadów Świętochłowice Składowisko Odpadów Komunalnych Tychy Składowisko odpadów komunalnych MPGO Master Sp. z o.o., Zabrze Miejskie Składowisko Odpadów Komunalnych Termin ważności pozwolenia zintegrowanego Deklarowany lub prognozowany rok zamknięcia Przybliżona pozostała pojemność [m 3 ] do 2017 po do do do 2017 po postępowanie w toku po do 2008 po do postępowanie w toku po do 2014 po do RAZEM (źródło: projekt Wojewódzkiego Planu Gospodarki Odpadami 2010 dla województwa śląskiego) Tabela 14 Zestawienie informacji na temat lokalizacji, stanu formalnoprawnego i zdolności przerobowej sortowni odpadów komunalnych w Metropolii Silesia - stan na r. Lp. Miasto Nazwa i adres Podstawa prawna działalności Symbol R 70 Kod rodzaju odpadu Zdolność przerobowa [Mg/rok] 1. Chorzów 2. Dąbrowa Górnicza 3. Katowice Sortownia odpadów zmieszanych - Horstmann, ul. Bytkowska, Chorzów Sortownia odpadów komunalnych, ul. Główna 144a, Dąbrowa Górnicza Sortownia Katowice, ul. Milowicka Zezwolenie do 2015 Pozwolenie zintegrowane do 2015 Zezwolenie do 2015 R R15 R , , , , Zgodnie z załącznikiem nr 5 do ustawy o odpadach (Dz.U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251 z późn. zm.); 64

65 Lp. Miasto Nazwa i adres Podstawa prawna działalności Symbol R 70 Kod rodzaju odpadu Zdolność przerobowa [Mg/rok] 4. Ruda Śląska Linia sortownicza surowców wtórnych PUK Sp. z o.o., Ruda Śląska b.d. R Siemianowice Śląskie 6. Tychy 7. Zabrze Sortownia mechaniczno-ręczna Sortownia odpadów Horstmann, ul. Serdeczna, Tychy-Urbanowice Sortownia odpadów - Horstmann, ul. Cmentarna, Zabrze b.d. b.d. b.d Pozwolenie zintegrowane do 2009 Pozwolenie zintegrowane do 2009 R , , , , , R RAZEM (źródło: projekt Wojewódzkiego Planu Gospodarki Odpadami 2010 dla województwa śląskiego) Tabela 15 Zestawienie informacji na temat lokalizacji, stanu formalnoprawnego i zdolności przerobowej kompostowni odpadów komunalnych w Metropolii Silesia - stan na r. Lp. Miasto Nazwa Podstawa prawna działalności Symbol R 71 lub D 72 Kod rodzaju odpadu Zdolności przerobowe [Mg/rok] 1. Dąbrowa Górnicza Kompostownia Miejskiego Zakładu Przetwarzania Odpadów Lipówka II, ul Główna 144a, Dąbrowa Górnicza, Pozwolenie zintegrowane do 2015 R Katowice Kompostownia z MPGK Sp. z o.o., MUT Dano, ul. Milowicka, Katowice Pozwolenie na wytwarzanie odpadów D Piekary Śląskie Kompostownia pryzmowa SOWEX Sp. z o.o., ul. Sadowskiego, Piekary Śląskie Zezwolenie na odzysk R3 podgrupy: Siemianowice Śląskie Kompostownia pryzmowa, ul. Zwycięstwa Siemianowice Śląskie Pozwolenie zintegrowane R Świętochłowice Kompostownia kontenerowa KNEER MPGK Sp. z o.o.,. ul. Łagiewnicka Świętochłowice Program gospodarki odpadami niebezpiecznymi + zezwolenie na odzysk R Zgodnie z załącznikiem nr 5 do ustawy o odpadach (Dz.U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251 z późn. zm.); 72 Zgodnie z załącznikiem nr 6 do ustawy o odpadach (Dz.U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251 z późn. zm.); 65

66 Lp. Miasto Nazwa Podstawa prawna działalności Symbol R 71 lub D 72 Kod rodzaju odpadu Zdolności przerobowe [Mg/rok] 6. Gliwice Kompostownia Przedsiębiorstwo Składowania i Utylizacji Odpadów Sp. z o.o. ul. Rybnicka, Gliwice Pozwolenie zintegrowane do 2016 R Zabrze Kompostownia kontenerowa KNEER - HORSTMAN, MPGK Sp. z o.o., ul. Cmentarna, Zabrze, Pozwolenie na wytwarzanie odpadów R , RAZEM (źródło: projekt Wojewódzkiego Planu Gospodarki Odpadami 2010 dla województwa śląskiego) Odpady pochodzące z sektora gospodarczego W 2006 r. na terenie Metropolii Silesia wytworzono 15,2 mln Mg odpadów z sektora gospodarczego 73 (patrz: tabela 16), z czego: - 14,93 mln Mg odpadów innych niż niebezpieczne, - 0,24 mln Mg odpadów niebezpiecznych. Największe ilości odpadów innych niż niebezpieczne w 2006 r. powstały na terenie Metropolii Silesia w grupach 74 : mln Mg odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin, ,3 mln Mg odpady z procesów termicznych, ,45 mln Mg odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej (włączając glebę i ziemię z terenów zanieczyszczonych) ,40 mln Mg odpady z instalacji i urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów, z oczyszczalni ścieków oraz z uzdatniania wody pitnej i wody do celów przemysłowych. W 2006 r. nie wytworzono odpadów innych niż niebezpieczne należących do grup 13 i 14 (patrz rys. 11). 73 wg projektu Wojewódzkiego Planu Gospodarki Odpadami 2010 dla województwa śląskiego; 74 Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie katalogu odpadów Dz.U. Nr 112, poz z dnia 27 września 2001 r.; 66

67 9,8% 3,3% 3,0% 2,4% 81,5% Pozostałe grupy Rys. 11 Ilości odpadów przemysłowych wytworzonych na terenie GZM w 2006 r. w poszczególnych grupach (źródło: dane IMBiGS Oddz. Zam. w Katowicach) Największe ilości odpadów niebezpiecznych w Metropolii Silesia wytworzono w grupach (patrz: rys. 12): ,2 tys. Mg odpady z chemicznej obróbki i powlekania powierzchni metali oraz innych materiałów i z procesów hydrometalurgii metali nieżelaznych, ,2 tys. Mg odpady z instalacji i urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów, z oczyszczalni ścieków oraz z uzdatniania wody pitnej i wody do celów przemysłowych, ,9 tys. Mg odpady z procesów termicznych, ,5 tys. Mg odpady z przeróbki ropy naftowej, oczyszczania gazu ziemnego oraz pirolitycznej przeróbki węgla ,7 tys. Mg odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania powłok ochronnych (farb, lakierów, emalii ceramicznych), kitu, klejów, szczeliw i farb drukarskich, ,8 tys. Mg odpady nie ujęte w innych grupach. Nie wytworzono odpadów należących do grup 1-4 oraz 13 i 14. 8,38% 22,76% 3,67% 2,88% 5,75% 5,67% 50,89% Pozostałe grupy Rys. 12 Ilości niebezpiecznych odpadów przemysłowych wytworzonych na terenie GZM w 2006 r. w poszczególnych grupach (źródło: dane IMBiGS Oddz. Zam. w Katowicach) 67

Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia

Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia Raport o stanie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia Górnośląski Związek Metropolitalny styczeń 2009 r. materiały i konsultacje merytoryczne dr Krzysztof Wrana Akademia Ekonomiczna w Katowicach

Bardziej szczegółowo

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM.

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM. Opracowania sygnalne PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM. STAN NA KONIEC 2009 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice www.stat.gov.pl/katow

Bardziej szczegółowo

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM. STAN NA KONIEC 2007 R.

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM. STAN NA KONIEC 2007 R. Opracowania sygnalne PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM. STAN NA KONIEC 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice www.stat.gov.pl/katow

Bardziej szczegółowo

śląskie Powierzchnia 12 333 km 2

śląskie Powierzchnia 12 333 km 2 śląskie Powierzchnia 12 333 km 2 Liczba ludności: 4599,4 tys. - w tym w miastach 77,4 % Gęstość zaludnienia 373 osób/km 2 Główne miasto Katowice Większe miasta Częstochowa, Sosnowiec, Gliwice, Zabrze,

Bardziej szczegółowo

PRACUJĄCY W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2006 R.

PRACUJĄCY W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2006 R. Opracowania sygnalne PRACUJĄCY W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2006 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 032 779

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

Nasz region we współczesnym świecie

Nasz region we współczesnym świecie Nasz region we współczesnym świecie Anna Czarlińska-Wężyk 14.04.2013 http://pl.wikipedia.org/wiki/wojew%c3%b3dztwo_%c5%9bl%c4%85skie Województwo powstało dnia 1.01.1999 z województw: katowickiego i częstochowskiego

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 15 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Prezentacja projektu: Logistyka Bytom. GC Investment, Katowice, 2014

Prezentacja projektu: Logistyka Bytom. GC Investment, Katowice, 2014 Prezentacja projektu: Logistyka Bytom GC Investment, Katowice, 2014 1 Lokalizacja: Górny Śląsk Powierzchnia: 1 218 km 2 Liczba ludności: 1 978,6 tys. Najatrakcyjniejszy subregion w Polsce - wg. raportu

Bardziej szczegółowo

WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2002 R.

WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2002 R. Załącznik nr 9 WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2002 R. Część Wojew. Dział Rozdział Nazwa części Poz. Kwota dotacji 01 KANCELARIA PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 1 29

Bardziej szczegółowo

Katowice Kreatywne Miasto zarządzanie zmianą

Katowice Kreatywne Miasto zarządzanie zmianą Katowice Kreatywne Miasto zarządzanie zmianą Warszawa Wrocław Katowice Misato i aglomeracja Kraków Polska z satelity Katowice miasto w aglomeracji Liczba miast w aglomeracji 17 Katowice, Będzin, Bytom,

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI 2014

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI 2014 SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI 2014 Łódź Kwiecień 2015 SPIS TREŚCI Ludność Ruch naturalny Wynagrodzenia Rynek pracy - zatrudnienie Rynek pracy - bezrobocie Przemysł Budownictwo Budownictwo mieszkaniowe

Bardziej szczegółowo

Tabela 3 Działania kluczowe dla rozwoju Metropolii Silesia zgłoszone przez poszczególne miasta GZM do realizacji przez te miasta lub inne jednostki 1

Tabela 3 Działania kluczowe dla rozwoju Metropolii Silesia zgłoszone przez poszczególne miasta GZM do realizacji przez te miasta lub inne jednostki 1 Tabela 3 Działania kluczowe dla rozwoju Metropolii Silesia zgłoszone przez poszczególne miasta GZM do realizacji przez te miasta lub inne jednostki 1 Priorytet B Gospodarka, nauka, kultura 1. Przebudowa

Bardziej szczegółowo

REGIONALNA IZBA GOSPODARCZA W KATOWICACH

REGIONALNA IZBA GOSPODARCZA W KATOWICACH Klimat gospodarczy w województwie śląskim. Współpraca praca instytucji otoczenia biznesu z administracją na rzecz rozwoju przedsiębiorczo biorczości. ci. Tadeusz Donocik Prezes RIG w Katowicach Łódź,,

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia MONITORING RYNKU PRACY POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU Uwagi ogólne Od 2007 roku badanie popytu na pracę ma charakter reprezentacyjny

Bardziej szczegółowo

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA Pole C Gospodarstwo, kapitał, kreatywność, technologie LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA przygotowana przez Warszawa, 25 lipca 2005 r. Wstęp Niniejszy dokument prezentuje listę wskaźników ogólnych

Bardziej szczegółowo

Perspektywa województwa podkarpackiego

Perspektywa województwa podkarpackiego Potencjalne tematy współpracy pomiędzy subregionem tarnowskim a ośrodkami województwa podkarpackiego: Mielcem i Dębicą Perspektywa województwa podkarpackiego Jerzy Rodzeń Dyrektor Departamentu Strategii

Bardziej szczegółowo

WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2005 R.

WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2005 R. WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2005 R. Załącznik nr 10 Część Dział Rozdział Nazwa części Poz. Kwota dotacji 01 KANCELARIA PREZYDENTA RP 1 30 500 921 92123 Narodowy Fundusz

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI I POŁOWA 2015 R. Łódź grudzień 2015 SPIS TREŚCI Ludność Wynagrodzenia Rynek pracy - zatrudnienie Rynek pracy - bezrobocie Przemysł Budownictwo Budownictwo mieszkaniowe

Bardziej szczegółowo

Miasto TYCHY WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 82 2014. Województwo 2014 58,2

Miasto TYCHY WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 82 2014. Województwo 2014 58,2 URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICE Powierzchnia w km² 82 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1572 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto TYCHY LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU W

Bardziej szczegółowo

Miasto BYTOM WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 69 2014. Województwo 2014 58,2

Miasto BYTOM WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 69 2014. Województwo 2014 58,2 URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICE Powierzchnia w km² 69 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2481 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto BYTOM LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU W

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO SPIS TABLIC:

PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO SPIS TABLIC: SPIS TABLIC: Tablica 1 Prognoza demograficzna dla województwa pomorskiego na lata 2005 2030... 76 Tablica 2 UŜytki rolne w województwie pomorskim wg klas bonitacyjnych gleb w 2000 r.... 90 Tablica 3 Warunki

Bardziej szczegółowo

Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie

Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie Marek Kubik p.o. Dyrektor Wydziału Obsługi Inwestorów i Biznesu Urząd Miasta Szczecin Szczecin, dnia 09.10.2014 r. Stolica Euroregionu

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY WE WROCŁAWIU Powierzchnia w km² 293 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2167 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto WROCŁAW LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. Warszawa, 2009.10.16 DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. W Polsce w 2008 r. prowadziło działalność 1780 tys. przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób

Bardziej szczegółowo

Oferta inwestycyjna: Sosnowiec, Braci Mieroszewskich

Oferta inwestycyjna: Sosnowiec, Braci Mieroszewskich Oferta inwestycyjna: Sosnowiec, Braci Mieroszewskich GC Investment S. A. 40-606 Katowice ul. Kolejowa 54 Tel.: (032) 603 85 70 Fax: (032) 603 85 71 mail: gcinvest@gcinvest.pl Kapitał zakładowy 17 560 000

Bardziej szczegółowo

Gliwice Poezji. Oferta inwestycyjna:

Gliwice Poezji. Oferta inwestycyjna: Oferta inwestycyjna: Gliwice Poezji GC Investment S. A. 40-606 Katowice ul. Kolejowa 54 Tel.: (032) 603 85 70 Fax: (032) 603 85 71 mail: gcinvest@gcinvest.pl Kapitał zakładowy 17 560 000 PLN w całości

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Dąbrowa Górnicza Powierzchnia w km2 w 2013 r. 189 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 657 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 126079 124701 123994 Ludność w

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W RZESZOWIE Powierzchnia w km² 46 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1374 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto PRZEMYŚL LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU Powierzchnia w km² 102 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2893 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Miasto BIAŁYSTOK Województwo 2014 LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Miasto: Jaworzno. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 153. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 50,9 52,8 53,6

Miasto: Jaworzno. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 153. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 50,9 52,8 53,6 Miasto: Jaworzno Powierzchnia w km2 w 2013 r. 153 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 614 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 94831 94305 93708 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto SIEDLCE WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W WARSZAWIE. Powierzchnia w km² 32 2014. Województwo 2014 61,4

Miasto SIEDLCE WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W WARSZAWIE. Powierzchnia w km² 32 2014. Województwo 2014 61,4 URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE Powierzchnia w km² 32 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2404 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto SIEDLCE LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Częstochowa Powierzchnia w km2 w 2013 r. 160 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1455 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 237203 234472 232318 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

Miasto: Gliwice. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 134. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 52,2 54,9 56,5

Miasto: Gliwice. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 134. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 52,2 54,9 56,5 Miasto: Gliwice Powierzchnia w km2 w 2013 r. 134 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1385 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 187830 186210 185450 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Działalność innowacyjna w Polsce

Działalność innowacyjna w Polsce GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, październik 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS AKTYWNOŚĆ INNOWACYJNA Działalność innowacyjna to całokształt działań naukowych,

Bardziej szczegółowo

Miasto: Katowice. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 165. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 54,7 56,7 58,4

Miasto: Katowice. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 165. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 54,7 56,7 58,4 Miasto: Katowice Powierzchnia w km2 w 2013 r. 165 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1849 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 311421 307233 304362 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU Powierzchnia w km² 43 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2160 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto SŁUPSK LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU W

Bardziej szczegółowo

Miasto: Kraków. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 327. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 3360581 58,5 53,4 56,1 57,8

Miasto: Kraków. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 327. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 3360581 58,5 53,4 56,1 57,8 Miasto: Kraków Powierzchnia w km2 w 2013 r. 327 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2322 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 757740 758334 758992 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Wrocław Powierzchnia w km2 w 2013 r. 293 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2159 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 630691 631188 632067 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Bydgoszcz. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 176. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2092564 57,0 55,1 57,6 59,4

Miasto: Bydgoszcz. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 176. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2092564 57,0 55,1 57,6 59,4 Miasto: Bydgoszcz Powierzchnia w km2 w 2013 r. 176 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2042 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 364443 361254 359428 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

Miasto ZIELONA GÓRA WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W ZIELONEJ GÓRZE. Powierzchnia w km² 58 2014. Województwo 2014 56,8

Miasto ZIELONA GÓRA WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W ZIELONEJ GÓRZE. Powierzchnia w km² 58 2014. Województwo 2014 56,8 URZĄD STATYSTYCZNY W ZIELONEJ GÓRZE Powierzchnia w km² 58 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2038 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Miasto ZIELONA GÓRA Województwo 2014 LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI

Bardziej szczegółowo

Miasto: Kielce. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 110. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1268239 59,0 53,3 57,1 59,2

Miasto: Kielce. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 110. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1268239 59,0 53,3 57,1 59,2 Miasto: Kielce Powierzchnia w km2 w 2013 r. 110 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1823 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 202450 200938 199870 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Łomża Powierzchnia w km2 w 2013 r. 33 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1920 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 63240 62812 62711 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Bielsko-Biała Powierzchnia w km2 w 2013 r. 125 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1395 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 174755 174370 173699 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

Miasto: Olsztyn. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 88. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1446915 54,6 48,8 51,9 53,7

Miasto: Olsztyn. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 88. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1446915 54,6 48,8 51,9 53,7 Miasto: Olsztyn Powierzchnia w km2 w 2013 r. 88 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1978 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 175388 174641 174675 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Rzeszów. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 117. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2129294 57,1 50,1 52,6 54,6

Miasto: Rzeszów. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 117. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2129294 57,1 50,1 52,6 54,6 Miasto: Rzeszów Powierzchnia w km2 w 2013 r. 117 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1574 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 179199 182028 183108 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Piekary Śląskie Powierzchnia w km2 w 2013 r. 40 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1429 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 58022 57502 57148 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Elbląg Powierzchnia w km2 w 2013 r. 80 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1540 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 124883 123659 122899 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Poznań Powierzchnia w km2 w 2013 r. 262 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2092 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 555614 550742 548028 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Zielona Góra. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 58. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1021470 55,4

Miasto: Zielona Góra. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 58. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1021470 55,4 Miasto: Zielona Góra Powierzchnia w km2 w 2013 r. 58 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2030 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 118950 119023 118405 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

Miasto: Opole. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 97. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1004416 54,5 50,4 53,7 56,1

Miasto: Opole. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 97. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1004416 54,5 50,4 53,7 56,1 Miasto: Opole Powierzchnia w km2 w 2013 r. 97 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1244 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 122656 121576 120146 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Toruń Powierzchnia w km2 w 2013 r. 116 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1758 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 205129 204299 203447 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Sopot. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 17. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2295811 57,8 59,8 63,7 65,4

Miasto: Sopot. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 17. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2295811 57,8 59,8 63,7 65,4 Miasto: Sopot Powierzchnia w km2 w 2013 r. 17 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2193 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 38858 38217 37903 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Siedlce. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 32. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 5316840 60,1 51,7 54,7 57,6

Miasto: Siedlce. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 32. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 5316840 60,1 51,7 54,7 57,6 Miasto: Siedlce Powierzchnia w km2 w 2013 r. 32 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2396 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 76303 76393 76347 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Warszawa. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 517. Miasto 2012 2013. Województwo 2013

Miasto: Warszawa. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 517. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 Miasto: Warszawa Powierzchnia w km2 w 2013 r. 517 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 3334 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 1700112 1715517 1724404 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICE Powierzchnia w km² 160 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1441 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Miasto CZĘSTOCHOWA Województwo 2014 LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I

Bardziej szczegółowo

Miasto: Jelenia Góra. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 109. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2909997 55,8

Miasto: Jelenia Góra. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 109. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2909997 55,8 Miasto: Jelenia Góra Powierzchnia w km2 w 2013 r. 109 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 751 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 84015 82846 81985 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Piotrków Trybunalski

Miasto: Piotrków Trybunalski Miasto: Piotrków Trybunalski Powierzchnia w km2 w 2013 r. 67 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1129 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 76881 76404 75903 Ludność w

Bardziej szczegółowo

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Prof. dr hab. Wanda Maria Gaczek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Ocena aktualności wyzwań strategicznych w obszarze konkurencyjna gospodarka Poznań, 20 września

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA TRANSPORTU PUBLICZNEGO W METROPOLII STAN ISTNIEJĄCY I KIERUNKI ROZWOJU

ORGANIZACJA TRANSPORTU PUBLICZNEGO W METROPOLII STAN ISTNIEJĄCY I KIERUNKI ROZWOJU I FORUM TRANSPORTU AGLOMERACYJNEGO PLAN TRANSPORTOWY W USTAWIE O PUBLICZNYM TRANSPORCIE ZBIOROWYM WARSZAWA 25.11.2009 r. ORGANIZACJA TRANSPORTU PUBLICZNEGO W METROPOLII GÓRNOŚLĄSKIEJ STAN ISTNIEJĄCY I

Bardziej szczegółowo

zmiana w stosunku do poprzedniego roku 2015* 6584 49,98 2014 4390 20,01 2013 3658 6,03 2012 3450 15,12 2011 2997-1,15 2010 3032 23,40 2009 2457-25,09

zmiana w stosunku do poprzedniego roku 2015* 6584 49,98 2014 4390 20,01 2013 3658 6,03 2012 3450 15,12 2011 2997-1,15 2010 3032 23,40 2009 2457-25,09 Inwestorzy zagraniczni w I połowie 2015 r. W I połowie 2015 r. zostało zarejestrowanych 3292 spółek z udziałem kapitału zagranicznego wśród nowo rejestrowo firm w KRS. Jeśli ta tendencja w drugiej połowie

Bardziej szczegółowo

Plan finansowy wydatków budżetu państwa, które w 2007 roku nie wygasają z upływem roku budżetowego

Plan finansowy wydatków budżetu państwa, które w 2007 roku nie wygasają z upływem roku budżetowego Plan finansowy wydatków budżetu państwa, które w 2007 roku nie wygasają z upływem roku budżetowego Załącznik nr 2 Część Dział Rozdział Treść Poz. Plan OGÓŁEM BUDŻETY URZĘDÓW NACZELNYCH, JEDNOSTEK CENTRALNYCH

Bardziej szczegółowo

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R.

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R. PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R. Źródłem publikowanych danych jest krajowy rejestr urzędowy podmiotów gospodarki narodowej, zwany dalej

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Obszar I Infrastruktura społeczna. 1. Wspieranie aktywności oraz integracji społeczności lokalnej. 2. Wspieranie i aktywizacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Oczekiwania przedsiębiorców wobec władz lokalnych. Tadeusz Donocik Prezes Regionalnej Izby Gospodarczej w Katowicach Katowice, 12 listopada 2007r.

Oczekiwania przedsiębiorców wobec władz lokalnych. Tadeusz Donocik Prezes Regionalnej Izby Gospodarczej w Katowicach Katowice, 12 listopada 2007r. Oczekiwania przedsiębiorców wobec władz lokalnych Tadeusz Donocik Prezes Regionalnej Izby Gospodarczej w Katowicach Katowice, 12 listopada 2007r. Współpraca władz lokalnych z przedsiębiorcami poprzez instytucje

Bardziej szczegółowo

Miasto CHORZÓW WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 33 2014. Województwo 2014 58,2

Miasto CHORZÓW WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 33 2014. Województwo 2014 58,2 URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICE Powierzchnia w km² 33 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 3319 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto CHORZÓW LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

Opracowania sygnalne SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2008 R.

Opracowania sygnalne SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2008 R. Opracowania sygnalne SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2008 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 032

Bardziej szczegółowo

Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012 r.

Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012 r. mld zł GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Regionalnych i Środowiska Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU Powierzchnia w km² 262 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1762 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto GDAŃSK LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

Miasto GDYNIA WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014. Powierzchnia w km² 135 2014. Województwo 2014. w wieku produkcyjnym 59,7 61,6 63,8 59,2

Miasto GDYNIA WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014. Powierzchnia w km² 135 2014. Województwo 2014. w wieku produkcyjnym 59,7 61,6 63,8 59,2 URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU Powierzchnia w km² 135 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1834 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto GDYNIA LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

HUB SILESIA: LOGISTYKA JAKO MOTOR ROZWOJU EKONOMICZNEGO

HUB SILESIA: LOGISTYKA JAKO MOTOR ROZWOJU EKONOMICZNEGO HUB SILESIA: LOGISTYKA JAKO MOTOR ROZWOJU EKONOMICZNEGO III EDYCJA KONFERENCJI NA TEMAT PERSPEKTYW ROZWOJU RYNKU LOGISTYKI I MAGAZYNÓW W AGLOMERACJI ŚLĄSKIEJ Inwestycje logistyczne na Śląsku: bodźce, szanse,

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU Powierzchnia w km² 262 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2083 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto POZNAŃ LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

REGION WITH OPPORTUNITIES

REGION WITH OPPORTUNITIES WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE REGION WITH OPPORTUNITIES REGION Z PRZYSZŁOŚCIĄ LOKALIZACJA Niewątpliwie mocną stroną regionu jest jego położenie. Bliska odległość od Czech, Niemiec, Węgier i Słowacji oraz fakt, że

Bardziej szczegółowo

Miasto OPOLE WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W OPOLU. Powierzchnia w km² 97 2014. Województwo 2014 55,6. w wieku produkcyjnym 53,7 56,1 58,4

Miasto OPOLE WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W OPOLU. Powierzchnia w km² 97 2014. Województwo 2014 55,6. w wieku produkcyjnym 53,7 56,1 58,4 URZĄD STATYSTYCZNY W OPOLU Powierzchnia w km² 97 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1238 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto OPOLE LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU W 2014

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia do 2025 r. PROJEKT. Górnośląski Związek Metropolitalny wrzesień 2009 r.

Strategia Rozwoju Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia do 2025 r. PROJEKT. Górnośląski Związek Metropolitalny wrzesień 2009 r. Strategia Rozwoju Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia do 2025 r. PROJEKT Górnośląski Związek Metropolitalny wrzesień 2009 r. koordynator prac i opieka merytoryczna prof. dr hab. Marek Szczepański,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy MONITORING RYNKU PRACY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy MONITORING RYNKU PRACY Materiały na konferencję prasową w dniu 21 grudnia 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy MONITORING RYNKU PRACY POPYT NA PRACĘ W III KWARTALE 2012 ROKU PODSTAWOWE WYNIKI BADANIA III kwartał

Bardziej szczegółowo

Miasto GORZÓW WIELKOPOLSKI

Miasto GORZÓW WIELKOPOLSKI URZĄD STATYSTYCZNY W ZIELONEJ GÓRZE Powierzchnia w km² 86 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1448 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto GORZÓW WIELKOPOLSKI LUDNOŚĆ WEDŁUG

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W BYDGOSZCZY Powierzchnia w km² 116 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1756 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto TORUŃ LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W BYDGOSZCZY Powierzchnia w km² 84 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1351 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Miasto WŁOCŁAWEK Województwo 2014 LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

GDAŃSK 2003-2012. Trendy społeczno-gospodarcze

GDAŃSK 2003-2012. Trendy społeczno-gospodarcze GDAŃSK 23-212 Trendy społeczno-gospodarcze (w tys. osób) (w promilach) Liczba mieszkańców Gdańska oraz przyrost naturalny w latach 23-212 462 461, 46,5 46,4 1,5 459 459,1 458,1 456,7,8 1,2 456,6 1,1 457,

Bardziej szczegółowo

System wskaźników monitorowania

System wskaźników monitorowania Aneks nr 4 do Strategii Rozwoju Województwa Podlaskiego do roku 2020 z dnia 9 września 2013 r. System wskaźników monitorowania Białystok, wrzesień 2013 r. Wskaźniki monitorowania celów strategicznych SRWP

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 1 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 CEL PROGRAMU 2 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Jaworzno Wapniówka. Opis nieruchomości:

Jaworzno Wapniówka. Opis nieruchomości: Opis nieruchomości: Jaworzno Wapniówka Strona 1 1 1) O Jaworznie Jaworzno jest miastem położonym we wschodniej części województwa śląskiego, na pograniczu regionów Górnego Śląska i Małopolski. miasta.

Bardziej szczegółowo

Miasto: Szczecin. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 301. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1718861 55,2 52,7 55,8 57,7

Miasto: Szczecin. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 301. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1718861 55,2 52,7 55,8 57,7 Miasto: Szczecin Powierzchnia w km2 w 2013 r. 301 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1358 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 410245 408913 408172 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Konferencja promująca produkt markowy Katowice MICE Energia Spotkań

Konferencja promująca produkt markowy Katowice MICE Energia Spotkań Konferencja promująca produkt markowy Katowice MICE Energia Spotkań 29 czerwca 2010 r. Hotel Angelo w Katowicach P r o je k t P r z e p r o w a d z e n ie k a m p a n ii p r o m o c y j n e j p r o d u

Bardziej szczegółowo

Aglomeracja Opolska. obszar funkcjonalny Opola. Wspólnie osiągniemy więcej

Aglomeracja Opolska. obszar funkcjonalny Opola. Wspólnie osiągniemy więcej Aglomeracja Opolska obszar funkcjonalny Opola Wspólnie osiągniemy więcej Aglomeracja Opolska: płaszczyzna współpracy jednostek samorządu terytorialnego województwa opolskiego powstała: we wrześniu 2012r.

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, listopad 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Główne wnioski Wartość nakładów wewnętrznych 1 ogółem na działalność badawczo-rozwojową

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Suwałki Powierzchnia w km2 w 2013 r. 66 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1058 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 69245 69404 69317 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Dr Sławomir Sitek Uniwersytet Śląski

Dr Sławomir Sitek Uniwersytet Śląski Projekt badawczy Społeczno-gospodarcze i przestrzenne kierunki zmian regionalnego oraz lokalnych rynków pracy województwa śląskiego SGP WSL Człowiek najlepsza inwestycja Dr Sławomir Sitek Uniwersytet Śląski

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2004 R.

WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2004 R. Załącznik nr 10 WYKAZ JEDNOSTEK, DLA KTÓRYCH ZAPLANOWANO DOTACJE PODMIOTOWE W 2004 R. Część Wojew. Dział Rozdział Nazwa części Poz. Kwota dotacji 01 KANCELARIA PREZYDENTA RP 1 30 500 921 92123 Narodowy

Bardziej szczegółowo

PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO

PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO Rzeszów, 13 grudnia 2013 r. Plan prezentacji I PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE Podkarpackie Forum Terytorialne wprowadzenie Wybrane elementy

Bardziej szczegółowo

Miasto: Leszno. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 32. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 3467016 57,1 53,1 56,4 58,7

Miasto: Leszno. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 32. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 3467016 57,1 53,1 56,4 58,7 Miasto: Leszno Powierzchnia w km2 w 2013 r. 32 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2027 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 64654 64722 64589 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo