I. PLANY NAUCZANlA DLA ZAWODU Szl<ola Srednia zawodowa: Techiiil<irtn Zaw6d: leciiiiil( analilyic %I 4G Podh~rdowa orourarnowa: srkola ioorislawowa

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "I. PLANY NAUCZANlA DLA ZAWODU Szl<ola Srednia zawodowa: Techiiil<irtn Zaw6d: leciiiiil( analilyic %I 4G Podh~rdowa orourarnowa: srkola ioorislawowa"

Transkrypt

1

2 Prograrli nauczania przygotowata Komisja Programowa dla Zawoduw Chernicznycli i Pokrewnych, powolana decyzjq Nr 26 Minist1.a Edukacji Naroclowej z dnia 12 rrlaja 1994 r. w sprawie skladu Komisji Prograniowej clla Zawoddw Cllerniczriycl~ i Pokrewnych *.,

3 I. PLANY NAUCZANlA DLA ZAWODU Szl<ola Srednia zawodowa: Techiiil<irtn Zaw6d: leciiiiil( analilyic %I 4G Podh~rdowa orourarnowa: srkola ioorislawowa

4 Szkola srednia zawodowa Szkola policealna Zawod: Technik analityk Podbudowa programowa: liceum og6lnoksztalcqce n.-.. Dla mlodziery 1 Dla doroslych SEMESTR RBzem gadzin tvoadniowo Rarem gadr. lvaodniowo w Rarem oadr. w 2-

5 LO. UioanaliQl<n

6 n:tuczania plzetlrniotu: OBLICZENIA CI-IEMICZNE. - SZCZEGOLOWE CELE KSZTALCENIA: W wyniktt zorgnnizowanego procesu nauczani:~ uczed (sluchncz) powi~tien umiei.: I. Roribinie sposoby opisu stele6 ronwarhw. 2. WymieniC paialnctry chaiakte~ystyczne opisojqce stalystycznie serie wyliik61v 3. Ilozrhinil rodraje bledhw popelnianych w post$powaniach a~lalitycznycl,. 4. llozrhir,ic r6iunowagi chemiczne wyst$puj;lce w roztworach wodnycli. 5. ZastosowaC podstawowe prawa chemiczne do obliczeii. 6. Obliczyl may lub obj~toici adczynnikhw nierbqdne dla sporz&dzenia roztworhw o tqdanycli st<icniacl~. 7. Obiiczye efekty masowe i energetycrne reakcji cliemicmych poslug~ijqc sie obowi?pj;lcymi jednostkami licrnoici rnateiii, masy i energii (zbilansowat reakcje clieniiczn~. S. OblicqC stqienia substancji biorqcycli udzial w procesach r6woowagouych w ronworach wodnych. 9. Obliczyt i\yniki ailaiiz iloiciowycl, z ii2ycienl lnietod mateiaalycmych i graficznych. 10. Okicilie poprawnosc,y,konanych obliczeii z zastosowaniem metod slatystycznych. MATEIIIAL NAUCZANIA: - ' I. JEDNOSTICI hl,\sy U'LYWANE W OBLICZENIACH CNEMICZNYCII I. I. Liczby iltoinowc i rnasowc pienviastkhw (wjednoslkach SI i jednostkacii inasy atomowej). I.?. Mol jsko jcdnostka licznoici rnaterii. Liczba Avogadrs. Masa inolowa atomow, czqsteczek i jonow. Piawo Avozadra. 3. STECIIIORIETRIA ZWI~ZK~W CIEMICZNYCI, STECIIIOMETRM ROWAN CIIERIICZNYCB ;.I. Okieslai~ie slopni utlenieiiia piewiastkhw w mivkach cl~e~nicznycli. i,?. Prawo zacliowania may. 14. Ileakcje pizebiegajqce przy niestecliiometrycznycn skladzie silbstratbw.

7 4. ROZTWORY. SICLAD NI~ESLI\N~ GAZOWYCll I STALYCPI 4, I. Sklad pioccntowy (i11.uowy i obj~toiciowy), ulaniek (~ilolowy. masowy i objqtoicioi\.y) 4.2. ~oz~~~szczainoic nviqik6w. rozp~iszczaiiie hydratow St~lenie procentowe i!nolowe rortworhw, pize1i'~znoie stqieli Rozcieiicranie, zateisnie i lnieszanie soztwoihw. \, 5. ROWNOWAGI CIEIVLICZNE 5.1. Rbwnowaga chcmiczoa, resuia Lc Cliaiclicra, obliczariie stalej rowno\vagi Dysocjacja elektiolityczna w iaztworacli wodiiych. Piawo rozcieliczeii Ostwaida Steicnie jonbw wodorowych w romoiach wodoych, ph, roztwoiy buforowe Strqcanie zwivkbw tmdno rozpuszczalnycli, iloczyi~ iozpuszczalnoici, wpiyw wsp01ne30 jonu Rcakcje koinpleksowania, stala tnvaloici kompleksu. 5.6 Reakcje utleniaiiia i redukcji. Potencjai nomialliy i formalny ukladu redoks. 6.OPnl\COWANlX WYNU<OW ANAL1n'CZhTTCII 6, I. GiHcme zaletnoici sygtiah anaiitycmeso od steienia oznaczaneso skladnika ZaleinoSci matematycme wielkosc mierronego sysnaiu re ste2eliic>n oznaczanego skladiiika Parametry statystyczne stosowane do slatysiyciiiej oceny seiii iqnikow Rodzaje biedow, piecyzja i dakladnoic oznaczeri. UWAGI 0 IZEALIZACJI: Zaj~cia w przediniocie "Obliczenia chemiczae" mosq bye pniwsdzone z calq kiaq w standardowe) kiasopracowni wyposazonej iiadaikowo w zestaw minikalkulatorbw (Iepsze efekty asixqnie sic przy piscy, w grupacli pi$fnmtoosobowycli). Sposhb prowadzerlia piredmiotu ~iiilsi byc icisle skorelowany z >,,., prograinelii przcd~nioti~ "Chemia" (w czcici "l'orlstawy clieci~ii" reslizowanej w kiasie I). Ui~iiejeinoici zdobywa~ie w przcdrniocie "Obliczcnia clieiiiicznc" staviowiq podstawc do rcaliracji wsrystkich nastepnych przedniioibw zawodawycli. a w szcreg61,ioici: "Zastosowanic koii~piiteibw". "Preparatyka chcniiczna", "Chemia Szyczna". "Chemia analilyczi,a". "Towamznawstwo" i "Piocesy tcchr~ologic~ne". Do najwainiejszycli temathw naiciq: jednostki,nary i enersii. siecliiomctna rhwnai, chcmicmyci>, romvoiy, yodsiawy statystycznej oceiiy wy~iikbw. Najt~ud~iiejsze dla ucznia clernenty to: rhwoowagi ciie~nicznc (szeizej teoretyczoie inierpretowane w prredriiiocie "Clieinia fizyczna" i stosowane praktycznie w przediniotach "Chcmia analitycziia" i "Procesy ieclinologiczne"), a take podsta!*y statyslyczriej interpiefacji ivynikbw (ilustrowane w pizediniocie "Zaiosowanie konpi~terbw" i aosowane w przed~niocie "Clietnia analitycma").

8 dla siibstnncji i rcakcji. 2. Vklnd okrcsowy piewiastk6>v. 3. Zcstaw minikslkulnior6w. I. Caliis H.: Padstawy obiiczcii chemicznych. WNT, Galus Z.: C~viczcnia rac1,unkowe z chemii analilycznej. PWN, l-la~,~iltoii L.F. i in.: Oblicrenia ivche~nii analityczncj, LVNT I. Kozanki M., Snimiek Z.: h.linikalkulatory w oblicreniach natlkouych i tec11nicznych. W T, I Pmdro K.M.: Zbi6r radaii z chexiiii dla szkol Srednicli. Oficyna Edukacyjna Krzyszrof Pazdro, 1993 be^ jpojqcia "wartoiciowoi? i wzorow stmknrainycl1 w rozdziale I: l'odstawowe pojecia clien,iczne) 6. Szinytiiivna M. i in.: Oblicrenia cliernicr~~e din fanilaceol6w. PMW, Sliwa A : Zbihi zadai z chemii ogolnej i nieorgenicznej. PWN, 19S3 UJi'AGA: Li/wo/tno [IOIYIIIIKI bji,o bie:p nh,in/j:oii,ir,,n,,fobor,, poryc/i diet ricnlin dokom~e ~,~~z~c:ycicl jr:edh~io/u

9 r.- Ir:_p_l I't.ogt-am naucz;liiia 1)tzedmiolu: 'I'ECI-INii<A LABORATORYJNA - - j ~, SZCZEGOI.OWE CELE I<SZTALCENIA: \Y wyniku zorgnnizowancgo procesu nsuczania uczeil (slucbscz) powinien unlict: I. Rozpaznac sprzet pomocnicry stosawaiiy w iaboiatoiium chemicz~iym. 2. OkreSliC wlasciwosci tworqw, r kiolycli wykooany jest prosty sprzet laboraiorylily.! 3. Schaiakteiyzowat wldcciwojci odczynliikbw z podstawowycli giup (hvsy, alkalia, sole). 4. PognlpowaC odczynniki chemicznc zgodnie z icli kias;iczystoici. 5. OkieSlil przernaczeiiie laboialoryjnej apaianiry pornocniczej i porniaroivej. 6. Scliarnkteryzowat podstawowe czynnoki wykonyane w laboraioiii~m chemicznym i rjawiska fizyczne 1ci;ice u ich podstaw. 7. ProwadziC eiuidencjq i dokuiiienracj~ pracy laboratorylnej (drieniiik laboiatoryjny). 8. WykonaC podstawowe czyiinoici laboratoryjne, rip.: lnycie srkla, waenie, odmierranie objetoici, itp. 9. WykonaC podstawowe piace szkiarskie. 10. DokonaC prostej naprawy i zabezpieczeriia spir~tu (np, przed koiazjd. 11. OkreSiiC pl-zernaczeiiie i uslalit rasady przecliowywania odczynnik0w cileiiiicrnycli rgodriie z ich wlaiciwoiciami or= ivyrnagariiaini okrdlonymi prrepisami bhp i ppoi. I?. Pizygotowat ronwoly o i;icianycl! ste;2eniach po dokoiianiu oblicrcii mas lub objetoici odczyniiikow. 1:. Zasrosowak w typowycil sfluacjacli podstawoivq aparahiie p~iil~~nicz& i pomiarow,?, konsenvowai jq z rachowania,, przepis0w blip i ))pot. 14. WykonsC operacje tcchniczne zwiqzai~e z oczyszczaniem i iozdzielanieni siibrtaiicji. np.: sliqcai. s;iczyc, suszyc i pi.a2yc osady, kiysralizowa<. odparouywat rorposrczainiki, desiylowac. ekstraliowa$ higown6 itp. 15. ZoiganizowaC stanowisko pracy wyposaione w sprret laboiatoiyjny i odcryn~liki do ykonnnia okreiloiiej czynr,oici laboratoryjnej, po zaplailowaniii niezb~dnycl, opeiacji jednostkoivych.

10 I. IV~'I'OSA~CXIE LABOR.-\'fORIUM CHI3IICZNEGO 1.1 Organizacja laboralonurn chemicziiepo: pokoj doiwiadczalny, pokoje ponioc~iicze (wagowy, instn~n~ei~ialtiy), magalyn sprzqai laboiatar).jilcgo i odczynnikbw. Re~tilainin berpiecze"stu,a i I.?. liigieny piacy w laboraloiiii~n cliemicznyn~ (sprr~i ochrony asobislej i prreciwpoiarowej, odriei acliionna) Zasady przechowyvania. stosowania i ilnieszkodliwiania odczynnikow nieberpiecznych i szkodliyci~ dla oioczenia. Podsiawobvy sprzqt laboiatogjny, wantnki przechowywania i sgosoby konseiwacji: metaiowy (tr6joo~i, staiywy, 1;icziiiki. pieiicienie, siczy).pce i in). szklany i kwarcowy (podstawkj (lo szkla. zlewki. koiby stoikowe. kolby okrasfodenne i piaskodeone, kolby miarowe, pipely, biurety, cyliildiy miaiowe, clilodtiice, naczynka waoosve, kolomny jonowymienne i in.), porcelanowy (tyglc, parawnice. lyiki, lopatki i in ). gumo\ry i z tworryw sztucznycli (weie, koiki, bufclki i in.), palniki gazowe, plyfki i czasze grzcjne, lninie piaskawe. ~vodne, olejowe Podslaivowa nparatura labaiato~'oa i polniarowa (desiylarki, iedestylal-ki, dejonizatory, wypaiki, susinrki Ioboraloiyjne, piece komorou,e. ivirbivki laboinloiyjne, chindziarki, termomcuy, ciinicoiomicize, orzqdzenia do poinianl pizcpiybizi Odczynniki clicmicme: woda (wodoci~owa, destylowaiia, iedcstylowana, derninernlizowaaa). zasady pirecl\owywaoia i stoso~vnnia odczynntkbw i>ieorgniiicznycl, - kwasbw 17-ICI, l-12s0.1. linoj, I-IF, NCIOJ, i in.), wadorotlenkaw (Na01-1, KOtI i in.), soli, tici>khw i pienviastkbw, zasady przeci,ow)?vania i stosowaiiia odczynnikow organicznycli - barwnikhw, wskainikow, io~~~~~z~zdlnikow (w~~lo~odoro~. fl~~oro~~~~~~v~glo~~odorow, alkolloli, esrruw i in.).

11 2. PODSTAWO\VT. CZYNNOSCI LhBORAI.OIIY.Ih'E 2. I. Prowadreiiic driennika lahrelogjncgo (ztatdy opisti doiwiadczeli i ewidei,cjonowania wynlkow). 2.2 Waienie: iodzaje wag, zasady dzialania, cl~ainkleg~siyka (nosnoic, czi$loie bezwrglcdna. cniloic wzgledna); zasady piawirllowego waienia, dokladnait waienia, odwainiki, naczynia wagowe. zasady pobieiania substancji o rhinym stanie skupieilia i przygotowania odwuek Iaboratoryji>ych. 2.3 Ogizcwanie (przy uiyciii palttika i elcktrycznych ele~llcntow grzcjnycli), susrer,ic (suszarki eiekrlyczae, ehsykatory), preenie (jialnik, picce elckliycz~le) i chladrenie. Poniial- temperalury (lennometr, iermoelemenl i in.) Orrzyrnywanie osadbiv: stcecanie, dekanlacja, sqczeniz oilwirowsnie. Przemywanie osadow Krystalizacja odpaiowanie rorpuszczaliiika w ukladzie ohvailym, zaleianie przez oriparowaoie i sc1,lodzenie. ozicbianie nasyconego rouwonl. '..; 2.6. Pomiar objeloici cieczy: oiicnlacyjiie od~nierzanie obj$ioici cieczy cylindre~n miai-oi\yln, zastosowanic iiaczyli miatoivycli (kolb iniarowych, pipet, bioret). 2.7 Piry:olowvariie ioznvorhw (substancji stalcj, cieczy, gal"), iozciehczar!ie i zat~ianie roziwoibw, icli przeclio~vanie Otrzyinywanie i wykorrystaiiie substaiicji gazowycli: Iaboratoryjne iiietodg olrzynlywaniil gazaw, ich przechov,yvanie, gazy teclinicznc - obsluga butli gazowych i zawoidw Destylacja (prosla, z paw wodnk w struniieriic zazu noinego, ueotl-opowa, pod zinniejszony~~~ ciinieiiiem, rchtyfikacja)?lo. Po~niar pizeptywu plyobw

12 isiniciuy,ri ro:iivo,p,ir pr:eniyvmcyn,, Sl)ojiiuli.,~ii. 5qc:i;n i ~ I~)~<~:I)IIN osad~i (w lyglil porceiii,iovyu) r a;).cie,!i pobiikn goroirego i li, iiiecii,>tiflo/iol<y~i. 9. Siirsoiii. xlii io;rnnio,o,ikoic,cgo (jroiih Jiirrjcego do ck.~~~k<,foro). 10. Si,,s:e,iie cieklyh rrbsitr,rcji org<ruic:>!vcli (do<imvn~se /iiglo.sko/i~j~yc/il soli,riuorgol~ics~iyci? iih.~il czq.sieckoi~yc1~). Oriitielo,,ic iro<ia,o.rit~:rlccfio-.rqc:r,,,ie :,i).ciem sqc:kko iio/boti2ri,ielqa Mo,iioi%,rr,~ic,in hjiiie,mo,~otick :nh~:picc:oic(cycl~~>~:~~i~~~ilgociq (: ir;ycielr>,d?yc/~ sl~hrlci~icji si,.7:c~ccvc~~. 11. Po,nim. ceiiy,e,oiiiry r,vykor_yi-fniiieiii ie,nio~iiuirdi~~lohoulo,yi,yci~ (nikoi~oioi~ycli, r.lccio~lyc/i) i eie,?~i.,llo lev,,ioc:i~/ego. Cectioivo,lii. iuri,ioeie,?re,rri [lsn!iollie le,ii~iorrtilly si~.~:orki Ioponlacrl ie)7?l".ti<,i,,. 12. l)ekn,>iricjn lvoriy :~aid~on,s~i~y~iio.~in~,,iclo6iq :ie,vo~iio i ii.wfrrol~oiiio 13. Wiro>tm,,ie o,sodb%v : u?cie,,~ i~,irdwki r<c:!jej i eiekiryc:!tej. 14 O~r;y,,~y~ri,iic be~vaiticg oclo~~gi mdi, ik,ysnii:i,cjopr:i.; 13. Kr~~.rI~~li:c~cjn iovc,sjr cc;muio,vcgo i ih~~~ci~,a~~iin,ni(i'i)'i) poio.sti. 16 Occyxzcmiie soli,ricorg~~r~icz,y~lipo/irrez k,y~i<~li:oq$. I i Ilck,yri~ric~~cjo fec/~,~ics~ie~o ncel~~iili~iii i l-rritro~o,irfl~/ors. I?. O~iniii.r:~i~iie~ir~ybii~o~y~t~ oh/('ioici C~EC? cjd:~,ii)l(i~.e~~~ O~~<~~O~VY)IZ. oun,"~c,o~iie ro~~~~~~s~crnal~~iko - ~~~ody). 19. Pi~~elow~~,,ie ;!u?ycic,n liil,eljed~~o. i ~ ~~ielo~~~i~~o~~yc~~ tiir~icr:oiiie ciok/oii,rycli ohjqioici ciac;y: ir5ycii.,,i bii~rcly (~ioiici,,irt,,i,iia liiureq, sp?mod:o~iic />O:~O,>J~[ C!<C:J~. 21. C+:,,<,c:it,rie iu,.s/,si,bi,,iiwiiaici koibjs lriirvoil~cj i /ii/ieiy 22. S/)DI:~IIICIIII~ mi~iolilv o :~dn1!17)?,sig;ei)ltiii (t1roce!>lots:~1)1 i!?ioioilly,~1//io1,r:ez mcic~ic:o~iie si<?o,iyd, iow,.~",upo ivjho,m,,iii ku,iiec:.;,tych obiicoi. 23. Sporzqii:nuic miisord~ o?qc/(niy", siqie,iiiipo/,rri,: rosl,rts:c:",,ic 1, soii i,)~'i~olo~~~"tyci,. slniych ~~~odorotlc,ikd~o, uii, 24,~ior:qcf:<i/iie ro;/ivord\i,po ro:li~,o,.-i.,tii, (ilo/iio,iie, mzii~~or:oiiie iv iovo.~ach /lib aikaiinch),~~,h.simr<~i ~~ie~oz~)~~.i-:c:~~l~~cl~ ~ 8, wa1:j~~. 23 ~S,,or;qd:m~ie ro:i~~,ordw ~~~io,~o~w~o~~~cl~ (tiirc!,i<i)t, v, owdi:ie objqio.fcio\vej) /,r:c: ro:l,!(.s:cze~>ie izh,v;iivoce,iie dokiohej odi~,a?ki sioisimic/i c:y~u.,ricj. 26.,S/x,r:qdze,#ie ro:iwor~{ wico,,iwone~o : wykor:y.~im,i~~~, '~~nuoi,~"' 2; No.s/<t~i,iii,iie,!iimm roriwor~iii,m>io,m arb.$iniicjq pnli-inivo~vq. 28 Sj,or:qctmrie io:nw?,dsi, iw i~o:~~~~,r:cd,iiknci~ orgo,:o,,ic:,ycl~. 29, S~ior:qdz<oriu,o:Ri,oioiv/~rzt:,m~],cn,ric ci~~.:),go;o!?li (lijl. ~!)iol>iokic~~~ : bslii). 30. Oi,;jrr!wvro,ie go;d,s : ~,:Wu,>r oi,o,ulrr Ki/,i/o. 31. Po,aicrr obj<io,fci p:6irdl, : ir3ci~n bierul go:oi~yc/cil i go;o,,iatrdir. 32. l'ohio-miie p,dbek go:dx, a poo~occ(pm~~/i~~ h,b o.~ii,rrio,u i/ir:e~:/?oicy~1o,,ie ich ~vpi/~ciocli g<couycych i itnych,s:ccl,,ycych rloc~lli~icll.

13 i, i UWAGI 0 REALIZACJI: [ Realizacja treici przedrniotu "'Technika laboiatoiyjna" moiliwa jest w piawiiliowo wypos;lzoiiyiii laborato~um chemicznyni o ogblnym profilu, iirnoi1iwiaj;icym "race pietnastoosabowej giupie uczniowskiej. Uczniowie piacojqc iindwidualnie powinni sarnodrieinie wykonywai Cwiczenia Lekcje prreznaczone on pizygotowanie do zajet ~iaktycznycli iniogaodbywac sic w standardowcj klasopracowi~i z caiq kt=$ "Tcclinika laboiatoryjna" jest pie$wslym prialrniotei~i ksztaitujijcyrn ulniejnnoici piaktycznc i przygotowi~je ucmiow do utlrialu w zajeciach laboietoiyjnych w piredniiotacll: "Prrparatyka chemiczna", "Cheinia anaiityczna", "Toksykologia", "To~,aroznawstwo" i "Dioai~alit),ka". Szczesblrie znaczenie dia ddsiszego tohl ksnalcenia bedzie miala zn.llornoi6 zasad pra~vidlowego dobon~ sprzetu potnocniczego i aparatuiy do wykonai~ia okeilonycli czyiinoici (np. biurcty do odinicizania doklad~iycli objetoici ciecqv, a cyliridra cniaroivego - do pobieraiiia objeloki przyblizanych), a labe dobon~ odczynnik6w o Wasie crystoici odpowiediiiej dla realirowanego procesu. Do \i,aioych zadai, pizedniiotii nale2y rawrriei uksrtaitotvanie nabqkbw bezj,iecznej (zgodilej z przepisami blip i ppoi) pracy w laboratonum che~i~icmyii. Najtiudniejsze eleinenty ksnalcenia w prredrniocie to piawidlowc wykonywanie cqvnnoici Iaboiatoryjnycli (uiniejcinoici ramijane w prredinioracl~ "i'reparniyha cl~einiczna" i "Clieii,ia analityczna"), montowanie zestawoiv cryniioiciowych (stosowanc praktycznie LV prred~i~iocie "l'repaiatyka cl,emicriia") i podstay t~tylizacji szkodliwycl~ odpadbw laboraloiyjnych (doiu,indcrenis w pm zakrcsie rvyniagajq szczegblnej opieki zc strony nauczycicla re svzol<di~ iia toksycznosc substancji).

14 I. Zeslaw odczynnikow chemicmych o odpowiedniej klasie czysioici (wsldlny inapazyn dla wsn/sthich Inboratoribw chemicznych), builc z gazanii. 2. Spizft Inboiatoryjny (iibjjnoosi, statywy, lijczniki, pieiicicnie, szczypce; podstaivij do s7kla; butelki, rlewki, kolby sioikowe i oki,~lodenne, kolby ssawkowe, kolby miarowe, pipety, biorety, cylindry miarowe, chlodnice, przediuiacze do chlodnic, naczynka wagowe, kolomny joilowymienne, io~dzielacze, lejki iloiciowe i prepaiatywne, szhielka regarkowe, kiystaiizatory. eksykatory, aparaty Kiiip& tygle, parnwnice, moirlzieize, lyrki, lop;llki; tryiawki, wgie, koiki itp.). 3. Podsiawowa aparanra: w a ~ (anaiil)cme i technicme) z koiiipleiaii,i odw,&nikbw, wagi uiiiomatycme. palniki gazowe, plyiki i czasze girejiie. Iuinie piaskowc, worlne, olejowe, destylaiki, redestylarki, rlejonizatory, wyparki, suszaiki laboratolyjne, piece komorowe, clilodriarki, wirowki iaboraioryjne, wytrzwarki, elektroiizcry, przyrzqdy do poniiani tcmpcraniry, ciinienia i przeptywc plynow, pipety tlokowe, biorely automatyczne, poml,y reczne pompki dozujqce, zesiaw do analiry sitowej, prbiniowe, poinpij pipelowe, lewarowe, I. Kaseiy VHS z materialami filmowynli prezena~jqcynli prawidlowe wykonanie crynnoici laboratoryjnycli. foliograiny ze scliematami aparawry. 5. Tablice lizykochemiczne, zestawy nonn piredmiotowych, uklad okresowy. I. Acl~remowicz L.: Laboratoriuo> chemii organicznej, Politechnika Wrociawska, 1980.? Rcller, N, Gutorska A : i'oradnik laboia~ita ciictnika. bwt, $ Dnnzer K., Than E., Molcli D., Kucliler I-.: Analiiyka. Pizesl$d systemaiycuiy, LWT j 4. Dailewska A : Szkodliwe sitbstnncje nieorsaniczne w laboraroriuin s~koinym, WSiP, ,ux H.: Tcchnikn pracy laboratoryjnej w chemii nieorgai,icmej, PWN, Miticzewski I., Marczenko 2.: Clielnia analityczna. PWN Modreleivsk\ M., Woiihski J.: Pracoiv~lia cl~ernicr~ia. Teclinika laboratoryjoa, WSiP, Ryng M.: Uezpiecze"stwo chemicme w przeinyile ciien,icziiyni. WNT Sobczyiyriski B., Krupa R.: Obrbbka srkla laboraioryjne~o. WSP, UWACA; i.iieoaoou poivhvin /,y'l:,io hie:qco o~-liroltoi~~rr~io, dobw?, po:ycji din i,c:,,in ~?~!ia.ycielp,-e~in?iol~,. dako,itijc

15 SZCZEGOLOWE CELE I<SZTALCENL\: W wyriilut zot-g;irtizorv;ltiego procestt nnuczar~ia uczfil (sluchacz) powinicn uoliec: I. Scliaraktciyzowai Sunkcje obliczeriiowe standaidowego kalkillatora.. 2. Zde6niowai przernaczenie eieo,ent6wjednosrki ccnrralnej i urzqdrcii pcr)~fc~nycli sprzetu PC. I j 3. 1'ogiupowaC koniputerowe programy ukytkowe zgodnie 2 ich zastosowaniem. 4. Wykonat proste obliczenia cheniiczne i technologicz~ie z u2yciem kalhxilatora. 5. Zastosowat hnkcje arkusza kalkulacyjnego do wykonywailia obliczeii. 6. Zaplanowat i wypclnit rckord bazy danycil. 7. Napisat i sfonnatowai dokunlent qodnie rjego j~i;.cznaczeniem (r ~l2yciem eriytora tekstu). 8. Pizygotowai dokriiiienty dotyciace ivynikhw analitycznycli. 9. Dakoiiai krytycziiej (staiystycrnei) oceny poprawnoici obliczonego ivyniku. 10. Spoizadzii ivykiesy i diagramy ilus1ruj;ice wyi~iki obliczeii. I I. Sporztdzii i prowadzit karty kontroh~e. I?. Zastosowat prot'csjonaliie bay danyclt (kataloci i.idln, tablice wsphlczynnikhw relencji itp) do inierpretacji wynikhw aiializ. MATERIAL NAUCZANIA:!...I 1. ZASTOSOWANIE I<ALI<ULATORri 1 I<OMPUTER,\ DO WYl<ONYWANIA STANDARDOWYCFI OBLICZE~~ CI.EMICZNYCB 1.1. Obliczanie i przclicranie st$ie" raztworbiv. I.?. Oblicraliie pti roztwoihw slabycli kwashw, zasad i ioztworhw buroro\uycl>. 1.X Obliczanie fizycrno.cl~ei~~icznycii parainetiow ron\\,orow. 2. ZASTOSOM',\NIE KOWIPUTERA DO PIIO\\',\D%ENIA BII~\CEJ DOI<UWIENT,\C.II 1.ABOIWrORYJNEJ 1 AIIC~IIWIZI\CJI \YYNIICO\V?.I Przygotowanie Fomiularzy r ivyriikami aoaliz na lpodstawie daiiych doiwiadczaliiycl~ 2.2. Przygotowmie tablic pori,ocriiczycl, do obliczania i\.yynikhw aiinliz doiwiadczalnycli.

16 3. S~~..\TYS.~~CZN,\ INTERPRETAC.JA WYNJXO\Y ANALIZY PRZY UZY~IU PROGR,\&IO\V I<O&IPUTCROWYCEI 3. I. Przygotowanie l~istograiitbw dla duiej ihczby,yar)mikbw rloiwiadczalnycli i poihwnanic icli I: rozklatlem normalnym. j.? Obliczanie iredniej aryrnletycznej, iuniinncji i odcliyler,ia standardowcso Obliczanie przediialbw ufioici dla zadanych poziombw ohioici I'orbwnywaiiie iyiniku analizy z waitoiciq praivdzi~v~ porbwn;wanie dwbcll ~uanancji, du,hch iiednich arpi,etycziiych Analiza wanancji jednoczynnikowa Giaficme prredslawianie krq-yych \*,zorcowyck Obiiczarlie rbivnaiiia krrywej wrorcowej metodq najn,niejszycli kwadratow Oblicznnie ivyniku aiializy na podstnwic krzywej wroicowej i jego pizedziah~ i~fnosci. ;.S Korelowanie )yyi,ikbw oznaczania rbtnycli skladnikhw naleriakl Spoizqrlzanie kan kontroinych i wykiywanie trcodu w serii wynikbw. 4. Z,\STOSOWANIE WYNIKOW ANALIZ ZAICI~\~EOWANYCI w BAZACII DANYCfl 4.1. Obsfu~~ baz dan;cll rawieiajqcydi wyiiiki analiz (chrornatooiafia, spektrofotometna). 4.2 Sporzqdianie raporlaw na podstawie ivynikow zapisanycli w barie danycli. I'l-o!:rain przedinlonl powiriien bye iealirowa~iy w lpracowrii koiiiputciowej w gwpach o liczebnaici nie. ~przckiacrajqccj 15 osbb. Uczch powinien miet do swojej dyspozycji nast~pujqce programy uiykowe: arkusz kalkulacyjny, edytor lckstu i be$ danych. Przydatne mogq by6 prozralny kornp~iterowe do oblicze" dolycrqcycl, poszczeg0lnycti tenlatbw i profesjoiialne progiarny do obliczeh statystycznycl~. Poiadarie jest wykoiiywanie niekioiycl~ oblicrcll za poawcq ~ni~~ikalkiilatoiow - ilmoiliwiajqcce lepsze ziozu~iiicnie sposobil post$powaiiia. Roiwiqz)wanie poszczegolnycl~ zadari inoie polegat na uykoiryslanii> arlrusza kalkulacyj,ie~o lub iastoso~vani~i piofesjoiialnepo programu. Nauczyciel powinien iniict inorliwoie t\vorrenia indyividualnych radah rachi~nkowycli. Podczas ich ienlizacji naleiy wrbcic iiivage na occi)~ popiaivrioici wykon;.i\,anych obliczeii oraz ich jasne pizedstawianie w postaci zrozil~iiialej dla odbiaicy wynik6w. Rozktad niateriab w poszczepblnych klasach powinieo uwzgl~dniat korelacje z trciciaini przedmiothw: "Maternaiyke" (lo$ar)nmy, rbwnanie linii prostej, elernenh/ staysyki nmte~natycz~,ej). "Oblicrenia clielniczne", "Clie~nia fizyczna" ((trial I "Matenab nauczanja" w klasie I) i "Chen,ia anaiilyczna' (driaiy 2 i 3 w klasie 11 - pirygotowanie do interprelacji wynikbw oznacrcn

17 ilosciowycli ~~lanowaiiych do wykananailia w Masic I11 oraz driai 4 w klaie Ill - przygolowanie do interpretacji wyriikbw analiz iostniineotaliiych u~~kanywaiiycli w klaie IV). Do najtiudriiejszycli dia ucznia czeici rnaterialu iiauczat,ia nalezy ralirzye san?odzieinc projekiowanie procediir ])ost$powaii obliczenioivycli stosiij;icycl, profesjonalne oprograii>owanie, a takie siatystycine melotly interpietacji wynikbw analit),cznycl,. I. Wyl~osaienie pracoiviii kornpnterowej: zestaw profesjonalnych nliiiikalkiilalorbw, stanowiska kornputerowe (PC, kiasy nie ni2szej niz jsg), drukaiki (iglowa, atramenlowa, laseiowa), skaticr. ploter., 2. Oprog,iamowanie- edytor teksm dla DOS (np. Word Perfect) i dla Windows (np. Word), arkusz i kalkulacyjriy dla DOS (np. Quaifro Pro) i dla Windows (np. Exccl), baza danych (tip Access). profcsjonalna baza danych spektralnycli (UV, lr, NW<) Program do obliczeii slatyslycmych (np. Unistat, SlaQVost, Faslat, SPPS, Stalgrap!iic itp.). I.? I. Achnazarowa S.t.., Kafarow!A': Optyrnalizacja ekpeiyilientu w ciieniii i teci~nologii chemiczne,. WNT, Robro~vski D.: Probablistyka iv zastosowaniach tccl~i~icznych. Wi\T, ' Czenniliski J B, iwasiewicz A, Paszek Z., Sikonki A : Melody stntystyczne dla c!iclnik6w, PWN, Doel.ffei K.: Statystyka dla chemikbw annlitykbw. \WT, UWAGA: I2i/er<,1ur0 po\vi>!jm bye!m bie:q<:o nk~~mii:o~vo,~,, dobort,,,07qii dlo uc:,,io tioko,,,,j<! ~~ot~c~~cielpr:e~/~~~io~~~.

18 SZCZEGOLO\VE CELE KSZTALCENIA: \\' rvynii<o zot~ga!~izowancgo proccsu nauczar~ia uczeil (sluclracz) go~vinictl umict: I ScharakteryzoivaC ty~y reakcji cliernicznycli s!osowairycl~ w preparatyce,?. Rozpoznal roirie rorizaje reaktorhw i elementow pomocniczych (mieszadla, silniki, deflegmatory itp.) stosowa~iyclr do proivadzenia synter w skali laboratoiyjnej. Zastosowai substancje toksyczne, palne i wybuclioive z~odnie z obowiw.~jqcymi przepisami. Zbadad w1,liciwoici stosowanycli odczynnikhw (substratbw) i uzyskanych preparat6w. Dobra6 substialy reakcji chemicznej niezbqdne dla otrzyniania iqdanego produkru. Sporradzit bilans niatelialowy reakcji (rapotrrebowanie na substraty, wydajnoii produktu). Dobra6 spizet i aparature do pireprowadzenia prepaiaiywnej reakcji cliemiczsej. Zmontowai zestaw laboratoiyjny do prreprou,adzenia reakcji. WykanaC podsrawowc czyrtiroici dotyczqcc otrzpiya,nnia prc1>ara16w ci~c~nicriiycb. Zaprojektoivad wieiocrapowy pioces preparatywny uwzgledniajqc jego ekononiikc (oply~nalizrijqc zu2ycie mn!enaliw i noinik6w eoergii). Zapiailowad i rorgilnizowad pracc zgodiiie r zasadaiiii bhp, ppoi i pnepis6w 0 ocllronie irodowiska. icl:\'l'elill\l NAUCZANIA: j.- I. PREPAIL\TYl<r\ NIEORGANICZNA 1 I Typy rcakc)i cliemicznych (syntezy. analizy, wymiany; egro- i endocnergetycziie; utieniania- I?. red~kcji) Wlaiciivoici i otrzyil~ywanie wodon~ i tienu. I 3 Wlaiciwaici fizykochemicz~ie wody i nadrle~rku wodoru. 1.~1. Ciiarahteiysiyka ogoliia i imelody otrzymyania podsiawowycli klas zwivkow: tleiikow, wodoiotlenkbw, kwnsbw bealenowych i ticnowycii, soli (proslycl~, podwojnycl>, koniplcksowycl~. benvodnycll i lhydratbw, wodorosoli, lhyd~~okrosoli). 1.5 Wlaiciwoici i oirzyn~ywanie mi;lzkoiu cheniicznych i pierwinstkow 2 poszczegblnycb gnip ukladu okresowego (floiowce, siaikn. uot i fosfor, wegicl, glin, litowce i berylowce, niiedi i srebro, cl,ro!lt, mangnn, iclazo). 1.6 Otizyniywnnie pieparatow nieorganicznycl~ w syiitczacli zloionycli (wieloetapowycli).

19 dwieiozin I. Olr:jr?ipV0,7iu chioh, 01)10!11 : ivod,,j,ch,arllc,o~di~, cl~/oro!rorh)i~li i oitio~iiakir 2 fi'ix,icr,y ~o~klniio:oi~,~i~~ olo!i,iir(7/). 3. Tcu,,icz~y,a:kiodiiyik~kso~~~qgin~~~,,,iiuci:i(~. i. Ro:kind fo,nic:,iy soii nnio,roivycii i \q"icoidiv.i. Ofr?n~,q+,o/,ie xodor,i,in skcrlq lriho,nloi~f,z,ii~: reokijo cyibi ; hv(,.s~'iii soitijn~i, i~'0ilorkii Iilli : wodc~ clckl~aii~n ~ody 6. O f fez: 2 1 i n 1 jioi<,.sr/ 7 Spoio,iic IV flo,ie rdiiry~t,~ie,~$,io.~lkd>i, -,,ii.mii i,,ici,,efoii, io;puxc"oie li;~~sk~~~!)~c/7ci,~iimbikld~u is, 11,od3e i bodoiie odczytyliii ru;fw~o,i,iu. S Poid,,in,iie ~vlcricli~~o~ci I/cI,~, i ozo,,~, (~okcjn: ro:ii,,oi-eni jo~iki,,~ofn.c~~ ir oheoaici skrobil., 8 9. Bodo,iie ivio.<~i~soiciji:ykochc~~~ic:~~yci~ ~tzo~iy (otii;y,,, pr:i.i~~od,iicli~~o. li<rr,rio.ii, crjn1o.f~). 10. Ei~kfroii~coy rozkiod ~sody. 11. llma7trie t~~io.fciwo.ici,~odi/enk~, wodor!, fio:kiot( reokcjt : lie~kieor,~,cot~(,!ft~fliq, jodkie~n pofn.st~, nio,~mrin,ie~~ziv/i/ll) ~oio.~!,, d:ic,io,aie,,o i>ano,!ihi). 12. Of,.y,rgo~~o~?ic flerikda,: -,ir:ez ~[inliinie \upou'iefr:i, h,b f/i.,ii, - j,rzez ro:kiklod len,,ic:,y soli:,~,q~/cois,,iogi~"e:,,, "~gicout,~ikiii(ii), chroi~~iiiiiiiip'l) milo,,ir; i~~oriorollo~kliiu;,nic.d:i, cyjiki,, - pre: d:i~laiiii' :osnijnlni no sole: ~t~odorolle~ikie,il.sodr,,io ~ L O I C O, sre61.0 ~ ~ litb c!iloi%'k il~cifl). - pm- d:iohiiic kv,oso,r,i,m sole: A~c,o.su (i~~~oiqgorjij,in 11qg111)1,)Io,~~o)~u(~I,, IOi'<r.~ii sinrko,vego(v7j,in chro,,~im,(l/l) polon,. 13, hlelody ofr.y~,rzpo,iin ~vodomlio~kdi~~. 1. / - reokcle :a,sod:.so1011?i :r,eln/i, tip, ~r~okorolle~:h-:~ sotfit : siorc:o,~e~,>(l/o,,,icd:i(71), c!~o!~ioi<t~ : If. clilorkio?~ iclozo/ii), - recrkcje ~,ody 2 fie,~kami 111e1n1i: /ie,~kie,), t>>os~~c:~t, 11enkit~t) wo/>~,i<,, - ~~Iek1101,:o r,,odncgo?o:iii,o,ii c!llc>,k~i sod Ofrz,~,i,,ywrnic k,vri.~,jt~, bczile,iuiqci~ i 11erioir:vci~. - re<,kcjc fie~>kd>i, kll~oso~vyh : ~~otic,, I!/,. 1le),kii/o,fo1.iijr7. tili,!il/e!ikii iv<gio, -,mok+ IOi,c~.id,s ;.solo,tii: k~t,nii sio,l;oi<yqofl'i) : cii!orkie,ri.so<6/, kivo.s!i soi,lego : bom!k!iri

20

21 ii ij. 46, 1' JX ji., J 2. I'REPARAlYIC\ ORGANICZNA? I Klasfikacja reakcji or~anicznycli na podslawie: prrebiezu i lygo. przeg~upowah elelitroiioiv iiczby drobin uczeslniczjcycli w stadiu~n li~iiiiuj;jcym srybkoic reakcji.?.? Przcbieg reakcji organicriiycl~: rcakcje oasi$pcze i koi~kilrencyjcie KwasowoSt i zasadowo41 rwiqzk6w organicziiyci~ Wplyw podstawnikhw na iozinieszcre~iie clektioiioiv i ina reaktywnoit crqsieczek organicmycli. 3.5 W$glowodory i flnorowcow$~lowodory: otrzyi~lyvariie. riajw;iiiiiejsre reakcjc Podsiawowe grugy zwivkhw oiganicriiycll zawieia.ii(cycli lienowe gntpy funkcyjne: alkoliole i feoolc, aldeliydy, keiony i eleiy, kwasy organicrne i ich pocliodrie (chlorki kwilsowe. bezivodrliki, amidy, sole kwashw organicz~lycli i mydla), estiy i iluszcze. Oirzyii~ywanie. najwa2niejsze reakcjc, wlaiciwoici rizykocheniiczne. 2.7 Zwiqzki organicziie zawierajqce azol: zwiqzki riilrowe i nitrozowe, aii~iny. Olrzyrnywanic. najwa21iejsze reakcje (w iy~n diwazoivanie atiiin aro,natycznych), wlaiciwoici lizykocheii~iczne.

22

23 IS. /3n</rr,iie :ac/?oi~~<~~,iin siq l~rui,~rroid~~~ i~~ic/koc:ijdec:ko~~:yc/~~iodc~~~~ og,;i'ilaiiii#. 19, Ide,,i~i/ikncjn iic~)~ps s;iiic:,>~c/~ (la~tbi>ie ii olivoilyi), /)/oriii~!iiii/,ohiikn. m:p,)ii~:czf~/ihlo.<i. hnci<iiiii~ i~rodiikicjir,j,ho/i;i,, pwjhc, Beils/ei,rn,rr, ubtoaiii cliiari, reakcjc hoiilrit). UWAGI 0 REALIZACJI: < l'rzedmiol "I'reparatyka clicmiczna" powiilicn byc prowadzony wyitcr!>ie!v forn~ie rajqt praktycn?ycii w prawidiowo wypos;izonym laboratoni~in umoiliwiaj;lcyin indywidualnq pracq ucniibiv. Kaidy z uczni0,~ powinien samodzielnie wykonywat Cwicrenia wybrane prrez naucryciela r przednaivionego roarerzonego zestawl sylitez i doiwiadczeii. Elannonogram pracy laboraioryjnej wylnasa icislej koielacji z piograiiieii, pizedmiatu "Chemia" i iizupclniaj;ic go lpowinien ksztaltawac cliern!cme umiejetnoici eksperymentnlne. Umiejetnoici te s1aiioivi;i podstawe do odziaiu iv przcd~iiioiacli. "Cliemia anaiiiyczna", "Toksykologia", ''Procay tcchnologiczne" i "Townrornawstwo". Szczeg6ine zliaczenie dla wyksztalcenie cl,ernika analityka ma prah7czne poinariie wiaiciwoici organicznych i aieoisanicmycli zwivk6w cl,emiczi~ych (ufnvaienie i inlciprelacja ireici pizedmiotii "Cheinia"), i~oiiejeunoic dokonywania ich oceny pod wzgledc~n reaktywnoici, toksyczliosci itp, a lahie projektowa~ia preparaiywnycli sposobhw lpostqpowania i zcrtaw0w Iaborato~jnych do proslych i wieloelapowycii syntez. Do najtmdiiiejszycli dla ucznia eleineiil6w przedmioni inaieiy doh& odpowiedn?e$o spizeni do konkretncgo zestaw reskcyjnego i zachowanie bezpirc.zi~ycl, waliltikhiv prowadzenia pioccsu (piacn pod spiawnie dzialajqcym iqci~iem, unikanie ohvarteso ogriia ilp.) ',! I. Standaidowe wyposazenic laboiatoiiurn chemiczoego?. Kascty VHS lilb foliogiamy prezeniujqce prawidlowe wykoiraliie czyniioici laboiatoryji,ycli scbe~ilsty zestaivdw czyiinoiciowycii. 3. Ukiad okresowy pienviastkow. 4. Podstawowa literatura cl,emiczi,a: kalendaize cl,c~niczne. poradiiiki, zataw Polskicli Norm. I. Rielanski A : Podstawy cliemii nieorganicmej, I'WN ?. Rogoczek R., Kociolck-Uaiawajder E.: leclii,ologia clie~~iiciiia orgnicziin, Akadernia Ekoi~omiczna we \.\'iaclawiu, Cheii.iia did szkol ircdnich, I, 2. Praca zbiorowa, WSiP, Clie~nia nieorganiczna. Praca zbiorowa. WSiP, I Cheiiiiczne melody ariaiizy iloiciowej. Prsca zbioiowa, Uniweisyiet i'ornaiiski, Cwiczenia laboraroryjne z cliernii ogbliiej i nieorsar>icznej. Piaca zbioio!va. PWN, 1977

24 7. Danikieivicz \ V Cliemia organicma. WSiP S Drapala T.: Podstam chemii. WSiP, Dziankoiishi 1.1 : Pracow\.nia lprepsrayki oiganicznej. WSil', ilendricl> *\ : Cl>eihla ogolna. ~\biczenia laboraloryjne, l'olitechnika Wioclawska I I. Kabriiiska ti. CI~e~i~iil oiganic7,na dla teclinikow clieinicznycll, WSiP, Lewendoivski R Prncowniapreparalyki iiieorganicniej. WS*, %latelialy poinocniczc do Cwicreii i wyhiaddiv z teclinolo~ii riieorganicznej. I'raca zbiorowa. Akndeoiia Ekonomiczna we LVroclawiu, Miiiczewski I.. Marczeiiko Z.: Clieinia ai~alityczna. PWN I5 Nedzyiski 1.. Epiprojeicja doiwiadczen chemiczi~ycl~, PWN, I'oiadiiik firykocliemiczi~y, WNT, Poiadi~ik laboranla cliernika. LWT IS. Pieparat),ka i elco~cily syotezy or~ailicznej. Praca zbiorowa, PWN, Prepaialyka olsaniczila. Praca zbiarowa, PUW, Rudiiicki R : Laboratonilm cheinii og0lnej. Politechnika Warszawska, 1978.?I. Sicnko klj, Plal~e R.A.: Cheolia. Podstawy i wlakiwosci. WNT, Slownik cheiniczny. WP Taiik T., Pusqi~ski A: Cwicrenia chemii organiczncj, Akadeinia Ekonomiczna ive Wroclawio, Vagel A I.: I'reparatyka oioanicma, U'NT A : Liioolrim poivi,ain bye i,o bicrqco (rk~rkleo/lo~i~o,,o, iioborrr pozycji dlo fic:,?irr doko,iigc ~ ~ n ~ ~ ~ ~ ~ c i e l ~ ~ r ~ ~ ~ ~ i ~ ~ ~ i o l ~ ~.

25 SZCZEGOLOWE CELE I<SZTAl.CENIA: Opisat struktur$ i rlatuie matcni. ZdefiniowaC pojqcia absoqxji i einisji jpromieiiiowania eleku-oinagilelyczncgo. M'yn~ienit cl>aiakterysryc.zne wlaiciwoici faz czysqcli. ZdefiiiiowaC zaleinoici PYl dla fa crystycb. ZdefiniownC podstawawe polecia tern>odynan~iki chemicznej. OszacowaC efekty eneigetycriie gircrnia~t fazowych, proceshw fizycznych i twoizc~iia roztworow. Zdefiniowal kryteria spontanicznoici lprzemian i stanil ihwnowagi uklatiu. Scharakteryrowat podstawowe r0wiiowapi clieiiliczne wystqpi~jqce w ukladacli niejonowycll i jonowycli. OpisaC formalnie idwnowagi fazowe leizve il podstaw piaceshw rozdzielania i ocqszczania substancji. OliisaC liawiska lciqce LL podstaw proccsbw korozyjnych. Scharakteryzowat pojccia, teorie i wlaiciwoici granicy faz i iikladhw rordiabnionycl~. ZdefiniowaC pajecia sbiqce do fonnainego opisu szybkoici reakcji. ScliarakteryzowaC mechaniziny ieakcji zloionych. Zinterpretowat pdliloiciowo zjaiviska oddzialywariin pioniieniou,aniil elekrromagi~elycznego r atoniami i cz~teczkami, na kthrych opierajq sie spektialne melody analitycz~ie (absorpcyjna i erllisyjna spektmmelna atomowa). ScharaktelyzowaC przemiany fazowe s~ibstancji czystycii ~v zakresie iqkor~qs1ywaii)~m w praktycc iaboratoryjriej i projektowaniu tedinoio~icznym. OkreiliC z~laczenie state, 1r6~~iiowilgi jpodczas jplanowa~iia piocesrl clieiiiicznego oiar wplyiv czyn,>ikhw zewiietrznycli iiajego iwnowagowq wydajnoic. 17. ZastosownC fornialny opis rhwnowag w rozlwoiacli wodoycli do inlerpretacji wynikow ailaliz IS. ~niarcczkowycli i gtawi~netrycznycli. Zastosowa~ podstawowe pojecia i teorie elektrocheiniczne do interprelacji i opisu rneiod analiiycznycl~, pioceshw leclinologicznycli, a takie procesow koror/lnycii. 19. Z,urosowaC opis wlaiciwoici granicy Taz i okladhw iozdrobiiio~~ycli do intcrpl-etacji podzialowycl~ lmctod rordzielania (np, cl~roi~~iltogiaficziiych), a takie piocesbw powicrrchniowycl~ w technologii c1~e11,iczncj.

26 ?I. Zastoso\vaC godstawawe pojrcia i [cone kinetyki chcoiicznej do fomxalnego opisu szybkoici i-eakcji w ukladsch lioii,o- i Ihetciofazo~~ch dla rbiiiych typbw renkrorbw i jakoiciowej interpietacji molekolaine~ obram icakcji. 1. N,\TURA hl,\'l'erii, BUDOW,\.&TOMU I CZ4STECZKI I. I. Materia. I. I. I. Czvtki elernentame. I. I 2. Korpiiskulal-ily i falowy ojlis n~ateni. I, 1.3. FaIowa i ko~usinilnrna narura iwiatla (zakiesy proniieniowania elektromagnetyczriego, 1.2 Atomy. wraicnie haw, iwiatlo monocliromatyczne, spoiaryzowane i spojnc) Budowa i wlaiciwoici jqder atomowycli (wlaiciwosci rnagnetyczne, pojecie piewiastka, I.?.?. I Cr*stecrki. I 3. I. irotapy. piomieniotwbrcroic). Slluk~ura clektionowa aiainbw (Lwantowanie cnergii elektronowej, onentacja orbitali). I'31nisja i absorpcja proniieniowania elektrornagnetycznego (atomowe widma absorpcyjne i cmisyjnc, akcja iaserowa, rezoiians elektronowy i jiidrowy). lstota ulpania chemicznego i geonwria czvteczck. l3? 1:oniiy giomadzenia eneigii przez cz*steczki i konwersja energii. 1.3 I Oddzialpvanie promiciiiowania ciehiornagsciycznego na czqiecrki (widma cz~steczkowc W. VIS. IR Raluana). I34 Yodsiawy spekfrofotornetrii UV-VIS i technik rezonansowych.

27 2. W~~SCIWOSCI 1 I'RZEVIIr\XY FA7.0WE SUBSl'rLNC.JI CZ.YSTYCCI 2. I. Fuy cryste, 2.Z. 2. I. I. Faa ga?o,\:a (cirarakie~ysiyka, model gmi doskanalego i ralcznoici I'VT: opis jahoicio\yi i istoinoic odciiylei~ od praw ganl doskorialepo) Faza ciehla (g~sioie, lepkoit, iiapiqcie powieirchniowe, wspblczyiink ralanlania iiviailaj 2.13 Faza ciehlokrysrhliczna (iypy fax, an~zotiopin, zsstosowallie) Fara k~ysialicma (ipy kiysztalbu,, wivania a cecliy mecl~nnicriie, elclniycziie i cnerpel)cme krysrtaibw, iypy sieci i alizolropia kryszialhw. wsptilcqniiik ialail~ania iwiaila, polaiyracja iwiatla). Ilownuwilgi i (lizenliany fazowe Zaleinoici PT dla rbwiiowag poszczeg6inycl1 typbw i jpunkt potrojny (wrzenic i sublimacjn) Polimorfina siibsta~icji w fazie sialej Stan btyczny Slany mctasiab!lne (szybkait pizeniian C~roiyicli, stnn cieczy pizepizanej i p~zccll1odzoiic.i. sian srklisry). 3. ENEIIGE?'Yl<..\ PRZERIWN LIZYCZNYCII I CIJENIICZNYC'I '., Pojccia podstawawe lern~odynainicine~ opisu iikladow. 3.1.I. Temiodyna~niczny opis ukladbw (pojqcia podsiawowe rem~od>mainiki cliemicziie~: "Had. otoczenie. parametr stmu, przeinia~~a iid.). Picnvsza znsada dyi>nmiki i jcj korlsekwcncje (encroia,uewii$iizna, enlalpia, pojelnnoici cieplne C,i C., rnierralnoii efekihw cicplnycl~ i podsiawy kalorpieirii. piawo I-lessa) 3.2. Efekty eilcigciyczne pioceshw fizycznych, przemiall fazowych i iworic~iia ioriworhw Ogrrewanic i ozi~bianic substancji (wartoici typowe, naklndy enerseiycme w skali laboiaiorylncj i teclinolo~icznq) l'aiowanie, topnienie i sublimacja (wanoici iypowe, rola prremian f'uowyci> iecliiiice. -,.. : ~.,. ~ ~ l,::,i m ~ :.%.I-, ~. ~,I ~ r :-->!, ~. :: <'>, :-,I>::i~,.>.,r:'.. >,: :c :,,' :. i: \.I :I:,..,'I -...'. iworrenia oiaz iennoclieiniczne energie w~qz;lii, wplyw te~itpcraiory nii efekr eirelgelyczny renkcji).

28 4. I<~)wNOWAGI CIIISMICZNC W UI<L,\DACII.IONOIVYCII I NIE.IONOWYCI1 4.1 Rouwory, ich opis i wlaiciwoici Sposoby ivyi;lzania skladu roznvorow Efrkiy objttoiciowe i etiergeiycrt~e rozpilsrczania i ic11 istotrioic l'ojecie roa~voru doskonaiego gazowego (piawo Daltooa), roazeizenie pojccia ronwotu doskowlego na i-oztrvoryciekle Pizyczyny i istotriost odchylch od doskonaloici w roztworach gazobrych, roztworacll nicelcktrolitow i elektrolicow Dtuga zasada tcnnodyiim~iki: spontanicrnoic pizernian. 4? I. Spontanicziloit procesow w przyrodie (fakty doiwiadczalne, staa rownowagi ukladu). 4?? Ilmga rasada tennodynamiki jako krytenuili spontat~icznoici przemian (entropia jako iniara liczby sposob6w podzialri energii pomiqdzy cz~teczkami, rfonnolowanie drugiej zasady i jej konsekwencjc: potericjaiy tern~odynailiiczne i kyenilrn stlnu rriivnowagi). 4?3 Stan rbwnowagi dynarnicznej i statycznej Rbwnowagi w ~ikladacl, niejono\rych Uklady ~azowe doskonale (stan iownowagi dynarnicznej i slala rownowagi, obliczanie wanoici stalej rbwnowagi na podstawic danycli termochemicznych, wp+ ciinienia. terilpcralwy i nndminiu skladoika na poloienie stant, r6w1owagi. dobbr watunk6w prowadzenia procesow teclinologicznycl~ w aspekcie poloieiiia stanu rowaowagi) Uklady Iheteiofazoiue z fa* gazowa (iozklad wqglar10~v. wodoiowe~lanow, ilenkow i hydratow soli, stala r6w1owagi i prqinoit rozkladowa, higoskopijnoie i Srodki suszqce) R6wiiowagi w wiii;lach jonowycli Poj~cic elektroliti, i roztwotu elektroiih~ (klas>&kacja). Teorie clektrolitow i~iocnycb IJoj$cle akt~vnoici sily jonowcj Rhwnowagi Lwasowo-zasadorve ((pojecie kwasu, zasady i amfolitu wg Brbosteda ypy r6wnowag, stale rhwnowagi (pk), skala $1, graficrna reprezentacja rownowag (wykre.8 Iogaryt~niczny), wskaitiib kwasowo-zasadowe i krzywe imiareczkowania. lhydrolira soli, roriwory buforowe). 4.44, Il0wnowagi tivoizenia ko~nplcksbiv (opis fonnalny, zaslosowania) Rbiunowagi strwania osado~v (opis fornlalny - iiocqn rozpuszczalnoici, efekt nadrniaru odczyniiika strqcajqcego, efeb wsphlnego jonii i tworzenia kornpleksow).

29 5. ROWNO\VI\GI 17i\ZO\VE W UKLADt'.Cn WIELOSI<LI\DNII<OWYCK FIZYKOCUEi\.IICZNL PODSTAWY PHOCES~)W ROZDZIELANII\ 5.1. Rbwnowaga ciecz-ciecz w ukladach d w- i trojskladnikowycli Ogranicrona mieszaiiioit cieczy (pr;ryczyny molekulanie, opis fornhalny, repl-elenncja giaticziia). 5. I.?. Podzial trreciego skladnika pomiqdzy "iiie nriesznjqce siq' ciecze (piawo podriaiu i podstaity ehstiakcji, iola odcojnnikbw tworzqcych koiiillleksy ze skladiiikiein eksti-ahowaliy~n). 5.l.~. iiomogeniracja ukladu "nit micsiajqcych sic" cieczy pirez dodatek tizeciego sklad~i~ka. 5.2 Rownawaga ciecz-para w ukladaci, dwuskiadnikowycli. 5.?. 1. Uklad doskonaly (piawo Raoiilta, izotenna i izobaia rbwnowagi, dianiatn fa.lrouy) Hornozcotropia i lhomoazeotropia (diagramy fbzowe, podstawy rozdriclania rniieszarliii przez dcstyiacj~ i rekyrikacjq, desiylacja prbiniowa). 5?2 Neieroazeotropia (aczyszcraiiie przez destylacjc z parq wodtla, higroskopijnoic roz~x~sz~zalnik~wj. 5?4 Pryirloic pary nad rozcieliczonyini roztu,oraini siibstancji nielotriych (podstawy ebuliometriij oru sicronyini i nasycanyini roztworaini clck8rol1tbw (iiodki sirsrqce i olizym~ijqcc stat,? wilgotnoic wzgl$dnq Razpurzczaliioic QNOW w cieczacll i ciaiacli stalycli I. Wplywciillieriin i telnperahri)r (pwwo Naliy'ego, islotnoit oricllylcli od pi-awa ilmli)iego) Podstawy rozdzielaoia miszaniri gazawych pmez absorpcjq Rbwnowaga ciecz-cialo stnie Rozpuszczalnoit cia! stalycii w cicczacli (wglyw lelnpel-ahliy). 5.42, Uklad eiitektycz~ly doskonaly i wyhrane uklady rzecrywiste (stogy oiskoiopliwe, podst;li\y knomeriii, ociysrczarlie inatcrialbw pirw topicliie strefowe, podstaivy oczyszczania przez krystalizacjq, hvorrenic si$ ioztworbw statycli i wsp01sti;lcanic osiidbw) Fizykocbemiczne badanie sropnia czystoici siibsta:icji. 5.51, i'einpeiatuia lopriienia PieZnoSc pary i temperaiilra wizenia.

30 6. ELEI<TROCIIFWIlA 6 1 Kandoktancja elcktioiitycz~is iortworbw Jociy jeko iioiiiiki ladunku elektrycrnego (ivplyw rt~lenia i rodzaju jonow na konduhtancje roaworu elektiolitii). G. I.?. Podstaivy konduktonierlii (niiarecikowanie konduktometiyczne, kontroia czystoici wody) g1,iwa chcmicaie i pblogniwa I. Opis tcrmodynarniczny ogniwa chemicmego (SEbl i moiiiwoi6 wykorzystatiia cfektu encrgctycrnego proccsu chemicznego) l'hlogniwa jako elerllenty skladowc ogniw (kiasfikacja, proccsy potencjalotwoicze, skala wrglqdoa potencjalbw ogniw, szeieg napicciowy, potencjaly reakcji polbwkowych redox) R6~w)owagi tnembranowe i jpotencjal dyfi~zyjny (kiucr elektroliiyczny). 6.?.4. Elcktiwiy jor~oselekt>nvne i praktyczan skaia pil. 6.35, Miarecrkowanie potencjolnetiycznc. 6.3 Eicktioliza i procesy nierownowa~owe. 6.31, Molckiilariiy obrar gin~iicy fzaz i procesri elcktrodowego (odwracalnosc /poialyzowalnobi/ phiogniw, nsdpotcncjal, etap li~nit~ij~~ szybkoit proccsu efektrodowcgo) Koleji,oiC procesbw elektrodowycli na katodzic i anodzie (podstawy elekirograwimetrii i elektrorafinacji inletali) Podsfauy polaiogl-afii Wybiai>e tecli~iolo~ie clektrochcmiczae (hydroineialoigia, giin i litowce, cfilor, galwanostcgia). ' Elektroosinaril (odsalanie wody) Chemiczne iibdla pi;l(lu. 6.4 I. Ogniwa i akutiiirlatoiy Ogniwa pvliwowejako altenlatywnc irodla eneigii. 65. I'otlstswy koioiji ineiali Elcktroclieiniczny iiiodel koroiji Katodowa ochrona jprzeri koroyil

31 7. %.JhWISI<A I'O\VlI:l~CIINIO\VII I I<OLOII)Y 7.1. Zjawiska po~victzcliniowe. 7. I. I. Syti~acji\ cncrgciyczila cz;~stccmk!no gia~iicy l'ar (st;iizcnic osn~lbw) 7. I.?, i\dsorbe;lty stale (ronvini~cic po,vieircl~ni, stiuktiira kspilarna). 7i.3 Adsoipcja r f'ay gazowcj i ciekl+ (izotcrnm aadorbcji, ivplyw te~iipciatury, koi>densacja kapliarna, seiekiywnoic, siia moleki~larne) Podstawy chiornatogra6i Wymianajoiiowa i wyn~ieniaczejonowe Srodki poulerzci~iiiorvo czyiine (tworzenie i siiibdnoic pian i emi~lsji. zwilianie cia1 stalycii. flotacj". 7.2 Uklady koloirial~ie Oinymywanie i kiasyfikacja okladbw koloidalnych Makroskopowe wlaiciwoici uklad6w koloidaitiych (dialirn, elektiodializa, rozpraszaliie Bwialia (nefelornelna), iriasy molowe i sedy~nenlacja) Malekolarny abiaz yrailicy faz (Iiydro6lowoBt i liydrofobowoii) l'lwilloii nklad6w koloidalnycli (koloidy ochroiioe, wysalanie) Elektrocl~cmia ukladbw koloidaliiycli (elektrofoieza), 8. KINETYI<A CLIEWICZNA I 3.1, Fom~aliztn opisrl szybkoici reakcji. 8.1 I ' Dcfinicja szybkoici reakcji w reaktorach r6tnych lypow Rdwnaiiie ki~ietyczne i rr~rlowost reakcji (slaia szybkoici i ~vplyu sl$teriin sobstratbw iln szybkoie rcakcji ~iieodwracalnej, wpiyw te~nperatuiy na stalq szybkoici reakcji) Molekrilarriy obi= reakcji I. Reakcje prostc i zloioile. Mecliaoizrny reakcji rloionycl, w ilkindach Iioii~of~owycl~ (rcakcje S 22. rbwnolegle, nastepcze i laiicuchowc). Teoiie szybkoici reakcji. Eoerpia akiywacji Kataliza lhorilofazoiva Kii~eyka procesoir, heierofazowycli. S.2.5. Katalira komaklowa Podstawy fotochemii.

32 />oi<!,y~,del~yc:!,q. 2. IVyz~,mc:<iiiie ir$doit,ojci renkq iill~.,ti<u,iin ' I,i IOi i H', Rdii,,rmrii. h.i>~i,reiyc:~iu o,rreclio,iirt,~ reokqi. 3. Xolcr/iyc:?y ~#y,~~v]o,~dw ~ ~ ~,,a ~ l ~ad~ko.fi ~ r l i ~~~~~l~rol~cji g/?~kozj~. Ji9:!~tc:mrie iiolej,d,~,j,o,,,ogi rcok~ji oihi~,wcnl,wj..sl<,ly/? szy6ko.ici i ' tccl,noio~icziiych. Ksrtalcenie w prredmiocie pawinno byc glbwriie icillizowane w standardowo wyposazonej klaopracowni uinoiliigajqcej prowadrerlie zaje6 i caiq klasq. I'okazy i doiiviadczcnia pizewidziaiie w lxogramic powinny byt wykonywai,e w grupach o liczebnoici oic przebaczajqcej I5 os6b w Inboratoiraci,. snalizy klqcznej, anaiizy instniinenlalnej i anaiizy leclinicznej. wyposalonych w odpowiedniq aparstlirq, sprzqt i odczynniki W procesie ksztalcenia naleq ograiliczy6 do niezbedncgo ntinimuin oblicrenia fizykochemiczi>e, a rozwiwane przyklady iciiie wivac z zastosowaniami anaiitycznynii i tcchnoiogicmymi. Problerny i wanaici licrbowe powinny odpowiadac rcalnym syti~acjom doiwiadcrainym, cypo~ym dia danycli dzie(lzi,>. \Vykon)uilnie obiiczeil poivinrio odbywa6 sic w oiupach o liczcbnoici iiie prrekl.aczajqccj IS uczni6w w piacowni homputerowej, z wykorzystaniem ~iiiiiejetnoici zdobytych w trakcic ieslizacji pirediiiiot6w "Obliczcoia clieii~iczne" i "Zasloso~vanie komp~~terbw". Naiery pololye nacisk na p6liloiciowq ~ntel>~retecje zjawisk fizykociieinicmych ze wskazywaniem sposobow icii ivykarrystania do rozrlzieiania. idenlyiikacji i ornaczania sobsfancji. Przykladorvo: pienvszq ziicadc tei~iiotlynainiki naie-iy prredstawit jako podstawc opisu efektbw cicplnyci~ jlrze~iiian ograniczajqc do minimiin, opis for~nalinnu te~?nodyiiamicriiego. drug1 - jako kryterium spoiltaniczi,oici prremian, kindqc nacisk iia konsekweocje pojecis stale, r6wnowagi w aspekcie zasiosoivali analityczriycl~ i Piogra~n pi-zedmialu powir~ien byc icijle skoielowany z treiciami pizedmiot6w "Ciiemia" i "Obiiczenia ci,eiiiicznc", gdyi w czeici stariowi icll pogiqbienic, unipeliiieiiie i praktycoiq iiiterpretacjq. Uiiiiejqtiiosci zdobyte w trahcie icnlizacji przedriiiotu "Ciiemia firycma" z~lacrcnie dla ksaalcenia w "ioivarozna~ust~~o", (wuciwie prowadzonego) oiajq kluczowe przed~iiiotacl~: "Cliemia anaiityczne", ~'l'iocesy teclinologiczne" i SzczcgOlnc maczenie dla tcciiiiiha malityka ina ksztaitowana w przedlniocie umiejetnoii logicznej syiltezy inibmiacji r i6inych driedzi~i w cclu pelnego opisu zjaivisk. ROwnie istoli~a jesi nloinoit do tworrenia rapis6w fonilaliiycii timo%iiwiajqcych iloicio\i,;( interpretacje wynikow analitycznych (otizyniywanycli metoda~ni kiasyc~ny~ni inst~umentniaymi), a takle zrozuriiienie pioces6w iechnologicmyci~ Do najw;vnicjszycl~ treici priedmioni (pod ivzgledeiii rastosowania w pracy zawodowej) iialeiq lixykochelnicz~ie podstawy in,etod ornaczania: objetoicio~wcii, wagowycli,

33 spehiali>ych. elel+,.trocheniicznych i in., a takie imerod rozdzielanis, inp. cl~:oinatopi-alii, eksrrakcji i iii Najtnidiiiejsze cz~9ci przedmiont to: aatura mateni, podrtaiy ~ennodyi~amiki i funkcje slano, forilinlny opis kinetyki clieniiczi,cj. I > I. Zestawy foliogram6w p:zcdstawiaj;icycl~ inin.. disnraiiiy hzo>vc, typy sicci krystalicznycli, budoivq typo\\ycli wskainik6w kwasoi$*o-zasadowycl~, schematy opniw, zestz.wi.0w do odsalarlia wody. ilust~uj;icycli zjawiska na graiiicy faz, koioryjne, riieciianizniy prreniia~l 2. 7nbEce iuielkoici firykocherniwiiycii, n~.in.: gestoici, lcpkoici, napi~cla powicrzcliniowcpo, ~vsphlc?ynnik6w zala~nania S\viatla, pojcmnoici cieplnych, standarrlowycl, entalpii spalania i,, tworzeoia, teinpcl-attr topiiieilia. 3. Kasety VIE r przedmiotoivyni matcrialaoii lilmowyini. L.ITERfiTIIR,i: I. Barela R., Sporzyiiski A, Ufiialski W.: Chemia lizyczna, Cwiczenia labointoryjne, WPW, Banow GM : Chemia fizyczna, P W, Bairow tibl.: Wstqp do spektroskopii molekulamej. PWN, 196s. 4. Brdicrka R.: Podstauy chcmii kqczncj, I'WN, I Buchowski H., lifilalski W.: Gary ciecze plyny. WNI' Buchowski H., Ufilalski W.: l'odstawy tennodynainiki. WNT, 199'1. 7. Buchowski H., Uhlalski W.: Rori~vory. WNT, 1995 S. Bursa S.: Cl,emia fizycn~a, P\\'N, Chemia 6zycma. Pieca zbioroiva,?~~ ,h J 10. Cwiczenia iaboratoiyjne z cbeoiii iizycznej. Praca zbiorowa. PLVN, I I. Firyczne podstawy cliemii. Piam zbiorowa, WSiP, Karpiiiski W.: Cliemia fzyczila dla technik6w cliemicniycl~, WSiP I3 Kqcki Z.: Podstawy spcktroskopii imolekulainej, PWN Kolos \V: Cheriiia kwmto,r,a, PWN, , Koitiirn G.: Eleklrocliemia, P W, Koya J, Dvorak I., Bo1,aczkowa V.: Elektioc1,ernia. PUN, N~dzyiiski I,.: Cwiczenia ' clieinii fizyczi~ej dia ~eclii~ikbw cliemicznycli, WSiP, 1990, IS. Pazdro K bl.: Chernia dla licealisl6w. Elektrocliea,ia. Oficyna Edilkacyj~ia Kizysnor Pazdro, Pigo? K., Roziewicz Z.: Clter~iia fizyczoa, PWN, 19SO. 20. Poi~rbaix h,l : Wykiady z koiozji elektrocliemicznej. P\\'N, Sobcryk L, i in.: Ekspcrylnei,talna clielnia fiojcriia, PL\'N, Uhiilski W.. Obliczenia fi~kociie~iiiczne. Oficyna LVydawnicza PW,

34 2.; UTiiaiski bb'.: ROwoowagi ciiemiczne, WNT, UPYAGA: i.rie,-itl!im poiui,sin byi,ki i:,iniezqco okli~olto~vn~in, ~iobori, po3,cji tilo ioiroii~t 'ioko,,jie,roiicsjriei,i,.;e~firsoli~.

35 CIlEMIA ANALITY CZNA. - ', i SZCZEGOLOWE CE1.E KSZTI~I,CENIA: \V ~vy~ril<u zo~~gailizowanego procesu nnoczn~li;~ ucteil (slucllacz) po\viilicli urnict: I. I'ogn>powaC iloiciowe tnetody analityczne i~w~lqdniajqc islate zjawisk (fizyczlle, ci!coiicine) lei;icycii u icll podstaw. 2. ScharakreiyzowC cechy reprezentaiywnej pibbki analizowaiiego rnaterialu. 3. Skiasyfikowac przyrzqdy do pobierania pr6bek inaterial6w w i6tnycll srariacli skirpienia. 4. Rarro2niC i okreilil przeznacrcnie urzq<lzeii do rozdiabniania inaterialhw slaiych. 5. Scl,arakteiyzowal inctody przepi-owadrania matcliaiow sialycl~ do rorhvaiu. 6. DokonaC podrialu kationow i al>ionbw nasnlpy analilyczoe. 7. Dobrae gntpowe odczymniki aiiaiilycznc. 8. Sklasyiikowad odczynniki sti-qcajqcc stosowane w ar~alirie ivagomej. 9. Przygotowat ioztwozy mianowane stosowane w analirie objqtoiciowej. 10. Dobrac sj>osoby wymaczania pilnktu koiicowego w iniiareczkowaniaci~ ro211ych typ6w. 1 I. WybiaC niciody iloicioweso ori,aczania picrwiastk0w nystqpujqcycl> w zwivkacll organicznych 13, Scliat.akte~yr.owat zjawiska fizycziie stanowiqce padstawq instniincntalnycii metoil anal!lycaiycli 13, Opisne znsady dzialnwa przyrzqiibw anali~ycznych. 14. Skalibrowae 1,rzyrz;icly analityczoe poslog.ijqc sig noiii~atywiiymi postqpowaniaii!i. : i IS ?I. Scharakteryzowac spektralne fnetody stosowai~e w ariaiizie nvi.?/koiv or~ai~icznycii. PobraC pienvotne prbbki analizowanego materialti Pizyg,otowa& re~~rczenlatyw~e pibbki analilycmc. PireprowadziC analizowany olaleiial w postae odpowiedniqdo a~ializy. OkreiliC jakoiciowy skiad rnatciiahi nieoiganiczneoo klasycniy~iii rnetodanii cheniicznymi Wykonad klasycziie oznaczenia iloiciowe mctodnn,i n~iareczkowyn~i i wasowymi. Zideniyfikow~e i oznaczyc iloiciowo r~~etocla~i~i klasycziiymi sklad elememeniamy s~ibsiancji orgaiiicznycl~.?2 WykonaC ozrlaczeiiia iloiciowe stosujqc podstaivowe tecliniki instnin~enlaliie (spektroskopowe, elektrochei~iiczne, cliroinatograficzne). 23. ZidmtyfikowaC proste glupy Liijkc)jne, ustali6 struktur~ szkielelu i [niejsce podstawnikow w laiicuchach wqylowych prostycll zwi;v.kbw orgaaicznych r zastosowaniern mctod spcktralnych (IR, NMR IMS).