następna strona pełen ekran powiększ zmniejsz

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "następna strona pełen ekran powiększ zmniejsz"

Transkrypt

1

2 DO ŚWIATA z Aspirantem Fortuną FINANSÓW Jak czytać dane finansowe? Nr 1 luty 2015 Czy te liczby mogą kłamać? Większość z nich jest dla nas zupełnie niezrozumiała. Nie wiemy, czy są prawdziwe ani też co dla nas oznaczają? Słyszymy, że produkt krajowy brutto (PKB) w Polsce rośnie. Ale jak to się przekłada na sytuację mojej rodziny? Co to znaczy, że inflacja jest minimalna? Czy wyższa płaca minimalna oznacza, że mogę oczekiwać podwyżki? Dziś postaramy się wyjaśnić, co oznacza większość tych danych i jaki mają one wpływ na nasze życie. Pamiętajmy, nawet jeśli liczby i wskaźniki są obiektywne, to osoby, które je wykorzystują, często mają w tym wyraźny interes. Czasem chodzi o to, by nas omamić, nabrać, wykorzystać, a czasem, by nas uchronić. Oto przykład: w 2008 i 2009 roku ceny złota rosły i osiągały rekordowo wysoki poziom (ostatnio spadły). Informacje wykorzystała firma Amber Gold do obietnic dużych zysków dla klientów, którzy chcieli ulokować pieniądze w złocie, a nie mieli ochoty kupować sztabek i np. trzymać je w domu (w takim przypadku lepiej korzystać ze skrytki w banku). Dlatego za ich pieniądze złoto rzekomo kupowała firma, która okazała się piramidą finansową. Czy ponad 10 tysięcy osób dałoby się nabrać Amber Gold łącznie na ponad 600 milionów złotych, gdyby w tym czasie ceny złota spadały? Na pewno nie. Oszuści sprytnie wykorzystali prawdziwe dane o rosnących cenach złota, by na tej fali zaoferować swoje niby-lokaty. Teraz pozytywny przykład. Narodowy Bank Polski podaje wysokość obowiązujących w Polsce stóp procentowych, które są podstawą wyliczania oprocentowania przez banki. Na tej podstawie można się zorientować, jaki będzie koszt kredytu bankowego i odróżnić poważne oferty kredytowe z banków lub SKOK-ów, czyli instytucji podlęgających państwowemu nadzorowi, od ogłaszających się wszędzie firm pożyczkowych. Jeśli ktoś tego nie rozumie, łatwo wpada w pułapkę zastawioną przez firmy oferujące tzw. chwilówki. Ich koszt bywa kilkadziesiąt razy wyższy, niż nawet najdroższe kredyty bankowe. Obecnie maksymalne oprocentowanie kredytów lub pożyczek nie powinno być wyższe niż 12%. (nie licząc dodatkowych opłat), jednak za chwilówki często płaci się tyle, a nawet więcej w skali tygodnia. Kilka lat temu cała Europa odczuwała kryzys finansowy, tylko Polska pozostawała zieloną wyspą, bo nasz produkt krajowy brutto (PKB) rósł, podczas gdy innym krajom w Unii Europejskiej spadał. Czy ta informacja miała jakieś znaczenie dla przeciętnego mieszkańca małego miasteczka? Otóż miała. Odbiorca dowiadywał się, że polska gospodarka rozwija się pomimo kryzysu globalnego, zatem nie zaciskał pasa, nie oszczędzał na jedzeniu i stylu życia, kupował telewizor albo samochód. Codziennie poznajemy jakieś liczby, które mogą mieć wpływ na nasze życie. Podają je różne rządowe instytucje, urzędy gminy, pracodawca, banki, firmy ubezpieczeniowe, a nawet sprzedawcy. Zakupy wszystkich Polaków wpływają na wielkość popytu wewnętrznego kraju (na który składają się popyt konsumpcyjny i inwestycyjny). Im więcej wydajemy na zakupy, tym więcej zarabiają sprzedawcy i producenci, a gospodarka rośnie. Gdybyśmy w 2010 roku powstrzymali się z robieniem zakupów, jak reszta Europy, nasza zielona wyspa też pogrążyłaby się w kryzysie. Z liczbami wiążą się silne emocje. A emocjom ulegają wszyscy uczestnicy rynku, nawet międzynarodowe firmy, wielkie instytucje i rządy. W ostatnich miesiącach na świecie znacząco spadły ceny ropy naftowej. Kilkudziesięciogroszowe obniżki cen benzyny na stacji paliw nie przełożyły się zanadto na poprawę naszego budżetu domowego. Nie zbiednieli też za bardzo zamożni szejkowie z krajów arabskich wydobywających naftę. Ale to samo zjawisko wstrząsnęło wielkim imperium naszym wschodnim sąsiadem. Siła Rosji zbudowana jest na surowcach energetycznych ropie i gazie, które eksportuje poprzez wielkie firmy. Nagle przychody całej Rosji drastycznie spadły. Imperium dostało gospodarczej zadyszki, rubel znacząco stracił na wartości. Polski eksport też ucierpiał w 2014 roku z powodu embarga, czyli zakazu sprzedaży europejskich, a więc także polskich produktów spożywczych do Rosji. Embargo wprowadziła Rosja jako ekonomiczne sankcje za polityczne poparcie dla Ukrainy pozostającej w stanie wojny z prorosyjskimi separatystami okupującymi częściowo dwa regiony na wschodzie tego kraju. Wartość rocznego, polskiego eksportu produktów spożywczych do Rosji w 2013 roku wynosiła 3,5 mld złotych, na tyle można by szacować straty polskich producentów. Ratuje ich większy popyt wewnętrzny (wszyscy jemy jabłka) oraz eksport do innych krajów. Straty są więc mniejsze, a część z nich zostanie wyrównana dopłatami z Unii Europejskiej. Na osobistą sytuację pracowników przekładają się dane finansowe podawane przez firmy. Jeśli duży zakład mięsny zmniejszył w ostatnich miesiącach sprzedaż, to najprawdopodobniej za chwilę zmniejszy też zatrudnienie, o ile już tego nie zrobił. Jeśli firma utrzymuje sprzedaż, ale zamiast zysku cały czas ma straty, to jest zagrożenie, że pewnego dnia może upaść, zwłaszcza kiedy nie ma własnego majątku, korzysta z wynajętych biur i sprzętu. A nawet jeśli ma zyski, ale tylko papierowe, bo odbiorcy zalegają jej z zapłatą całymi miesiącami, to też może upaść z powodu braku bieżącego dopływu gotówki, czyli utraty płynności. Im lepiej znamy liczby i terminy ekonomiczne, tym trudniej będzie nas oszukać, nie damy się łatwo zmanipulować, nie ulegniemy pokusie szybkich zysków tam, gdzie to niemożliwe. A błędy w ocenie zjawisk ekonomicznych zdarzają się nawet szanowanym mediom i doświadczonym dziennikarzom. Tak właśnie w grudniu 2014 r. ośmieszyły się dwa duże amerykańskie tytuły prasowe, gdy opublikowały teksty o 17-latku z Nowego Jorku, który wraz z kolegami zarobił 72 miliony dolarów na tamtejszej giełdzie NYSE. I na dodatek operacje giełdowe wykonywał na długiej przerwie w liceum. W ciągu jednego dnia dzięki mediom społecznościowym historia o nastolatku, Midasie NYSE, dosłownie obiegła cały świat, a chłopcy otrzymali zaproszenie do CNBC i nawet kupili garnitury na tę okoliczność. Załamali się dopiero w budynku telewizji, gdy okazało się, że będą rozmawiać z dziennikarzami przez 20 minut. Odmówili udziału w programie, a następnie przyznali do wymyślenia całej historii. Co prawda założyli klub inwestora w szkole, ale wykonywali jedynie fikcyjne operacje na akcjach, bo nie mieli pieniędzy. I mimo że chłopcy osiągali bardzo dobre wyniki w zabawie w giełdę, to jak wyliczyli analitycy i publicyści finansowi musieliby przez lata uzyskiwać o 800% lepsze wyniki niż indeksy giełdowe, co nie udało się nigdy profesjonalnym inwestorom. Nastolatkowie chcieli się popisać i udało im się wprowadzić w błąd wiele osób, w tym redakcje szanowanych mediów i odbiorców mediów na całym świecie. Bajkowa opowieść o rzekomym sukcesie biznesowym chłopców z Nowego Jorku spodobała się czytelnikom, widzom i internautom w wielu krajach, bo mimo braku racjonalności dawała nadzieję na podobne osiągnięcia i wywołała gorące, emocjonalne reakcje. Czy uwolnimy się od takich emocji przy myśleniu i rozmowach o gospodarce, giełdzie, inwestycjach, zyskach? Raczej nie, bo gospodarka to pieniądze, a pieniądze zawsze są emocjonujące. Tym bardziej dbajmy więc o to, by emocje były pozytywne i oparte o fakty. Ważna jest wiedza i znajomość faktów, a nie wiara w mity służące oszustwom. W naszym dodatku przeczytacie: Gra planszowa dla całej rodziny FO2 Minęło ćwierć wieku od odzyskania wolności przez Polskę. Przez cały 2014 rok z tej okazji odbywały się okolicznościowe uroczystości i konferencje. Jedni mówią, że przez te 25 lat osiągnęliśmy bardzo dużo: polska gospodarka rozwijała się szybciej niż innych europejskich krajów, Polacy się wzbogacili, w kraju kwitnie przedsiębiorczość, a większość młodzieży studiuje. Inni twierdzą, że mogło być lepiej: nastąpiło rozwarstwienie społeczne, bogaci są jeszcze bogatsi, a biedni biedniejsi, polski przemysł, handel i usługi finansowe są w rękach zagranicznego kapitału, a państwo z roku na rok słabnie pod ciężarem rosnącego długu wewnętrznego. FO3 FO6 Pewne liczby, dane, wskaźniki dają nie tylko podstawowe obycie w sprawach gospodarczych, ale bardzo często pozwalają uniknąć kłopotów. Poznaj najważniejsze z nich. Finanse przedsiębiorstwa powinni znać nie tylko jego zarządcy, ale też inwestorzy, kontrahenci a nawet pracownicy. Aspirant Fortuna tradycyjnie przestrzega przed podejmowaniem nieprzemyślanych decyzji finansowych, które często prowadzą do poważnych kłopotów. Tym razem tropi piramidy sprzedażowe. Przeczytaj, zanim zostaniesz jednym z akwizytorów lub klientów. Tłumaczymy trudniejsze terminy ekonomiczne FO7 Nasza redakcja wspiera akcję społeczną Nie daj się nabrać! FO8 Sprawdź, zanim podpiszesz!, prowadzoną przez siedem instytucji publicznych: Bankowy Fundusz Gwarancyjny, Komisję Nadzoru Finansowego, Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Sprawiedliwości, Narodowy Bank Polski, Policję oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Piszemy jak sprawdzić rzeczywisty koszt pożyczek oferowanych przez różne firmy. Krzyżówka ekonomiczna z nagrodami. Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej

3 FO2 GRA PLANSZOWA Czego nas nauczyło 25 lat wolnego rynku? Minęło ćwierć wieku od odzyskania przez Polskę wolności. To dobra okazja, by przypomnieć wydarzenia ekonomiczne, które ukształtowały obecną polską gospodarkę, a które tak szybko zapominamy. Przygotowaliśmy dla Was grę planszową, dzięki której poruszając się do przodu odtworzycie wydarzenia, które w danym roku odgrywały bardzo istotną rolę, a dzięki regułom gry dokonacie oceny, czy te wydarzenia miały wpływ na Wasze życie. Sami zdecydujcie, o ile lat przesunąć pionki do przodu, czy też cofnąć lub zatrzymać na tym samym miejscu. Życzymy dobrej zabawy! 1988 Wolność gospodarcza Zaczęła się w Polsce jeszcze przed 1989 roku, w chwili przyjęcia Ustawy o działalności gospodarczej, zwanej ustawą Wilczka, od nazwiska ówczesnego ministra przemysłu Mieczysława Wilczka. Ustawa oznaczała pełne przyzwolenie na otwieranie małych firm. Kto potrafił, zaczynał produkcję odzieży, kosmetyków, pustaków, czegokolwiek. Inni wybierali handel na ulicach pojawiały się rozstawiane stragany zwane szczękami. Większość Polaków pozostawała jednak na etatach, pomimo niskich zarobków a nawet niewypłacalności niektórych państwowych przedsiębiorstw zalegających z wypłatami. Odzyskanie wolności było możliwe także dlatego, że system państwowej gospodarki okazał się kompletnie niewydolny. Polska wkroczyła na drogę demokracji z gigantycznym zadłużeniem zagranicznym, bezwartościowym złotym taniejącym z dnia na dzień w stosunku do dolara (inflacja w 1989 roku wynosiła ponad 600% rocznie), przestarzałym przemysłem tracącym rynki zbytu, rozpaczliwie ubogim społeczeństwem i pustymi półkami w sklepach. Jednym słowem, kraj nasz był bankrutem Częściowo wolne wybory Wybory 4 czerwca 1989 roku i dopuszczenie do władzy opozycji demokratycznej dawały nadzieję społeczeństwu, ale gospodarka wymagała stabilizacji Reforma Balcerowicza Przyjęty pakiet reform, nazywany planem Balcerowicza, bo ówczesny wicepremier i minister finansów firmował go swoim nazwiskiem, to była terapia szokowa. Najważniejsze zmiany, które przywróciły stan równowagi, dotyczyły dyscypliny finansów publicznych i liberalizacji rynku. Polski złoty, pomimo ciągle wysokiej inflacji, nabierał powoli wartości. Kosztem reform był natomiast okresowy spadek PKB. Oprocentowanie lokat bankowych przy wysokiej inflacji było jeszcze trzycyfrowe. System bankowy działał natomiast wolno, przy bardzo ograniczonym przepływie informacji pomiędzy jednostkami bankowymi. Wykorzystali to założyciele firmy Art-B, którzy wymyślili tzw. oscylator finansowy. Lokowali pieniądze w jednym banku, a w innym wypłacali te same środki korzystając z czeku, by ponownie ulokować je w innym banku. W ciągu jednego dnia można było kilkukrotnie założyć lokaty na te same pieniądze uzyskując zwielokrotniony zysk. Afera Art-B uderzyła w słaby wówczas system bankowy dając zarobić oszustom. Afera Art-B była możliwa tylko w warunkach niedoinwestowanego i zacofanego technologicznie systemu bankowego, jaki mieliśmy na początku przemian. Oscylator działał jedynie przy braku obiegu informacji w czasie rzeczywistym pomiędzy oddziałami banków. Banki szybko wyciągnęły wnioski z tej lekcji. Dziś mamy w Polsce jeden z nowocześniejszych systemów bankowych, z różnorodnością ofert Prywatyzacja Elementem urynkowienia gospodarki była prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych, która najczęściej odbywała się w drodze sprzedaży fabryk inwestorom zagranicznym albo poprzez emisję akcji spółek Skarbu Państwa na giełdzie. Istniejąca od 1991 r. i ciągle jeszcze malutka pod względem liczby spółek i wielkości obrotu warszawska Giełda Papierów Wartościowych, już w 1994 roku przyciągnęła pierwszych inwestorów, którzy podczas hossy, czyli zwyżki notowań zyskiwali nawet fortuny, ale podczas bessy, czyli spadku kursu tracili Podatki na nowo Prawdziwą rewolucją było wprowadzenie nowych podatków osobistych i firmowych w kształcie nieznanym w poprzednim systemie. Od 1992 roku każdy, kto zarabia w Polsce odprowadza podatek od uzyskanego dochodu (PIT). Rok później wszedł w życie VAT, czyli podatek od towarów i usług, w wysokości 22%. Towarzyszyły temu akcje edukacyjne w mediach, by wszyscy dobrze zrozumieli, dlaczego płaci się podatki, ile się płaci i że należy sprawę traktować poważnie, bo jak nie, to konsekwencje są co najmniej przykre (karno-skarbowe) Debiut akcji Banku Śląskiego Sama afera spopularyzowała natomiast inwestycje na rynku kapitałowym. Drobni ciułacze zorientowali się, że obrót akcjami może się bardziej opłacać, niż trzymanie pieniędzy w banku na lokacie Denominacja Program reform Balcerowicza po kilku latach przyniósł względną stabilizację złotego, dlatego w styczniu 1995 r. NBP mógł dokonać denominacji. Nowe banknoty miały tę samą wartość rynkową, z tą różnicą, że ich nominały zostały zmniejszone o cztery zera. Były też mniejsze od starych, bardziej nowoczesne, lepiej zabezpieczone. Wraz z denominacją zmieniliśmy portfele na mniejsze Program Powszechnej Prywatyzacji Rozczarowanie rynkiem kapitałowym przyniosły dopiero kolejne lata, a zwłaszcza nieudany Program Powszechnej Prywatyzacji. Każdy Polak otrzymał świadectwa udziałowe, które czyniły go posiadaczem części prywatyzowanych zakładów. Niestety, okazało się, że giełda może być dobrym sposobem na zarabianie pieniędzy, ale na pewno nie jest to sposób dla każdego. Wytrawny inwestor zazwyczaj musi być wnikliwym analitykiem i bezwzględnym graczem wykorzystującym każda okazję. Przeciętny posiadacz świadectwa udziałowego nic nie zyskał, chyba, że szybko odsprzedał je firmom, które skupowały świadectwa, by zwiększyć pakiety znajdujące się w rękach dużych inwestorów. Zbyt duże wydobycie węgla w stosunku do popytu krajowego i do możliwości eksportu, a także nadmierne zatrudnienie w kopalniach przyczyniło się do stale rosnących strat w górnictwie. W 1997 r. w niektórych kopalniach koszt wydobycia tony węgla wynosił ponad 200 zł, a jego cena 1998 Rada Polityki Pieniężnej Elementem stabilizującym rynek finansowy było powstanie w 1998 r. Rady Polityki Pieniężnej, jako kolegialnego organu, który ustala i realizuje politykę pieniężną państwa. RPP ustala wysokość stóp procentowych NBP oraz zasady i stopy rezerwy obowiązkowej banków. 2,00 stopa referencyjna 3,00 stopa lombardowa 1,00 stopa depozytowa 2,25 redyskonto weksli Cztery podstawowe stopy procentowe ustalane przez Radę Polityki Pieniężnej. Są punktem wyjścia w obliczaniu oprocentowania depozytów i kredytów przez banki komercyjne. Polskie prawo ogranicza oprocentowanie pożyczek i kredytów do czterokrotności wysokości aktualnej stopy kredytu lombardowego (podane wyżej stopy dotyczą stycznia 2015 r.) Narodowego Banku Polskiego, czyli może ono wynosić najwyżej 12%. To ograniczenie nie dotyczy opłat dodatkowych, jak ubezpieczenie kredytu czy opłaty manipulacyjne (stan na styczeń 2015 r.) Cztery reformy Buzka Z czterech reform rządu Jerzego Buzka z 1999 r. najbardziej krytykowana do dziś jest reforma służby zdrowia, która wprowadziła wycenę usług medycznych i finansowanie ich na podstawie kontraktów. Do udanych należała natomiast reforma administracyjna kraju, która polegała na ograniczeniu liczby województw z 49 do 16 i na przywróceniu powiatów. Krytycy reformy samorządowej uważają, że doprowadziła ona przede wszystkim do niespotykanego wcześniej rozrostu administracji liczba urzędników w nowym systemie jest rzeczywiście większa i ciągle rośnie. Ale też zadania samorządu terytorialnego są coraz większe, a odciążenie władzy centralnej od zarządzania szkołami, szpitalami, drogami przekłada się lepszą efektywność wykorzystania publicznych pieniędzy Informatyzacja W 2000 roku powstała strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Rok później Sejm uchwalił ustawę o dostępie do informacji publicznej oraz ustawę o podpisie elektronicznym. W 2014 r., jak podaje GUS, prawie Straty w górnictwie rynkowa niewiele ponad 150 zł. Każda dodatkowa tona węgla przynosiła zatem stratę. Wysokie koszty były też spowodowane trudnymi warunkami geologicznymi, dużą głębokością złóż i ich niewielkimi rozmiarami, zagrożeniami tektonicznymi, pożarowymi, wodnymi i metanowymi w mln (77%) gospodarstw domowych w naszym kraju ma do dyspozycji przynajmniej jeden komputer, a większość z nich (74%) jest wyposażona w dostęp do sieci. 27% Polaków załatwia sprawy urzędowe przez Internet. Według Związku Banków Polskich, w naszym kraju założono już 21 mln bankowych rachunków internetowych Rekordowe bezrobocie W 2002 i 2003 roku pracy nie miał co piąty Polak. Bezrobocie zaczęło rosnąć wraz ze spowolnieniem gospodarczym i wygasaniem zobowiązań zawartych w umowach prywatyzacyjnych z połowy lat 90-tych. Obligowały one firmy do utrzymania zatrudnienia na określonym poziomie. Gdy przestały obowiązywać, w przedsiębiorstwach nastąpiły masowe redukcje. Pod wpływem zwolnień, w 2002 i 2003 roku bezrobocie osiągnęło rekordowy poziom 20%. Plansza do gry została umieszczona na stronach: F04 F05 dokończenie na str. F07 szeregu polskich kopalń. Bez masowych zwolnień górników i ograniczenia produkcji do najbardziej rentownych zakładów polskie górnictwo nie miało szans na rynku. Problem restrukturyzacji górnictwa i ewentualnej likwidacji nierentownych kopalń wracał przez kolejne lata Pierwsze afery, piramidy finansowe, afera Art-B Młody rynek kapitałowy czasem dawał zarobić więcej, niż można się było spodziewać. Akcje Banku Śląskiego w dniu debiutu uzyskały 13-krotne przebicie, jednak jak się okazało zarobili na tym głównie duzi inwestorzy, a zwyżkę nakręcali ustawieni posiadacze preferencyjnych akcji pracowniczych. Drobni inwestorzy nie mogli kupić tyle akcji, ile chcieli w ramach pierwotnej oferty publicznej. Cena akcji Banku Śląskiego zaraz po debiucie spadła i dopiero po 10 latach osiągnęła poziom z tego dnia.

4 FO3 Z Aspirantem Fortuną Od makro do mikro, czyli liczby ważne dla każdego Polaka 7 mld 507 mln 38 mlnludności. ludność świata Najludniejsze państwa to Chiny (1,3 mld) i Indie (1,2 mld) ludność całej Unii Europejskiej. ludność Polski. Polska zajmuje 33 miejsce na świecie i 6 w Unii Europejskiej pod względem liczby Oznacza to, że jesteśmy liczącym się rynkiem zbytu i stosunkowo dużą gospodarką. liczba mieszkańców Co nam mówi rosnący PKB? Politycy często chwalą się sukcesem polskiej gospodarki, która od początku przemian demokratycznych i uporania się z hiperinflacją rośnie z roku na rok rośnie. PKB rósł u nas nawet w 2008 roku, kiedy gospodarka europejska pogrążona w kryzysie finansowym złapała zadyszkę i wykazała spadek PKB. Na tle Europy byliśmy wówczas zielona wyspą. Nasz kraj od 20 lat rozwija się w tempie średnio 4,4 % rocznie, co oznacza, że przez ten czas więcej niż podwoiliśmy nasz potencjał gospodarczy. Co to oznacza? W najbliższych 20 latach nie mamy szans dogonić Niemiec czy Francji, ale moglibyśmy dorównać np. Włochom, gdyby nasza gospodarka rosła dwukrotnie szybciej niż dotychczas. Nie jest to możliwe bez odważnych decyzji politycznych i zachęt np. dla większych inwestycji. Wzrost PKB to dobra wiadomość dla rządzących. Media chętnie posługują się metaforą zielonej wyspy, pisząc o dobrej kondycji gospodarczej Polski. Dla przeciętnego Polaka oznacza to stabilność w perspektywie kilku lat. W dłuższym okresie mamy szansę dogonić bogatsze kraje tylko wtedy, kiedy PKB będzie rósł jeszcze szybciej. Gdyby wzrost PKB przyspieszył osiągając np. 5% w skali roku, to by oznaczało, że powstają nowe miejsca pracy, ożywiłoby się budownictwo, a ludzie mieliby więcej pieniędzy na własne wydatki. 832 miliardy złotych wg Ministerstwa Finansów wynosi dług publiczny sektora instytucji rządowych i samorządowych na koniec III kw r. Po zmianach w OFE Komisja Europejska uznała, że dla Polski relacja długu publicznego do PKB w 2013 r. wynosiła 55,7% a w 2014 r. wyniesie poniżej 50%. Praktycznie każdy kraj posiada zadłużenie, czyli wartość jego bieżących zobowiązań znacznie przekracza sumę przychodów (uzyskiwanych głównie z podatków). W Unii Europejskiej rekordowy dług, powyżej 100% PKB, mają Grecja, Włochy, Portugalia, Irlandia, Cypr i Belgia. 525 mld co daje naszej gospodarce 23 miejsce na świecie. PKB to najogólniej wartość wszystkich dóbr usług wytworzonych na terenie danego kraju w ciągu roku. Ze względu na wahania kursowe, poziom inflacji i zawiłość niektórych procesów gospodarczych sposób obliczania PKB jest 3,3% 11% dolarów wynosi nominalnie produkt krajowy brutto (PKB) Polski, długotrwały i krajowe biura statystyczne (w Polsce GUS) podają go z rocznym opóźnieniem. Najczęściej podaje się PKB w cenach nominalnych lub umownej walucie określanej jako parytet siły nabywczej (PPP). Bank Światowy szacuje nasz PKB w 2013 r. na 525 mld USD. zarówno ekonomiści, jak politycy chętniej posługują się wskaźnikiem określającym na ile PKB wzrósł lub spadł rok do roku. Rok 2014 był udany dla polskiej gospodarki i jak szacuje minister finansów wzrost PKB wyniesie 3,3%. Zawdzięczamy go m.in. dużemu popytowi wewnętrznemu, czyli naszemu apetytowi na zakupy i realizowanym przez firmy inwestycjom. na koniec 2014 r. stopa bezrobocia w Polsce według GUS wyniosła 11,5% zaś według Eurostatu 8,2%. Stopa bezrobocia to bardzo istotny wskaźnik, ale dla indywidualnych osób i władz lokalnych najważniejszy jest poziom bezrobocia w ujęciu lokalnym. Komunikaty o bezrobociu z podziałem na powiaty co miesiąc publikuje GUS. Np. w październiku 2014 r. nawet w tym samym regionie występowały ogromne różnice: w Iławie bezrobocie wynosiło 9%, a w Braniewie 28%, w Warszawie 4%, a w pobliskich miastach: Wołominie i Żyrardowie już 16%. Obszary wysokiego bezrobocia mają preferencje w wielu programach unijnych.i mogą liczyć na większą pomoc publiczną. 0,5% 831,10 pobierania inflacja bazowa w grudniu 2014 r. wyniosła 0,5%, natomiast za cały 2014 rok wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI), według GUS, wyniósł minus 1%. Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen wyrażany procentowo w ujęciu rocznym. zł brutto wynosi miesięczny podstawowy zasiłek dla bezrobotnych wypłacany przez pierwsze trzy miesiące i 652,60 zł w kolejnych miesiącach uprawniających do jego (dane ze stycznia 2015 r.) miesięczne zł brutto wynosi miesięczna płaca minimalna w Polsce od 1 stycznia 2015 r. Oznacza to, że osoba zatrudniona za pełnym etacie nie może mieć niższego wynagrodzenia, a jej pracodawca nie może naliczać składek na ubezpieczenie społeczne od niższej podstawy. zł brutto wyniosło w listopadzie 2014 przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw 18% i 32% stawki podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT). Wyższy podatek dotyczy tylko osob, których roczne dochody przekroczyły zł 19% prowadzące stawka podatku dochodowego od osób prawnych (CIT), którą płacą firmy i organizacje działalność gospodarczą. 173,20 zł maksymalny podatek rolny od jednego hektara przeliczeniowego ziemi rolnej, jaki zapłacili rolnicy od pól uprawnych (ziemie niższej klasy są z niego zwolnione) w 2014 r. Kwota ta odpowiada cenie 2,5 kwintala żyta, którą ustala się na podstawie średniej ceny skupu kwintala, czyli 100 kg żyta z pierwszych trzech kwartałów roku poprzedzającego rok podatkowy. W 2014 r. było to 69,28 zł. Władze gminy mogą stosować i chętnie stosują różne ulgi w wymiarze tego podatku, bowiem jest on przychodem gminy i nie jest przekazywany dalej, do budżetu państwa. podstawowa stawa podatku od towarów i usług (VAT) zawarta w cenie produktów. Niektóre towary objęte są stawką obniżoną do 8% lub jeszcze niższą stawką 23% preferencyjną. 910 zł tyle wyniosły w Polsce dopłaty bezpośrednie dla rolników z Unii Europejskiej do jednego hektara ziemi uprawnej w 2014 r.

5 FO2 FO4 FO3 FO5 Z Z Aspirantem Fortuną DO Czego nas nauczyło 25 lat wolnego rynku? Dopłaty bezpośrednie dla rolników 2006 Fundusze Europejskie 2005 Rekordowa liczba studentów 2007 Kryzys gospodarczy na świecie 2008 Początek budowy Stadionu Narodowego w Warszawie Wprowadzenie niższych stawek PIT PIT od od 2009: 2009: Polacy Polacy płacą płacą podatek podatek dochodowy dochodowy według według stawki stawki progresywnej progresywnej im im więcej więcej zarabiasz, zarabiasz, tym tym więcej więcej płacisz. płacisz. Drogi Drogi gaz gaz z z Rosji Rosji Afera Afera Amber Amber Gold Gold km km nowych nowych autostrad autostrad *wg GUS, za 2012 r. w cenach bieżących PKB PKB na na osobę (USD) (USD) *wg GUS, za 2012 r. w cenach bieżących miejsce na na świecie WYNIK Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej % podatku dochodowego na organizacje pożytku publicznego (OPP) 2002 Rekordowe bezrobocie 2001 Demograficzne tsunami 2000 Informatyzacja Informatyzacja Buzka 4Reformy 4Reformy Reforma Reforma samorządowa, samorządowa, Reforma Reforma emerytalna emerytalna OFE OFE Reforma Reforma oświatowa oświatowa gimnazja, gimnazja, Reforma Reforma służby służby zdrowia zdrowia Powstanie Powstanie Rady Rady Polityki Polityki Pieniężnej Pieniężnej Rosyjskie Rosyjskie embargo embargo na na towary towary rolne rolne START PKB na osobę 1692 (USD) Wolność gospodarcza 1988 Reforma Balcerowicza początkowo spowodowała spadek PKB Afera Art-B 1992 Prywatyzacja Debiut akcji Debiut akcji Banku Śląskiego Banku Śląskiego na GPW na GPW Straty Straty w w górnictwie górnictwie *wg GUS w cenach bieżących 113 miejsce na świecie Częściowo wolne wybory Podatki Podatki na na nowo nowo Denominacja Denominacja zł = 1 zł zł = 1 zł Program Program Powszechnej Powszechnej Prywatyzacji Prywatyzacji

6 FO2 FO6 Finanse dla każdej f irmy We współczesnej gospodarce nie można już działać według zasady Moryca Welta z Ziemi obiecanej : Ja nie mam nic, ty nie masz nic, on nie ma nic razem zbudujemy fabrykę. Dzisiaj bez pieniędzy nie uda się uruchomić żadnej działalności gospodarczej czy spółki: firmy projektowej, transportowej, handlowej, sklepu internetowego albo punktu usługowego. Uruchomienie biznesu w dowolnej branży podobnie jak jego prowadzenie wymaga odpowiednich środków. W każdym biznesie należy osiągnąć zysk, czyli nadwyżkę przychodów nad wydatkami. Nie ma znaczenia, czy prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, pracujesz na umowę o dzieło czy jesteś wspólnikiem w spółce z o.o. lub spółce akcyjnej. I tak na koniec miesiąca, kwartału czy roku liczy się przede wszystkim to, czy biznes jest rentowny. Decyzja o otwarciu firmy wymaga planowania finansowego i to w kilku aspektach: oszacowania wydatków na uruchomienie biznesu, które należy ponieść przed rozpoczęciem działalności, kosztów operacyjnych (w relacji do oczekiwanych przychodów, ponoszonych na bieżąco, wielkości zysku albo straty), przepływu gotówki w firmie, a także momentu, gdy firma zacznie przynosić zysk, czyli gdy uzyskiwane przychody będą większe od kosztów. Najpierw musimy pomyśleć o jednorazowych wydatkach na uruchomienie firmy. Będą to przede wszystkim środki trwałe (maszyny, urządzenia, pojazdy, meble, gabloty, regały, sprzęt, czasem lokale lub budynki), konieczne dla konkretnej działalności: usług, handlu lub produkcji. Nie zawsze trzeba kupować maszyny, pojazdy i inne środki trwałe: można je wydzierżawić lub wypożyczyć. Wówczas trzeba się liczyć z opłatą wstępną, ewentualną kaucją i systematycznymi wpłatami (miesięcznymi lub kwartalnymi). Zwykle znaczącą kwotę należy przeznaczyć na wyposażenie, materiały biurowe, podłączenia telefonów, internetu, ogrzewania, usługi prawne, doradcze i księgowe, a także na promocję nowego przedsiębiorstwa. Będzie też potrzebna podręczna gotówka w kasie. Czy będziemy w stanie pokryć wszystkie koszty uruchomienia firmy z własnych środków? W Polsce większość małych przedsiębiorców stara się finansować własnymi pieniędzmi, a rzadziej korzysta z kredytu bankowego lub z innych źródeł finansowania. Ważnym elementem finansów przedsiębiorstwa są koszty operacyjne, czyli podstawowe wydatki związane z prowadzeniem firmy. Część kosztów operacyjnych jest w miarę stała, czyli będzie ponoszona przez cały czas istnienia firmy, bez względu na wielkość sprzedaży i na liczbę klientów. To np. czynsz, ogrzewanie, telekomunikacja, internet, ubezpieczenie, opłaty licencyjne, dzierżawy, opłaty za teren itp. Inne koszty zmieniają się zależnie od skali produkcji lub sprzedaży: np. za zakupione surowce, towary do dystrybucji. Płace mogą stanowić zarówno koszty stałe, jak i zmienne, bo część załogi musimy utrzymywać bez przerwy, a niektórych sezonowo (np. w branży gastronomicznej lub turystycznej). Na podstawie przewidywanej wielkości sprzedaży towarów lub usług i oszacowanych kosztów operacyjnych formułujemy rachunek wyników, czyli zestawienie przychodów (sprzedaż) i kosztów (wydatki) w Kredyt bankowy albo inne zewnętrzne źródła finansowania są zwykle używane przez większe firmy, które nie dysponują wystarczającymi środkami na budowę fabryki, nową linię produkcyjną czy poszerzenie sieci dystrybucji. Dlatego muszą odwoływać się do zasobnych instytucji lub osób (banków, funduszy inwestycyjnych, inwestorów instytucjonalnych, indywidualnych), które są skłonne dostarczyć środki na bieżące operacje i na rozwój firmy. W zamian firma dopuszcza dostawcę kapitału do własności i sprzedaje mu swoje udziały lub akcje (w zależności od formy prawnej spółki sp. z o.o. albo akcyjnej), stopniowo spłaca udostępnione środki wraz z ustalonymi odsetkami (przy długoterminowym kredycie bankowym) albo spłaca oprocentowanie (nieco wyższe niż przy kredycie bankowym), a główne zobowiązanie reguluje po uzgodnionym czasie (np. przy obligacjach korporacyjnych, także będących formą pożyczki choć z reguły nie z banku). danym okresie (miesiąc, kwartał, rok). Efektem tego zestawienia jest zysk netto, czyli kwota pozostająca do dyspozycji właściciela lub właścicieli przedsiębiorstwa (po oddaniu należnego podatku urzędowi skarbowemu). Oprócz oszacowania zysku, każdy przedsiębiorca powinien ocenić comiesięczne przepływy gotówki. Dzięki temu będzie w stanie prognozować, ile pieniędzy wpłynie do kasy firmy w określonym czasie i ile z niej wypłynie. Można bowiem wypracować zysk i równocześnie nie mieć gotówki, bo odbiorcy ociągają się z płatnościami, sprzedaż została dokonana na kredyt albo z długim terminem płatności, ewentualnie gotówka została przeznaczona na zakup środków trwałych, które podlegają amortyzacji (i nie są umieszczane w rachunku wyników). Zarządzanie finansami w firmie, także małej, odbywa się na bieżąco i wymaga ciągłych aktualizacji, uwzględniania koniunktury, ponoszonych kosztów i pozyskiwanych klientów. Planowanie i przewidywanie finansów jest kluczem do sukcesu każdego przedsiębiorstwa. Zawsze warto rozdzielać finanse osobiste od firmowych, i to bez względu na formę prawną przedsiębiorstwa. W każdej spółce (jawnej, z o.o., akcyjnej itd.) oddzielne konto firmowe jest konieczne, nie ma natomiast takiego wymogu przy indywidualnej działalności gospodarczej i dla mikroprzedsiębiorców (do 10 pracowników, przychody roczne i aktywa do 2 mln euro). Teoretycznie można posługiwać się kontem prywatnym do rozliczania transakcji firmowych: opłacania należności i odbierania płatności od klientów. Jest to rozwiązanie nieprzejrzyste i niepraktyczne. Pomieszanie wydatków domowych ze służbowymi nie sprzyja orientacji, ile wydajemy na prowadzenie firmy, jakie ponosimy koszty, które pozycje z zestawienia bankowego powinny trafić do biura rachunkowego (albo księgowego), czy w pewnych sytuacjach (starania o kredyt, kontrola etc.) do banku albo urzędu skarbowego. Premium się nie opłaca radzi Fortuna Biznes w swoich działaniach kieruje się zyskiem, a wielu ludzi chciwością. Bo jak inaczej jeśli nie chciwymi nazwać ludzi, którzy przez nikogo nie przymuszani decydują się na jazdę po finansowej bandzie. Historia pokazuje, że ludzka chciwość od wieków wygląda podobnie, zmienia się tylko otoczenie i przestępcza kuchnia. Cztery wieki temu ludzie tracili pieniądze inwestując w cebulki tulipanowe, dzisiaj tracą przez wiarę np. w cudowne lokaty. Chciwość oślepia. Ma w sobie coś takiego, co odbiera ostrość widzenia świata. Chęć zarobienia większej kwoty wyłącza myślenie i uruchamia emocje. Do tego włącza się wyobraźnia, która nie uwzględnia negatywnych rozwiązań. Nasza projekcja jest zawsze w pastelowych kolorach. Kiedyś wyobraźnie rozbudzały kolorowe tulipany, dzisiaj np. kolorowe strony internetowe. Pani Magda o wyjątkowej możliwości zarobku dowiedziała się nie z internetu, a od kolegi z ławy szkolnej, który od lat siedział w marketingu. Czym dokładnie się zajmował, nie bardzo wiedziała, ale widziała, że żyje mu się całkiem dobrze, więc na kawę przystała. Nim kelner przyniósł kawę usłyszała krótki wykład o tzw. multi-level marketing (MLM) biznesie, którym szkolny kolega zajmuje się od lat. To jest przyszłość biznesowa i osobista usłyszała. Mam w tym wieloletnie doświadczenie, a teraz rysują się całkiem nowe perspektywy. Sam też o MLM sporo słyszałem. Więcej złego niż dobrego. Już ze 20 lat temu proponowano mi sprzedaż w tym systemie cudownych filtrów do wody. Nie wszedłem w to, ale dwie-trzy znajome osoby tak. Majątku nie zrobiły. Raczej straciły. Dla mnie MLM to swoista piramida biznesowa, która działa do momentu, gdy sprzedaż odbywa się na bieżąco. Gdy rynek się nasyci produktem, ci co są na górze wychodzą na swoje, a reszta traci. Wygląda to tak: dostajesz od znajomego propozycję sprzedaży wyjątkowego produktu lub usługi. Produkt w sklepach jest nieosiągalny, ma przystępną cenę i wiele fantastycznych zalet tak w każdym razie mówi ci znajomy i przekonuje, że z popytem nie ma żadnego problemu. Sprzedaż powinna być bezpośrednia i najlepiej w kręgu znajomych. Twoim zadaniem jest powiększanie sprzedaży i budowa sieci sprzedawców. Im ta sieć będzie większa, tym większe będą twoje dochody, bo od każdej transakcji masz jakąś dolę. Jak dobrze się starasz, pniesz się w górę piramidy i uzyskujesz tzw. dochód pasywny. Nic nie robisz, a kasa wpływa na konto słyszysz od znajomego. Klient powinien stale kupować ten produkt lub jakieś składniki umożliwiające jego działanie. Musisz go przekonać, że bez tego produktu nie da się żyć. Jeśli kosmetyki to tylko te, a nie inne. W tym systemie mogą być sprzedawane nie tylko kosmetyki, ale np. suplementy diety, proszki do prania, a ostatnio nawet ubezpieczenia i instrumenty finansowe. Żeby wejść w ten biznes musisz mieć wprowadzającego i wykupić tzw. pakiet startowy, który w zależności od produktu kosztuje od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych. Jak łatwo się domyśleć sieć najwięcej zarabia na pakietach startowych, w których najczęściej znajdują się próbki produktów i obszerne instrukcje mające motywować do skutecznego działania. Niektóre sieci roztaczają przed wchodzącymi w biznes perspektywy szybkiej finansowej kariery, otrzymania leasingowanych mercedesów itp. Wróćmy jednak do naszej pani Magdy, która chciwie połknęła haczyk zarzucony przez kolegę, wchodzącego w kolejny nowy biznes sieciowy. Przekonał ją argumentem, że ten biznes działa już w wielu krajach świata, u nas nie jest jeszcze znany i to jest jego największą zaletą. To nisza rynkowa. Czy ty wiesz, co w biznesie znaczy nisza? To jest pewny sukces, bo nie ma żadnej konkurencji. Żeby ten sukces odnieść, najpierw należało uzyskać rekomendację członka premium i zainwestować we wspomniany pakiet startowy. I to nie mało, bo 9 tys. zł. Po zainwestowaniu wchodziło się do sieci i samemu zostawało członkiem premium z możliwością werbowania kolejnego chętnego. Cały model biznesowy opiera się na systemie tzw. cashbacku. Dostajemy specjalną kartę zakupową do gromadzenia punktów, które po przekroczeniu pewnej wartości są zamieniane na złotówki i przelewane na konto. Wraz z rosnącą liczbą kart, rośnie liczba punktów i w konsekwencji złotych. Otrzymujemy prowizje od każdej transakcji i w ten sposób szybko pokrywamy koszty pakietu startowego i zaczynamy zarabiać. Im większa tworzy się grupa zakupowa, tym szybciej i więcej zarabiamy. Perspektywa szybkiego zarobku na biznesowym bezrybiu była bardzo pociągająca. Połowę kwoty potrzebnej na pakiet startowy pani Magda miała w banku. Resztę postanowiła pożyczyć. Znajomi odmówili, ale firma pożyczkowa powiedziała: tak. Pani Magda odniosła wrażenie, że została potraktowana jak businesswoman, która potrzebuje wsparcia na projekt. Od ręki dostała 5 tys. zł, które teraz śnią się jej po nocach. Ma w sieci status członka premium, ale nikt ze znajomych nie chce do tego biznesu przystąpić. Czas leci, punktów na karcie nie przybywa, 9 tys. zł nie może odzyskać, a odsetki z chwilówki pędzą. Jak tak dalej pójdzie, to nawet kilku nowych członków premium nie wystarczy na jej spłatę. Trudno się oprzeć przed niewczesną poradą: od wszelkich piramid finansowych i firm pożyczkowych zachowaj nas Panie! Aspirant Fortuna

7 FO3 FO7 Z Aspirantem Fortuną 2001 Demograficzne tsunami Pierwszym objawem wyczerpania się optymizmu Polaków, tak pomocnego na początku przemian, jest spadek liczby urodzin. Rodzi się coraz mniej Polaków, a dziś już mówi się o demograficznym tsunami. W 2025 roku osób w przedziale wiekowym będzie o 2,7 mln mniej niż obecnie. Co to oznacza? Dzieci, które są teraz w podstawówce, nie będą miały najprawdopodobniej żadnego problemu z dostaniem się na studia, więc niebawem przestaną się przykładać do nauki. Poziom nauczania może się drastycznie pogorszyć. Młodzi nie będą mogli korzystać z pomocy materialnej rodziców tak długo jak obecnie, będą zmuszeni łączyć naukę z pracą zarobkową. Osoby w wieku produkcyjnym będą pracować wydajniej. Na relatywnie wysokie zarobki mogą liczyć jedynie specjaliści o unikalnych umiejętnościach, na które będzie duże zapotrzebowanie. Starsi nie odpoczną na wczesnej emeryturze; będą pracować jeszcze dłużej, bowiem ich emerytury będą zbyt niskie. Składki od pracujących już w tej chwili nie wystarczają na bieżące emerytury i renty płacone z ZUS i KRUS i ta sytuacja pogłębia się z roku na rok. Jak się ustrzec konsekwencji demograficznego tsunami? Kwalifikacje wybrać dobry zawód, nauczyć się czegoś, na co jest popyt, a brakuje fachowców. Dotyczy to zarówno 2003 Trzeci sektor i 1% odpisu od podatku W Polsce działa ponad 80 tys. fundacji i stowarzyszeń (wg GUS). Połowa z nich nie zatrudnia żadnego personelu, 72% prowadzi wyłącznie nieodpłatną działalność statutową, a 23% stanowią organizacje pożytku publicznego. Status OPP umożliwia przekazywanie takiej organizacji 1% podatku dochodowego. Każdy podatnik ma prawo wskazać wybraną OPP w swoim rocznym rozliczeniu PIT i automatycznie 1%. jego podatku trafi na konto tej organizacji Polska w Unii Europejskiej Ogromnym skokiem cywilizacyjnym i gospodarczym było przyjęcie Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. Dzięki temu do Polski trafiły wielkie fundusze unijne, przeznaczone na rozwój infrastruktury, zwiększyła się wymiana handlowa z krajami UE, a Polacy łatwiej znajdują pracę za granicą Fundusze Europejskie Od tego czasu otrzymaliśmy z budżetu wspólnoty ponad 82 mld EUR. W kolejnym okresie ( ) kwota z UE dla Polski będzie podobna 82,5 mld EUR Dopłaty dla rolników Polscy rolnicy skorzystali też na unijnej Wspólnej Polityce Rolnej, dzięki której otrzymują dopłaty do produkcji rolnej, tzw. dopłaty bezpośrednie. Są też koszty związane z przystosowaniem do wymogów środowiskowych np. naszego rybołówstwa. Odszkodowania za kutry zamienione na statki wycieczkowe nie dają rybakom tej satysfakcji zawodowej i finansowej, jaką przynosiły połowy ryb w Bałtyku Polska studiująca Polskie uczelnie odnotowują rekordowo wysoką liczbę studentów. W 450 publicznych i niepublicznych szkołach wyższych kształci się 2 mln osób. To cztery razy więcej niż przed 1989 rokiem. Jednakże od tego czasu liczba studentów będzie już tylko spadała, z powodu niżu demograficznego Kryzys gospodarczy na świecie Ogólnoświatowy kryzys gospodarczy i finansowy rozpoczął się od zapaści na rynku pożyczek hipotecznych wysokiego ryzyka w USA. Widowiskowym początkiem kryzysu był we wrześniu 2008 r. upadek słynnego banku inwestycyjnego Lehman Brothers, gwałtowny spadek akcji na giełdzie i interwencja rządu amerykańskiego, ratująca wielkie firmy oraz instytucje finansowe. Kryzys finansowy prędko przeniósł się do Europy, ale relatywnie słabo dotknął Polskę Budowa Stadionu Narodowego W maju 2009 r. na przygotowany teren po dawnym Stadionie X-lecia wjechały maszyny wykonawców Stadionu Narodowego na warszawskim Kamionku. Przy budowie pracowało ponad 1000 osób, a Stadion Narodowy został oficjalnie otwarty 29 stycznia 2012 r., prawie pół roku przed Euro Niższe podatki W 2010 r. po raz pierwszy rozliczaliśmy się według dwustopniowej skali podatkowej. W 2009 r. zniknęła najwyższa, 40-procentowa stawka podatku PIT. Od tej pory obowiązują dwie stawki podatku PIT: 18%. podatku płacą osoby mające roczne dochody do zł, zaś 32%. ci, którzy zarabiają powyżej zł Drogi gaz z Rosji rzemiosła, jak zaawansowanych technologii, czy umiejętności kreatywnych. W każdym wieku można się przekwalifikować. Przedsiębiorczość nastawić się na zarabianie poprzez oferowanie usług, produkcję, zakładanie małych firm. Nawet jeśli pracuje się gdzieś na etacie! Kooperacja i ekspansja osoby prowadzące działalność gospodarczą lub rolniczą na niewielką skalę powinny tworzyć grupy producenckie lub usługowe z podobnymi przedsiębiorcami. Wykorzystując efekt skali będą szybciej rosnąć, wchodzić na nowe rynki, ograniczać koszty i więcej zarabiać. Trzeba mieć dzieci W Polsce statystyczna matka rodzi zaledwie 1,3 dziecka, a żebyśmy nie wyginęli jako naród wskaźnik ten powinien wynosić 2,1. Oznacza to, że rząd będzie wprowadzał różne zachęty dla rodzin z dziećmi. Już istnieją ulgi podatkowe na dzieci. Kiedy dzieci dorosną i będą pracowały, mogą okazać się najpewniejszym zabezpieczeniem dla rodziców na starość. trzebujemy) po ustalonej cenie, znacznie wyższej od ceny, jaką za ten sam surowiec płacą rosyjskiemu Gazpromowi inne kraje europejskie. Szczegóły kontraktów gazowych są tajne, wiadomo tylko że w 2012 r. Polska wynegocjowała obniżkę ceny o około 15%. Natomiast badająca kontrakt gazowy NIK stwierdziła, że Polska nie miała możliwości wynegocjowania innych cen, nie mamy bowiem żadnych alternatywnych dostaw (dopiero budujemy terminal w Świnoujściu, który będzie odbierał gaz dostarczany drogą morską) Afera Amber Gold Zostali aresztowani właściciele firmy Amber Gold, która miała lokować pieniądze swoich klientów w złoto. Obiecywała duże zyski ludziom, którzy powierzyli jej czasem całe swoje oszczędności. Firma okazała się piramidą finansową. Nabrała 10 tysięcy osób łącznie na ponad 600 milionów złotych Budowa autostrad W całym kraju powstają autostrady i drogi ekspresowe. Wokół miast budowane są obwodnice. Transport drogowy powoli, ale stopniowo zaczyna przybliżać nas do standardów podróżowania po krajach Europy Zachodniej Rosja wprowadza embargo na towary rolne Wysoki udział eksportu w PKB jest korzystny, bo uniezależnia gospodarkę od popytu wewnętrznego, czyli tego, co kupią sami Polacy w kraju. Nie zjemy np. tyle jabłek, ile wyprodukują nasi sadownicy, więc ich eksport jest koniecznością. Do czasu wojny na Ukrainie i wprowadzenia embarga na towary UE przez Rosję, głównym odbiorcą polskich owoców była Rosja. Producenci musieli zmienić kierunek i skutecznie sprzedają teraz jabłka na Zachód. Ich przedsiębiorczość pozwoliła obronić wynik polskiego eksportu żywności. Bilans handlowy, czyli suma obrotów w handlu zagranicznym ciągle jest dla Polski ujemny. Więcej importujemy, niż eksportujemy. Ale nasza gospodarka otwiera się na rynek globalny bardzo szybko w ciągu ostatnich 25 lat eksport wzrósł dziesięciokrotnie. Niektóre towary musimy jednak kupować za granicą, bo nie mamy ich dość w kraju. Należy do nich ropa i gaz. Zmiana cen surowców na świecie oznacza, że zmieni się też ich cena w naszym kraju, a przy surowcach energetycznych oznacza to również wzrost lub spadek kosztów produkcji przemysłowej. Chyba, że kupujemy gaz z Rosji po cenach stałych ustalonych wcześniej. Tak niestety jest. W 2010 r. wicepremier Waldemar Pawlak podpisał umowę z Rosją, w której zobowiązał się, że do zakupu dużych dostaw tego surowca (aż tyle obecnie nie potrudne terminy Inflacja, deflacja Inflacja to wzrost przeciętnego poziomu cen w gospodarce. Jego skutkiem jest spadek siły nabywczej pieniądza. W Polsce jest obecnie najniższa inflacja od upadku komunizmu, a od lipca 2014 r. występuje zjawisko deflacji, czyli spadku cen. Odczuwają to zwłaszcza osoby kupujące benzynę. Co to oznacza? Tak jest we wszystkich rozwiniętych gospodarkach, to efekt pokryzysowego odreagowania. Świat żył na kredyt, aż się okazało, że nie wszyscy dają radę go spłacać wiele nieruchomości w USA przejęły banki. Istnieje tzw. luka popytowa więcej jest wyprodukowanych, dostępnych towarów niż popytu na nie. Dodatkowo, wskutek polityki państw producentów ropy naftowej znacznie obniżyła się cena tego surowca, który decyduje o kosztach produkcji praktycznie wszystkich towarów. Ekonomiści prognozują, że deflacja utrzyma się w Polsce w I połowie 2015 r. Giełda Warszawska Giełda Papierów Wartościowych działa od 1991 roku i obecnie jest największym rynkiem kapitałowym w naszej części Europy. Z zakupem papierów wartościowych wiąże się większe ryzyko, które można ograniczyć angażując się w bieżące śledzenie danych finansowych dotyczących zarówno firm, jak i całej gospodarki. Trzeba też wyczuwać ogólną sytuację, bo o kursach akcji nie decydują tylko tzw. dane fundamentalne, opisujące kondycję przedsiębiorstw, ale też psychologia i otoczenie polityczne.inwestorzy międzynarodowi wycofują swoje aktywa z rynków, gdzie pojawia się jakiekolwiek ryzyko i przenoszą je do krajów uważanych w danym momencie za stabilne. Na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych w grudniu 2014 r. notowanych było 470 spółek o łącznej kapitalizacji 1,2 bln złotych. Roczne obroty przekraczają 250 mld złotych. Kto gra na giełdzie? Dzięki możliwości otwierania i zamykania zleceń w systemie on-line inwestorem giełdowym może być praktycznie każdy. Coraz więcej osób traktuje obrót papierami wartościowymi jako swoje podstawowe źródło dochodu. Dochody uzyskiwane z tego tytułu są wykazywane w deklaracjach PIT-38 i opodatkowane stawką 19%. Insider trading Zgodnie z prawem nie wolno używać informacji poufnych lub zastrzeżonych przez spółkę giełdową do osiągania prywatnych zysków. Dotyczy to osób związanych ze spółką: menedżerów, pracowników, konsultantów, prawników, finansistów (tzw. insiderów), którzy często wiedzą o planowanych transakcjach, znają wyniki finansowe przed ich opublikowaniem, bo pracują przy ich zestawieniu lub omówieniu. Za taką praktykę (zwaną po angielsku insider trading ) w niektórych krajach grozi nawet kara więzienia. IPO To pierwsza oferta publiczna (ang. Initial Public Offering), czyli wprowadzenie po raz pierwszy akcji spółki do obrotu giełdowego. Jednym z najistotniejszych elementów IPO jest przygotowanie prospektu emisyjnego i postępowanie przed instytucją nadzorującą dopuszczenie do obrotu giełdowego. Bilans handlowy Odnosi się do handlu zagranicznego i opisuje wartość eksportu i importu towarów i usług w określonym czasie. Różnica pomiędzy wartością eksportu i importu, czyli saldo bilansu handlowego, w Polsce ma wartość ujemną. Import przewyższa eksport. Jednakże wartość zarówno eksportu, jak importu w ciągu ostatniego 25-lecia wzrosła niemal 20-krotnie, co oznacza większe otwarcie polskiej gospodarki na świat. Polska jest na 25 miejscu na świecie wśród państw-eksporterów. W 2013 r. polski eksport wyniósł 648 mld zł, z czego wartość sprzedanej za granicę żywności to 73 mld zł, zaś import 656 mld zł. Dane podaje co rok Główny Urząd Statystyczny. Bilans płatniczy Odnosi się do wartości wszystkich transakcji i związanych z nimi przepływów finansowych zawartych w danym czasie pomiędzy podmiotami krajowymi (rezydentami) a zagranicznymi (nierezydentami). Elementem składowym bilansu płatniczego jest bilans handlowy, ale dodatkowo wlicza się np. zyski firm zagranicznych wypracowane w Polsce i przetransferowane do kraju inwestora, wynik operacji dokonywanych na międzynarodowym rynku kapitałowym i bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce i Polaków zagranicą. Wyniki bilansu płatniczego wraz z komentarzem co kwartał podaje NBP. Wyniki bilansu płatniczego wlicza się do PKB, dlatego dane te są istotne dla oceny kondycji polskiej gospodarki. Embargo To prawne ograniczenie wwozu lub wywozu jakichś towarów na teren państwa lub obszaru wspólnego rynku, jakim jest np. Unia Europejska. Najczęściej jest stosowane w polityce zagranicznej jako odwet lub środek nacisku. Informacje o wprowadzeniu embarga przez jakiś kraj martwią wszystkie firmy, które eksportują tam swoje towary, bo będą mieli stratę, pomimo podpisanych kontraktów. Czasem są też zatrważające dla mieszkańców państw, które embargo wprowadzają, zwłaszcza jeśli nie mają dostępu do tych samych dóbr z innych państw. Ma to obecnie miejsce w przypadku Rosji, która w połowie 2014 r. wprowadziła embargo na towary rolno-spożywcze z obszaru Unii Europejskiej. W wyniku embarga ceny towarów w Rosji szybko rosną, a rubel traci wartość. Dodatek specjalny do tygodnika lokalnego, przygotowany przez Biuro Reklamy Gazet Lokalnych, Żnin, ul Sądowa 4. Telefon: (52) Fax: (52) Wydawcy: Krzysztof Florczak, i Marek Olejnik. Redakcja: Ewa Barlik Sławomir Ostrowski, Marianna Saska, Błażej Torański. Projekt graficzny: Anna Barlik, Jerzy Wójcik. Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej

8 FO8 FO2 Akcja społeczna: Sprawdź, zanim podpiszesz! Chociaż maksymalne nominalne oprocentowanie pożyczek wynosi obecnie 12%, to wiele firm pożyczkowych oferuje produkty, których rzeczywista roczna stopa oprocentowania może przekraczać tysiące procent. Dlatego też nierozważne podpisanie umowy o szybką i łatwą pożyczkę może prowadzić do utraty dorobku całego życia i rodzinnych dramatów. Trwa akcja społeczna Nie daj się nabrać. Sprawdź, zanim podpiszesz!, współorganizowana przez siedem instytucji publicznych: Bankowy Fundusz Gwarancyjny, Komisję Nadzoru Finansowego, Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Sprawiedliwości, Narodowy Bank Polski, Policję oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Bohaterem kampanii jest pani Krystyna, która przed świętami zdecydowała się na zaciągnięcie pożyczki w wysokości czterech tysięcy złotych. Na stronie internetowej kampanii www. zanim-podpiszesz.pl można śledzić, jak każdego dnia rośnie jej dług, a wraz z nim stres i frustracja. Za pomocą witryny kampanii można zapoznać się z podstawowymi informacjami na temat bezpieczeństwa na rynku finansowym, poznać cztery zasady bezpiecznych pożyczek, użyć kalkulatorów finansowych, dowiedzieć się, jak niebezpieczne kruczki prawne stosowane są w umowach, oraz uzyskać dostęp do podstawowych aktów prawnych. Z kontroli przeprowadzonej w 2013 roku przez UOKiK wynika m.in., że dla części firm pożyczkowych głównym źródłem przychodów nie były odsetki od udzielonych pożyczek, ale różnego rodzaju prowizje i opłaty ponoszone przez konsumentów, które niekiedy nie były zwracane nawet w sytuacji odmowy udzielenia pożyczki. Podmioty świadczące usługi pośrednictwa kredytowego oraz firmy pożyczkowe nie są w Polsce objęte nadzorem KNF i nie muszą mieć licencji, aby prowadzić działalność. Nie istnieje ponadto wymóg ich rejestracji, stąd trudno precyzyjnie określić ich liczbę. Szacunki Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych, skupiającej tylko część firm pożyczkowych, wskazują że firmy te udzieliły w 2013 roku kredytów konsumenckich i pożyczek o wartości 2,7 miliarda zł, a wartość ich należności z tego tytułu wyniosła na koniec roku 3,1 miliarda zł. Firmy pożyczkowe specjalizowały się w udzielaniu pożyczek na niskie kwoty i na krótkie terminy. Średnia wartość pożyczki udzielonej przez firmy pożyczkowe w 2013 roku wynosiła około 1300 zł, a w przypadku podmiotów sprzedających pożyczki wyłącznie przez Internet około 600 zł. KRZYŻÓWKA EKONOMICZNA Rozwiązania proszę przesłać na Wśród autorów poprawnych odpowiedzi rozlosujemy nagrody książkowe. Poziomo: 1. z banku lub SKOK 5. musisz wydać, żeby zarobić 7. pozostaje do spłacenia 9. dobry do inwestowania kruszec 11. zbiera i publikuje dane statystyczne 13. finansowe podsumowanie roku 17. obcinanie zer z banknotów 18. jedna nic nie znaczy, ale ich pakiet czyni z ciebie znaczącego właściciela spółki 19. zboże, którym opłacasz podatek rolny 20. zanim zaciągniesz kredyt, dowiesz się, na ile 22. autor terapii szokowej z początku lat dziewięćdziesiątych 23. organizacja pozarządowa 25. tam gdzie popyt spotyka podaż 28. kiedy ceny rosną 29. pieniądze z Unii Europejskiej dla rolników 30. wynagrodzenie 31. kupowanie i sprzedawanie Pionowo: 6 2. zakaz wwozu towarów na dane terytorium 3. podatek dochodowy od osób fizycznych 4. nie ma pracy dla każdego 6. tam papiery wartościowe poznają swoją wartość 8. wszystkie działania gospodarcze w danym regionie 10. suma wszystkich wytworzonych towarów i usług w danym kraju w ciągu roku 12. działa dla zysku 14. dobry sposób na każda nadwyżkę finansową 15. terytorialny albo szkolny 16. ważna międzynarodowa instytucja finansowa 17. zajmuje się wszystkim, co dotyczy ludności 21. premier od czterech dużych reform 24. trzeba wpłacać co miesiąc do ZUS, by kiedyś mieć emeryturę 26. głośne nadużycie gospodarcze 27. kiedy jest wysoka, twoje lokaty zyskują na wartości Odczytaj hasło: szare pola od 1 do 16

9 DO ŚWIATA z Aspirantem Fortuną FINANSÓW Finanse osobiste i budżet domowy Nr 2 marzec 2015 Budżety domowe Polaków Dochody przeciętnej polskiej rodziny pozwalają na dysponowanie kwotą średnio 3647 zł na miesiąc. Są oczywiście rodziny biedniejsze i bogatsze. Każdemu pieniędzy musi starczyć na bieżące wydatki (choć to nie zawsze się udaje), a najlepiej byłoby jeszcze odłożyć parę groszy. Okazuje się, że statystyczny Polak potrafi zaoszczędzić, a czasem nawet odłożyć coś na emeryturę. Według badań przeprowadzonych na zlecenie Związku Banków Polskich, jedynie połowa z nas ma skłonność do oszczędzania. Tymczasem oszczędzać warto nie tylko na czarną godzinę, ale także na bliższe cele, jak na edukację dzieci, hobby czy na wakacje. Według biur podróży, na wakacje wyjeżdża około 16 mln osób, z czego 6 mln za granicę. Taki urlop trwa średnio 11 dni i kosztuje około 2300 zł od osoby. Czteroosobowa rodzina musiałaby odkładać na takie wakacje prawie 800 zł miesięcznie przez cały rok. Dla wielu Polaków jest to nieosiągalne nie dysponują wolnymi środkami, ale większości brakuje motywacji, nawyku oszczędzania i kompetencji, jak zarządzać budżetem domowym. Pewnie jak w banku Ci, którzy dobrze sobie radzą z oszczędzaniem, za najbardziej opłacalną, a zarazem najbezpieczniejszą formę gromadzenia majątku uznają lokaty bankowe w złotych. Majątek w postaci aktywów finansowych, którymi dysponują wszystkie gospodarstwa domowe w naszym kraju, NBP szacuje na 1,5 bln złotych. To kwota zbliżona do wielkości produktu krajowego brutto (PKB) w 2013 r. Statystycznie przypada prawie 40 tys. zł na każdego Polaka, wliczając niemowlęta, bezrobotnych i osoby starsze. Na aktywa Polaków składają się odłożone w bankach depozyty pieniężne o łącznej wartości 591 mld zł, posiadane akcje i papiery wartościowe na kwotę 433 mld złotych i 265 mld zł w funduszach emerytalnych i polisach ubezpieczeniowych oraz gotówka, której ilość bank centralny ocenił na nieco ponad miliard złotych. Kiedy ryzyko się opłaca Klienci mają pewność, że nie stracą na lokatach w bankach będących pod nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego (KNF). Mimo to czasem poszukują bardziej opłacalnych sposobów na ulokowanie oszczędności. Zwłaszcza kiedy zyski z lokat bankowych są minimalne z powodu niskiego oprocentowania, a z taką sytuacją mamy obecnie do czynienia. Zwykle są to inwestycje wiążące się z większym ryzykiem, jak np. zakup akcji czy innych instrumentów finansowych. Czasem są to nawet operacje z firmami znajdującymi się na czarnej liście KNF. Kiedy ktoś liczy na większy zysk, musi brać pod uwagę ryzyko, a nawet stratę. Można je zminimalizować sprawdzając wiarygodność firmy, której powierza się pieniądze, choćby w KNF. Po drugiej stronie budżetu domowego są zobowiązania finansowe, z czego zdecydowaną większość stanowią spłaty rat zaciągniętych kredytów. W skali kraju to 602 mld złotych, czyli ponad 40 tysięcy złotych na jedno z niemal 14 milionów gospodarstw domowych. Kto ma lepiej Najlepszą sytuację materialną mają osoby pracujące, posiadające wyższe wykształcenie i przedsiębiorcy wynika z analizy budżetów domowych przeprowadzonej przez GUS. Dobrze powodzi się osobom z Warszawy, bo stolica niemal dwukrotnie przekracza średnią krajową pod względem uzyskiwanych dochodów. Nie najgorzej przedstawia się też sytuacja materialna rolników i emerytów obie grupy społeczne mają średnie przychody wyższe od rodzin pracowniczych, a koszty utrzymania znacznie niższe. Gorzej sobie radzą pracownicy z niższym wyksztalceniem, którzy nie posiadają umiejętności pozwalających na prowadzenie własnej, specjalistycznej firmy, a także renciści i rodziny, w których jest osoba niepełnosprawna. Złą sytuację materialną ma także część młodych Polaków aż 26 proc. osób w wieku lat nie poradziłoby sobie finansowo bez pomocy rodziców. Wyższe wykształcenie, które wiąże się z wydatkami i wyrzeczeniami rodziny, nie jest dziś dla młodych gwarancją sukcesu materialnego. Groźne długi Część Polaków łatwo wpada w sieci zastawiane przez firmy pożyczkowe, które za szybkie i łatwo dostępne pieniądze żądają ogromnej ceny. Zaciskająca się pętla rosnącego zadłużenia stała się przyczyną wielu rodzinnych tragedii. A wszyscy mamy skłonność do udawania, że powodzi nam się lepiej niż w rzeczywistości. Psychologowie społeczni twierdzą, że lubimy żyć złudzeniami, dniem dzisiejszym, zaś wypieramy niekorzystne fakty, nawet jeśli dotkliwie odczuwamy ich skutki. Dopiero kryzys gospodarczy, mniejsze dochody i czasy niepewności powodują zaciskanie pasa i włączenie programu oszczędzania do domowych finansów. W przypadku budżetu domowego powinniśmy twardo trzymać się ziemi i nigdy nie podejmować pochopnych decyzji kupując zbędne lub zbyt kosztowne produkty. Podobnie ostrożnie należy korzystać z możliwości zaciągania pożyczek, zwłaszcza w instytucjach pożyczkowych. W naszym dodatku przeczytacie: Trzeba się pilnować FO2 Jak się ustrzec przed pułapkami marketingowymi zastawianymi przez producentów, reklamodawców i handlowców radzi dr Jolanta Tkaczyk z Katedry Marketingu Akademii Leona Koźmińskiego. Droga od wejścia do kasy w supermarkecie jest możliwie najdłuższa, aby klient wypełnił koszyk kolejnymi promocyjnymi towarami i wydał znacznie więcej niż zaplanował. Zakupoholizm stał się już przypadłością, którą podobnie jak alkoholizmem czy nadmierną skłonnością do hazardu zajmują się poradnie uzależnień. Sprawdź, czy zauważasz pierwsze objawy u siebie albo u swoich bliskich. FO3 Od mniejszych wydatków do dużych oszczędności Zrównoważony budżet domowy wymaga dyscypliny wydatków i oszczędzania wszędzie, gdzie się da. Oszczędzanie jest charakterystyczne dla pewnego etapu życia: za badania w tym obszarze amerykańsko-włoski ekonomista Frank Modigliani otrzymał nagrodę Nobla. F04 Dochody polskich rodzin Dochody na jedną osobę w polskich rodzinach pokazują, że najlepiej powodzi się przedsiębiorcom. Zaskakujące, że drugie miejsce pod względem rozporządzalnego dochodu na osobę zajmują gospodarstwa domowe emerytów. FO6 Czytać i trzymać w garści umowy Miejski rzecznik praw konsumenta w Łodzi przekazuje konkretne zalecenia dla klientów wprowadzonych w błąd albo oszukanych przez nieuczciwe firmy. Warto czytać, co się podpisuje! Aspirant Fortuna ostrzega przed korzystaniem z chwilówek. FO7 FO8 Wesele i pogrzeb w budżecie domowym Jak skalkulować koszt wesela i ile trzeba wydać na pogrzeb. Młodzi nie powinni się spodziewać zbyt hojnych prezentów. Darowizny i spadki reguły bezpieczeństwa Jak zadbać o dokumenty, by uniknąć konfliktów o spuściznę po rodzicach lub dziadkach i trudności z podziałem majątku. Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej

10 FO2 Budżet domowy słownik terminów Osoba lub rodzina, która sama się utrzymuje, to gospodarstwo domowe. Gospodarstwa domowe mogą być jedno- lub wieloosobowe. Jednoosobowe gospodarstwo domowe można prowadzić, mieszkając w pojedynkę albo z innymi (rodziną albo znajomymi), pod warunkiem, że zarabianie i wydawanie odbywa się indywidualnie. Znacznie powszechniejsze są gospodarstwa domowe wieloosobowe (najczęściej rodzinne), połączone mieszkaniem i wspólnym utrzymywaniem się. O przynależności do gospodarstwa domowego rozstrzyga wspólne wydawanie pieniędzy. Każde gospodarstwo domowe ma swój budżet, czyli zestawienie przychodów i wydatków za dany okres. Większość z nas nie prowadzi systematycznych zestawień zarobionych pieniędzy i poniesionych wydatków, ale zwykle staramy się zachować kontrolę nad swoimi finansami i nie wydawać za dużo. Podobnie postępują firmy, organizacje społeczne, charytatywne, fundacje, organy samorządu, instytucje publiczne, rząd i inne organy, które działają w oparciu o budżety ustalone przez swoje władze. Budżet państwa polskiego uchwala Sejm w formie ustawy, a w innych krajach także robią to parlamenty. Budżet gospodarstwa domowego podobnie jak budżet państwa ma dwie strony: przychody i wydatki. Z jednej strony zestawia wszystkie pieniężne i niepieniężne przychody, wpływające do gospodarstwa domowego. Z drugiej pokazuje wydatki które z gospodarstwa domowego trafiają na zewnątrz. Budżet gospodarstwa domowego liczymy w wartościach netto, czyli bez zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, a także bez składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Na ogół nie widzimy tych zaliczek i składek, bo są opłacane przez pracodawcę. Osoby w każdym gospodarstwie domowym utrzymują się z trzech rodzajów źródeł: 1/ zarobkowych, czyli z pracy najemnej, na własny rachunek albo z rolnictwa, 2/ niezarobkowych, czyli ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych i innych (emerytury, renty, zasiłki dla bezrobotnych, stypendia, alimenty), z dochodów z własności (odsetki, udział w spółkach, obligacje), z wynajmu (nieruchomości, ziemi), ze sprzedaży majątku, pożyczek, 3/ pozostawanie na utrzymaniu innych członków gospodarstwa domowego ze względu na brak własnych przychodów. Ciąg dalszy w ramce na sąsiedniej stronie Rozmowa z dr Jolantą Tkaczyk z Katedry Marketingu Akademii Leona Koźmińskiego Trzeba się pilnować Idziemy do sklepu po chleb i masło, a wracamy z torbą pełna towarów, których zakupu wcześniej nie planowaliśmy. Jak to się dzieje? Pozornie podejmujemy racjonalne decyzje zakupowe, bo najczęściej kierujemy się ceną. Szukamy więc towarów, których zakup wydaje się okazyjny. Większe opakowania to niższa cena jednostkowa. Promocja nawet jeśli nowa, niższa cena wcale nie jest niższa to też impuls, aby włożyć towar do koszyka. Nie zastanawiamy się wówczas, czy naprawdę potrzebujemy taką ilość jedzenia albo czy naprawdę jakiś przedmiot jest nam niezbędny. Wędrujemy przez sklep i cały czas coś dorzucamy do koszyka. Supermarkety tak są zaplanowane, żeby klient przebył jak najdłuższą drogę od wejścia do kasy. Oświetlenie towarów, ich ustawienie na półce i w kolejnych alejkach, muzyka towarzysząca zakupom, zapachy, nawet towary wystawione tuż przy kasie to wszystko jest precyzyjnie zaplanowane i nie po to, byśmy kupili jak najmniej, ale właśnie, by koszyk wypełniał się cały czas. Niepotrzebnymi towarami. Wydajemy pieniądze także by zaspokoić potrzeby społeczne, pokazać, że stać mnie na to, zademonstrować styl życia idąc np. do restauracji. Jedzenie to coś więcej, aniżeli przyjmowanie pożywienia. Może być nagrodą, antidotum na osobisty kryzys, formą wyrażania uczuć. Jest więc ściśle związane z psychiką. Jak pokazują badania, na te aspekty psychologiczne jedzenia można wpływać zarówno pozytywnie na przykład kształtując zdrowe nawyki odżywiania, jak i negatywnie poprzez wpajanie i utrwalanie złych nawyków. Jak w barach fast food, które stosują wyrafinowane działania, by nas zwabić. Nie oszukujmy się, to są firmy nastawione na zysk, ich celem jest zarobić, a nie uchronić ludzkość od głodu. Sprzedają np. całe zestawy jedzenia, w pudełkach, nie na talerzach i konsument nie jest w stanie ocenić, czy to jest duża porcja, czy mała. Ale bierze zestaw, bo znów jednostkowo wydaje się tańszy niż jedna kanapka. Te zestawy są zresztą coraz większe średnie nazywa się małymi, duże średnimi itp. Siedząc przy stolikach można zjeść dużo więcej, niż się potrzebuje, a żeby przedłużyć pobyt w takim miejscu klienci decydują się często na deser. Jak nie wpadać w finansowe sidła To zaskakujące, ale skarżymy się na swoją sytuację finansową rzadziej niż inni Europejczycy. Badania prowadzone w różnych krajach dla dużego banku wskazują, że dwóch na pięciu Polaków (41 proc.) z trudnością wiąże koniec z końcem. Większe problemy finansowe niż my zgłaszają Hiszpanie (57 proc.), Włosi (54 proc.) i Francuzi (53 proc.), zaś najlepiej radzą sobie najbogatsze narody: Luksemburczycy i Holendrzy (odpowiednio tylko 19 i 25 proc. ma kłopoty). Bardziej optymistycznie oceniamy też wpływ gospodarki na osobiste finanse: połowa badanych nie zauważa takiego związku. Pogorszenie w portfelu w związku z kryzysem gospodarczym widzi 36 proc. Polaków. Tymczasem we Włoszech i w Hiszpanii jest odwrotnie: ponad 55 proc. sądzi, że kryzys gospodarczy negatywnie oddziałuje na domowe budżety, a stabilność finansową deklaruje proc. Jednocześnie poważne problemy ze spłatą zobowiązań ma około 10 proc. gospodarstw domowych w Polsce. Wydawałoby się, że to niewiele, ale oznacza to prawie półtora miliona rodzin, czyli ponad 4 miliony osób, które nie mogą uregulować bieżących rachunków i spłacić długów. Jedną z ważniejszych przyczyn takiej sytuacji są pochopnie podejmowane zobowiązania finansowe. Na przykład biorąc kredyt, nie zawsze liczymy się z naszymi możliwościami budżetowymi. W końcu pieniądze z kredytu czy pożyczki są naprawdę potrzebne na własne wydatki albo na wsparcie dla rodziny. Bez pomocy bliskich coraz trudniej młodym wpłacić zaliczkę na mieszkanie albo kupić samochód. Dlatego często kredyty i pożyczki dla dzieci i wnuków są zaciągane przez emerytów i rencistów, a później także przez nich zwracane. Powoduje to wzrost liczby osób powyżej 65. roku życia, które nie płacą systematycznie rat zaciągniętych pożyczek i kredytów, a także należności za prąd, mieszkanie, telefon. Już niemal co trzeci senior ankietowany w IV kwartale 2014 r. potwierdził posiadanie takich zaległości płatniczych. Na szczęście z reguły są to niezbyt duże zobowiązania (prawie 70 proc. wynosi od 1 tys. do 10 tys. zł). Liczba starszych kredytobiorców wzrosła o prawie 50 proc. w stosunku do 2008 r. Starsi mają własne potrzeby konsumpcyjne, często też padają ofiarą firm sprzedających na raty drogie garnki czy koce. Jednak młode osoby, którym starsi pomogli przez własne zaangażowanie kredytowe, poręczenie, czy przystąpienie do długu, powinny zdecydowanie włączyć się do spłaty tych kredytów. Przyczyną problemów finansowych bywają też niekontrolowane wydatki. Zarówno osoby młode, jak i starsze cierpią czasem na zakupoholizm, traktowany obecnie jako uzależnienie. Zakupoholizmowi sprzyja nierozważne korzystanie z kart płatniczych, zwłaszcza kredytowych, które nie wywołują skojarzeń z wydawaniem pieniędzy, bo odsuwają płatność w czasie. Karty w portfelu to wygoda i bezpieczna gotówka, która pozostaje na koncie w banku, nawet kiedy właściciel zgubi portfel, ale zawsze gotówka! Okazuje się że raczej nie szalejemy w sklepach regularnie na impulsowe zakupy pozwala sobie tylko 22 proc. ankietowanych Polaków, a co drugi woli płacić gotówką, ponieważ wtedy łatwiej się zorientować, ile naprawdę wydajemy. A dodatkowo, ze względu na towarzyszące płaceniu gotówką poczucie winy wydajemy jednak mniej. Jak podkreślają eksperci od finansów osobistych i budżetów domowych, znacznie powszechniejszą przyczyną trudności dla naszych portfeli nie jest brak pieniędzy, ale niewłaściwe zarządzanie posiadanymi środkami. Szczególnie groźny jest nadmierny optymizm odnośnie przyszłych dochodów, brak dyscypliny i planu podziału dostępnych środków na poszczególne cele: mieszkanie, opłaty, spłatę kredytów, paliwo i remonty samochodu, edukację dzieci i własną, kulturę, rozrywkę i inne przyjemności. Można zarabiać naprawdę ogromne kwoty i w efekcie zbankrutować. Tak dzieje się w przypadku byłych piłkarzy ligi angielskiej, zbadanych przez fundację A co się dzieje w internecie, czy tu też działają te same mechanizmy? Oczywiście. Nasze zainteresowania są śledzone poprzez tzw. cookies. Wystarczy wpisać w wyszukiwarkę jakąś frazę, by natychmiast na ekranie pojawiły się oferty zakupu związanych z nią towarów, obok dowolnych treści. Przez internet kupujemy coraz więcej. Czy jest sposób na uniknięcie pułapek marketingowych zastawianych na klientów? Trzeba mieć świadomość, jak działają te narzędzia i pilnować się. Nie zabierać na zakupy dzieci, którym trudno odmówić, a na nie bardzo silnie oddziałuje np. reklama. Już dwulatek jest gotów przywiązać się do marki batonika, której reklamę zobaczył kilka razy. Robić listy zakupów i wyznaczać sobie sztywny budżet, chociażby na zakup żywności. Lepiej zjeść mniej za to produktów dobrej jakości. Zazwyczaj potrzebujemy też mniej ubrań, niż kupujemy. Warto też zastosować pewne ograniczenia w korzystaniu z karty kredytowej. Zakupy konsumpcyjne na kredyt to bardzo często początek niebezpiecznej pętli zadłużenia, z której trudno jest się wyplątać. XPro. Kończą oni karierę dość młodo a trzech na pięciu ogłasza bankructwo w ciągu 5 lat od tego momentu. Ich zarobki podczas gry w lidze wynoszą średnio 30 tysięcy funtów tygodniowo, czyli ponad 1,5 miliona funtów rocznie (około 8 mln zł rocznie). Tylko nieliczni z byłych zawodowych piłkarzy są w stanie na futbolowej emeryturze odciąć się od rozbuchanej konsumpcji, ekstrawaganckiego trybu życia i podejrzanych doradców inwestycyjnych. Ten przykład pokazuje, że bez względu na wysokość dochodu w osobistych finansach najbardziej liczy się zdrowy rozsądek, przewidywanie dochodów i realne planowanie wydatków. Jedynie tak można uniknąć pułapki nadmiernego zadłużenia, nieprzemyślanych wydatków, zakupoholizmu czy szastania plastykowym pieniądzem z karty płatniczej. Jak rozpoznać zakupoholizm Zakupoholizm to przymus kupowania rzeczy, zadłużania się, zaciągania kredytów. Objawy zakupoholizmu: kupowanie czegoś znacznie droższego niż założyliśmy i w zbyt dużych ilościach, np. jedzenia, którego nie jesteśmy w stanie skonsumować, zbyt częste korzystanie z kredytów, pożyczek w sposób przekraczający zdolności spłaty, poczucie przygnębienia, pustki, irytacji, niezadowolenia, złości, napięcia, gdy nie jesteśmy w stanie dokonywać zakupów, bo wyczerpał się limit na karcie kredytowej albo sklepy są zamknięte, zakupy i planowanie wydatków na atrakcyjne cele są nagrodą, przyjemnością i jedyną metodą uporania się z codziennymi problemami, brak innych zainteresowań niż kupowanie, planowanie zakupów, fantazjowanie o nich, spędzanie dużej ilości czasu w sklepach, centrach handlowych, szukanie pretekstów, aby się tam znaleźć i pozostać na dłużej (np. realne albo wymyślone potrzeby członków rodziny, przyjaciół, znajomych), kontynuowanie podobnych zachowań mimo szkód, jakie wyrządzają, czyli rosnącego zadłużenia, izolacji od najbliższych, konfliktów, ukrywania i kłamstw w związku z zakupami, zwykle nieudane próby powstrzymania się od takiego zachowania. Źródło:

11 FO3 Z Aspirantem Fortuną Zrównoważony budżet domowy Od mniejszych wydatków do dużych oszczędności Domowe finanse nie znoszą długotrwałego deficytu, czyli przewagi wydatków nad wpływami. Chwilowy brak gotówki można zrównoważyć pożyczką, ale finansowanie jednego kredytu kolejnym to już początek niebezpiecznej pętli zadłużenia. Budżety domowe musimy równoważyć, czyli trzymać wydatki na poziomie przychodów. Nie można wydać więcej, niż się zarabia, chyba że dostaniemy dodatkowe pieniądze (darowiznę, spadek, premię, wygraną etc.) albo zaciągniemy kredyt czy pożyczkę (które trzeba później oddać z odsetkami). W domowej kasie musi wystarczyć na wszystko, bo inaczej narażamy się na kłopoty, jak np. odłączenie prądu, zajęcie części majątku przez komornika albo w skrajnym przypadku na bankructwo. Dlatego domowe budżety powinny być zrównoważone, a najlepiej z nadwyżką przychodów nad wszystkimi wydatkami. Prawie każdy człowiek intuicyjnie wyczuwa, jak rozsądnie zarządzać swoimi finansami. Dlatego dąży do zrównoważenia przychodów i wydatków we własnym budżecie. Podobnie dzieje się z firmami i organizacjami, które mogą działać przez dłuższy czas tylko wówczas, gdy finansują na bieżąco swoje potrzeby. Utrzymanie finansów w ryzach wymaga odpowiedniego zarządzania kosztami i dochodami, osiąganymi w danym okresie. Zarządzania budżetem domowym na ogół uczymy się w praktyce, co wiąże się z wyciąganiem wniosków z niepotrzebnych, zbyt drogich zakupów, nabrania się na pseudo-promocje czy wzięcia drogiej pożyczki-chwilówki. Najlepiej jednak uczyć się na cudzych błędach. Dlatego tak ważna jest edukacja ekonomiczna (także w szkołach), korzystanie z mediów, stron internetowych, publikacji, filmów i audycji przez dzieci, młodzież, dorosłych, starszych, przez pracowników, rolników, studentów, przedsiębiorców, menedżerów, bezrobotnych, czy przez prowadzących gospodarstwa domowe. Niełatwe budżetowanie Gospodarowanie budżetem domowym z pozoru jest proste: wystarczy wiedzieć, ile pieniędzy mamy do dyspozycji, jak planować wydatki i jak racjonalnie kupować. Dlatego zawsze warto policzyć dochody i zaplanować wydatki. Najpierw spisujemy wszystkie wpływy (np. pensje, zlecenia, emerytury, zasiłki), a potem robimy listę wydatków, która musi się zmieścić w ramach dostępnych środków. Uwzględniamy koszty stałe, które powtarzają się co miesiąc (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, telefon, abonament telewizyjny, internet itp.), większe wydatki (remont, ubrania, wakacje) czy inne (prezenty na święta, naprawa samochodu). Przyda się też rezerwa na niespodziewane sytuacje (np. leczenie, nowy sprzęt AGD). Wydatki cykliczne i okazjonalne warto podsumować na piśmie, przy pomocy darmowych programów (są dostępne w internecie) albo prostego arkusza kalkulacyjnego. W dalszej kolejności zastanawiamy się, jak efektywnie podzielić dochody. Największa część jest zawsze przeznaczona na wydatki konieczne (np. bieżące rachunki, żywność, raty kredytowe). Pozostałe wpływy warto podzielić na mniejsze pule: na oszczędności długoterminowe (np. budowę domu, studia dzieci, emeryturę), na oszczędności celowe (np. zakup samochodu, remont mieszkania, wakacje) i na dowolny cel. Zwykle proporcje są następujące: do 60 proc. na wydatki konieczne (bieżące), 30 proc. na konkretny cel i pozostałe 10 proc. na oszczędności długoterminowe. W domu nie możemy dopuścić do powstania dziury budżetowej. Jeśli wydajemy więcej, a zarabiamy tyle samo albo mniej, to wtedy musimy ograniczać koszty (i ciąć wydatki) albo ratować się często drogimi kredytami czy pożyczkami. Żeby udało się wprowadzić jakieś zmiany w budżecie domowym, musimy tak jak firmy i państwo na bieżąco rejestrować wszystkie operacje, każdy (nawet najdrobniejszy) wydatek i wszystkie uzyskiwane dochody. Dopiero wówczas da się zdecydować, które wydatki pozostają w budżecie, a które muszą być skreślone na przyszłość np. wizyty w restauracjach, abonament za telefon stacjonarny, z którego nikt nie korzysta czy opłaty za telewizję cyfrową (bo wszyscy domownicy używają przecież mobilnego internetu, serwisów informacyjnych i YouTube). Pod koniec miesiąca warto podsumować efekty: nieduże pieniądze wydane codziennie na używki lub przyjemności urastają do pokaźnych sum. Pomaga w tym np. specjalna aplikacja dla byłych palaczy, która pokazuje na bieżąco w telefonie, ile zaoszczędzili. Zarządzanie domowymi finansami wymaga dyscypliny. Starajmy się zatem przestrzegać planu założonego w naszym budżecie. Jeśli sytuacja się zmieni, wprowadzajmy nawet najmniejsze zmiany do budżetu. Gdy dostaniemy podwyżkę, to przeznaczmy ją raczej na oszczędności niż na rozrywki. Gdy wzrosną nasze wydatki, poszukajmy dodatkowych dochodów. Musimy na bieżąco kontrolować koszty, a gdy okaże się, że wydajemy więcej, niż założyliśmy, powinniśmy zaplanować swój budżet od nowa. Mądrość etapu Tylko staranne i systematyczne zarządzanie wydatkami i wpływami pozwoli na gromadzenie oszczędności na bliższą i odleglejszą przyszłość. Zresztą jak wskazują badania skłonność do oszczędzania zależy w dużej mierze od wieku i od etapu życia, na którym się znajdujemy. Zaraz po rozpoczęciu pracy zawodowej, a także po jej zakończeniu oszczędza się najmniej, a często nie oszczędza w ogóle. Wtedy bowiem się dorabia i potrzebuje się pieniędzy na wydatki (ludzie młodzi) albo zaczyna konsumować oszczędności (starsi). Największa skłonność do oszczędzania przypada na wiek ok lat, kiedy kariera zawodowa jest w rozkwicie (a zarobki stosunkowo wysokie), a perspektywa emerytury staje się coraz bardziej realna. Ta teoria, której twórcą jest włosko-amerykański noblista Frank Modigliani, znajduje potwierdzenie u nas. Z badania Diagnoza Społeczna (2013) przeprowadzonego przez zespół pod kierunkiem prof. Janusza Czapińskiego, wynika że najwięcej oszczędności zgromadzili Polacy w wieku lat. Przejawiają największą aktywność inwestycyjną i poszukują bardziej rentownych form oszczędzania (np. funduszy inwestycyjnych). Na skłonność do oszczędzania wpływa wielkość gospodarstwa domowego. Problemy z oszczędzaniem mają rodziny niepełne (jeden rodzic) i wielodzietne. Najmniej takich gospodarstw domowych posiada jakiekolwiek oszczędności, bo mają inne preferencje odnośnie nadwyżek finansowych. Większość utrzymują w gotówce lub na płynnych kontach oszczędnościowych i rzadziej myślą o długoterminowych celach, np. o zabezpieczeniu na starość. Są skupione na bieżących potrzebach. Znacznie więcej i częściej oszczędzają rodziny bezdzietne, z jednym lub dwójką dzieci, a także osoby samotne. W tych grupach obowiązują inne priorytety dla oszczędzania. Najważniejsza jest przezorność, chęć zabezpieczenia się na wypadek nieprzewidzianych wydatków czy zakłóceń w dochodach. Na drugie miejsce wśród celów oszczędzania dla osób z tej grupy wysuwa się zabezpieczenie emerytury. Na skłonność do oszczędzania mają wpływ większe zmiany gospodarcze czy polityczne. Oszczędzanie jest reakcją obronną przed oczekiwanym zagrożeniem. Widać to po wysokości stopy oszczędności Polaków w ostatnich latach. Podczas kryzysowych lat przekroczyła ona 6 proc. (taką część dochodów przeciętnie oszczędzaliśmy). Przed kryzysem finansowym stopa oszczędności była wyższa (ok. 10 proc.). W dłuższej perspektywie to okresy dużego wzrostu gospodarczego i wysokich zarobków mają największy wpływ na prywatne oszczędności i na zamożność całych państw. Liczą się też czynniki kulturowe i zachęty podatkowe (np. związane z długoterminowym oszczędzaniem czy oszczędzaniem na emeryturę). Stąd bogate kraje, np. Szwajcaria, Niemcy czy Norwegia, mają wysokie stopy oszczędności prywatnych (ok proc.), które są źródłem kapitału w gospodarkach i przyczyniają się do wzrostu zamożności. Uważajmy na firmy pożyczkowe Jeśli oszczędzimy za mało i potrzebujemy pieniędzy na ważne wydatki, to bądźmy czujni przy poszukiwaniu finansowania. Kredyt lub pożyczkę zaciągajmy rozważnie i nigdy nie dajmy się skusić na z pozoru atrakcyjne i wygodne oferty firm pożyczkowych. Za uproszczone procedury, brak wymagań (poza okazaniem dowodu), a nawet dowóz do domu przychodzi zapłacić bardzo wysokim oprocentowaniem i kosztami pożyczki. Firmy pożyczkowe żerują na nieostrożności i nieuwadze klientów, którzy rzadko czytają umowy i zgadzają się pochopnie na wysokie oprocentowanie pożyczek, duże opłaty transakcyjne i kosztowne zabezpieczenia. Dlatego tak potrzebne są systematycznie prowadzone akcje edukacyjne i działania ostrzegawcze (np. Jeśli już musimy pożyczyć, idźmy do banku, a najlepiej do kilku, porównajmy ich oferty, zastanówmy się nad wyborem najlepszej. Warto tak postąpić, nawet jeśli potrwa to dłużej, a banki będą oczekiwały szeregu dokumentów i potwierdzenia naszej zdolności kredytowej. Budżet domowy słownik terminów Na przychody netto w budżecie gospodarstwa domowego składają się dochód rozporządzalny i przychody z oszczędności (np. odsetki od lokat). Przychody możemy przeznaczyć na wydatki bieżące lub zaoszczędzić. Dochód rozporządzalny stanowi sumę bieżących dochodów gospodarstwa domowego z różnych źródeł, pomniejszoną o podatki (dochodowe, od własności) i składki (ZUS) płacone na bieżąco przez pracodawcę. Dochód rozporządzalny obejmuje przychody i świadczenia uzyskane z pracy najemnej, z posiadanego gospodarstwa rolnego, prowadzonej działalności gospodarczej, z własności (wynajmu, odsetek od lokat, udziałów w spółkach, papierów wartościowych), jak też spożycie naturalne (produkty i towary pobrane z własnego gospodarstwa rolnego lub ze swojej działalności gospodarczej). To także świadczenia z ubezpieczeń społecznych (jak emerytury, renty), dodatki chorobowe, dary i alimenty. Dochód rozporządzalny przeznaczony jest na wydatki i na przyrost oszczędności. Uzyskane przychody wydajemy na towary i usługi konsumpcyjne oraz na inne cele. Towary i usługi konsumpcyjne służą zaspokojeniu bieżących potrzeb gospodarstwa domowego. Możemy je kupić za gotówkę, przy użyciu karty płatniczej lub kredytowej, na kredyt, czy otrzymać bezpłatnie albo pobrać z prowadzonego gospodarstwa rolnego lub działalności gospodarczej jako tzw. spożycie naturalne. Towary konsumpcyjne obejmują dobra nietrwałe (żywność, napoje, lekarstwa), półtrwałe (odzież, książki, zabawki) i trwałe (np.: samochody, pralki, lodówki, telewizory). Część środków przeznaczamy na oszczędności, czyli na: 1/ lokaty, w tym zakup papierów wartościowych, 2/ spłatę pożyczek i kredytów, głównie w bankach, jak również zwrot pożyczek od osób prywatnych, 3/ składki ubezpieczeniowe na życie, 4/ zakup, remont i modernizację majątku (nieruchomości, mieszkań, domów, środków trwałych używanych w rolnictwie, czyli maszyn, pojazdów). Pozostałe wydatki to: - dary dla gospodarstw domowych i instytucji niekomercyjnych, - podatek od spadków i darowizn, od nieruchomości, opłaty za wieczyste użytkowanie gruntu, - zaliczki na podatek od dochodów osobistych oraz składki na ubezpieczenia społeczne, - inne wydatki, w tym straty pieniężne, grzywny, mandaty, odszkodowania za szkody.

12 FO2 FO4 FO3 FO5 Z Aspirantem Fortuną Jak poprawić sytuację finansową rodziny? Zrównoważyć wydatki z przychodami. Zasada, że dziś wydam, a jutro zarobię prowadzi do finansowej katastrofy. Na konto przyszłych dochodów można wydać tylko na to, co jest inwestycją (np. prawo jazdy, ubranie do pracy) i później się zwróci. Nie zapożyczać się na coś, bez czego można żyć. Zazwyczaj mamy za dużo przedmiotów codziennego użytku, a zwłaszcza odzieży. Nie warto korzystać z karty kredytowej, aby kupić ubranie w promocji. Płacić na bieżąco zobowiązania, od których naliczą nam wysokie odsetki za zwłokę. Kontrolować wydatki na jedzenie. Często kupujemy znacznie więcej produktów spożywczych, niż rzeczywiście potrzebujemy. Dobrym miernikiem trafności zakupów jest zawartość kosza na śmieci. Czy często wyrzucamy przeterminowane i niezużyte jedzenie? Obliczyć wydatki komunikacyjne. Przez większą część roku zamieńmy podróż samochodem lub komunikacją miejską na dojazdy rowerem. Zakupy w supermarketach tylko raz w miesiącu. Zawsze należy sporządzić listę zakupów w domu i uważać, by nie wkładać do koszyka niczego spoza listy. Bieżące zakupy np. nabiał, pieczywo, można robić w lokalnym sklepiku, tylko w niezbędnych ilościach. Systematycznie raz do roku weryfikować stałe koszty utrzymania za telefony, telewizję cyfrową, internet, monitoring, polisy ubezpieczeniowe, obsługę rachunku bankowego itp. I zmieniać dostawców, jeśli na rynku jest lepsza oferta. Paradoksalnie, najwięcej za te usługi płacą lojalni, wieloletni klienci, a najkorzystniejsze oferty dostają ci, którzy zmieniają umowy. Dzieciom przyznać i wypłacać stałe kieszonkowe na własne potrzeby, ale nie kupować im batonów, ciastek, napojów i chipsów z własnego portfela. Mają przecież swój. 33% 4% 1% 10% 52% Jak mieszkają polskie rodziny? 56% 42% Jak oceniliśmy sytuację finansową swojej rodziny? w 2013 r. starcza nam na wiele bez specjalnego oszczędzania starcza nam na co dzień, ale musimy oszczędzać na poważniejsze zakupy musimy na co dzień bardzo oszczędnie gospodarować nie starcza nawet na podstawowe potrzeby możemy pozwolić sobie na pewien luksus mieszkania w zabudowie wielorodzinnej domy jednorodzinne Na co wydajemy najwięcej pieniędzy? (w % wydatków ogółem). żywność i napoje bezalkoholowe napoje alkoholowe, wyroby tytoniowe odzież i obuwie użytkowanie mieszkania i nośniki energii wyposażenie mieszkania i prowadzenie gospodarstwa domowego zdrowie transport 2,9% 5,8% 4,1% 24,9% 6,5% 5,1% 9,6% 5,1% 4,7% łączność * 1,2% rekreacja i kultura** edukacja restauracje i hotele 20,8% pozostałe towary i usługi wydatki pozostałe kieszonkowe 2,6% 5,1% 1,6% * łącznie z wydatkami na usługi internetowe ** bez wydatków na usługi internetowe Finansowy portret młodych lat 2699 zł średni dochód netto gospodarstwa domowego młodych 2120 zł średnie wydatki gospodarstwa domowego młodych 149 zł rata kredytu hipotecznego 102 zł opłata za naukę Odkładać systematycznie nawet niewielką kwotę co miesiąc. Dla ułatwienia można od razu wskazać cel oszczędzania (np. letnie wakacje) i zaangażować w to całą rodzinę. 206 zł raty pożyczek 299 zł komunikacja Nie szukać okazji i promocji za pieniądze, ale wartościowych rzeczy za darmo. Jest ich całkiem sporo. Zamiast kupować książki można je tylko wypożyczyć w bibliotece, w wybrane dni za darmo zwiedzić muzeum, a w internecie znaleźć otwarte kursy najlepszych uczelni. W skrajnych przypadkach czasowego braku środków do życia trzeba skorzystać ze wsparcia PCK, Caritasu albo opieki społecznej. Zawsze poszukiwać możliwości dodatkowego dochodu czy to z pracy po godzinach, z biznesu np. internetowego, z wynajmu mieszkania etc. Nie trzymać kosztownych przedmiotów i pieniędzy w domu. Zbyt wiele jest włamań i kradzieży, aby tak ryzykować. Pieniądze ulokować w banku, a kosztowności w skrytce bankowej. Dywersyfikować inwestycje. Zgodnie z zasadą, by nie wkładać wszystkich jajek do jednego koszyka, posiadane pieniądze lepiej jest ulokować w 3-4 różnych miejscach np. na lokacie bankowej, w akcjach, w złocie (sztabki i monety należy trzymać tylko w wynajętej skrytce bankowej). Ubezpieczać się. I sprawdzać, co opłacone ubezpieczenie obejmuje. Wprawdzie trudno wyobrazić sobie wszystkie zdarzenia losowe, jakie mogą mieć miejsce w przyszłości, ale właśnie dlatego sprawie polisy warto poświęcić trochę czasu. Kontrolować czas wolny. Przeciętny Polak kilka godzin dziennie spędza oglądając telewizję lub surfując po internecie. Można wtedy np. popilnować dziecka sąsiadce lub wyprowadzić komuś psa na spacer i otrzymać za to wynagrodzenie. Być może to lepsze wykorzystanie wolnego czasu, a w każdym razie szansa na dodatkowy dochód. Korzystać z przysługujących praw do ulg podatkowych, zniżek, zasiłków, zapomóg z funduszu socjalnego, stypendiów, a nawet do reklamacji w sklepie itp. Trzeba się interesować, co nam przysługuje i samemu upominać się o to, co się należy. Rzucić palenie i inne kosztowne nałogi. Nic tak nie wspiera decyzji o rezygnacji z nałogu, jak liczenie, ile pieniędzy zostaje w kieszeni dzisiaj, przez tydzień, miesiąc itd. Oceniać realistycznie szanse i ryzyko np. szansa na wygraną w totolotka jest bliska zeru, a mimo to co tydzień miliony ludzi wydają na zakup losu kilka, czasem kilkadziesiąt złotych. Wyjątkowe promocje i okazje biznesowe lepiej potraktować z ograniczonym zaufaniem, zamiast dawać się nabrać na niezrozumiałe umowy podsuwane przez agresywnych sprzedawców. Uporządkować sprawy formalno-prawne dotyczące posiadanego majątku, zwłaszcza nieruchomości. Nieprzeprowadzone postępowania spadkowe często powodują, że nie możemy dysponować własną nieruchomością np. nie możemy jej nikomu wynająć albo użyczyć, bo nie mamy do niej prawa. Wydatki na osobę miesięcznie: 1050 zł w tym: żywność mieszkanie i energia zdrowie transport łączność rekreacja i kultura Rodzina pracownicza Dochód rozporządzalny na rodzinę miesięcznie 4289 zł Dochód rozporządzalny na osobę miesięcznie 1306 zł 249 zł 203 zł 42 zł 115 zł 56 zł 74 zł Wydatki na osobę miesięcznie: 1198 zł w tym: żywność mieszkanie i energia zdrowie transport łączność rekreacja i kultura Rodzina emerytów Dochód rozporządzalny na rodzinę miesięcznie 2699 zł Dochód rozporządzalny na osobę miesięcznie 1415 zł 325 zł 286 zł 102 zł 81 zł 56 zł 63 zł Wydatki na osobę miesięcznie: 1288 zł w tym: żywność mieszkanie i energia zdrowie transport łączność rekreacja i kultura Rodzina przedsiębiorców Dochód rozporządzalny na rodzinę miesięcznie 5164 zł Dochód rozporządzalny na osobę miesięcznie 1581 zł 273 zł 236 zł 52 zł 150 zł 68 zł 105 zł źródło: GUS, Budżet gospodarstw domowych 2013 r. Wydatki na osobę miesięcznie: 785 zł w tym: żywność mieszkanie i energia zdrowie transport łączność rekreacja i kultura Rodzina rolników Dochód rozporządzalny na rodzinę miesięcznie 5044 zł Dochód rozporządzalny na osobę miesięcznie 1156 zł 247 zł 146 zł 33 zł 80 zł 38 zł 38 zł 560 zł czynsz, rachunki 618 zł jedzenie 134 zł rachunki za telefon 53 zł rachunki za internet 549 zł inne wydatki Sytuacja finansowa młodych Polaków jest trudna wynika z badania zrealizowanego przez Millward Brown w 2014 r. na zlecenie Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej (KRD BIG). Młodzi zazwyczaj zarabiają niewiele, o ile w ogóle mają pracę. Nie mogą też sobie pozwolić na duże wydatki (średnio młoda rodzina wydaje 2120 zł miesięcznie), bo zatrudnienie na rozpowszechnionych umowach śmieciowych nie daje im żadnej stabilizacji. W pogoni za propagowanym w mediach konsumpcyjnym stylem życia, młodzi nieroztropnie kupują drogie, markowe ubrania czy elektroniczne gadżety zazwyczaj przy pomocy rodziców lub zaciągając pożyczki. Aż 46 proc. młodych korzysta z kredytów i pożyczek (najwięcej, 72 proc. w grupie młodych posiadających potomstwo). Młodzi pożyczają pieniądze głównie w bankach (tak czyni 79 proc.), ale też robią zakupy na kredyt zaciągany w sklepie (17 proc.), zaś w nagłej potrzebie 12 proc. z nich kieruje się do firmy pożyczkowej. Z firm pożyczkowych korzysta aż 35 proc. osób do 25 roku życia. Najczęściej z powodu braku zdolności kredytowej nie mogą udać się w tym celu do banku. Ważne, aby pamiętali o zachowaniu umiaru i nie popadli w spiralę długów już na początku samodzielności. Na dorobienie się młodzi mają przecież całe życie radzi Adam Łącki z KRD BIG. Dodaje, że najliczniejszą grupę dłużników wpisanych do rejestru, którzy już od jakiegoś czasu nie regulują swoich zobowiązań np. rachunków za telefon, są właśnie młodzi mężczyźni w wieku lat. Średnia wielkość ich długu wynosi około 8 tys. zł. Statystyczna młoda polska rodzina ma dochody netto na poziomie 2699 zł miesięcznie. W jej budżecie największe są wydatki na sprzęt domowy, urządzanie mieszkania. To oznacza, że młodzi mają silną potrzebę urządzenia się na swoim. Jednak głównie z powodów finansowych rzadko decydują się na dzieci. Pojawienie się dziecka oznacza bowiem często kolejne kredyty.

13 FO2 FO6 Czytać i trzymać w garści umowy Rozmowa ze Zbigniewem Kwaśniewskim, miejskim rzecznikiem konsumentów w Łodzi Emerytka z Gdańska kupiła na pokazie rondle za 2,5 tys. zł i matę za 1,2 tys. zł. W prezencie dostała lampę emitującą czerwone światło. Kiedy zmieniła zdanie, firma przyjęła zwrot, ale zażądała wyższej ceny za matę: 2,2 tys. zł. Musiałaby dopłacić tysiąc złotych. Spotyka się Pan z takimi przypadkami? W takich sytuacjach rozstrzyga treść umowy. Prawdopodobnie zażądali odstępnego, ale jeśli zrezygnowała z umowy w ciągu dwóch tygodni, należy jej się zwrot całej kwoty z odsetkami. W innym przypadku, opisanym przez Fakt, kobieta z Dębicy kupiła 10 lat temu lodówkę na kredyt. Dawno o nim zapomniała, bo go spłaciła, ale teraz bank wysłał jej wezwanie do zapłaty 177 zł. Tyle narosło jej z rzekomej zaległości 1 grosza! Absurd? To roszczenie jest przedawnione. W takich przypadkach piszę zwykle konsumentom pismo, w którym prosimy o udokumentowanie i o podanie daty, w której roszczenie stało się wymagalne. Takie roszczenia przedawniają się z upływem trzech lat. Jeśli ten bank jest taki mądry, to niech założy tej pani sprawę w sądzie. Przegra ją. Jak ludzie najczęściej dają się oszukiwać? Często dzieje się tak podczas tzw. pokazów poza siedzibą przedsiębiorstwa. Ludzie nie zdają sobie sprawy z tego, co podpisują. Bywa, że nieopatrznie podpiszą weksel. Wtedy zaczynają się problemy, bo ten weksel sprzedawany jest innej firmie, która usiłuje dochodzić zapłaty od konsumenta. Jakie jeszcze pułapki czyhają na klientów? Po domach krążą sprzedawcy prądu, a klienci myślą, że oni są z elektrowni. W nowych umowach na dostawę energii są dodatkowe koszty np. ubezpieczenia. Chcąc zaoszczędzić 20 zł na prądzie, ludzie płacą znacznie więcej za to ubezpieczenie. Jak nie dać się wystrychnąć na dudka? Po pierwsze: nie wierzmy w cuda, że na jakimś pokazie złapaliśmy Pana Boga za nogi. Organizatorzy pokazu mówią: Proszę państwa, mamy sprzęt za 7 tys. złotych, ale dzisiaj jest wyjątkowa promocja. Sprzedamy go za 5 tys. Gdyby to był taki wspaniały sprzęt, byłby normalnie dostępny w sklepach. Na pokazach wśród publiczności zwykle są wynajęci klakierzy, którzy się zachwycają, tworzą specjalną atmosferę. Na zaproszeniach jest tylko informacja, że będzie obecny znany aktor, ale nie widnieje ani nazwa firmy, ani produkt proponowany do sprzedaży. Chodzi o to, aby jak najdłużej trzymać klienta w niepewności. Te same triki stosują domokrążcy. Mówią np. że wymieniają kuchenki gazowe i współpracują z administracją osiedla. Ale ja nie mam pieniędzy mówi właściciel mieszkania. Nie szkodzi, damy panu korzystny kredyt. Zaraz wniesiemy panu nową kuchenkę, mamy ją w samochodzie, a w ramach recyklingu zabierzemy starą, która stwarza dla pana zagrożenie słyszy. Delikwent nie wie, że w sklepie cena jest dwa razy mniejsza. Podpisuje umowę, którą mu się zabiera. Wieczorem przychodzi córka i mówi: Odstąpimy od umowy. Ale umowy nie ma! Nie wiadomo, gdzie to wysłać. Trzeba odnaleźć bank, ale banki nie udzielają informacji z powodu tajemnicy. Ustalenie wszystkiego zabiera czas, a termin biegnie. Albo inny numer, na telekomunikację. Zna pan to? Nie, proszę opowiedzieć. Do seniora, który dostał telefon jeszcze za Gierka i nie zamierza zmieniać operatora, bo się przyzwyczaił, dzwoni konkurencja. W słuchawce słyszy: Telekomunikacja. Dzień dobry. Mamy dla pana korzystną zmianę umowy. Przyjedzie do pana nasz przedstawiciel. Senior jest przekonany, że to jego ukochana Telekomunikacja Polska i na pewno go nie oszuka. Przestaje być czujny. W ciemno podpisuje papiery kurierowi. Myśli, że zmienił umowę, nie operatora. Tymczasem wpadł w sidła innej firmy. Kiedy chce się z tego wywinąć, mija termin dwóch tygodni, nowa firma każe mu zapłacić opłatę wyrównawczą 500 zł. Na co by Pan uczulił klientów? Po pierwsze: aby czytali, co podpisują. Wiem, że to jest trudne, bo zwykle umowy napisane są małą czcionką i tekstu jest dużo. Ale uważne czytanie jest konieczne, zwłaszcza, jeśli zakupu dokonuje się nie w sklepach, ale na pokazach, w hotelach czy w domu. Mamy 14 dni na odstąpienie od takiej umowy bez ponoszenia jakichkolwiek finansowych konsekwencji. Po drugie: jeśli klient podpisał, a nie wie za bardzo, co bo nie jest w stanie zgłębić tajników to niech się kogoś poradzi albo przyjdzie do rzecznika praw konsumentów. Jest nas w całej Polsce czterystu, nie pobieramy żadnych opłat za porady. Po trzecie: nie może dać sobie tej umowy wydrzeć z rąk, bo pozostanie z niczym. I wreszcie: niech nie podpisuje weksli! MARIAN ZUBRZYCKI Dobry zwyczaj nie pożyczaj Chwilówki przypominają rosyjską ruletkę. W niesprzyjających okolicznościach można sobie samemu zrobić krzywdę. Wiem co mówię, bo w policyjnych pitavalach mam przynajmniej kilka trudnych przypadków. Jeden znam dość dokładnie. Pani Ewa wpadła w wir finansowych problemów dobrych kilka lat temu i do dzisiaj nie może wydostać się na powierzchnię. Wspólnie z mężem postanowiła rozkręcić edukacyjny interes. Niszę widziała na rynku nauki języków obcych. Pani Ewa podpisała umowę franchisingową ze znaną siecią szkół nauki języka angielskiego. Franchising to rodzaj licencji. Za odpowiednią opłatą korzysta się z szyldu firmy, jej renomy, metod nauczania itp. Biznes miał się kręcić w dwóch miastach powiatowych z możliwością rozszerzenia działalności o kolejne miejscowości. Pani Ewa włożyła w biznes wszystkie własne oszczędności, zapożyczyła się też u rodziny i znajomych, bo koszt początkowy utworzenia szkół był spory. Trzeba było wyremontować lokale, wyposażyć je w meble, podstawowe pomoce naukowe. Szkoły wystartowały z początkiem roku akademickiego. Wszystko działało poprawnie, ale biznes nie spinał się finansowo. Przychody ledwie pokrywały koszty stałe, takie jak wynagrodzenia dla dwóch nauczycieli, opłata franchisingowa, opłaty czynszowe itp. Czas leciał, dochodu nie było, a słuchaczy ubywało. Rynek okazał się zbyt trudny albo za mały. Dość powiedzieć, że w pewnym momencie pani Ewa została z pustą kasą. Nie miała pieniędzy na wypłatę dla nauczycieli. Wtedy udała się do firmy pożyczkowej i to dopiero ją pogrążyło... Szkoła popadła w jeszcze większe kłopoty finansowe, a firma pożyczkowa zaczęła domagać się zwrotu pieniędzy. ZUS też zażądał zaległych składek. Długi narastały w kosmicznym tempie. Konflikty w rodzinie też. Małżeństwo się rozpadło, a szkoła, choć przestała działać, dalej pogrążała w długach jej właścicielkę. O mały włos nie trafiłaby do aresztu, kiedy zrozpaczona wykrzyczała na ulicy słowa oskarżenia pod adresem pracownika firmy, od której uzyskała najdroższą na świecie pożyczkę. Wtedy opowiedziała mi swoją historię. Od tamtej pory minęło kilka lat, ale problemy finansowe Ewy nie ustały. Pierwszy mąż wyfrunął gdzieś za granicę. Ona wyszła po raz drugi za mąż wnosząc stare długi w wianie. Komornik zaczął pukać do drzwi nowej rodziny, więc małżeństwo sprzedało jedno z mieszkań, ale i to nie wystarczyło na spłatę zobowiązań. Zostały jeszcze długi wobec ZUS, który na szczęście rozłożył je na raty. Jak dobrze pójdzie za kilkanaście miesięcy spłacą ostatnie długi. Daleko nie trzeba szukać: mój daleki krewny postanowił wziąć kilka tysięcy złotych chwilówki na garnitur, weselny alkohol, orkiestrę i inne ślubne wydatki. Biznes plan miał prosty zainwestuje w wesele, a pożyczkę zwróci z otrzymanych w kopertach prezentów. Przychody z wesela oczywiście nie starczyły na spłatę chwilówki i kuzyn wkroczył na nową drogę życia z nie małym jak na jego możliwości zarobkowe obciążeniem. Jak pokazują statystyki, ludzie młodzi dość często korzystają z firm pożyczkowych. Osoby w wieku lat stanowią 12 proc. ich klienteli. Zapewne dlatego, że młodzi do życia podchodzą z ułańską fantazją i nie mają wyobrażenia jak szybko mogą rosnąć długi. Z drugiej strony, w otaczającym nas konsumpcyjnym świecie, młody człowiek chce szybko mieć to co mają inni i zadłuża się, nawet nie mając stałych dochodów. Pożyczkę można zaciągnąć nie wychodząc z domu. Wystarczy mieć komputer podłączony do internetu i konto w banku. Nie trzeba wykazywać się dochodami. O tym jak szybko rośnie zadłużenie w firmach pożyczkowych można przekonać się korzystając z kalkulatorów umieszczonych na stronach internetowych. Nie tylko młodzi ludzie korzystają z chwilówek. Oto kolejny przykład: starsza pani postanawia kupić wnuczkowi komputer na urodziny. Miał być dobry i niedrogi. Stanęło na laptopie za 3 tys. zł. Babcia nie miała oszczędności, więc udała się po pieniądze do firmy pożyczkowej. Podpisując umowę nie przyjęła do wiadomości, że pieniądze wraz z opłatami musi zwrócić po 30 dniach. Miesiąc szybko minął, a pieniędzy w portfelu nie przybyło, bo niby skąd? Teraz fundatorka wyprzedaje za grosze domowe kosztowności, aby pozbyć się długu, który błyskawicznie zdążył urosnąć o sto procent. O chwilówkach trzeba wiedzieć, że są pożyczkami krótkoterminowymi oferowanymi przez instytucje pozabankowe, które w praktyce nie są objęte nadzorem finansowym. Ich działanie nie podlega także ustawie antylichwiarskiej, dlatego firmy oferują wysoko oprocentowane pożyczki stosując przy tym różne ukryte koszty. Pożyczka udzielana jest zwykle na 30 dni, ale za dodatkową opłatą można przedłużać spłatę. W praktyce pożyczkobiorca spłaca nawet kilkakrotnie większą kwotę, niż pożyczył. Niedawno policja na Wybrzeżu aresztowała cztery osoby z dwóch firm podszywających się pod instytucje pożyczkowe. Zostały oskarżone o oszustwa przy zawieraniu umów. Poszkodowanych jest prawie 70 tys. osób z całej Polski. Stałe źródło dochodów uczynili sobie z opłat za czynności przygotowawcze, które w zależności od wysokości pożyczki wynosiły od kilkuset złotych w górę. Pożyczki w większości przypadków nie były przyznawane, a opłaty przygotowawcze nie zwracane. Poszkodowani stracili ponad 180 milionów złotych. Czy w tej sytuacji państwo powinno zareagować i ustawowo zakazać biznesu pożyczkowego? Zdania są podzielone. Życie pokazuje, że na szybkie pożyczki poza systemem bankowym jest zapotrzebowanie. Całkowite wyeliminowanie chwilówek może w tej sytuacji spowodować powstanie podziemia pożyczkowego rządzącego się mafijnymi zasadami. Z takiego założenia wychodzi np. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który na jednym z posiedzeń sejmowej komisji finansów publicznych przestrzegał posłów przed przeregulowaniem rynku pożyczek. Zdeterminowanych ludzi nie da się przepisami powstrzymać przed braniem chwilówek powiedział szef UOKiK. Trzeba jednak ten rynek ucywilizować likwidując patologie, redukując jego skalę i zmuszając firmy do ujawniania rocznej rzeczywistej stopy oprocentowania (RRSO) pożyczki. Rzeczywistą stopę oprocentowania pożyczki można policzyć samemu korzystając z kalkulatora na stronie internetowej: Portal jest wspólną akcją edukacyjną Narodowego Banku Polskiego, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Sprawiedliwości, Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, Komisji Nadzoru Finansowego, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Policji. Kiedy chwilówki atakują nas niemal na każdej ulicy, konieczna jest kampania edukacyjna przestawiająca negatywne skutki korzystania z szybkich pożyczek i pokazująca co robić, aby nie dać się złapać w sieć. Przede wszystkim należy omijać chwilówki szerokim łukiem i jeśli już musimy pożyczyć, to najlepiej w banku. Co robić, gdy mamy problemy ze spłatą długów? Przede wszystkim starać się jak najszybciej je spłacić, ale przestrzegam przed braniem kolejnej pożyczki na spłatę poprzedniej. Lepiej sprzedać jakieś cenniejsze przedmioty używane w domu, może nawet samochód lub działkę, niż dopuścić do interwencji komornika. Może on zablokować konto w banku, przejąć pensję, emeryturę, a nawet skonfiskować majątek. Lepiej nie zwlekać do tak dramatycznego momentu i zrobić wszystko, by odzyskać płynność finansową na którymś z wcześniejszych etapów. Jeśli mamy dług w banku, to najlepiej podjąć negocjacje i doprowadzić do restrukturyzacji zadłużenia. Może to być np. wydłużenie okresu kredytowania, a przez to zmniejszenie miesięcznej raty spłaty kredytu. Niektóre banki dają możliwość skorzystania raz w roku z tzw. wakacji kredytowych polegających na zawieszeniu jednej lub kilku rat kredytu. Zyskujemy wtedy czas niezbędny na odzyskanie stabilności finansowej.

14 FO3 FO7 Z Aspirantem Fortuną Jak zaplanować wesele? W każdej rodzinie wcześniej czy później trzeba się liczyć z większymi wydatkami związanymi z ważnymi uroczystościami. Wymagają one nie tylko znaczącego budżetu, ale też oprawy zgodnej z tradycją i oczekiwaniami wszystkich uczestników rodziny, znajomych, sąsiadów. Z weselem, o ile młodzi zdecydują się na uroczyste przyjęcie w dniu ślubu, jest jak z remontem domu planujemy, że wydamy X złotych, a ostatecznie wydajemy dwa razy tyle. Albo jeszcze więcej. Polskie wesela są bardzo duże i kosztowne twierdzi Natalia, która jest wedding planerką, czyli specjalistką od planowania i organizowania takich uroczystości. Dla Niemców czy Anglików jest to zupełnie niezrozumiałe. W rodzinach protestanckich oprawa ślubu zwykle sprowadza się do zaproszenia najbliższych osób na uroczysty obiad. U nas wesele to nawet 150 gości i huczna impreza z zaplanowanym scenariuszem, niemal filmową scenografią, muzyką na żywo, wykwintnym jedzeniem. Żeby wysokobudżetowe przyjęcie wypadło perfekcyjnie rodziny zatrudniają czasem takie osoby jak Natalia, które mają nad wszystkim czuwać. Organizatorka wesel za swoją pracę pobiera co najmniej kilka tysięcy złotych. Może to być uzasadnione w zestawieniu z całym weselnym budżetem, który w skrajnych przypadkach dochodzi do 70 tysięcy złotych. Na pytanie, czy nie można skromniej, młodzi, a jeszcze częściej ich rodzice odpowiadają, że nie! Chcą mieć huczne wesele, bo taka jest tradycja. dżetowa, to wypożyczenie sukni za około tysiąc złotych. Tyle tylko, że nie będzie to model z tegorocznej kolekcji (dla wielu pań to niestety ważny argument). W całej Polsce działają setki sal weselnych przystosowanych do organizowania dużych przyjęć. Płaci się tylko za tzw. talerzyk, czyli potrawy przewidziane dla jednej dorosłej osoby (dzieci nie są liczone). Cena od 120 do 270 zł od osoby. Alkohol minimum butelka wódki na parę, fotograf i wideorejestracja 1500 zł, samochód 1000 zł, dekoracje florystyczne sali weselnej, kościoła, bukiety dla młodej i jej druhen zł, didżej lub zespół muzyczny 2000 do 6000 zł Na zaproszenia, pamiątkowe upominki dla gości, dodatkowe zabawy, atrakcje dla dzieci podczas wesela trzeba przeznaczyć nawet 1000 zł. Opłaty za formalności związane z samą uroczystością zaślubin wynoszą około 100 zł w urzędzie stanu cywilnego i co łaska w kościele. Na stronach internetowych poświęconych ślubom i weselom można znaleźć różne kalkulatory weselne. My proponujemy skróconą wersję: wartość talerzyka w restauracji x liczba gości x 160 proc. (dodatkowe 60 proc. na fotografa, muzykę, dekoracje, bukiety itp.) + stroje młodych, fryzjer, makijaż, obrączki. Czy to się opłaca? Młode pary liczą na hojność gości. Rzeczywiście prezenty dawane w kopercie rekompensują poniesione koszty, ale tylko częściowo. Goście ofiarują młodej parze zazwyczaj 400 zł do 1000 zł. Ale zdarzają się też puste koperty! Racjonalnie jest planować zwrot kosztów typowego polskiego wesela na poziomie proc. poniesionych wydatków. Proporcje te można poprawić tylko w jeden sposób ograniczyć wydatki! Próba zaproszenia więcej gości, zwłaszcza bardziej majętnej, ale dalszej rodziny nie przekłada się na lepszą jakość prezentów i większe przychody z wesela. Tylko powiększa koszty. Paradoksalnie, to skromniejsze wesele może oznaczać grubsze koperty z prezentami, niż wielki bal, na który goście muszą sporo wydać nawet na własne kreacje. Jeśli jednak za wszelką cenę rodziny chcą zainwestować w wesele, a brakuje im na nie pieniędzy, to nie można na ten cel zaciągać kredytu, bo z otrzymanych prezentów nigdy się go nie spłaci. Można natomiast negocjować warunki płatności w restauracji, które chętnie przystają na zapłatę połowy rachunku już po weselu. Reguła dzielenia kosztów Tradycyjnie za przyjęcie weselne płacili rodzice panny młodej, a za alkohol, muzykę i resztę pana młodego. Dziś odchodzi się od tego zwyczaju, bowiem samo przyjęcie weselne kosztuje najwięcej. Cały budżet wesela, poza strojami i obrączkami (obrączki nadal kupuje młody, jak dawniej) rodziny dzielą na pół. Warto się trzymać tej zasady, bo pierwsze nieporozumienia finansowe na starcie często szkodzą dobrym relacjom w przyszłości. Jeśli jedna ze stron ma mniejsze możliwości finansowe niż druga lepiej dopasować się do mniej zamożnej rodziny, albo zrezygnować z wesela, przeznaczając odłożone na ten cel pieniądze na start dla młodej pary. Pogrzeb za cztery tysiące O ile wesele można czasem ominąć, to z pogrzebu zrezygnować się nie da. Właśnie dlatego jest on najczęściej finansowany z zasiłku pogrzebowego wypłacanego przez ZUS. Wysokość zasiłku wynosi 4000 zł. Prawo do niego mają wszystkie osoby ubezpieczone. Co ważne, osoba ubezpieczona może otrzymać zasiłek na pogrzeb każdego członka rodziny, nawet jeśli zmarła osoba nie była ubezpieczona. Nie traci z tego powodu uprawnień do zasiłku na swój własny pogrzeb, który będzie mógł pobrać inny członek rodziny z ubezpieczenia zmarłego. Jedyny problem to synchronizacja czasu wypłaty zasiłku i pogrzebu. ZUS wypłaca pieniądze najwcześniej po miesiącu od złożenia dokumentów (aktu zgonu), a pogrzeb urządza się szybko. Jeśli pogrążona w żałobie rodzina nie ma w tym czasie do dyspozycji gotówki, musi skorzystać z pomocy finansowej. Na szczęście nie ma potrzeby zaciągania kredytu. Większość firm pogrzebowych w Polsce skłonna jest zorganizować pogrzeb za przekazanie im prawa do zasiłku. Wówczas to na rzecz tej firmy po upływie miesiąca ZUS przelewa należny zasiłek. Niektóre firmy są nawet skłonne do wypłacenia z góry rodzinie zmarłego pewnej kwoty z własnej kasy, jeśli wycena pogrzebu jest niższa niż wartość zasiłku. Gotówka okazuje się niezbędna, by opłacić pogrzeb w kościele (teoretycznie co łaska, ale często w parafiach obowiązuje nieoficjalny cennik) i wykupić miejsce na cmentarzu, jeśli rodzina nie dysponuje żadną kwaterą. Ceny kwater są zróżnicowane w całym kraju i ustala je indywidualnie zarządzający cmentarzem. Możliwość dysponowania miejscem przyznawana jest na określony czas (20 lat od ostatniego pochówku w przypadku grobu ziemnego) i prawo to podlega dziedziczeniu na takich samych warunkach, jak prawo do nieruchomości. Może się okazać, że nie możemy skorzystać z grobu rodzinnego, by pochować bliską osobę, bo z powodu nie uregulowanych spraw spadkowych wymagana jest zgoda wszystkich spadkobierców osób, które pierwotnie wykupiły miejsce. Jeśli kontakt ze spadkobiercami jest ograniczony (są za granicą, nie mamy ich aktualnego adresu) nie uda się wykorzystać grobu rodzinnego i trzeba będzie wykupić nową kwaterę na cmentarzu. Do tego dochodzi koszt usługi grabarza wykopanie lub wymurowanie grobu. Tradycyjnie, po pogrzebie urządza się spotkanie z najbliższą rodziną i raczej skromny poczęstunek zwany stypą lub konsolacją. Trzeba się liczyć z kosztem około 30 zł od osoby. Z reguły zasiłek wystarcza na sam pogrzeb. O czym warto pamiętać? Przede wszystkim należy potwierdzić prawo do zasiłku pogrzebowego w przypadku śmierci własnej lub bliskiej osoby. Jeśli nie podlega się ubezpieczeniu np. z powodu bezrobocia, pracy na umowę śmieciową, przerwy w zatrudnieniu i w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, to warto ustalić, kto z bliskiej rodziny jest ubezpieczony i będzie mógł nas pochować korzystając z własnego ubezpieczenia (nic przy tym nie tracąc!). Warto sprawdzić stan prawny grobu rodzinnego. Kto ma prawo nim dysponować? Kto może wyrazić zgodę na tzw. dochowanie do grobu kolejnej zmarłej osoby? Czy wszystkie opłaty na rzecz cmentarza zostały poniesione? Pamiętajmy, że firma pogrzebowa jest w stanie sfinansować pogrzeb z zasiłku, do którego prawo można jej przekazać w każdej chwili. Ostrożnie z chwilówkami Badania wskazują, że co szósty Polak skorzystałby z chwilówki, gdyby nieoczekiwanie znalazł się w trudnej sytuacji finansowej. Wynika to z niewystarczających oszczędności Polaków i z braku nawyku gromadzenia pieniędzy. Tylko 40 proc. z nas oszczędza, ale jedynie co dziesiąta osoba robi to regularnie. Oznacza to, że tylko stosunkowo mała grupa ma odłożone środki, które może przeznaczyć na niespodziewane wydatki. Dla wielu osób niebezpiecznym ratunkiem, gdy brakuje gotówki, pozostaje tzw. chwilówka. W sytuacji kryzysowej skorzystałoby z niej 16 proc. respondentów takie są wyniki badań Fundacji Kronenberga. Szybka pożyczka z niepewnego źródła nigdy nie jest dobrym rozwiązaniem, bo na skutek jej zaciągnięcia możemy niezwykle szybko wpaść w spiralę zadłużenia. Jest to tym bardziej prawdopodobne, że 19 proc. badanych przyznaje, że umowę takiej pożyczki czyta tylko pobieżnie. Sprzyjają temu okresy zwiększonych Ile to kosztuje? Stroje weselne młodych dostępne w specjalistycznych salonach mody ślubnej osiągają kosmiczne ceny. Hiszpańskie suknie kosztują powyżej 10 tys. zł za sztukę. Polskie nie schodzą poniżej 3 do 5 tys. zł. Ktoś to w ogóle kupuje? Zamówienia przyjmujemy z półrocznym wyprzedzeniem słyszymy w salonie. Opcja buwydatków w okolicy świąt, początku roku szkolnego czy podczas wakacji. Firmy oferujące szybkie pożyczki czy kasę od ręki albo z dowozem obiecują pierwszą pożyczkę za darmo i kuszą agresywnymi reklamami. Jednak prawdziwe koszty pożyczek ukrywają w zręcznie skonstruowanych umowach. Ich zapewnienia trafiają na podatny grunt przede wszystkim ze względu na niedostatki wiedzy finansowej Polaków. Często nie umiemy odróżnić instytucji pożyczkowej od banku, nie rozumiemy także mechanizmów produktów finansowych. Z badań Fundacji Kronenberga wynika, że nadal co piąty respondent uważa, że w momencie podpisywania umowy w banku nie jest w stanie obliczyć całkowitego kosztu kredytu gotówkowego lub stopy zwrotu z lokaty. Bo chociaż ponad jedna trzecia (35 proc.) ma świadomość, że firmy pożyczkowe nie zawsze przekazują nam wszystkie informacje dotyczące kosztów pożyczki, a ponad połowa (53 proc.) nie ufa instytucjom pozabankowym, to wciąż z nich korzystamy. Skąd zatem utrzymująca się popularność chwilówek? Ankietowani wskazują na szybsze uzyskanie pieniędzy niż przy ubieganiu się o kredyt w banku (54 proc.). Dalej mówią o minimum formalności (36 proc.) i o braku potrzeby udowadniania zdolności kredytowej (31 proc.). Chwilówka wydaje się wygodnym rozwiązaniem, przynajmniej dla niektórych. Aż 5 proc. osób, które kiedy skorzystały z takiej pożyczki, chce zrobić to ponownie, zaś przy wyborze firmy kierują się przede wszystkim wysokością comiesięcznej raty. Co jednak, jeśli w ich życiu zdarzy się coś nieprzewidzianego, jak wypadek czy utrata pracy? Odsetki od z pozoru niskiej pożyczki rosną lawinowo i ani się obejrzymy, jak będzie potrzebna kolejna pożyczka, by spłacić tę pierwszą. Niestety, choć wszechobecne slogany reklamowe mówią co innego, to pożyczka w instytucji pozabankowej jest zawsze bardzo ryzykowna i przed podpisaniem umowy warto poważnie się zastanowić, czy nas na nie stać. Ale najlepiej takich umów unikać! Dodatek specjalny do tygodnika lokalnego, przygotowany przez Biuro Reklamy Gazet Lokalnych, Żnin, ul Sądowa 4. Telefon: (52) Fax: (52) Wydawcy: Krzysztof Florczak, Marek Olejnik. Redakcja: Ewa Barlik Sławomir Ostrowski, Marianna Saska, Błażej Torański. Projekt graficzny: Anna Barlik, Jerzy Wójcik Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej

15 FO8 FO2 Darowizny i spadki reguły bezpieczeństwa Warto zadbać o uporządkowanie spraw finansowych w rodzinie i wśród najbliższych, zwłaszcza że zaniedbania miewają nieprzyjemne konsekwencje. Zdarzają się konflikty o spuściznę po rodzicach lub dziadkach, trudności z podziałem majątku lub dysponowaniem nim ze względu na brak odpowiednich upoważnień lub dokumentów. Czasem słyszymy o wysokich a możliwych do legalnego ominięcia podatkach od darowizny albo od sprzedaży rodzinnego mieszkania czy domu. A wystarczy zachować kilka podstawowych reguł bezpieczeństwa finansowego, aby nie martwić się o tzw. przysporzenia majątkowe, czyli o darowizny albo o spadki, i o ich opodatkowanie. 1. Wśród najbliższych obowiązuje zwolnienie podatkowe, ale Jeśli otrzymujemy darowiznę albo spadek od najbliższych, to nie musimy płacić żadnego podatku. Dla bliskiej rodziny (należącej do tzw. grupy zerowej, czyli dla małżonków, rodziców, dziadków, dzieci, wnuków, rodzeństwa, pasierbów, ojczyma i macochy) obowiązuje całkowite zwolnienie podatkowe i to bez względu na wysokość darowizny czy wartość spadku. Uzyskanie takiego zwolnienia podatkowego przez najbliższych wymaga czasem pewnych formalności w urzędzie skarbowym. Jeśli wartość spadków, darowizn (w tym prezentów) od tej samej osoby nie przekroczyła kwoty wolnej (9637 zł) w ciągu ostatnich pięciu lat, to nie powstaje obowiązek podatkowy. Jeżeli darowizna lub spadek od najbliższych mają większą wartość, wówczas można skorzystać z całkowitego zwolnienia podatkowego, niezależnego od wartości darowizny. Trzeba jednak w ciągu sześciu miesięcy od otrzymania darowizny lub spadku zawiadomić o tym naczelnika swojego urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2. 2. Darowizny pieniężne koniecznie trafiają na rachunek Przy darowiznach pieniężnych od najbliższych (szczególnie tych większych) należy koniecznie przekazać je na rachunek bankowy obdarowanego albo jego rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej. Obdarowany musi zatem posiadać swój rachunek w banku lub w SKOK, a darczyńca już niekoniecznie, byle wpłacił darowiznę na rachunek, a nie wręczał kwotę do ręki. Przepisy wymagają potwierdzenia przelewu albo dowodu przekazu pocztowego, że pieniądze rzeczywiście zostały przekazane. Nie wystarczy oświadczenie darczyńcy i obdarowanego. Brak potwierdzenia przelewu albo przekazu pocztowego będzie skutkował opodatkowaniem darowizny, która standardowo byłaby z niego zwolniona. W praktyce najbliżsi nie płacą podatku od prezentu, jednak przy prezentach o większej wartości trzeba pamiętać o złożeniu stosownego zeznania podatkowego. 3. Nie ma limitów w darowiznach dla najbliższych byle dopełnić formalności Najbliżsi (rodzice, dziadkowie, rodzeństwo itp.) z tzw. zerowej grupy mogą podarować nawet duże kwoty np. dziecku lub wnukowi na zakup mieszkania czy samochodu bez konieczności opłacania podatku przez obdarowanego. Przepisy nie wyznaczają żadnego limitu darowizny, byle tylko pamiętać o jej zgłoszeniu do urzędu skarbowego i o jej otrzymaniu na rachunek bankowy lub w SKOK. To obdarowany musi dopilnować tych formalności, bo to on uzyskał korzyść (np. przychody finansowe), którą może zainteresować się urząd skarbowy. 4. Obdarowany musi pilnować darowizn Obowiązek podatkowy spoczywa wyłącznie na obdarowanym i to do niego należy zgłoszenie otrzymania darowizny do urzędu skarbowego. Jeśli nie dopełni tych formalności, to trzeba będzie zapłacić podatek wraz z odsetkami. Najczęściej takie sytuacje zdarzają się przy postępowaniach dotyczących nieujawnionych źródeł przychodów. Podatnicy zwykle się wówczas tłumaczą, że majątek lub pieniądze otrzymali od najbliższej rodziny w formie prezentów, zwolnionych od opodatkowania. Urząd skarbowy sprawdza wtedy, czy zostały wykonane wszystkie formalności: zgłoszenie darowizny do urzędu, potwierdzenie przekazania środków itp. Przy darowiznach otrzymanych od innych osób (z I, II i III grupy podatkowej) trzeba pilnować, aby dary od tej samej osoby w ostatnich pięciu latach nie przekroczyły kwoty wolnej, wynoszącej 9637 zł dla I, 7276 zł dla II i 4902 zł dla III grupy. Jeśli kwoty są wyższe, wówczas należy złożyć zeznanie podatkowe w ciągu miesiąca od otrzymania darowizny. 5. Warto potwierdzić nabycie spadku Nie ma prawnego obowiązku stwierdzania nabycia spadku i jego podziału między spadkobierców, choć na ogół takie formalności się przydają. Czasem trzeba zaktualizować dokumentację (np. wpis w księdze wieczystej odziedziczonej nieruchomości, dowód rejestracyjny pojazdu) i wówczas przydaje się orzeczenie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku bądź akt notarialny poświadczający dziedziczenie. Szybkie uregulowanie potwierdzenia praw do spadku leży w interesie wszystkich spadkobierców. Prowadzenie takiego postępowania za kilka czy kilkanaście lat stworzy wiele problemów. Najczęściej bezpośredni spadkobiercy zgadzają się, jak rozporządzać majątkiem np. po rodzicach lub dziadkach, ale już ich następcy (spadkobiercy, obdarowani) mogą mieć różne zdania na ten temat i niejednokrotnie dochodzi wtedy do sporów. 6. Podział spadku niekoniecznie w sądzie Także podziału spadku nie trzeba koniecznie przeprowadzać, bo każdy spadkobierca staje się współwłaścicielem masy spadkowej. A współwłasność, tak jak wspólność majątku spadkowego, może trwać dowolny okres. Doświadczenia praktyczne nakazują unikanie zwłoki w przeprowadzeniu działu spadku. Po jego wykonaniu każdy spadkobierca staje się wyłącznym właścicielem konkretnych składników majątku (rzeczy, praw i środków) i dysponuje nimi bez ograniczeń, czego nie mógłby uczynić przy współwłasności. Do podziału spadku nie jest potrzebny sąd, bo można to zrobić w formie umowy. Gdy jednak w skład spadku wchodzi nieruchomość, to konieczne jest też zniesienie współwłasności w formie aktu notarialnego. Podział sądowy powinien obejmować cały spadek. Podział umowny może objąć cały spadek albo jego część. Opłata sądowa od postępowania w sprawie podziału spadku wynosi 500 zł. Gdy spadkobiercy złożą zgodny wniosek podziału, tylko 300 zł. Jeśli podział spadku jest połączony ze zniesieniem współwłasności, to opłata sądowa wynosi odpowiednio 1000 zł albo 600 zł (przy zgodnym wniosku spadkobierców). Podział spadku u notariusza jest na pewno szybszy, choć najprawdopodobniej będzie znacznie droższy niż sądowy. KRZYŻÓWKA EKONOMICZNA Rozwiązania proszę przesłać na Wśród autorów poprawnych odpowiedzi rozlosujemy nagrody książkowe. 2 Poziomo: 1 1 radosne przyjęcie 4 zapuka do dłużnika 7 dach nad głową 8 możesz zapłacić mniej 10 plan wydatków 11 nagroda finansowa 13 odłożone pieniądze 14 drogowa lub skarbowa 15 inwestycja w wiedzę 16 europejska kasa dla rolników 18 drobne dla dzieci 22 sprzedaż po kawałku 23 zgłoszenie wady towaru 24 opłata za mieszkanie 25 podatek PIT 26 bezpieczne miejsce dla oszczędności 28 zabezpieczenie spłaty pożyczki Pionowo 2 darowizna po śmierci 3 odpisy od podatku 5 wydatki na bieżące potrzeby 6 odwrotność przychodów 8 lokata lub ozdoba 9 towary do spożycia 12 niebezpiecznie rośnie, gdy nie spłacasz kredytu 14 wynagrodzenie za pracę 17 kredyt na mieszkanie 19 karta do portfela 20 najdroższa pożyczka na telefon 21 zaciągasz je w banku lub SKOK 22 potwierdzenia zapłaty 27 ZUS dla rolników Odczytaj hasło: szare pola od 1 do

16 DO ŚWIATA z Aspirantem Fortuną FINANSÓW Pieniądze dla każdego Nr 3 kwiecień 2015 Jak pomnażać pieniądze? Biblijna przypowieść o talentach dotyczy także pieniędzy. Posiadane talenty można zmarnować, albo pomnożyć. Większość ludzi gubi się wśród ogromnej różnorodności ofert i zawiłości instrumentów finansowych służących do pomnażania pieniędzy. Jak odnaleźć się w świecie finansów, by możliwie najlepiej zainwestować swoje środki? Czy podejmować ryzyko, związane z bardziej agresywnym pomnażaniem środków, czy lepiej zachować się konserwatywnie i lokować pieniądze tam, gdzie zyski nie są może największe, ale w miarę pewne, a ryzyko straty minimalne? Kogo pytać o radę i czy wszystkim doradcom można zaufać? Przede wszystkim trzeba pogodzić się z tym, że nie ma idealnych doradców. Są oczywiście fachowcy, którzy dysponują przydatną wiedzą, zwłaszcza z zakresu statystyki. Potrafią wskazać inwestycje, które najprawdopodobniej przyniosą zyski. Swoje analizy opierają na informacjach z przeszłości, co pozwala im zakreślać tzw. trendy. Takie prognozy czasem się sprawdzają, ale nie zawsze. Można też samemu opanować tę wiedzę i samodzielnie prognozować, czy lepsze wyniki osiągnie się kupując akcje spółek, a jeśli tak, to których, czy np. lokując pieniądze w banku? Na propozycję zainwestowania w akcje, fundusze lub na lokacie bankowej większość ludzi udziela prostej odpowiedzi: ale ja nie mam pieniędzy! To oczywiście może być prawda, jednak najczęściej sądzimy, że inwestowanie wymaga dużych pieniędzy. Tymczasem plan pomnażania majątku można rozpocząć od każdej kwoty. Przecież w portfelu zazwyczaj brzęczy moneta, pod domem stoi samochód, a posiadane mieszkanie najczęściej jest własnościowe. Nie każdy obywatel świata ma takie zasoby. Po głębszym zastanowieniu, okazuje się, że brak pieniędzy wynika z tego, że zostały zamrożone. Oto kilka zasad, których warto się trzymać, by pomnażać pieniądze. Gotówka jest nam potrzebna tylko na bieżące potrzeby i nie powinna leżeć w tej samej przegródce, co np. pieniądze na większe wydatki np. telewizor czy wakacje. W portfelu wystarczy mieć kwotę pozwalającą na codzienne zakupy, ale już nie tygodniowe. Pozostałe pieniądze trzymamy w banku na rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym tzw. ROR. Ale też nie większe, niż na pokrycie miesięcznych kosztów i zobowiązań (do kolejnej wypłaty), bo oprocentowanie ROR-ów jest najniższe. Oprócz ROR mamy w banku rachunek oszczędnościowy, gdzie lokujemy każdą nadwyżkę finansową, tu odkładamy pieniądze na planowane większe wydatki. Oprocentowanie tych środków jest nieco wyższe niż ROR. Każdą większą kwotę (np. ze sprzedaży nieruchomości, ekstra premię, spadek, dodatkowy dochód), która nie została zaplanowana w niezbędnych wydatkach na najbliższe miesiące inwestujemy według własnego planu. Zazwyczaj zaczynamy od lokaty długoterminowej w banku, jest to bowiem najprostszy i najpewniejszy, choć nie zawsze najbardziej opłacalny sposób. Lokata zapewni nam możliwie najwyższe oprocentowanie wkładu w banku. Potem dołączamy bardziej wyrafinowane sposoby inwestowania, których jest ogromna paleta od akcji po nieruchomości. Wykorzystuj konkurencję między bankami Początkujący inwestorzy wszystkie rachunki otwierają zwykle w tym samym banku. Nie ma takiej potrzeby. Duża konkurencja na rynku bankowym zachęca do szukania najkorzystniejszej oferty, czyli możliwie najwyżej oprocentowanych lokat w różnych bankach. Tak samo robimy z kredytami. Nie zawsze oferta własnego banku, czyli tego, w którym mamy podstawowy rachunek jest najlepsza. Warto porównać kilka ofert, o czym piszemy w dalszej części dodatku. Porównywanie opłacalności poszczególnych inwestycji może stać się tak pasjonujące jak rozgrywki sportowe. Zwłaszcza kiedy oprócz wyliczenia stopy zwrotu skorygujemy osiągnięte efekty o inflację. Przy wysokiej inflacji nawet wysokie oprocentowanie rocznej lokaty bankowej może oznaczać stratę dla inwestora. Przy niskiej inflacji, albo tak jak to ma miejsce obecnie przy deflacji nawet niewielkie oprocentowanie może być bardzo atrakcyjne dla wartości naszego portfela. Obecnie oprocentowanie lokat bankowych jest na poziomie około 2 proc. rocznie. Wydaje się, że to bardzo mało. Tymczasem okazuje się, że przy deflacji takie oprocentowanie lokaty złotówkowej w skali roku daje całkiem dobry efekt. Odsetki uzyskane z lokat z nawiązką chronią posiadany kapitał przed inflacją i to nawet po uwzględnieniu podatku od dochodów kapitałowych, który trzeba zapłacić. Jak wynika z analizy przedstawionej w portalu obserwatorfinansowy.pl, ostatnie dwa lata pomimo malejących stóp procentowych są pod względem zysków szczególnie korzystne dla właścicieli lokat bankowych. Gdyby na przykład depozyt kończył się w styczniu 2015 roku, to lokata założona rok wcześniej na 2,6 proc. dałaby realny zarobek na poziomie 3,4 proc. (nawet po uwzględnieniu podatku). Wszystko za sprawą deflacji, która w styczniu 2015 r. według GUS wyniosła 1,3 proc. Gdyby w kolejnych miesiącach 2015 r. deflacja zaczęła zmieniać się w inflację, a w grudniu 2015 r. wskaźnik wzrostu cen wyniósłby 1 proc., to i tak w najbliższych miesiącach zyskiwalibyśmy. Może zatem już dziś warto przyjrzeć się, w co inwestować pieniądze? Bankowy Fundusz Gwarancyjny Depozyty zgromadzone we wszystkich bankach i w SKOK z siedzibą na terytorium Polski są chronione przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny. BFG w przypadku zawieszenia działalności banku i ustanowienia zarządu komisarycznego oraz złożenia wniosku o ogłoszenie jego upadłości gwarantuje w całości wypłatę depozytów, których kwota nie przekracza równowartości w złotych euro Kwota gwarantowana obliczana jest od sumy środków pieniężnych ulokowanych na wszystkich rachunkach (np. lokatach terminowych, rachunkach bieżących, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych) jednej osoby w danym banku. W przypadku rachunku wspólnego, każdemu z posiadaczy przysługuje odrębna kwota gwarancji. W naszym dodatku przeczytacie: Lokaty bankowe dla każdego FO2 Co zrobić, aby zarobić, gdy mamy kilka tysięcy złotych oszczędności, a nie chcemy nadmiernie ryzykować. W takiej sytuacji najlepiej sprawdzają się lokaty bankowe. Przegląd lokat bankowych i rachunków oszczędnościowych dostępnych w różnych bankach. Banki blisko ludzi FO2 W Polsce działa ponad 500 banków spółdzielczych. Są mocno związane z lokalnymi społecznościami, a ich klientami są najczęściej firmy i osoby z sąsiedztwa. Kameralne placówki są bardziej przyjazne niż globalne korporacje bankowe. Niższe oprocentowanie, wyższe prowizje FO3 Kredyt na zakup mieszkania lub domu to decyzja na wiele lat. Dlatego trzeba ją podejmować na podstawie rzetelnej wiedzy o warunkach kredytowania w różnych bankach, o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania (RRSO), prowizjach, zmianie wysokości rat, karencjach i możliwościach wcześniejszej spłaty. Koszyki finansowe Jana i Stefana F05 Dwaj bracia włożyli pieniądze uzyskane ze sprzedaży gospodarstwa rolnego w różne, mniej lub bardziej ryzykowne koszyki inwestycyjne. Porównanie ich zysków po pięciu latach pokazuje skuteczność przyjętych strategii. Strzeżcie się piramid FO6 Aspirant Fortuna ostrzega przed piramidami finansowymi, które występują w różnych krajach i są niemal tak stare, jak gospodarka. W sidła oszustów wpadają także osoby wykształcone, menedżerowie i celebryci, jak to się zdarzyło niedawno w USA. Fundusze mają ofertę dla wszystkich FO7 W towarzystwach funduszy inwestycyjnych (TFI) możemy zarobić lepiej niż w bankach, ale zdarzają się też straty. Dlatego warto się merytorycznie przygotować. Inwestycje przez TFI nie pozwalają jednak na samodzielny wybór tego, co znajdzie się w naszym portfelu. Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej

17 FO2 Gdzie trzymać pieniądze? Lokaty bankowe dla każdego Mamy kilka tysięcy złotych oszczędności: co zrobić, aby nie stracić, a zarobić. Banki oferują różne produkty depozytowe, gdzie można ulokować nadwyżkę finansową. Wybór lokaty terminowej, progresywnej lub konta oszczędnościowego powinien zależeć od naszych potrzeb i możliwości. Systematyczne odkładanie nawet niewielkich kwot to cenny nawyk. Najprostszym sposobem zmobilizowania się do oszczędzania jest wyznaczenie sobie konkretnego celu np. zbieranie na wycieczkę. Zgromadzone oszczędności dają możliwość nabycia rzeczy, na których kupno nie możemy sobie pozwolić z pensji. Najbardziej popularnym produktem oszczędnościowym jest lokata bankowa. Depozyt w banku można założyć bez wychodzenia z domu przez internet lub aplikację mobilną, wydać dyspozycje przez telefon lub tradycyjnie w placówkach banku. Banki oferują różne rodzaje lokat: terminowe standardowe, progresywne czy strukturyzowane. Zgromadzone na nich środki mają gwarancje BFG do równowartości 100 tys. euro. Nowi dostają więcej W zależności od potrzeb lokatę możemy założyć na różne okresy: od 1 dnia do 5 lat. Banki oferują lokaty np. na 2, 5, 9 miesięcy czy kilka dni. Depozyty z najwyższym oprocentowaniem skierowane są przede wszystkim do nowych klientów banku lub dotyczą nowych środków finansowych. Dodatkowo górne oprocentowanie dotyczy niewielkich kwot tys. zł. Zanim skuszą nas procenty, warto dokładnie przeczytać warunki uzyskania stosunkowo wysokiego oprocentowania. Wadą lokaty terminowej jest utrata odsetek po zerwaniu depozytu przed okresem zdeponowania. Jeżeli podejrzewamy, że będziemy musieli rozwiązać lokatę przed czasem, to lokata progresywna nie wydaje się dobrym pomysłem. W przypadku zerwania tej lokaty przed czasem uzyskamy niskie odsetki, bo lokata progresywna ma najwyższe odsetki pod koniec. Mechanizm lokaty progresywnej pozwala na wypłatę odsetek nawet przy zerwaniu depozytu przed terminem zapadalności. Zerwanie lokaty progresywnej nie wiąże się z utratą odsetek, zostaną one wypłacone za każdy miesiąc jej utrzymania według obowiązującej w danym miesiącu stopy procentowej. Najniżej oprocentowane są depozyty w pierwszych miesiącach lokowania oprocentowanie wynosi od 0,5 do 3 proc. w skali roku, najwyżej w ostatnim miesiącu gdzie sięga 7 proc. rocznie. Banki oferują lokaty progresywne o różnych terminach od 2 do nawet 36 miesięcy. Jak zostać rentierem Jeśli posiadamy znaczną kwotę gotówki możemy zdecydować się na lokatę rentierską. Produkt ten umożliwia korzystanie z bieżących odsetek po konkretnym okresie np. miesiąca, kwartału. Odsetki są przekazywane na rachunek posiadacza lokaty, a nie kapitalizowane (czyli dodawane do lokaty), jak w przypadku tradycyjnych produktów oszczędnościowych. Minimalna kwota potrzebna do założenia lokaty tego typu wynosi 1000 zł, ale zakładanie lokaty ma sens przy znacznie wyższych kwotach, kiedy wypłacane odsetki są wsparciem dla budżetu domowego. Lokaty złożone Maksymalne oprocentowanie lokaty terminowej wynosi 5 proc. w skali roku. Trochę więcej można zrobić na lokatach z funduszem. Lokata ta składa się z tradycyjnego depozytu, na który trafia określona część środków, oraz inwestycji pozostałej kwoty w fundusze inwestycyjne. Wyniki są różne w zależności od tego, w jaki fundusz zainwestujemy. W ofercie banków pojawiają się jeszcze lokaty strukturyzowane. Są one złożone z co najmniej dwóch instrumentów finansowych, które można podzielić na dwie części: oszczędnościową oraz inwestycyjną. Część kapitału lokowana jest w bezpieczne instrumenty (np. obligacje skarbowe), zaś pozostała część jest inwestowana w produkty finansowe o wyższym przewidywanym zysku, ale też o większym ryzyku. Każda lokata strukturyzowana opiera się o ustaloną strategię np. wzrost kursu euro do dolara. Jeżeli ktoś nie rozumie, co się dzieje z częścią inwestowaną ryzykownie, to lepiej niech nie zakłada lokaty strukturyzowanej. Jeśli po zakończeniu lokaty okaże się, że instrument, w który inwestowaliśmy, osiągnie pożądany poziom, to otrzymamy wyższy zysk. Natomiast jeśli strategia się nie powiedzie, to zyskamy ustalone odsetki od lokaty i jedynie zwrot kapitału z części inwestycyjnej. Oszczędności na kontach Banki blisko ludzi Konta oszczędnościowe to rozwiązania dla osób, które chcą oszczędzać, ale nie chcą zamrażać gotówki na dłuższy czas. Jest to połączenie zwykłego rachunku bankowego i lokaty terminowej. Pieniądze zawsze można wypłacić z rachunku bez utraty odsetek. Trzeba jednak sprawdzić, czy bank nie pobiera opłaty za przelew lub wypłatę gotówki z konta. Średnie oprocentowanie kont oszczędnościowych wynosi 1,6 proc. w skali roku. Konta oszczędnościowe są oprocentowane według zmiennej stopy procentowej, co oznacza spadek oprocentowania wraz z niższą wysokością podstawowych stóp procentowych. Większość banków stosuje oprocentowanie progresywne w zależności od zdeponowanej kwoty. Przeważnie górna granica oprocentowania dotyczy nowych środków na koncie, czy kwoty do tys. zł lub powyżej tys. zł. Na wyższe oprocentowanie mogą także liczyć nowi klienci banku. Wybierając konto oszczędnościowe, trzeba sprawdzić warunki otwarcia rachunku. Chociaż większość banków nie pobiera miesięcznych opłat za prowadzenie konta oszczędnościowego, to zdarzają się wyjątki. PKO BP pobiera 1 zł miesięcznie, a bank Credit Agricole 4 zł. W Citibanku opłata wynosi 20 zł, chyba że na konto trafi wynagrodzenie w wysokości 2 tys. zł i w miesiącu zostaną wykonane transakcje bezgotówkowe kartą na łączną sumę minimum 500 zł. Drugim warunkiem, stawianym przez bank jest posiadanie ROR-u w danym banku. Większość banków pobiera od klientów opłatę za wypłatę gotówki z konta albo za przelew i to nieważne, czy realizujemy przelew zewnętrzny czy wewnętrzny. Zazwyczaj pierwszy przelew w miesiącu jest bezpłatny, ale pozostałe operacje mogą kosztować nawet 15 zł za przelew czy wypłatę gotówki. Są banki, które nie pobierają opłaty za przelewy między własnymi rachunkami. Daje to możliwość bezpłatnego przelewu pieniędzy z własnego konta oszczędnościowego na ROR, a co za tym idzie darmową wypłatę gotówki z rachunku. Wśród ofert są konta, z których można wykonać tylko przelewy wewnętrzne, czyli na drugie konto w tym samym banku. W całej Polsce jest ich ponad 500. Działają lokalnie, dlatego w swoich nazwach mają najczęściej nazwę miasta lub regionu. Zżyły się ze swoimi społecznościami, a ona z nimi, także dlatego, że są spółdzielniami, które prowadzą działalność bankową. Historia bankowości spółdzielczej sięga późnego średniowiecza. Współtworzone przez lokalną ludność kasy pożyczkowe przez wieki zajmowały się finansowaniem rolnictwa, rzemiosła, mieszczaństwa. Do dzisiaj we Włoszech działają banki założone przez spółdzielnie jeszcze w XIII wieku. W Polsce początki bankowości spółdzielczej przypadły na koniec XVI w., gdy powstała Ostrołęcka Fundacja Taniego Kredytu, działająca na zasadach współdziałania i samopomocy. Czym różnią się polskie banki spółdzielcze od dużych bankowych instytucji komercyjnych? Przede wszystkim banki spółdzielcze to polski kapitał, dlatego korzystając z ich usług jesteśmy pewni, że wspieramy polską bankowość. Produkty bankowe: lokaty, konta bankowe, najróżniejsze kredyty, jak również udogodnienia, takie jak sieć placówek, bankomaty, karty płatnicze, bankowość internetowa, są takie same jak w innych bankach. Oferty poszczególnych banków spółdzielczych mogą się nieznacznie różnić, bo każda placówka sama kalkuluje opłacalność swoich produktów. Klientami banków spółdzielczych najczęściej są firmy i osoby z sąsiedztwa, które lepiej się czują w kameralnej placówce niż w przedstawicielstwie globalnej korporacji bankowej. Z powodu znajomości klienta, ale też uwarunkowań kulturowych regionu, negocjacje warunków przy SPÓŁDZIELCZY zaciąganiu kredytów przebiegają sprawniej i szybciej, a decyzje są podejmowane na miejscu. Klienci banków spółdzielczych zazwyczaj sumiennie i terminowo spłacają swoje zobowiązania. Wiąże się to z silnym poczuciem lojalności wobec swojego banku, ale też z obawą, by informacje o nierzetelności klienta nie przedostały się do miejscowej opinii publicznej. To sprawia, że większość operacji banków spółdzielczych stanowią transakcje niskiego ryzyka. Banki spółdzielcze dostosowują też ofertę kredytową do potrzeb lokalnego rynku oferując np. specjalne kredyty inwestycyjne dla rolników. Polskie banki spółdzielcze są zrzeszone w dwóch grupach bankowych. Bank Polskiej Spółdzielczości SA zrzesza ponad 350 banków, a Spółdzielcza Grupa Bankowa SA 151 banków. Niezrzeszony pozostał jeszcze Krakowski Bank Spółdzielczy, który ma 76 placówek. Większe grupy pozwalają relatywnie małym bankom na zawieranie większych transakcji, są też dobrym zapleczem do prowadzenia wspólnych inwestycji rozwojowych np. w systemy komputerowe. Lokaty w bankach spółdzielczych są objęte gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego na takich samych zasadach jak w przypadku banków komercyjnych i SKOK.

18 FO3 Z Aspirantem Fortuną Skąd wziąć pieniądze? Kredyt hipoteczny Niższe oprocentowanie, wyższe prowizje Zanim wybierzesz kredyt, przejrzyj uważnie warunki jego udzielania oraz tabele prowizji i opłat. Gdy masz problem ze spłatą zobowiązań, nie zwlekaj i udaj się do banku negocjować nowe warunki. Zanim zdecydujemy się na zaciągnięcie kredytu na zakup mieszkania lub domu, warto przejrzeć ofertę kilku banków. Trzeba zwrócić uwagę nie tylko na oprocentowanie kredytu i dodatkowe koszty, a także na warunki uzyskania określonego oprocentowania. Nie ma nic za darmo, niższe oprocentowanie może oznaczać wyższą prowizję od kredytu lub konieczność założenia ROR-u w banku, wraz z zadeklarowaniem wpłaty wynagrodzenia na konto. Obecnie oprocentowanie kredytów hipotecznych waha się od 2,7 do 5 proc. w skali roku. Banki pobierają maksymalnie 4 proc. prowizji za udzielenie kredytu. Obecnie wszystkie banki wymagają minimum 10 proc. wkładu własnego. Okres kredytowania wynosi lat. Dla kredytów do kwoty 80 tys. zł bank nie pobiera opłaty za ich wcześniejszą spłatę. W przypadku, gdy kredyt przekracza tę kwotę w zależności od banku taka opłata jest pobierana przez 3 do 5 pierwszych lat kredytowania, w wysokości do 3 proc. nadpłacanej kwoty (choć zdarzają się banki, które jej w ogóle nie pobierają). W niektórych bankach można zapłacić za spłatę powyżej określonego poziomu np. 30 proc. wielkości kredytu. Poszukując oferty kredytowej, warto przyjrzeć się tabeli opłat i prowizji, gdyż niskie marże bank może sobie rekompensować wysokimi prowizjami np. za inspekcję budowlaną. Koniecznie trzeba zwrócić uwagę na rzeczywistą roczną stopę oprocentowania (RRSO), która uwzględnia dodatkowe koszty kredytu. Odzwierciedla ona rzeczywisty koszt kredytu. W związku z wejściem w życie tzw. rekomendacji S, nie możemy już zaciągnąć kredytu w walucie obcej, jeśli uzyskujemy dochody w złotych. Oznacza to, iż kredyt walutowy otrzyma tylko osoba zarabiająca w danej walucie lub w walucie, w której osiąga się najwyższy przychód. Problemy finansowe Problemy ze spłatą kredytów nie zawsze muszą oznaczać najgorszy wariant dla kredytobiorcy. Jeśli w porę zawiadomimy bank, możemy uniknąć przykrych konsekwencji. Bank nie naliczy nam odsetek karnych, nie będziemy płacić za kolejne monity. W chwili pierwszych trudności warto udać się do banku i porozmawiać z doradcą. Bank może na kilka sposobów pomóc nam w spłacie kredytu. Najskuteczniejszą, ale krótkotrwałą opcją jest zastosowanie karencji w spłacie kapitału kredytu lub kapitału i odsetek. Przez kilka miesięcy osoba posiadająca kredyt może spłacać jedynie odsetki od kwoty aktualnego zadłużenia. W niektórych bankach istnieje możliwość całkowitego niepłacenia 1 3 rat raz na kilka lat. W takim wypadku nie spłacone raty mogą być doliczone do wszystkich kolejnych. Następuje ponowne wyliczenie rat w pozostałym okresie kredytowania, lub istnieje możliwość wydłużenia okresu kredytowania o czas trwania tzw. wakacji, a raty pozostają na dotychczasowym poziomie. Jeśli ratuje nas rata niższa o kilkaset złotych, to można wydłużyć okres kredytowania. Przy kredycie w wysokości 200 tys. zł o oprocentowaniu 4 proc., spłacanym przez 20 lat w ratach równych, wydłużenie okresu kredytowania o 5 lat spowoduje obniżenie raty kredytu o 157 zł, a o 10 lat o 257 zł miesięcznie. Kolejnym sposobem jest zmiana typu rat z malejących na równe. Posługując się powyższym przykładem (kredyt 200 tys. zł, oprocentowanie 4 proc., na 20 lat) w przypadku kredytu w ratach malejących pierwsza rata wynosi 1500 zł, a w ratach równych 1212 zł. Przy tym zrównanie raty nastąpi dopiero przy 100 racie. Różnica w pierwszym roku spłacania wynosi prawie 300 zł miesięcznie. Jeśli wynagrodzenie osoby spłacającej kredyt przestaje wystarczać na obsługę zadłużenia, można wnioskować o przyłączenie współkredytobiorcy. O kredyt hipoteczny w niektórych bankach mogą wspólnie wnioskować nawet 4 osoby. Zabezpieczyć się przed kłopotami wynikającymi z utraty pracy można także poprzez wykupienie opcjonalnego pakietu ubezpieczeń obejmującego: ubezpieczenie na wypadek utraty pracy, całkowitej niezdolności do pracy, na wypadek pobytu w szpitalu/hospitalizacji i assistance medyczny. W praktyce to ubezpieczenie wiąże się z wieloma obostrzeniami i trzeba uważnie czytać, na czym polega. Pakiet można wykupić w czasie spłaty kredytu. Jego koszt wynosi od 0,25 do 1,5 proc. kwoty kredytu rocznie, czyli dość dużo w stosunku do oferty. Skorzystanie z powyższych rozwiązań zazwyczaj wiąże się z koniecznością podpisania aneksu do umowy kredytu. Opłata za aneks wynosi od 50 do nawet 500 zł w zależności od banku. Refinansowanie zobowiązania Jeszcze innym wyjściem z kredytowego pata jest połączenie wszystkich zobowiązań w jedno, co wydłuży okres kredytowania i obniży miesięczne koszty. Efektem obniżenia miesięcznych rat są wyższe odsetki, jakie należy zapłacić w całym okresie kredytowania. Skonsolidować można wszystkie zobowiązania np. kredyt samochodowym, gotówkowy, kredyt w ROR czy zadłużenie na kartach kredytowych. W niektórych bankach możemy uzyskać dodatkową gotówkę na dowolny cel. Tu też trzeba uważnie przyjrzeć się ofercie banków. Nowy bank za udzielenie kredytu może pobrać wysoką prowizję, co może obniżyć opłacalność całej transakcji. Ponadto nasz obecny bank, w którym mamy już kredyt, jaki chcemy zrefinansować, może pobrać opłatę za jego wcześniejszą spłatę. W takim przypadku refinansowanie kredytu nie zawsze się opłaci. Problem ze spłatą, co proponują banki: zawieszenie spłaty kapitału lub rat na ustalony czas wakacje kredytowe czasowe obniżenie raty wydłużenie okresu kredytowania zmiana rat z malejących na równe dołączenie do kredytu dodatkowej osoby zmiana terminu płatności. Zanim podpiszesz umowę 1. Bank udzieli kredytu tylko wtedy, gdy uzna, że masz tzw. zdolność kredytową, czyli jesteś w stanie spłacić zadłużenie w terminie i w wysokości określonej w umowie. 2. Bank będzie chciał wiedzieć, czy jesteś rzetelnym dłużnikiem. Dlatego sprawdzi to w Biurze Informacji Kredytowej. 3. Zaciągnięty kredyt będziesz spłacać w ratach równych lub malejących. Bank zsumuje kwotę kredytu i odsetek, a następnie zestawi z twoimi dochodami i podzieli wynik przez liczbę rat. Zanim kupisz działkę Dla działki budowlanej są wydane warunki zabudowy lub istnieje obowiązujący miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Dokumenty te określają takie parametry jak: powierzchnia zabudowy, liczba kondygnacji, linie zabudowy i wiele innych. Sprzedający powinien przedstawić zaświadczenie Urzędu Gminy, z którego wynika, że dla działki jest plan lub są wydane warunki zabudowy. Zdolność kredytowa Podstawą do wyliczenia zdolności kredytowej jest stałe wynagrodzenie. Najlepiej mieć etat i umowę o pracę na czas nieokreślony. Bank przejrzy naszą historię kredytową, a także przeanalizuje ponoszone wydatki. Wszelkie zobowiązania, kredyty, zadłużenie na karcie kredytowej czy podżyrowane pożyczki obniżają zdolność kredytową. Od dochodów bank odejmie wszystkie stałe wydatki: opłatę za czynsz, samochód, szkołę, przedszkole dziecka etc. Po odjęciu wszystkich kosztów i raty kredytu, powinno nam zostać minimum zł (w zależności od banku i liczby osób w rodzinie) dochodu na osobę. W przypadku niższych dochodów możemy mieć problemy ze spłatą zobowiązań kredytowych. Kredyty walutowe Kredyty hipoteczne we frankach szwajcarskich stanowią teraz gorący temat. Refinansowanie kredytu jest aktualnie nieopłacalne. Powód? Osłabienie złotego wobec franka oznacza zadłużenie znacznie wyższe od kwoty pożyczonej kilka lat temu. Zrefinansowanie takiego kredytu, podobnie jak jego przewalutowanie, będzie oznaczało brak możliwości obniżenia tego zadłużenia w sytuacji, gdy złoty umocni się względem euro czy franka szwajcarskiego. Rata kredytu w złotych będzie jeszcze wyższa, co może oznaczać brak zdolności kredytowej do uzyskania kredytu w złotych. Sposobem na problemy ze spłatą zobowiązań w walucie obcej jest kupno waluty w innym banku albo w kantorze. Możemy oszczędzić nawet kilkadziesiąt złotych miesięcznie, jeśli walutę będziemy nabywać samodzielnie, a nie w swoim banku, często po bardzo wysokich kursach sprzedaży. Kredyty gotówkowe to najpopularniejsza usługa bankowa. Ich oprocentowanie roczne jest zróżnicowane w zależności od banku, kwoty kredytu i dotychczasowej historii kredytowej klienta. Dlatego zawsze trzeba je porównywać. Kredyty samochodowe są zaciągane z konkretnym przeznaczeniem na zakup nowego auta. Nie są obecnie bardzo popularne, bowiem wartość samochodu radykalnie spada w czasie kiedy trzeba go spłacać. Koszt takiego kredytu to ponad 10% rocznie, ale banki pobierają też wysokie, kilkuprocentowe prowizje za udzielenie kredytu, co oznacza, że realnie kredyt kosztuje nawet proc. rocznie (RRSO). Kredyty konsolidacyjne są przeznaczone na spłatę pozostałych kredytów zaciągniętych w różnych bankach. Oprocentowanie w lutym 2015 r. wynosiło około 12 proc. Spłata kredytu jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem, stąd rzeczywisty jego koszt (RRSO) przekracza 20 proc. w skali roku. RRSO rzeczywista roczna stopa procentowa pozwala na porównywanie kosztów kredytów w bankach i firmach pożyczkowych. Oprócz oprocentowania w skali roku uwzględnia także pozostałe koszty kredytu np. prowizje, opłaty, ubezpieczenia, koszty usług dodatkowych niezbędnych do uzyskania kredytu.

19 Akcja społeczna: Sprawdź, zanim podpiszesz! Chociaż maksymalne nominalne oprocentowanie pożyczek wynosi obecnie 10 proc., to wiele firm pożyczkowych oferuje produkty, których rzeczywista roczna stopa oprocentowania może przekraczać tysiące procent. Dlatego też nierozważne podpisanie umowy o szybką i łatwą pożyczkę może prowadzić do utraty dorobku całego życia i rodzinnych dramatów. FO2 FO4 Dziedziczenie gospodarstwa rolnego Od 2001 r. gospodarstwa rolne dziedziczy się na zasadach ogólnych, takich samych jak każdą nieruchomość. Wcześniej istniał dodatkowy wymóg, wyłączający z możliwości dziedziczenia osoby, które nie posiadały formalnych kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa. Oznacza to, że bracia Stefan i Jan, po śmierci ojca stali się posiadaczami jego majątku. FO3 FO5 Z Aspirantem Fortuną Koszyki finansowe Jana i Stefana Trwa akcja społeczna Nie daj się nabrać. Sprawdź, zanim podpiszesz!, współorganizowana przez siedem instytucji publicznych: Bankowy Fundusz Gwarancyjny, Komisję Nadzoru Finansowego, Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Sprawiedliwości, Narodowy Bank Polski, Policję oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Bohaterem kampanii jest pani Krystyna, która przed świętami zdecydowała się na zaciągnięcie pożyczki w wysokości czterech tysięcy złotych. Na stronie kampanii można śledzić, jak każdego dnia rośnie jej dług, a wraz z nim stres i frustracja. Za pomocą witryny kampanii można zapoznać się z podstawowymi informacjami na temat bezpieczeństwa na rynku finansowym, poznać cztery zasady bezpiecznych pożyczek, użyć kalkulatorów finansowych, dowiedzieć się, jak niebezpieczne kruczki prawne stosowane są w umowach, oraz uzyskać dostęp do podstawowych aktów prawnych. Z kontroli przeprowadzonej w 2013 roku przez UOKiK wynika m.in., że dla części firm pożyczkowych głównym źródłem przychodów nie były odsetki od udzielonych pożyczek, ale różnego rodzaju prowizje i opłaty ponoszone przez konsumentów, które niekiedy nie były zwracane nawet w sytuacji odmowy udzielenia pożyczki. Podmioty świadczące usługi pośrednictwa kredytowego oraz firmy pożyczkowe nie są w Polsce objęte nadzorem KNF i nie muszą mieć licencji, aby prowadzić działalność. Nie istnieje ponadto wymóg ich rejestracji, stąd trudno precyzyjnie określić ich liczbę. Szacunki Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych, skupiającej tylko część firm pożyczkowych, wskazują że firmy te udzieliły w 2013 roku kredytów konsumenckich i pożyczek o wartości 2,7 miliarda zł, a wartość ich należności z tego tytułu wyniosła na koniec roku 3,1 miliarda zł. Firmy pożyczkowe specjalizowały się w udzielaniu pożyczek na niskie kwoty i na krótkie terminy. Średnia wartość pożyczki udzielonej przez firmy pożyczkowe w 2013 roku wynosiła około 1300 zł, a w przypadku podmiotów sprzedających pożyczki wyłącznie przez internet około 600 zł. Podatek od spadku Jan i Stefan nie zapłacili podatku od spadku, bowiem osoby najbliższe są z niego zwolnione. O tym, że skorzystają z tego prawa powiadomili urząd skarbowy zaraz po uprawomocnieniu się wyroku sądu stwierdzającego nabycie spadku po rodzicach. Mieli na to 6 miesięcy gdyby się spóźnili, każdy musiałby zapłacić podatek od spadku, który w ich przypadku, kiedy wartość majątku jest tak duża, wyniósłby około 7 proc. wartości gospodarstwa). Obaj bracia, by uniknąć podatku zdecydowali się prowadzić gospodarstwo po rodzicach jeszcze przez 5 lat od daty przyjęcia spadku. Gdyby zdecydowali się sprzedać gospodarstwo lub jego część wcześniej też musieliby zapłacić od zyskanej kwoty podatek dochodowy. Podatku od spadków i darowizn nie płacą członkowie tzw. zerowej grupy podatkowej, w skład której wchodzą: małżonkowie, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki ), wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie), pasierbowie, rodzeństwo, ojczym i macocha, a także rodzina adopcyjna. W przypadku dziedziczenia ważny jest termin przyjęcia spadku. Jeśli odziedziczyło się nieruchomość, sprzedać będzie ją można dopiero po 5 latach od dnia nabycia spadku, jeśli chce się uniknąć płacenia podatku dochodowego od przychodu ze sprzedaży. Dziedziczenie długów Jeśli w trakcie porządkowania spraw po zmarłej osobie okaże się, że jej zobowiązania z tytułu spłaty zaciągniętych kredytów i pożyczek, zaległych podatków, składek i rachunków łącznie są większe, Jak zostać przedsiębiorcą? niż wartość jej majątku, to lepiej takiego spadku nie przyjmować. Tylko odrzucenie spadku w całości zwolni spadkobierców z odziedziczenia długów i z konieczności ich spłaty, nawet z własnego majątku. Można też przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Takie ryzyko należy sprawdzić przed przyjęciem spadku. Nie można natomiast przyjąć części spadku albo części długu. W dodatku decyzję trzeba podejmować szybko mamy 6 miesięcy na przyjęcie lub odrzucenie od momentu, kiedy dowiedzieliśmy się o możliwości dziedziczenia (zwykle jest to data śmierci spadkodawcy). Kiedy syn zrzeka się spadku pod ojcu, również jego dzieci (wnuki) powinny uczynić to samo, bo inaczej to one staną się spadkobiercami. Kiedy dzieci są nieletnie, o odrzuceniu spadku w ich imieniu przez rodziców musi zdecydować sąd. Już dziś 2 mln Polaków prowadzi własne firmy. Niektórzy ekonomiści uważają, że mogłoby być ich 17 milionów wówczas każdy pracujący miałby własną firmę. Inni są zdania, że małych, jednoosobowych firm, które tak naprawdę zastępują umowy o pracę nie powinno być w ogóle, bo prawdziwa przedsiębiorczość wymaga rozwoju biznesu, ekspansji i zatrudniania pracowników. Cechy przedsiębiorcy Po pierwsze, temperament. Nie każdy nadaje się na przedsiębiorcę. Wiele osób woli pracować na etacie i to należy uszanować. Po drugie, wiedza. Żeby rozpocząć działalność gospodarczą trzeba poznać podstawy prawa podatkowego, zasady opłacania składek, umieć liczyć i kalkulować ryzyko związane z biznesem. Po trzecie, tradycja rodzinna. Dzieci przedsiębiorców zwykle otwierają swoje firmy dość wcześnie i uważają to za naturalny proces. Po czwarte, świadomość ryzyka. Własny biznes to nic innego, jak tylko kolejne jajko w koszyku inwestycji dywersyfikacja ryzyka związanego innymi źródłami Czy bardziej się opłaca zostać rolnikiem czy przedsiębiorcą? Rolnik Rolnicy nie płacą podatku od dochodów osobistych i nie są też ubezpieczeni w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. W zamian za to opłacają składki w Kasie Rolniczych Ubezpieczeń Społecznych, o ile nie prowadzą pozarolniczej działalności gospodarczej. Składki KRUS (1,5 mln osób) 126 zł miesięcznie, płacone raz na kwartał 210 zł miesięcznie rolnik prowadzący działalność pozarolniczą. 173,2 zł od hektara rocznie podatek rolny 910 zł dopłaty unijne do każdego hektara Rolnicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą płacą VAT i podatek dochodowy od tej działalności na takich samych zasadach, jak przedsiębiorcy. przychodów uzyskiwanych czy to z pracy (np. etat) czy z inwestycji kapitałowych (np.lokaty bankowe). Nie warto stawiać wszystkiego na jedną kartę. Wiara w powodzenie przedsięwzięcia jest kluczowa, ale wkładanie w jeden biznes całego osobistego majątku przeczy podstawowej zasadzie dywersyfikacji ryzyka. Dlatego korzystniej jest rozpocząć działalność gospodarczą jako dodatkowe zajęcie mając pewną pracę na etacie lub prowadząc działalność rolniczą, a najlepiej jeszcze w czasie nauki. Przedsiębiorca Składki ZUS (minimalna) = 1095,37 zł miesięcznie lub 1037,17 zł bez ubezpieczenia chorobowego. Osoby rozpoczynające działalność gospodarczą mogą skorzystać z przywileju płacenia przez 2 lata obniżonej składki ZUS, ale to skutkuje też obniżonymi świadczeniami np. w czasie choroby. Pracownicy etatowi prowadzący też działalność gospodarczą, którym pracodawca opłaca ZUS (część składki idzie z ich wynagrodzenia), płacą tylko składkę zdrowotną (279,41 zł miesięcznie). Największy kłopot przedsiębiorcom sprawia wyliczanie składek z podziałem na trzy odrębne konta ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych i na Fundusz Pracy. VAT 23% Podatek dochodowy od firm 19% Stefan zł jednostki uczestnictwa w funduszu zrównoważonym TFI cena jednostek uczestnictwa w 2010 r. 107,6 zł, zaś w zł; co daje zysk z lokaty po 5 latach 20,66% Zysk = zł zł jednostki uczestnictwa w funduszu obligacji długoterminowych cena jednostek uczestnictwa w 2010 r. 149,3 zł, zaś w ,5 zł; co daje 35,12% zysku. Zysk = zł zł zł długoterminowe, roczne lokaty w banku, ze stałym oprocentowaniem odpowiednio: ,8%, ,2%, ,4%, ,4%, ,9%. przez 5 lat przy rocznej kapitalizacji odsetek = 23,5% Zysk = zł zł akcje (WIG 29,9%) Zysk = zł Łącznie zysk z lokat kapitałowych Stefana wyniósł zł Podatek dochodowy od dochodów kapitałowych wynosi 19% Po zapłaceniu podatku, Stefanowi zostało ,76 zł zysku netto ,76 zł Przed laty, dwaj bracia, Jan i Stefan odziedziczyli duże gospodarstwo rolne po rodzicach. Pięć lat temu zdecydowali, że sprzedadzą ziemię i podzielą się uzyskanymi pieniędzmi. Każdy z nich otrzymał 280 tys. zł. Obaj postanowili je zainwestować zgodnie z zasadą, że nie wkłada się wszystkich jaj do jednego koszyka. Każdy zbudował więc własny koszyk inwestycji. Zobaczmy, jakie osiągnęli wyniki? Koszyki finansowe po 5 latach Przedstawione wyliczenia mają charakter szacunkowy i nie obejmują opłat i prowizji związanych z zakupem jednostek uczestnictwa TFI, akcji, złota, walut i obrazów zł zł lokata w banku przez 5 lat przy rocznej kapitalizacji odsetek = 23,5% (po opłaceniu podatku 19% od dochodów kapitałowych) Zysk = zł zł obraz znanego malarza (stała cena) Zysk = 0 zł zł sztabki złota 1118 USD/uncję w USD/uncję w 2015 Zysk = zł zł zł Amber Gold bezpowrotna strata pieniędzy Zysk /Strata = zł zł dolary 2,9 zł w ,72 zł w 2015 Zysk = zł Łącznie zyski Jana z inwestycji zł Straty na nieudanych inwestycjach zł* Zysk netto z inwestycji Jana zł Jan *Bądź ostrożny, nie inwestuj w piramidy finansowe

20 FO2 FO6 Strzeżcie się piramid Piramidy finansowe są stare jak cywilizacja. Może nawet istniały już w starożytnym Egipcie. Kolejne pokolenia przerabiają swoją lekcję, a każde następne nie potrafi wyciągnąć z niej wniosków. Wszystkim się wciąż wydaje, że inwestując w szemrane przedsięwzięcia zrobią świetny interes, a jeśli dojdzie do niepowodzenia, to dotknie ono innych, ale nie nas. Starsi czytelnicy powinni pamiętać Bezpieczną Kasę Oszczędności Lecha Grobelnego, która rozpoczęła działalność na początku polskich przemian gospodarczych. Na rynku szalała inflacja, banki nie nadążały z podnoszeniem odsetek od lokat. Lech Grobelny założył swoje BKO (akronim zbliżony do nazwy jednego z banków), uruchomił reklamę w mediach obiecując dochody znacznie wyższe niż w bankach. Pierwsi klienci dostali wysokie odsetki zachęcając innych do lokowania oszczędności. Z czasem jednak piramida się zawaliła, klienci z końca łańcuszka stracili swoje pieniądze, a właściciel biznesu trafił za kratki. Po dwudziestu kilku latach wszyscy zapomnieli o BKO i podobnie jak wtedy skusili się na wysokie odsetki w Amber Gold. Tym razem firma proponowała zarobek na rosnących cenach złota. Model biznesowy identyczny. Firma działała na zasadzie piramidy finansowej, pierwsi w kolejce zyskali na lokacie, jeśli w porę się wycofali swoje pieniądze, ale ostatni zostali bankrutami. Piramidy finansowe są groźne do tego stopnia, że mogą doprowadzić nawet do chaosu i rewolucji w państwie. Tak było w 1997 r. w niewielkiej Albanii. W tym postkomunistycznym kraju struktury bankowe praktycznie nie istniały. Ludzie nie mieli gdzie gromadzić pieniędzy. Wielu Albańczyków pracujących za granicą przysyłało rodzinom swoje oszczędności. Tylko w 1996 r. przekazali do kraju ponad 700 milionów dolarów. Wykorzystali to oszuści zakładając piramidy finansowe. Powstało ich w krótkim czasie aż szesnaście. Co piąty Albańczyk sprzedał dom, mieszkanie lub ziemię, aby ulokować dorobek życia na koncie oszustów, którzy obiecywali kilkadziesiąt procent zysku miesięcznie. Na konta piramid finansowych trafiło 1,2 miliarda dolarów. Kiedy piramidy zaczęły bankrutować doszło w Albanii do niepokojów społecznych niszczono budynki publiczne, archiwa, jednostki wojskowe, struktury państwowe przestały działać. Zginęło ponad 2 tys. osób, skradziono tysiące sztuk broni. Dopiero interwencja wojskowa 6 tys. żołnierzy z różnych państw doprowadziła do stabilizacji sytuacji i wyborów parlamentarnych. Nikt utopionych pieniędzy oczywiście nie odzyskał. Twórcy piramid finansowych grasują na całym świecie. I to nie tylko w odległych państwach afrykańskich, ale np. na Słowacji, w Niemczech, w USA. Zaryzykowałbym twierdzenie, że nie ma takiego kraju na świecie, gdzie nie działałaby jakaś piramida finansowa. Pewnie dlatego, że pieniądze i żądza zysku sprawiają, że emocje biorą górę nad racjonalnym myśleniem. Dotyczy to tak samo ludzi lepiej wykształconych, zamożnych, bo właśnie z takich rekrutowała się klientela największej jak dotychczas piramidy zbudowanej przez amerykańskiego finansistę Bernarda Madoffa. Wykorzystał on zaufanie finansjery oraz dobre kontakty w amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd, a w efekcie oszukał swoich klientów na ponad 50 miliardów dolarów, przyczyniając się do światowego kryzysu finansowego. W grudniu 2008 r. Madoff został aresztowany i skazany na 150 lat więzienia. Żyjemy w czasie teraźniejszym, ale odkładamy na czarną godzinę Rozmowa z prof. Tadeuszem Tyszką, psychologiem z Akademii Leona Koźmińskiego Czy człowiek z natury jest raczej oszczędny, czy rozrzutny? Są ludzie oszczędni, i są ludzie rozrzutni. Ci pierwsi oszczędzają, żeby sobie zapewnić odpowiedni poziom konsumpcji na przyszłość (np. kiedy będą na emeryturze). Ci drudzy nie tylko nie oszczędzają na przyszłość, ale wręcz zaciągają długi, można wiec o nich powiedzieć, że przyspieszają konsumpcję. Dla oszczędzających zadłużanie się jest zjawiskiem niepożądanym, rodzajem życiowej porażki. Dla zapożyczających się długi stanowią normalną część codziennego życia. Zwykle towarzyszy temu niska zdolność do kontrolowania finansów osobistych. Podobno jednak w czasach niepewności skłonność do oszczędzania wzrasta? Generalnie, tak. Wiąże się to z jednym z ważnych motywów oszczędzania motywem odkładania na czarną godzinę. Jest to trzymanie rezerwy pieniężnej na wypadek jakiejś nagłej potrzeby (niespodziewana choroba, pożar, czy uszkodzenie domu, itd.). Oczywistym motywem tej formy oszczędzania jest potrzeba bezpieczeństwa, która w okresach niepewności jest szczególnie silna. Na przeszkodzie tej formy oszczędzana stoi krótkowzroczność. Nie widzimy, że może nas spotkać duża strata, którą zamortyzujemy wcześniej regularnym opłacaniem drobnych składek na ubezpieczenie lub systematycznym oszczędzaniem. Nie przewidujemy wydatków, które nieuchronnie trzeba będzie ponieść za jakiś czas? Za taki stan rzeczy odpowiedzialne jest zjawisko określane w psychologii jako preferowanie czasu teraźniejszego. Wolimy dostać 100 zł dziś niż 120 zł za tydzień. Inna ważna okoliczność to nasze życie na bieżąco. Załatwiamy bieżące potrzeby, często też z trudem wiążąc koniec z końcem, a co dopiero myślenie o tym, co będzie za kilka lub kilkanaście lat? Co jest takiego w piramidach finansowych, że potrafią one zawładnąć ludzkimi umysłami? Myślę, że jedną z przyczyn jest inteligentny kamuflaż utrudniający rozpoznanie piramidy. Zawsze otacza ją pewna tajemnica, elitarność i blichtr. Madoffowi zaufały gwiazdy filmowe, natomiast Amber Gold oferował bardzo atrakcyjne zyski na inwestowaniu w złoto. Najłatwiej rozpoznać piramidę typu albańskiego. Jeśli ktokolwiek oferuje ci lokatę obiecując znaczące zyski (np. kilka razy wyższe od oprocentowania bankowego), a do tego zachęca do wprowadzenia w biznes kilku nowych delikwentów, to na sto procent mamy do czynienia z piramidą. Obiecanki mogą być najróżniejsze: lokaty w dalekowschodnie spółki, inwestycje w metale szlachetne, forex lub bliższe ciału inwestycje np. w polskie nieruchomości. Jeśli z jakichś powodów daliście się wplątać w podobne interesy, to moja najlepsza rada jest taka: zabieraj czym prędzej swoją kasę i trzymaj się z dala od pomysłodawcy. Im dłużej trzymasz u niego pieniądze tym większe prawdopodobieństwo, że stracisz oszczędności. Lepiej być mądrym przed szkodą. Polskie prawo powiada, że każda firma, która przyjmuje wkłady pieniężne podobnie jak banki, powinna mieć stosowną licencję Komisji Nadzoru Finansowego. To, czy taką licencję posiada, łatwo sprawdzić na stronie internetowej Zgodę KNF na działalność ma 7500 firm, ale jest też tzw. lista ostrzeżeń publicznych z osobami i firmami, wobec których istnieją podejrzenia lub są potwierdzone zarzuty popełnienia przestępstwa. Niby wszystko wiadomo, ale niektóre firmy z listy KNF cały czas funkcjonują i zdobywają nowych klientów. Aspirant Fortuna Jak naprawić lub poprawić finanse osobiste w przyszłości? Umiejętności zarządzania finansami osobistymi można się nauczyć. Istnieją nawet specjalne podręczniki na ten temat. Zwrócę natomiast uwagę na kilka niepożądanych okoliczności. W rodzinach, w których często zaciąga się długi, utrwalają się takie praktyki przechodzą z rodziców na dzieci. Jeżeli to nasz przypadek, to potrzebna byłaby decyzja o zerwaniu z tą praktyką. Zadłużeniu łatwo ulegają osoby porównujące swój status materialny ze znacznie bogatszymi od siebie. Dobrze by było zmienić ten punkt odniesienia. Mamy skłonność do przyjmowania mało realistycznych horyzontów czasowych, to utrudnia kontrolowanie finansów osobistych. Właściwą rzeczą byłoby wyznaczyć sobie realistyczne cele i wdrażać je małymi krokami. No, ale trzeba też dodać, że łatwiej wszystko to powiedzieć niż zrealizować. Czy angażować w decyzje finansowe dzieci? Używane jest pojęcie socjalizacji ekonomicznej dzieci. Chodzi o rozumienie przez dzieci świata gospodarczego. Prowadzone są badania nad tym, jak dziecko przyswaja sobie pojęcia, umiejętności, zachowania z życia gospodarczego. Na przykład większość dzieci przynajmniej częściowo oszczędza swoje pieniądze. Kluczowym jest przy tym fakt otrzymywania przez dziecko kieszonkowego. Ostrzeżenia Komisji Nadzoru Finansowego: Zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 171 ust. 1 3 ustawy Prawo bankowe (wykonywanie czynności bankowych, w szczególności przyjmowanie wkładów pieniężnych w celu obciążania ich ryzykiem, bez zezwolenia KNF) 1. Alkor Trade Sp. z o.o. z siedzibą w Józefowie (obecnie JW Investments Sp. z o.o.) 2. Amber Gold Sp. z o.o. z siedzibą w Gdańsku w upadłości likwidacyjnej 3. Anderson Holding Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach 4. ARTGOL Mobilny Serwis Komputerowy Artur Golon 5. ArtNews S.A. z siedzibą w Warszawie 6. Auron Group Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie 7. Bezpieczne Inwestycje Sp. z o.o. z siedzibą Warszawie 8. Bio-Investor Ltd 9. Blue Chip Kamil Chwiedosik z siedzibą w Śródlesiu 10. CareCash Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu 11. Carwash Investment Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach 12. Centrum Inwestycyjno-Oddłużeniowe Sp. z o.o. z siedzibą w Stargardzie Szczecińskim w upadłości likwidacyjnej 13. CO.NET 14. Consulto Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie 15. Dagmara Dziubyna G & Dinvest i Wspólnicy Spółka jawna z siedzibą we Wrocławiu 16. Dagmara Dziubyna G & Dinvest z siedzibą we Wrocławiu 17. DCF Capital SA z siedzibą w Warszawie 18. DOBRALOKATA Sp. z o.o. 19. Dom Inwestycyjny Taurus SA z siedzibą w Częstochowie 20. EDG Sp. z o.o. SKA z siedzibą we Wrocławiu 21. EMG Capital Partners SA z siedzibą w Genewie, 1204 Geneve (Oddział Warszawa, ul. Śródziemnomorska) 22. EMG Finance Michał Grabowski 23. Europol Insurance Consulting Group Ertanowski Mariusz Ireneusz z siedzibą w Mielcu 24. Factor Consulting Sp. z o.o. z siedzibą w Tarnowie 25. Fenka Rafał Trytko z siedzibą w Nysie 26. Finroyal FRL Capital Limited 27. Firma Handlowo-Usługowa Abiko Katarzyna Smolec z siedzibą w Tychach 28. Fundacja Castellum z siedzibą w Poznaniu 29. Four Gates Polska Sp. z o.o. 30. FSM Polska Sp. z o.o. 31. Grand Capital Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach 32. GryfBank SA Adam Karaczun z siedzibą w Gryfinie 33. Infineo24 z siedzibą w Skwierzynie 34. IPI CAPITAL SA z siedzibą w Warszawie (obecnie Vibemo SA w likwidacji) 35. Klub Zamożnego Inwestora 36. Lago Sp. z o.o. z siedzibą w Zielonej Górze 37. Mintan Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (obecnie Nobel Credit Sp. z o.o.) 38. Mizar Profit 39. MY-1STEP Sp. z o.o. z siedzibą w Częstochowie 40. Opulentia SA z siedzibą w Warszawie w upadłości likwidacyjnej 41. Orcan Software Investments SA 42. Pay Trade Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie 43. Pareto Invest Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu 44.Pośrednictwo Finansowe Ewa Skrzydlewska z siedzibą we Wrocławiu 45. Pośrednictwo Finansowe Kredyty-Chwilówki Sp. z o.o. z siedzibą w Tychach 46. Power House Private Banking z siedzibą w Poznaniu 47. ProGold Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie 48. Pozabankowe Centrum Finansowe Sp. z o.o. 49. PROMOTOR-FINANSE Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu 50. Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe PI Piotr Pisarek 51. Remedium - Doradcy Finansowi Sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie w upadłości likwidacyjnej 52. Socket Resources GmbH 53. Szymon M. 54. Touchwood Ltd z siedzibą w Hong Kongu 55. Travaled Enterprises Limited z siedzibą w Nikozji, Republika Cypryjska 56. Uinvest LLC 57. Universum Business Consulting Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie 58. Usługi Konsultingowe Artur Swendrak 59. Zakra Corp Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu Zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (prowadzenie działalności maklerskiej bez zezwolenia KNF) 1. ADVICE Łukasz Goławski 2. Armada Markets AS z siedzibą w Tallinie 3. Art Capital Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie 4. Bezpieczne Inwestycje Sp. z o.o. z siedzibą Warszawie 5. Blue Tax Group SA z siedzibą we Wrocławiu 6. Certus Investment Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu 7. Certus Investment Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą we Wrocławiu 8. Consulto Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie 9. CorporateBonds.pl Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie 10. DanexZ Limited Liability Company z siedzibą w USA 11. EMG Finance Michał Grabowski 12. Global Markets OOD Sp. z o.o. Oddział w Polsce 13. Infinite Investment Wójcik i Wspólnicy Sp. k. (obecnie W & Associates J. Wójcik Sp. k.) z siedzibą w Gdyni 14. Innovative Securities Limited zarejestrowany w Nowej Zelandii 15. Investo Kancelaria Inwestycyjna Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie 16. JW. Capital Management Corporation z siedzibą w Ajeltake Road, Ajeltake Island, Majuro, Marshall Islands 17. Logic Invest Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie 18. Marcin Jerzy P. 19. Marek Grabowski FX Zone 20. Nomos Wealth Management Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie 21. Nomos Wealth Management Sp. z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą w Warszawie 22. Olesiński Piotr z siedzibą w Kutnie 23. Ontima Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie 24. OTTO INVESTMENTS Rafał Otto z siedzibą w Warszawie 25. Pareto Invest Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu 26. Power House Private Banking z siedzibą w Poznaniu 27. Profescapital Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu 28. Rafał K. 29. Safecap Investments (Poland) Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie 30. Simple Assets Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych SA 31. Tomasz D. 32. Total Investments Sp. z o.o. z siedzibą w Gdańsku 33. Zakład Ekspertyz Gospodarczych Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach Zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 178 w zw. z art. 79 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (wykonywanie działalności bez wpisu do rejestru agentów firm inwestycyjnych) 1. Innovative Securities Limited zarejestrowany w Nowej Zelandii 2. Regium Commodity Trading Advisor Sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Bankiem

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 2 ANALITYKA: Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu Przegląd realnego

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Temat spotkania: Matematyka finansowa dla liderów Temat wykładu: Matematyka finansowa wokół nas Prowadzący: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 14 października 2014 r. Matematyka finansowa dla liderów Po

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Przedstawiony zestaw zadań jest przeznaczony dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych i ma na celu ukazanie praktycznej strony matematyki, jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO MARŻA BRUTTO Marża i narzut dotyczą tego ile właściciel sklepu zarabia na sprzedaży 1 sztuki pojedynczej pozycji. Marża brutto i zysk brutto odnoszą się do tego ile zarabia

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r.

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r. Raport miesięczny Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku Warszawa, 14.06.2013 r. Spis treści: 1. INFORMACJE NA TEMAT WYSTĄPIENIA TENDENCJI I ZDARZEŃ W OTOCZENIU RYNKOWYM SPÓŁKI, KTÓRE W JEJ

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 Warszawa 18.05.2012 Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 W końcu grudnia 2011 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków prowadzonego

Bardziej szczegółowo

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie.

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie. Fundusze inwestycyjne to instytucje, które zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje oszczędności każdy, kto nie chce ich trzymać w skarpecie. Wynajęci

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI Karkonoska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. 58-500 Jelenia Góra ul. 1 Maja 27 ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI (PEŁNA KSIĘGOWOŚĆ) 1 Dokumenty wymagane przy składaniu wniosku o pożyczkę: Dokumenty

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Warszawa, 7 maja 2010 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 19.05.1999 r. do 31.12.2009 r.

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Złoża Zysku

lokata ze strukturą Złoża Zysku lokata ze strukturą Złoża Zysku Lokata ze strukturą to wyjątkowa okazja, aby pomnożyć swoje oszczędności w bezpieczny sposób. Lokata ze strukturą Złoża Zysku to produkt łączony, składający się z promocyjnej

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a Warszawa, 09.05.2014 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a W końcu grudnia 2013 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków otwartych

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czy warto powierzać pieniądze bankom Dr Robert Jagiełło Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 kwietnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY 1 WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty Matematyka finansowa dla liderów Albert Tomaszewski Grupy 1-2 Zadanie 1.

Akademia Młodego Ekonomisty Matematyka finansowa dla liderów Albert Tomaszewski Grupy 1-2 Zadanie 1. Grupy 1-2 Zadanie 1. Sprawdźcie ofertę dowolnych 5 banków i wybierzcie najlepszą ofertę oszczędnościową (lokatę lub konto oszczędnościowe). Obliczcie, jaki zwrot przyniesie założenie jednej takiej lokaty

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku

Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku Warszawa, 2008.04.21 Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku W prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centralnym Rejestrze Członków według stanu na koniec grudnia 2007

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 02/III/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mszanie Dolnej z dnia 05-03-2014r. Bank Spółdzielczy w Mszanie Dolnej TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 214 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, czerwiec 214 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski W

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Czarne Złoto

lokata ze strukturą Czarne Złoto lokata ze strukturą Czarne Złoto Lokata ze strukturą Czarne Złoto jest produktem łączonym. Składa się z lokaty promocyjnej i produktu strukturyzowanego Czarne Złoto inwestycji w formie ubezpieczenia na

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 01/III/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mszanie Dolnej z dnia 04 marca 2015r. Bank Spółdzielczy w Mszanie Dolnej TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w IPO ile można zarobić?

Inwestowanie w IPO ile można zarobić? Inwestowanie w IPO ile można zarobić? W poprzednich artykułach opisano w jaki sposób spółka przeprowadza ofertę publiczną oraz jakie może osiągnąć z tego korzyści. Teraz należy przyjąć punkt widzenia Inwestora

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW Załącznik do Uchwały Nr 05/VII/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mszanie Dolnej z dnia 29 lipca 2015 r. Bank Spółdzielczy w Mszanie Dolnej TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM

Bardziej szczegółowo

DO ŚWIATA. Jak czytać dane finansowe? Czy te liczby mogą kłamać?

DO ŚWIATA. Jak czytać dane finansowe? Czy te liczby mogą kłamać? DO ŚWIATA z Aspirantem Fortuną FINANSÓW Jak czytać dane finansowe? Nr 1 luty 2015 Czy te liczby mogą kłamać? Większość z nich jest dla nas zupełnie niezrozumiała. Nie wiemy, czy są prawdziwe ani też co

Bardziej szczegółowo

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r.

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. INFORMACJA PRASOWA strona: 1 Warszawa, 25 kwietnia 2013 r. Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. (Warszawa, 25 kwietnia 2013 r.) Zysk skonsolidowany Grupy Banku

Bardziej szczegółowo

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi Sukces Każdy z nas przychodzi na świat z sekretnym zadaniem. Jak myślisz, jakie jest Twoje? Czy jesteś gotowy wykorzystać w pełni swój potencjał? Do czego masz talent? Jakie zdolności, zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, wrzesień 2014 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com OPROCENTOWANIE Wysokość oprocentowania lokat jest głównym wyznacznikiem zysku. To tym czynnikiem kieruje się większość ludzi zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Raport półroczny 1998

Raport półroczny 1998 Raport półroczny 1998 Zysk Zysk netto wypracowany w ciągu pierwszego półrocza 1998 roku wyniósł 8,6 mln PLN, a prognoza na koniec roku zakłada zysk netto na poziomie 18 mln PLN. Wyniki finansowe banku

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty kademia Młodego Ekonomisty Banki w Praktyce nna Chmielewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 kwietnia 2010 r. Banki w Praktyce 2 Każdy chce więcej - potrzebny nam pośrednik 3 Skąd bank ma pieniądze?

Bardziej szczegółowo

- nowe wyzwania. Paweł Kominek

- nowe wyzwania. Paweł Kominek Informatyzacja przedsiębiorstw - nowe wyzwania Paweł Kominek Poznań, 05-01-2010 Plan prezentacji Zakres przedmiotu krótkie wprowadzenie Zakres przedmiotu krótkie wprowadzenie Systemy zarządzania Gry i

Bardziej szczegółowo

Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6)

Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6) Grzegorz Dobroczek, Jacek Kocerka / Departament Statystyki Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6) Warszawa / 30 września 2014 Spis treści Nowe standardy statystyczne Zmiany w rachunku bieżącym

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Warszawa,16 października 2009 r. Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Dane te prezentują wyniki finansowe 42 domów i 7 biur maklerskich (przed rokiem 39 domów i 6 biur maklerskich)

Bardziej szczegółowo

Konkurs wiedzy ekonomicznej

Konkurs wiedzy ekonomicznej POZIOMO: 1. zdolność pieniądza do przechowywania wartości 2. pośrednik giełdowy 3. stan rachunku lub konta 4. punkt wymiany walut 5. waluta zjednoczonej Europy 6. spadek cen kursu papierów wartościowych

Bardziej szczegółowo

Analiza przepływów pieniężnych spółki

Analiza przepływów pieniężnych spółki Analiza przepływów pieniężnych spółki Przepływy pieniężne mierzą wszystkie wpływy i wypływy gotówki z i do spółki, a do tego od razu przyporządkowują je do jednej z 3 kategorii: przepływy operacyjne -

Bardziej szczegółowo

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Rzecznik Prasowy Prezesa GUS seminarium naukowe pod patronatem naukowym prof. dr hab. Józefa Oleńskiego Prezesa GUS RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY prof. nadzw. dr

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Projekt wieloletniej prognozy finansowej (WPF) na lata 2014-2019 opracowano głównie w oparciu o założenia przyjęte

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: Cele szczegółowe zajęć:

KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: Cele szczegółowe zajęć: KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: zapoznanie z treściami planu finansowego. Cele szczegółowe zajęć: 1) uzasadnić znaczenie planu finansowego, 2)

Bardziej szczegółowo

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 biuro@assman.com.pl http://www.assman.com.pl 21-11-2006 W części

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

- Potrzeby, dobra, usługi - Zasoby ekonomiczne

- Potrzeby, dobra, usługi - Zasoby ekonomiczne Wykaz tematów z podstaw przedsiębiorczości na rok szkolny 2012 2013 dla Liceum Ogólnokształcącego, Liceum Profilowanego i Technikum Rozkład materiału według programu 44/PZS1/2012/2 dla klas: II TRA; III

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Wyniki sprzedaży obligacji skarbowych w sierpniu 2014 r.

Wyniki sprzedaży obligacji skarbowych w sierpniu 2014 r. Informacja prasowa Warszawa, 15 września 2014 r. Wyniki sprzedaży obligacji skarbowych w sierpniu 2014 r. Sierpień był kolejnym miesiącem, w którym wartość sprzedaży obligacji Skarbu Państwa wzrosła. Wciąż

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 Warszawa, 2009.06.19 Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 W 2008 r. na wartość majątku i wyniki finansowe przedsiębiorstw maklerskich niekorzystny wpływ wywarły psychologiczne następstwa

Bardziej szczegółowo

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU GPW 27 NOWA JAKOŚĆ INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 28 ROKU - podsumowanie 1 RYNEK AKCJI W 28 ROKU ŚREDNIA WARTOŚĆ TRANSAKCJI (PLN) 2 UDZIAŁ TRANSAKCJI W OBROTACH 1 18 8 16 6 14 4 2 12 24 25 26 27 28 24

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Projekt Wieloletniej prognozy finansowej Miasta Łowicza został sporządzony w szczegółowości określonej w art.226 ust.1

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 10 września 2013 r. Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2012 roku W badaniu uczestniczyło 125 przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD XIII WYDATKI RZĄDOWE I ICH FINANSOWANIE Budżet rządu: niektóre fakty i liczby Wydatki rządowe, podatki i makroekonomia Deficyt budżetowy i długu publiczny

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r.

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 19.6.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w I kwartale 215 r. W I kwartale 215 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 4,, o 1,6% więcej niż

Bardziej szczegółowo

Procent prosty Def.: Procent prosty Zad. 1. Zad. 2. Zad. 3

Procent prosty Def.: Procent prosty Zad. 1. Zad. 2. Zad. 3 Procent prosty Zakładając konto w banku, decydujesz się na określone oprocentowanie tego rachunku. Zależy ono między innymi od czasu, w jakim zobowiązujesz się nie naruszać stanu konta, czyli tzw. lokaty

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

zatwierdzonego decyzją Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 14 czerwca 2013 r. (DFI/II/4034/31/15/U/2013/13-12/AG)

zatwierdzonego decyzją Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 14 czerwca 2013 r. (DFI/II/4034/31/15/U/2013/13-12/AG) ANEKS NR 2 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO CERTYFIKATÓW INWESTYCYJNYCH SERII A, B, C, D PKO GLOBALNEJ STRATEGII FUNDUSZ INWESTYCYJNY ZAMKNIĘTY zatwierdzonego decyzją Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 14 czerwca

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) program wykładu 06. Rola współczynnika procentowego i współczynnika dyskontowego

Bardziej szczegółowo

UWAGA! NIEKTÓRZY PODATNICY MUSZĄ ZAPŁACIĆ PODTATEK VAT W LUTYM 2014 ROKU W PODWÓJNEJ WYSOKOŚCI Z FAKTUR WYSTAWIONYCH W GRUDNIU 2013 I STYCZNIU 2014.

UWAGA! NIEKTÓRZY PODATNICY MUSZĄ ZAPŁACIĆ PODTATEK VAT W LUTYM 2014 ROKU W PODWÓJNEJ WYSOKOŚCI Z FAKTUR WYSTAWIONYCH W GRUDNIU 2013 I STYCZNIU 2014. UWAGA! NIEKTÓRZY PODATNICY MUSZĄ ZAPŁACIĆ PODTATEK VAT W LUTYM 2014 ROKU W PODWÓJNEJ WYSOKOŚCI Z FAKTUR WYSTAWIONYCH W GRUDNIU 2013 I STYCZNIU 2014. WSKAŹNIKI I STAWKI NA ROK 2014 I. Podatek dochodowy

Bardziej szczegółowo

Forward kontrakt terminowy o charakterze rzeczywistym (z dostawą instrumentu bazowego).

Forward kontrakt terminowy o charakterze rzeczywistym (z dostawą instrumentu bazowego). Kontrakt terminowy (z ang. futures contract) to umowa pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do kupna, a druga do sprzedaży, w określonym terminie w przyszłości (w tzw. dniu wygaśnięcia)

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Państwem

Bardziej szczegółowo

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Pieniądz w gospodarstwie domowym Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Od wieków pieniądz w życiu każdego człowieka spełnia rolę ekonomicznego środka wymiany. Jego wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

5. Wynagrodzenia nominalne pana Kowalskiego wzrosło o 2% przy 3% inflacji. Realne wynagrodzenie pana Kowalskiego: a) spadło

5. Wynagrodzenia nominalne pana Kowalskiego wzrosło o 2% przy 3% inflacji. Realne wynagrodzenie pana Kowalskiego: a) spadło Imię i nazwisko (czytelnie).. Nazwa szkoły. Drogi Uczniu! Masz przed sobą test złożony z 30 pytań jednokrotnego wyboru. Oznacza to, że w każdym pytaniu poprawna jest tylko jedna odpowiedź. Zaznacz ją w

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2013 roku 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2013 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 25 października 2013 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko (czytelnie).. Nazwa szkoły.

Imię i nazwisko (czytelnie).. Nazwa szkoły. Imię i nazwisko (czytelnie).. Nazwa szkoły. Drogi Uczniu! Masz przed sobą test złożony z 30 pytań jednokrotnego wyboru. Oznacza to, że w każdym pytaniu poprawna jest tylko jedna odpowiedź. Zaznacz ją w

Bardziej szczegółowo

Narodowy Bank Polski. Wykład nr 5

Narodowy Bank Polski. Wykład nr 5 Narodowy Bank Polski Wykład nr 5 NBP podstawy prawne NBP reguluje ustawa z dn.29.08.1997 roku o Narodowym Banku Polskim (Dz.U nr 140 z późn.zm). Cel działalności NBP Podstawowym celem działalności NBP

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja pożytku publicznego

WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja pożytku publicznego WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja pożytku publicznego sporządzonego na dzień 31.12.2009 r. Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych organizacja

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 października 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych. www.finanse.mf.gov.

Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych. www.finanse.mf.gov. Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych www.finanse.mf.gov.pl 1 2 Ministerstwo Finansów Opodatkowanie przychodów (dochodów)

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianie statutu DFE Pocztylion Plus

Ogłoszenie o zmianie statutu DFE Pocztylion Plus Ogłoszenie o zmianie statutu DFE Pocztylion Plus Warszawa, 2014-07-18 Na podstawie 42 pkt 4 statutu Dobrowolnego Funduszu Emerytalnego Pocztylion Plus ( Fundusz ) Pocztylion-Arka Powszechne Towarzystwo

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA

CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA Edward Radosiński 1. SYSTEM WYTWARZANIA CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA 1.1. Produkcja: a) przedsiębiorstwo - zaliczane do branży przemysłu spożywczego - może jednocześnie wytwarzać trzy asortymenty

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 11.10.2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r.

Matematyka finansowa 11.10.2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r. Część I Matematyka finansowa Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... WERSJA TESTU Czas egzaminu: 100 minut

Bardziej szczegółowo

Liczy się tu i teraz!

Liczy się tu i teraz! Liczy się tu i teraz! 1. Musimy kupować, ale nie musimy sprzedawać. 2. Wszyscy chcemy żyć lepiej tzn. mieć więcej wolnego czasu i więcej pieniędzy. 3. Co powoduje, że nasz pomysł jest lepszy niż? a) brak

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA I I. Szczegółowy zakres wartości grup rodzajowych środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz inwestycji długoterminowych, zawierających stan tych aktywów na początek

Bardziej szczegółowo

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka 24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka Okres subskrypcji: 25.05.2010-08.06.2010 Okres trwania lokaty: 9.06.2010-08.06.2012 Aktywo bazowe: kontrakt terminowy na WIG20 Minimalna kwota wpłaty:

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Temat spotkania: Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? Prowadzący: dr Anna Miarecka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 28 maj

Bardziej szczegółowo

OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH

OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH www.mf.gov.pl Ministerstwo Finansów OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH Podatek dochodowy od osób fizycznych (zwany dalej

Bardziej szczegółowo