Trwa o rewitalizacji historycznego budynku przemys owego w kontek cie zrównowa onego rozwoju A R T Y KU Y P R O B L E M O W E

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Trwa o rewitalizacji historycznego budynku przemys owego w kontek cie zrównowa onego rozwoju A R T Y KU Y P R O B L E M O W E"

Transkrypt

1 burgia zmodernizowano ci g pieszo-rowerowy w Gubinie od granicy do baszty przy ulicy 3 Maja. Zakres prac obj budow cie ki pieszo-rowerowej d ugo ci 1 km, budow infrastruktury technicznej oraz zamontowanie awek, koszy na mieci, stojaków na rowery, a ponadto uporz dkowanie istniej cej zieleni i nowe nasadzenia (rys. 3). Dla realizacji tego planu nieodzowne by o zburzenie kilku ma ych obiektów gospodarczych i dokonanie zmian w uk adzie komunikacyjnym. Trasy zosta y tak zaprojektowane i wykonane, aby tworzy y jedn sie pieszo-rowerow. 5. Zako czenie O pi knie miasta decyduje nie tylko rewitalizacja wi kszych jego obszarów, chocia jest decyduj ca i uzasadniona ekonomicznie, ale tak e rewitalizacja drobnych fragmentów miasta, zau ków bliskich mieszka com. Mimo, e na ogó nie stanowi one spójnej ca o ci, to ich warto spo eczna jest bardzo du a. Eliminuje zdewastowane tereny, tworz c estetyczne, pe ni ce w a ciwe funkcje przestrzenie. Rewitalizacja ma ych obszarów miejskich zmienia obraz miasta i jego ocen na równi z du ymi zamierzeniami. LITERATURA [1] Bili ski T., Renowacja i rewitalizacja obszarów niezabudowanych. Przegl d Budowlany nr 10, 2009 r. [2] Bili ski T., Rewitalizacja przestrzeni miasta wymóg wspó czesno ci. Wiadomo ci Projektanta Budownictwa, nr 6, 2010 r. [3] Kowalewski A., Gospodarka przestrzenna w Polsce. XX Jubileuszowa Konferencja Spalska pt. Budowa i utrzymanie domów mieszkalnych. Spa a, pa dziernik 2009 r. [4] Miasto wspólne dobro i zbiorowy obowi zek. Deklaracja programowa I Kongresu Urbanistyki Polskiej, Gda sk, wrzesie 2003 r. PRZYPISY 1 Prób wprowadzenia do ustawy ogranicze wymiernych nie powiod y si 2 Inwestor Urz d Miasta Nowe Miasteczko; Projektant Stanis aw Mach PROJ-BUD Zielona Góra; Wykonawca Przedsi biorstwo Budowlano-Drogowe KAMBUD z Nowej Soli 3 Inwestor Urz d Miasta Zielona Góra; Projektant D bska Designe Biuro Projektowe Zielona Góra; Wykonawca P.R.B. KABET Ryszard Kaczmarek 4 Inwestor Miasto Gubin; Projektant Wojciech Krzywosza ski Pracownia Architektoniczna ARCHI PLUS w Zielonej Górze; Wykonawca PRB KABET Ryszard Kaczmarek Zielona Góra Trwa o rewitalizacji historycznego budynku przemys owego w kontek cie zrównowa onego rozwoju Dr hab. in. Tomasz Z. B aszczy ski, Politechnika Pozna ska Wprowadzenie Zasoby dziedzictwa budowlanego w Polsce stanowi istotny potencja zrównowa onego rozwoju [1]. Projekty rehabilitacji i rewitalizacji dawnej substancji budowlanej mog dobrze s u y zaspokojeniu pal cych potrzeb spo ecze stwa, oferuj c nowe potrzebne funkcje. Konstrukcje starych budowli przemys owych, w odró nieniu od wspó czesnych obiektów produkcyjnych wykonywano z trwa ych materia ów. W zwi zku z tym, kieruj c si podstawow zasad zrównowa onego rozwoju, e... aktualne u ytkowanie zasobów dziedzictwa nie niweczy szansy przekazania ich przysz ym pokoleniom... [2], mo na w pe ni je wykorzysta i u ytkowa wkomponowuj c nierzadko jako elementy obiektów wspó czesnych. Przyk adem tego sposobu my lenia jest rewitalizacja jednego z najstarszych w Europie zbiorników na gaz z przeznaczeniem na obiekt us ugowo-handlowy. Analizowany zbiornik zosta wykonany w Ostrowie Wielkopolskim w przybli eniu w latach 80., a po drugiej wojnie wiatowej przeszed pod ochron konserwatorsk. W przesz o ci stanowi on jeden z elementów zespo u sk adaj cego si z miejskiej elektrowni, stacji wodoci gów i zespo u zbiorników na gaz. Dzisiaj na tym terenie mieszcz si jedynie centra administracyjne mediów. Projektuj c nowy budynek us ugowohandlowy, architekt dr in. S awomir Rosolski podj decyzj o pozostawieniu konstrukcji ostatniego z kilku rozebranych stalowych zbiorników na gaz i wbudowanie go w kompozycj ca o ci obiektu. Poprzez wyci cie cz ci muru otaczaj cego dzia k, stworzy z pro-

2 Rys. 1, 2. Budynek po rewitalizacji jektowanego obiektu fragment ulicznej pierzei (rys. 1, 2). Powsta w ten sposób parterowy budynek o kszta cie trójk ta, w którego jeden wierzcho ek wkomponowano wysok, stalow rotund zbiornika [3]. 2. Obiekt przed rewaloryzacj Obiekt b d cy przedmiotem rewitalizacji by zbiornikiem dzwonowym ze szkieletem prowadz cym (rys. 3). Oprócz wanny na konstrukcj zbiornika sk ada y si : szkielet prowadz cy dzwonu oraz jeden teleskop. Wanna wykonana by a z arkuszy blachy o gr. 8 mm, czonych na nity. Do wewn trznej pobocznicy wanny zamontowane by y prowadnice z [80. Górna kraw d wanny usztywniona by a poziomym pier cieniem blachy pomostu. Do zewn trznej powierzchni p aszcza wanny zamocowano 8 prowadnic zewn trznego szkieletu prowadz cego. Prowadnice wykonano z I300 i zamocowano do p aszcza wanny za pomoc blach dystansowych czonych na nity. Powy ej wanny szkielet prowadz cy usztywniony zosta przez skratowanie czone na nity. W odleg o- ci oko o 6,5 m od górnej kraw dzi wanny umieszczono drugi pomost. Pomost ten zosta po czony trwale z prowadnicami za pomoc specjalnych blach czonych na nity. Konstrukcj dachu stanowi a kopu a kratowa z 16 ebrami promieniowymi i z 3 ebrami obwodowymi. Usztywnienie dolnej kraw dzi wanny stanowi a taca wodna. Fundament zbiornika, a dok adnie wanny wodnej, stanowi a murowana awa pier cieniowa o szer. 0,5 m i wys. 1,1 m [4]. Na bazie wykonanej oceny zastosowanych materia ów, któr oparto na badaniach analitycznych, spektrograficznych i mikroskopowych, wykazano, e sk ady chemiczne, jak i struktura wewn trzna prowadnic (I300) i p aszcza wanny, s zbli one bardziej do elaza ni do stali, o czym wiadczy nik a zawarto w gla i budowa o strukturze ferrycznej z wydzieleniami cementytu trzeciorz dowego na granicach ziaren. Rys. 3. Widok zbiornika przed rewaloryzacj Rys. 4. Obraz mikroskopowy struktury I300 (x250) 41

3 Pojedynczo wyst puj tak e bardzo du e wtr cenia niemetaliczne (rys. 4). Poprzez sum zawarto ci siarki i fosforu przekraczaj c warto ci dopuszczalne materia ten sklasyfikowano jako trudnospawalny, z wyst pieniami kruchych p kni w strefach spawów. Ze wzgl du na nisk zawarto krzemu we wszystkich analizowanych materia ach, nale y je zaliczy do stali nieuspokojonych [5]. 3. Opis prac rewitalizacyjnych Po rewaloryzacji obiekt sk ada si z dwóch cz ci: ni szej i wy szej. Cz ni sza jest budynkiem jednokondygnacyjnym, bezpo rednio przylegaj cym do cz ci wy szej (rys. 5). Wykonano j w lekkiej konstrukcji stalowej. Dach z blachy fa dowej opiera si na p atwiach i ryglach z kszta towników stalowych, które oparte s na stalowych s upach i zewn trznych cianach murowanych. Na dachu u o ono styropian grubo ci 0,15 m, a ca o przykryto dwoma warstwami papy termozgrzewalnej. Cz wy sza powsta a po adaptacji istniej cego zbiornika na gaz. W ramach prac rewitalizacyjnych zosta usuni ty skorodowany dzwon i teleskop z pozostawieniem jedynie wanny zewn trznej. Konstrukcja no na nowego obiektu zosta a oparta na stalowym uk adzie pier- cieniowym sk adaj cym si z pier cienia stalowego w poziomie +4,5 m, podwójnego wie ca na poz. punkt obs ugi klienta +9,80 m i rusztowego uk adu stalowych eber, pokrytych p yt elbetow gr. 0,12 m. Ca o opiera si na uk adzie s upów od poziomie 0,00 m do +4,5 m i cianie z pustaka ceramicznego na zaprawie cementowej od poziomu +4,5 m do poziomu +9,80 m. Dach wykonano na bazie drewnianych d wigarów deskowych opartych na elbetowej p ycie stropowej. Ocieplenie dachu stanowi we na mineralna mi kka gr. 0,15 m. Dach pokryto blach cynkow na deskowaniu i 1 warstwie papy podk adowej. W cianie zewn trznej, w poziomie dachu, wykonano otwory wentylacyjne dla wytworzenia wentylacji stropodachu. Fundament wykonano jako elbetowy pier cieniowy zespolony z istniej cym fundamentem ceramicznym (pod s upy zewn trzne) oraz jako stop fundamentow pod s up wewn trzny. Wewn trz wykonano spiralne elbetowe schody o stopniach wspornikowych (rys. 6). Na szczególn uwag zas uguje rozwi zanie wej cia g ównego do obiektu. ukowe podci cie p aszcza zbiornika granitow cian gwarantuje naturalne zadaszenie wej cia oraz powoduje poszerzenie ogólnodost pnego ci gu pieszego. W celu zapewnienia pe nych wymogów wej cia do obiektu, wykonano pochylni dla osób niepe nosprawnych. Oprócz bezpo redniej roli funkcjonalnej pe ni ona równie funkcj po redni jako siedzisko oraz przyjmuje form przestrzennej rze by przy p aszczu zbiornika (rys. 7). bank pom. adm.-biur. pi tro parter Rys. 5. Rzuty obiektu po modrenizacji 42

4 Rys. 6. Schody wewn trzne Oryginalne elementy zbiornika, po ich oczyszczeniu do II stopnia czysto ci i zabezpieczeniu antykorozyjnym, architekt potraktowa jako pretekst do tworzenia formy artystycznej i kreowania architektury wn trza. Jasnopomara czowy kolor stali uwypukla historyczne elementy konstrukcyjne, kreuj c z nich wyraziste detale architektoniczne (rys. 8). Wewn trz p aszcza zbiornika, który stanowi obecnie fragment fasady i cz cian wewn trznych, wybudowano nowy, dwukondygnacyjny obiekt na rzucie ko a, dostawiaj c do niego wspomniany trójk tny parterowy pawilon. Pozosta o zbiornika jest dekoracyjnym symbolem Rys. 7. Strefa wej cia do zrewitalizowanego budynku przekazanego przysz ym pokoleniom gin cego ju w tej cz ci miasta kwarta u z infrastruktur przemys owo-techniczn. W rotundzie umieszczono Centrum Obs ugi Klienta, za w parterowym pawilonie ulokowa si oddzia banku (rys. 5). Wn trza banku tchn agodno ci pastelowych barw i drewnianych wyko cze. W cz - ci wykorzystuj cej zbiornik, nitowany stalowy p aszcz ma ten sam kolor co na zewn trz. Jednak wyko czenia wkomponowanego we budynku s jeszcze bardziej surowe. Stalowe d wigary podpieraj pomalowany elbetowy strop z odciskami deskowania. Rys. 8. Detale architektoniczne kreowane przez elementy konstrukcyjne zbiornika 43

5 Rys. 9. Elementy instalacyjne i surowa konstrukcja kreuj ce przemys owy charakter wn trza Wylewana posadzka ma typowo przemys owy charakter, podobnie jak zawieszone g sto lampy. W obiekcie zastosowano instalacj grzewczo-klimatyzacyjn, zapewniaj c sze ciokrotn wymian powietrza na godzin, z 90% odzyskiem ciep a, na bazie pomp ciep a typu powietrze/powietrze. Rozprowadzenie instalacji nawiewnej i wywiewnej wraz z odkryt konstrukcj przyj to jako niemaskowane i wzbogacaj ce, architektur wn trza obiektu (rys. 9). Rewitalizacja dawnej substancji budowlanej oparta nie na zasadzie minimum interwencji, a proponuj ca szacunek dla historii, poprzez mo liwo wkomponowania historycznych obiektów przemys owych we wspó czesne obiekty budowlane, nie tylko dobrze s u y zaspokojeniu potrzeb spo ecze stwa, ale kreuje tak e interesuj c architektur. 4. Stan zrewitalizowanego obiektu po 12 latach W ostatnich latach w obiekcie stwierdzono wyst powanie zawilgoce w ró nych miejscach, zarówno w cz ci wy szej, jak i ni szej, a tak e stwierdzono narastaj ce zarysowania na jednej z elewacji dwuwarstwowych (rys. 10). pi tro plamy zacieków na suficie zacieki na stalowej cianie i na suficie podwieszonym bezpo rednio przy cianie parter elewacja z zarysowaniami Rys. 10. Lokalizacja powtarzaj cych si zawilgoce i zarysowa 44

6 Rys. 11. Uszkodzenia stropodachu, w miejscu których nast puj przecieki Przechodz c do szczegó owego opisu stanu istniej cego nale y stwierdzi, e na stropodachu zacieki i plamy zawilgocenia wyst puj jedynie w miejscach lokalnych zarysowa skurczowych i przebi rubami mocuj cymi drewniane d wigary dachowe (rys. 11). Najintensywniej skropliny wyst puj w okresie wiosennym. Kolejnym miejscem silnych zacieków jest ods oni ta ciana zbiornika i strefa wokó tej ciany (rys. 12). Na cianie wyst puj zacieki, szczególnie po intensywnych deszczach, ale równie i na wiosn. Zjawisko to wyst puje zarówno wewn trz p aszcza zbiornika, jak i na zewn trz. W trakcie wizji lokalnej widoczne te by y zacieki na suficie podwieszonym dochodz cym do p aszcza zbiornika z obu stron (rys. 13). Zacieki wyst puj równie w budynku niskim. W zwi zku z zaistnia sytuacj, dokonano wizji lokalnej na dachu nad cz ci ni sz. Stwierdzono ca kowity brak konserwacji pokrycia dachowego oraz jego wyj tkowo nisk trwa o (rys. 14). O braku Rys. 12. Strefy ciany zbiornika z wyst puj cymi na nich zaciekami wody Rys. 13. Zacieki na suficie podwieszonym dochodz cym do p aszcza zbiornika 45

7 Rys. 14. Intensywne sp kania papy konserwacji w strefie dachu i zaleganiu wody opadowej wiadcz osady w strefie g ównego koryta, które lokalnie zatykaj odp ywy do rur spustowych. Niektóre zabezpieczenia rur spustowych, wokó których osady yj ju w asnym yciem biologicznym, s poprzewracane (rys. 15). Sprawdzono tak e styk dachu cz ci ni szej z cz - ci wy sz i stwierdzono niezgodno wykonanego styku z projektem. Dach cz ci ni szej powinien dochodzi do zewn trznej powierzchni ciany zbiornika, a nie do dodatkowych elementów ukrytych za blach fa dow. Szczelno styku dachu cz ci ni szej ze cian cz ci wy szej pozostawia du o do yczenia (rys. 16). Wadliwie wykonano tak e zabezpieczenie przej cia zastrza ów pomostu cz ci wy szej poprzez obudowuj c blach fa dow (rys. 17). Równie fatalnie wygl da styk pomostu ze cian cz ci wy szej. Wida brak konserwacji równie i w tej strefie, o czym wiadczy zaro ni ta rynna. Wizja lokalna w strefie stropodachu wykaza a, e stan techniczny izolacji termicznej (we na mineralna) jest równie z y. Jako paraizolacj zastosowano lu nie u o on foli PE i worki po we nie mineralnej (rys. 18). D wigary dachowe mocowano bezpo rednio do Rys. 15. Osady zalegaj ce w strefie g ównego koryta elbetowej p yty stropowej nad ostatni kondygnacj, bez jakichkolwiek zabezpiecze i uszczelnie. 5. Ocena trwa o ci przeprowadzonych prac rewitalizacyjnych W wyniku przedstawionego stanu istniej cego stwierdzono nast puj ce problemy techniczne: nieszczelno ci w strefie stropodachu, nieszczelno ci w strefie p aszcza zbiornika, nieszczelno ci w strefie dachu nad cz ci ni sz (jednokondygnacyjn ), sp kania w strefie elewacji. Wszystkie te problemy maj ró ne przyczyny, które do nich doprowadzi y (rys. 19). Wi kszo wykonanych prac, jak i proces konserwacji obiektu oceniono bardzo nisko. 6. Podsumowanie Nagromadzenie si b dów wykonawczych oraz ca kowity brak konserwacji obiektu w strefie dachu i stropodachu, doprowadzi y do opisanego stanu. Szczególnie nale y podkre li nisk trwa o zastosowanych materia ów i wykonanych prac. W przypadku Rys. 16. Brak szczelno ci styku dachu cz ci ni szej ze cian cz ci wy szej 46

8 Rys. 17. Uszczelnieniezastrza ów pomostu rewitalizacji obiektu zabytkowego, zastosowanie niskiej klasy materia ów i fatalne wykonawstwo prowadzi nie tylko do niskiej trwa o ci, ale tak e do negatywnych skutków ekonomiczno-spo ecznych. Nale y równie podkre li, e cz sto w takich przypadkach wyst puje synergizm wp ywów niektórych lub wszystkich czynników negatywnych. skraplaj ca si para wodna i nieszczelno ci w strefie p aszcza zbiornika z y stan pokrycia dachowego le zabezpieczone przej ciaprzez dach Rys. 18. Paraizolacja w strefie stropodachu BIBLIOGRAFIA [1] Affelt W. J., Rewitalizacja w kontek cie zrównowa onego rozwoju, Workshop on Advanced Mechanics of Urban Structures, , Gda sk. [2] Affelt W. J., Dziedzictwo w budownictwie albo o obiektach budowlanych jako dobrach kultury ksi g dziesi, WPG, Gda sk [3] Stiasny G., Surrealistyczny obiekt-poemat. Centrum us ugowo-biurowe w Ostrowie Wielkopolskim, Architektura- Skraplaj ca si para wodna wraz z nieprawid ow paroizolacj z y stan pokrycia dachowego i termoizolacj Murator, 1, 1998, [4] B aszczy ski T., Rewitalizacja historycznych budynków przemys owych w kontek cie zrównowa onego rozwoju na przyk adzie adaptacji XIX w. zbiornika po gazie na obiekt us ugowo-biurowy, Biuletyn WOIIB, 6, 2005, [5] B aszczy ski T., Rosolski S., Adaptation of an old gasholder for Service-Office Center of the Kalisz Power Plant in Ostrów Wielkopolski, Poland, 16th Congress of IABSE, Structural Engineering for Meeting Urban Transportation Challenges, Lucerne, 2000, Rys. 19. Podstawowe przyczyny powoduj ce zawilgocenia w analizowanym obiekcie 47