Raport z badań kluczowych przeprowadzonych na potrzeby realizacji projektu PI Wirtualny Asystent Kariery 50+ (WAK50)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Raport z badań kluczowych przeprowadzonych na potrzeby realizacji projektu PI Wirtualny Asystent Kariery 50+ (WAK50)"

Transkrypt

1 Raport z badań kluczowych przeprowadzonych na potrzeby realizacji projektu PI Wirtualny Asystent Kariery 50+ (WAK50) mgr Ada Domańska dr Robert Zajkowski Lublin, lipiec

2 Spis treści: 1. WSTĘP ANALIZA DANYCH ZASTANYCH WPROWADZENIE DO PROBLEMATYKI ZATRUDNIANIA OSÓB UWARUNKOWANIA RYNKOWE A PRACOWNICY DEZAKTYWACJA ZAWODOWA OSÓB KONSEKWENCJE NIEDOSTATECZNEGO POZIOMU ZATRUDNIENIA OSÓB DZIAŁANIA NA RZECZ AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB 50+ NA ŚWIECIE I W POLSCE DZIAŁANIA NA RZECZ AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB 50+ W WOJEWÓDZTWIE LUBELSKIM ZARZĄDZANIE WIEKIEM W PRZEDSIĘBIORSTWACH PROBLEMY I UWARUNKOWANIA AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ OSÓB 50+ NA PODSTAWIE BADANIA FGI PODSTAWY METODYCZNE FGI WYBRANE ELEMENTY PERCEPCJI USTROJU SPRZED 1989 R. I OBECNEGO PROBLEM ZASTĘPOWALNOŚCI POKOLEŃ DYSKRYMINACJA ZAWODOWA OSÓB ZDROWIE JAKO CZYNNIK DEZAKTYWACJI ZAWODOWEJ OSÓB KONSEKWENCJE I SKUTKI NISKIEJ AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ OSÓB PROGRAMY AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB SPRZYJANIE AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB ZARZĄDZANIE WIEKIEM W PRZEDSIĘBIORSTWACH PRACOWNICY 50+ A TECHNOLOGIA ICT UWARUNKOWANIA AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ OSÓB 50+ NA PODSTAWIE BADANIA CATI PODSTAWY METODYCZNE CATI POSTRZEGANIE PRZESZŁOŚCI I CZASÓW OBECNYCH JAKO UWARUNKOWANIA DECYZYJNE OSÓB RZECZY WAŻNE DLA OSÓB ZNACZENIE PRACY DLA OSÓB ZMIANY PREDYSPOZYCJI OSÓB WSPARCIE I AKTYWIZACJA OSÓB UWARUNKOWANIA AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ OSÓB 50+ NA PODSTAWIE BADANIA IDI PODSTAWY METODYCZNE IDI DIAGNOZA POZYCJI STRATEGICZNEJ PRACOWNIKÓW SYLWETKA OSOBY SAMOOCENA ZASOBÓW WIEDZY OSÓB AKTYWIZACJA, WSPARCIE I PROMOCJA AKTYWNOŚCI OSÓB OSOBY 50+ A TECHNOLOGIE INFORMATYCZNE PERCEPCJA SYTUACJI ZAWODOWEJ I OSOBISTEJ OSÓB WNIOSKI WYNIKI BADAŃ A ZAŁOŻENIA PROJEKTU WAK

3 1. Wstęp Zatrudnienie jest aktem kompromisu pomiędzy oczekiwaniami pracodawcy i pracownika. Dochodzi do skutku, gdy poziom kompetencji zawodowych, predyspozycji, umiejętności i innych cech pracownika w połączeniu z jego oczekiwaniami ekonomicznymi zostanie pozytywnie oceniony przez pracodawcę oraz jednocześnie zaproponowane warunki zatrudnienia zostaną zaakceptowane przez pracownika. Można wówczas mówić o dopasowaniu pracodawcy i pracobiorcy. Z punktu widzenia regulatorów rynku pracy najbardziej istotne staje się poznanie płaszczyzn niedopasowania, gdyż to one sprawiając, że osoby tworzące zasoby siły roboczej pozostają bez zatrudnienia, zasilając szeregi bezrobotnych. W ramach badań przeprowadzonych w województwie mazowieckim wyróżnione zostały trzy główne płaszczyzny rozbieżności: finansowa, kwalifikacyjna i motywacyjna (por. tabela 1). 1 Tabela 1 Płaszczyzny rozbieżności oczekiwań pracodawców i pracobiorców Rozbieżności Pracodawcy Pracobiorcy Ograniczanie kosztów Płaszczyzna finansowa pracowniczych, obciążenie ZUS kilkaset złotych Płaszczyzna kwalifikacyjna Płaszczyzna motywacyjna Wysokie kwalifikacje i doświadczenie na danym stanowisku Zaangażowanie w pracę, oddanie, przejawianie inicjatyw Oczekują zarobków wyższych od oferty pracodawców o Nie zawsze posiadają kwalifikacje i doświadczenie na danym stanowisku zgodne z oczekiwaniami Nie chcą identyfikować się z pracą, traktują ją jako środek do zarabiania pieniędzy, praca powinna być jak najmniej angażująca Źródło: dostęp , s. 6. Przede wszystkim pracodawcy zwracają uwagę, że kandydaci do pracy często nie posiadają odpowiednich predyspozycji niezbędnych do wykonywania konkretnych zawodów. Pracodawcy są zdania, iż cechy, takie jak: dyspozycyjność, samodzielność, obowiązkowość, uczciwość, lojalność, inwencja, operatywność, pracowitość oraz chęć podnoszenia kwalifikacji są bardzo ważne u kandydatów na pracowników w zawodach, w których planowane jest zatrudnienie. Najbardziej istotnymi są natomiast: pracowitość, 1 dostęp , s. 6. 3

4 obowiązkowość oraz uczciwość. 2 Zbliżone oczekiwania odnotowane zostały w trakcie badań porównawczych prowadzonych na Podkarpaciu oraz w Lipsku i Torgau w Niemczech. Najcenniejsze, zdaniem podkarpackich pracodawców, umiejętności to: praca w zespole, zorganizowanie, inicjatywa i umiejętność podejmowania decyzji. Natomiast pracodawcy niemieccy cenią najwyżej: elastyczność, pracę w zespole, komunikatywność, zorganizowanie i kreatywność. 3 Zauważalne jest więc podobieństwo oczekiwań deklarowanych zarówno przez polskich, jak i niemieckich pracodawców. W sytuacji stwierdzonego niedopasowania oczekiwań pracodawców, podmioty posiadające realny wpływ na kształtowanie rynku pracy tworzą odpowiednie uwarunkowania systemowe, których celem jest zmniejszenie skali rozbieżności. W szczególności odpowiednie instrumentarium wsparcia kierowane jest do osób pozostających bez pracy, w tym bezrobotnych w starszym wieku. Aktywizowanie osób bezrobotnych realizowane jest poprzez uruchamianie określonych usług rynku pracy. Zalicza się do nich: pośrednictwo pracy; poradnictwo zawodowe i informację zawodową; pomoc w aktywnym poszukiwaniu pracy; organizację szkoleń. 4 W praktyce usługi rynku pracy wspierane są przez szereg instrumentów. 5 Dane statystyczne pokazują jednak, że skuteczność różnorodnych form aktywizacji zawodowej jest raczej niedostateczna. Przeciętny poziom skuteczności instrumentów aktywizujących osoby bezrobotne wyniósł w 2011 r. 55,7%. Oznacza to, że ze 100 osób uczestniczących w jakiejkolwiek formie aktywizacji, prawie 56 zostało zatrudnionych, a średnie wydatki Funduszu Pracy na osobę zatrudnioną po absorpcji wsparcia przekroczyły 9 tys. zł. 6 Wprawdzie środki kierowane bezpośrednio na kreowanie przedsiębiorstw oraz tworzenie miejsc pracy, ze względów formalnych charakteryzują się 100% skutecznością (osoby po zakończeniu udziału w programie wspierającym muszą założyć działalność gospodarczą, lub pozyskać zatrudnienie), to pośrednie formy wsparcia cechują się już znacznie niższymi wartościami wskaźników efektywności (por rysunek 1). 2 Raport z badania: Potrzeby i oczekiwania pracodawców odnośnie pożądanych kwalifikacji i usług szkoleniowych w województwie lubelskim, WUP Lublin 2011, s Ustrzycki A., Kompleksowe badanie zapotrzebowania rynku pracy kadr kwalifikowanych województwa opolskiego w celu dostosowania oferty edukacyjnej i szkoleniowej do jego potrzeb, temat II oczekiwania pracodawców wobec kwalifikacji pracowników, Wyższa Szkoła Zarzadzania i Administracji w Opolu, Opole 2007, s. 5 4 Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dn r (tekst jednolity Dz.U. Nr 69 poz. 415 z 2008r.z późn. zm.) 5 Por , dostęp dn r. 6 Efektywność podstawowych form aktywizacji zawodowej realizowanych w ramach programów na rzecz promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia i aktywizacji zawodowej w 2011 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2012, s. 10 4

5 Rysunek 1. Skuteczność aktywnych form wspierania osób bezrobotnych 120% 100% 100% 100% 80% 71,40% 60% 40% 53,20% 52,60% 43,10% 36,10% 20% 0% Środki na podjęcie działalności gospodarczej przez bezrobotnych Środki na refundację doposażenia stanowiska pracy Prace interwencyjne Roboty publiczne Staże Szkolenia Prace społecznie użyteczne Źródło: Efektywność podstawowych form aktywizacji zawodowej realizowanych w ramach programów na rzecz promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia i aktywizacji zawodowej w 2011 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2012, s. 10 Najmniej efektywne w tej grupie od lat są szkolenia oraz prace społecznie użyteczne. Dane kilkuletnie pokazują wręcz spadek ich skuteczności. 7 Część publicystów i badaczy szczególnie nisko ocenia rolę szkoleń w procesie aktywizacji osób bezrobotnych. Według raportu Ministerstwa Rozwoju Regionalnego z ubiegłego roku, skuteczność szkoleń dla bezrobotnych jest żadna. Bezrobotni przeszkoleni i nieprzeszkoleni szukają pracy tak samo długo. Przez rok w obu grupach zatrudnienie znajduje średnio dwóch na trzech bezrobotnych. Twórcy badania nie owijają w bawełnę: "nie stwierdzono istotnego efektu szkoleń dla bezrobotnych". 8 Z drugiej strony podają argumenty mówiące, iż pozytywne efekty szkoleń uwidaczniają się w perspektywie wieloletniej, czyli horyzoncie znacznie dłuższym, niż prowadzona jest ewaluacja związana z udzieleniem danego instrumentu, obejmująca zazwyczaj okres od 3 do 6 miesięcy po zakończeniu wsparcia. 9 Generalnie system aktywizacji bezrobotnych uznawany jest za mało wydajny i wymagający głębokich zmian. Część autorów wyraża zdanie, że działalność urzędów pracy 7 Por: 8 Kowalczyk J., Walka z bezrobociem to wyrzucanie pieniędzy, Puls Biznesu, 22 luty 2011 r. 9 Bieliński J., Bobe M., Strzalska M., Zawistowski J., Aktywne polityki na elastycznym rynku pracy [w:] M. Bukowski (red.), Zatrudnienie w Polsce Bezpieczeństwo na elastycznym rynku pracy, MPiPS, Warszawa 2008, s

6 w Polsce nadal polega na dawaniu ryb zamiast wędek. 10 Z drugiej strony profil osoby bezrobotnej, często długotrwale, o niskiej samoocenie, niemobilnej i pasywnej, nie sprzyja poprawie efektywności wdrażanych rozwiązań systemowych. Osoby w wieku 50+ znajdują się w podobnej sytuacji. Są oni stereotypowo postrzegani przez pracodawców jako gorszych zawodowo (dotyczy to głównie kobiet), co dodatkowo wzmagają bariery psychiczne pracownicy z grupy 50+ sami nie wierzą we własne możliwości, ulegając obiegowym opiniom panującym na ich temat, nie wierzą również w swój dalszy rozwój zawodowy. Pracodawcy wolą więc zatrudniać osoby młode, częściej awansują też młodszych pracowników, oferują im więcej szkoleń w porównaniu z pracownikami dojrzałymi. Obiektywnie zbyt niskie są kwalifikacje pracowników 50+ jeżeli chodzi o korzystanie z nowoczesnych technologii, w tym obsługi komputera, sprzętu biurowego, Internetu, a także słaba znajomość języków obcych. 11 W tym świetle więc mamy do czynienia w dużej części z ogólnym problemem podejmowania prób aktywizacji osób, które: 1. nie mają często wykształcenia, specjalistycznych umiejętności językowych, znajomości nowych technologii, które pozwoliłyby świadczyć pracę, wykształcenie jest często ogólne, niepoparte doświadczeniem zawodowym, a okresy nieaktywności zawodowej wstrzymują rozwój zawodowy, 2. nie są zainteresowane zmianą miejsca zamieszkania, ale wolałyby pracować często nawet za mniejsze wynagrodzenie, gdyby mogły robić to na miejscu, 3. są zdemotywowane brakiem atrakcyjności lokalnej regionu, którym ich zdaniem nie ma możliwości tworzenia atrakcyjnych miejsc pracy, w czym system publicznych instytucji pośrednictwa pracy nie pomoże. Oczywiście, część wskazanych problemów nie jest możliwa do rozwiązania przez system publicznego pośrednictwa pracy, bowiem ich przyczyna leży w nieefektywności innych podsystemów gospodarki (edukacji, polityki regionalnej) czy uwarunkowaniach regionalnych (problemy strukturalne). System tradycyjnego pośrednictwa pracy będzie natomiast pasywnie dostarczał zainteresowanym informacje o możliwości zatrudnienia (oferował możliwości, które zgłoszą potencjalni pracodawcy), nie będzie dawał możliwości 10 Szerzej patrz: zle_wydawane_pieniadze.html, dostęp r.; dostęp r. 11 Mól D., Osoby 50+ na rynku pracy, Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, Warszawa 2008, s. 5. 6

7 kierunkowego podwyższenia kwalifikacji bezrobotnych pod kątem konkretnej oferty pracy, ale raczej pozwalał na masowe dokształcanie w obszarze, w którym potencjalnie mogą istnieć możliwości zatrudnienia, choć niekoniecznie w miejscu zamieszkania, czym byłaby zainteresowana przynajmniej część beneficjentów systemu (osób bezrobotnych). Konfrontacja obu perspektyw niestety nie daje uzasadnienia dla sprawnego funkcjonowania systemu na dużą skalę. 12 W takiej sytuacji warto szukać różnorodnych pomysłów, które zwiększą efektywność aktywizacji bezrobotnych. Rekomendacja określonych rozwiązań poparta powinna być natomiast wszechstronną diagnozą zagadnień problemowych, która pozwoli na właściwe skalibrowanie instrumentów wsparcia, decydując tym samym o ich skuteczności. Wychodząc naprzeciw zarysowanym problemom podjęta została próba stworzenia systemu wspomagającego i optymalizującego procesy aktywizacji zawodowej osób 50+ w ramach projektu PI Wirtualny Asystent Kariery 50+ realizowanego przez Poznański Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytetu VIII. Regionalne kadry gospodarki, Działania 8.2 Transfer wiedzy, Poddziałania Regionalne Strategie Innowacji. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Jego Celem głównym jest poprawa sytuacji pracowników 50+ przedsiębiorstw poprzez stworzenie i wdrożenie do praktyki innowacyjnego modelu wydłużania aktywności zawodowej pracowników 50+ mikro, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) z województwa lubelskiego. Grupą docelową projektu są pracownicy sektora MŚP z województwa lubelskiego (tzw. Odbiorcy projektu), a także sami przedsiębiorcy (kadra zarządzająca/ pracownicy działów kadr), określeni mianem użytkowników. Na etapie tworzenia koncepcji projektu przeprowadzona została wstępna diagnoza problemów grupy docelowej. Pozwoliła na sformułowanie trzech zasadniczych hipotez: 1) Przedsiębiorcy w niedostatecznym stopniu dostrzegają problemy profilaktyki zdrowotnej osób 50+, co wpływa na niski poziom wdrażanych działań aktywizacyjnych. Jest to o tyle istotne, bowiem głównym czynnikiem prowadzącym do odejścia z pracy osoby po 50 roku życia jest gorsza kondycja psychofizyczna. 12 Sztanderska U., Działalność organizacji pozarządowych świadczących usługi na rynku pracy skierowane do kobiet, Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, Warszawa 2006, s

8 2) Powszechnym zjawiskiem jest niska aktywność zawodowa pracowników 50+ (współczynnik aktywności zawodowej w tej grupie wiekowej jest najniższy). Spowodowane jest to strony stanem zdrowia osób w wieku 50+, chęcią wcześniejszego przechodzenia na emeryturę oraz praktykami dyskryminacyjnymi i uprzedzeniami w stosunku do tej grupy pracowników. 3) Przedsiębiorstwa MŚP nie stosują zasad i procedur zarządzania wiekiem. Konsekwencją tego jest między innymi brak międzypokoleniowej transmisji wiedzy i kompetencji, prowadzący do uszczuplenia jej zasobów. Niska aktywność zawodowa i wcześniejsze odchodzenie z rynku pracy osób 50+ stanowi problem nie tylko dla pojedynczych firm (zasięg lokalny), ale i dla gospodarki województwa lubelskiego (zasięg regionalny), a w konsekwencji dla sytuacji MŚP w całym kraju (zasięg ponadregionalny). 8

9 2. Analiza danych zastanych 2.1. Wprowadzenie do problematyki zatrudniania osób 50+ Problemy rynku pracy, w tym szczególnie związane z bezrobociem należą do jednych z najbardziej istotnych zagadnień, którymi zajmuje się współczesna polityka społeczna. Zachodzące procesy demograficzne, społeczne, kulturowe i ekonomiczne powodują wzrost odsetka ludzi mogących pochwalić się wiekiem powyżej 50 lat. Zjawisko to określane jest mianem starzenia społeczeństwa, co związane jest z jednej strony z wydłużaniem przeciętnego czasu trwania życia, z drugiej natomiast zbyt niskim wskaźnikiem dzietności 13, który nie zapewnia zastępowalności pokoleń. Powszechnie przyjmuje się, że poziom zastępowalności pokoleń osiągnięty jest przy wskaźniku 2,1-2,15 ( dzieci na 100 kobiet w wieku rozrodczym), gdy tymczasem jego wartość w Polsce wynosi zaledwie 1,3. 14 Zdaniem badaczy grozi to zapaścią demograficzną i powolnym wyludnianiem kraju. Dodatkową konsekwencją starzejącego się społeczeństwa są rosnące koszty utrzymania systemu socjalnego i emerytalnego, które z upływem lat będą spadały na barki coraz mniejszej liczby osób czynnych zawodowo. Tym samym z punktu widzenia systemu finansów publicznych państwa perspektywa jednoczesnego spadku wpływów i wzrostu obciążeń wydaje się spełnieniem najbardziej czarnego scenariusza. W tych niesprzyjających uwarunkowaniach demograficznych szczególnego znaczenia nabiera więc kontekst właściwego wykorzystania posiadanych zasobów siły roboczej. Szczególna uwaga decydentów i regulatorów rynku pracy skierowana jest na wydłużanie aktywności zawodowej ludzi starszych, co z założenia powinno łagodzić negatywne skutki związane ze starzeniem się społeczeństwa. Z drugiej strony nierzadko podnoszone są głosy, że pracujący emeryci zabierają pracę młodym. Wydaje się, że tego typu osądy w większym stopniu bazują na populizmie, wspieranym incydentalnymi przypadkami tego rodzaju zdarzeń, niż miałyby stanowić regułę na rynku pracy. Dane statystyczne pokazują, że pracujący powyżej 60 lat to zaledwie około 2,5%, a powyżej 65 lat to 0,5% wszystkich aktywnych zawodowo. 15 Gdyby więc nawet 13 Współczynnik dzietności oznacza liczbę dzieci, które urodziłaby przeciętnie kobieta w ciągu całego okresu rozrodczego (15-49 lat) przy założeniu, że w poszczególnych fazach tego okresu rodziłaby z intensywnością obserwowaną w badanym roku, tzn. przy przyjęciu cząstkowych współczynników płodności z tego okresu za niezmienne. Źródło: (dostęp dnia ) 14 (dostęp dnia ) 15 (dostęp dnia ) 9

10 wszystkie osoby powyżej 65 roku życia zostały zastąpione młodszymi, to i tak przy stopie bezrobocia wynoszącej ponad 13,5% dla Polski oraz 14,2 dla województwa lubelskiego, 16 nadal na rynku pozostałaby olbrzymia rzesza szukających zatrudnienia. Wydaje się więc, że najwłaściwszą drogą jest znalezienie equlibrium pomiędzy frakcjami osób czynnych zawodowo w różnym wieku. Właściwe kształtowanie procesów zachodzących na rynku pracy wymaga odpowiedniego wsparcia informacyjnego i wymiany poglądów pomiędzy wszystkimi grupami interesariuszy. Wówczas będą mogli podejmować decyzje przybliżające relacje pomiędzy różnymi grupami osób pracujących do stanu optymalnego w danych warunkach gospodarczych. W dalszej części opracowania ciężar merytoryczny położony został z jednej strony na syntetycznym zebraniu i streszczeniu informacji oraz danych wtórnych, a także określeniu luk informacyjnych związanych z problematyką aktywizacji zawodowej pracowników 50+. Podjęta została również próba identyfikacji dobrych praktyk w zakresie wydłużania aktywności zawodowej tych osób. Właściwa systematyzacja i klasyfikacja determinant aktywności zawodowej umożliwi szeroko rozumianym regulatorom wzmacnianie mocnych stron oraz niwelowanie przeszkód w podejmowaniu pracy. Zwiększy tym samym prawdopodobieństwo, że osoba w starszym wieku będzie wykonywała pracę, zwłaszcza, że zauważalny jest spadek aktywności osób w tzw. wieku produkcyjnym niemobilnym. 17 Właściwe kształtowanie tych procesów z całą pewnością korzystne będzie dla wszystkich sfer gospodarki Uwarunkowania rynkowe a pracownicy 50+ Zachodzące w Polsce procesy demograficzne skutkują sukcesywnym wzrostem liczby osób powyżej 50 roku życia. W 1995 roku ponad 9,65 mln mieszkańców Polski zaliczanych było do tej grupy, gdy w 2012 roku ich liczba przekroczyła 13,70 mln osób. Oznacza to, że średnioroczny przyrost ludności zaliczanej do grupy 50+ przekroczył 2,2% powodując zmianę jej udział w populacji Polaków z 25% do ponad 35%. 18 Mediana (wartość środkowa) wieku ludności w Polsce według prognoz ONZ w 2050 roku wynosiła będzie 52,4 lata. Obecnie 16 (dostęp z dnia ). 17 B. Rysz-Kowalczyk, B. Szatur-Jaworska, Rynek pracy a osoby bezrobotne 50+. Bariery i szanse, Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce, Warszawa 2007, s Główny Urząd Statystyczny, Stan ludności i ruch naturalny, Ludność wg grup wieku i płci, (dostęp z dnia ). 10

11 wynosi 40 lat, 19 co oznacza, że społeczeństwo będzie się starzało w tempie przekraczającym 4 lata na każdą dekadę. Jeżeli zmianom tym nie będzie towarzyszył wzrost wskaźników zatrudnienia osób po 50-tym roku życia, może w relatywnie szybkim tempie nastąpić spadek liczby pracujących oraz dynamiczny wzrost liczby osób korzystających ze świadczeń oraz transferów społecznych. W województwie lubelskim tendencja ta jest bardzo zauważalna. Największą dynamiką wzrostu w latach charakteryzowała się liczba osób powyżej 85 roku życia. Grupa powyżej 50 roku życia zwiększyła się z osób w 2008 roku do w Oznacza to wzrost odsetka osób starszych o około 2 punkty procentowe (por. tabela 2). Tabela 2. Ludność województwa lubelskiego według wieku w latach Wyróżnienie Ogółem i więcej Źródło: opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych. Osoby starsze charakteryzuje relatywnie niska aktywność zawodowa, związana z wczesnym przechodzeniem na emeryturę. W województwie lubelskim prawie połowa osób w wieku przedemerytalnym pozostaje poza rynkiem pracy (por. tabela 3). Oznacza to, że utrzymują się z wcześniejszych emerytur, rent, świadczeń i zasiłków przedemerytalnych, a także świadczeń z pomocy społecznej. Niezbyt wysoki współczynnik aktywizacji zawodowej osób starszych wynika zarówno z dosyć niskiego poziomu wykształcenia tej grupy społecznej, jak również niższych kwalifikacji w porównaniu do osób młodszych. Istotnym czynnikiem osłabiającym ich aktywność jest także niechęć pracodawców do ich zatrudniania. Należy jednak zauważyć, że aktywność zawodowa osób 50+ nieznacznie wzrosła od 2008 roku. Można domniemać, że korzystny wpływ mogły odegrać różnego typu działania podjęte w celu aktywizacji tej grupy osób na rynku pracy, połączone z odpowiednio ukierunkowaną akcją informacyjną. 19 (dostęp z dnia ) 11

12 Tabela 3. Aktywność zawodowa mieszkańców województwa lubelskiego powyżej 50 roku życia w latach (w tys.) Wyszczególnienie Ogółem W wieku przedemerytalnym Aktywni zawodowo Źródło: opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych. Niska aktywność zawodowa analizowanej grupy społecznej przekłada się na wysokie bezrobocie. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2012 roku 10% osób bezrobotnych z województwa lubelskiego stanowili ludzie powyżej 55 roku życia (por. tabela 4). Od 2008 roku widoczny jest dosyć szybki wzrost liczby osób bezrobotnych w starszym wieku. Należy również dodać, że ponad połowa z nich to osoby, które pozostają poza rynkiem pracy dłużej niż rok, a ich odsetek co najmniej od kilku lat utrzymuje się na zbliżonym poziomie. Tabela 4. Bezrobotni w województwie lubelskim w latach Wyszczególnienie Ogółem pozostający bez pracy dłużej niż 1 rok w wieku 55 i więcej w wieku 55 i więcej pozostający bez pracy dłużej niż 1 rok ogółem ogółem (%) 6,8% 7,1% 8,3% 9,0% 9,9% mężczyźni kobiety ogółem Ogółem w grupie 55 i więcej (%) 62,7% 53,3% 50,5% 56,7% 54,7% mężczyźni kobiety Źródło: opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych. Należy zatem stwierdzić, że rynek pracy boryka się z problemem starzejących się jego uczestników. Wynika to z faktu, że polskie przedsiębiorstwa w bardzo ograniczonym stopniu stosują jakiekolwiek sposoby zarządzania wiekiem, powiązane z klarownymi ścieżkami rozwoju zawodowego i podnoszenia kwalifikacji. Często pracownicy przez całą swoją karierę zawodową wykonują te same zadania, nie przechodzą szkoleń uzupełniających i podnoszących ich kompetencje, a także są pomijani jako kandydaci do zajmowania coraz 12

13 wyższych stanowisk. W wielu firmach panuje przeświadczenie, że pracownik (kierownik) z zewnątrz stanowi dopływ świeżej krwi do organizacji, dzięki czemu lepiej poradzi sobie z zadaniami, niż własny pracownik przesunięty na wyższe stanowisko. Prowadzi to do sytuacji, w której im starsze pokolenie pracowników, tym większa w nich zachowawczość. Niedostateczne inwestycje we własnych pracowników sprawiają że w przypadku zmiany funkcjonowania organizacji są oni mniej elastyczni i trudniej adoptują się do nowych warunków, niż młodsza część załogi. 20 Często jest to przyczyną wychodzenia z rynku pracy starszych pracowników. Nie są oni w stanie bez wsparcia sprostać nowym obciążeniom związanym z koniecznością dostosowania firmy do wymagań konkurencyjnego otoczenia. Chcąc nadążać za wymaganiami współczesnej gospodarki, w tym zasad gospodarki opartej na wiedzy (GOW) zatrudnia się ludzi młodszych, których wykształcenie jest bardziej adekwatne do potrzeb. W małym stopniu bierze się pod uwagę wiedzę płynącą z doświadczenia, która niejednokrotnie stanowi wyższą wartość merytoryczną niż dyplom renomowanej uczelni. W Programie Solidarność pokoleń stwierdza się, że w Polsce zaangażowanie pracodawców w zarządzanie procesem aktywnego starzenia się pracowników jest niskie. 21 Ważne jest zatem, aby wprowadzić system zachęcający pracodawców do opracowywania strategii zarządzania wiekiem. Istotne jest, żeby wprowadzone zmiany były dostosowane do wymagań rynku pracy oraz w skali mikro do specyficznych cech przedsiębiorstw. Ze względu na panujące negatywne stereotypy dotyczące pracowników powyżej 50 roku życia konieczne jest przeprowadzenie akcji propagujących korzyści wynikające z ich zatrudnienia. 22 W związku z tym najbardziej adekwatne wydaje się być podejście systemowe o charakterze kompleksowym oraz długookresowym, związane z propagowaniem określonych zachowań wśród pracodawców i pracobiorców. Warto przekonywać, że: 1) inwestowanie w rozwój pracowników jest często z punktu widzenia przedsiębiorstwa bardziej zasadne, niż poszukiwanie pracowników z zewnątrz, 2) doświadczenie stanowi unikatowy zasób przedsiębiorstwa, który można wykorzystać w walce konkurencyjnej, 3) starsi pracownicy często wykazują zdecydowanie wyższy poziom lojalności, przez co zmniejszają ogólne ryzyko ludzkie w działaniu przedsiębiorstwa, 20 Dezaktywizacja osób w wieku okołoemerytalnym. Raport z badań, Departament Analiz Ekonomicznych i Prognoz, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2008, s Program Solidarność pokoleń. Działania dla zwiększenia aktywności zawodowej osób w wieku 50+, Program przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 17 października 2008, Warszawa 2008, s M. Juchnowicz, Elastyczne zarządzanie kapitałem ludzkim w organizacji wiedzy, Difin, Warszawa 2007, s

14 4) zarządzanie wiekiem w obliczu starzejącego się społeczeństwa, powinno stać się jednym ze stałych elementów ogólnego systemu zarządzania przedsiębiorstwem. Umiejętne wykorzystywanie potencjału zakumulowanego w zasobach siły roboczej może zdecydować o sukcesie bądź porażce zarówno w skali mikro, jak i makrogospodarki Dezaktywacja zawodowa osób 50+ Analizując szerzej przyczyny spadku aktywności zawodowej osób po pięćdziesiątym roku życia oraz ich kłopotów ze znalezieniem pracy, w wielu opracowaniach natrafić można na mniej lub bardziej precyzyjnie opisane zjawisko dyskryminacji z powodu wieku. Pracodawcy przyznają, że niechętnie zatrudniają dojrzałych pracowników, ponieważ ich zdaniem są oni niekompetentni tzn. z niższym poziomem wykształcenia, bez podstawowych umiejętności, np. obsługi komputera, znajomości języków. Ponadto w ich opinii są niechętni do nabywania nowych umiejętności, niesamodzielni, wycofani, trudno adaptujący się do zmieniających się warunków. Często charakteryzuje ich również niska samoocena i brak wiary we własne siły, związany z wysoką konkurencją ze strony młodych. 23 Stąd zdecydowana większość polskich firm woli zatrudniać młodych pracowników. Ponad połowa pracodawców (52%) mając do wyboru młodszych i starszych pracowników o podobnych oczekiwaniach płacowych i kwalifikacjach, zatrudniała osobę z pierwszej grupy. Tylko 19% pracodawców zatrudniłoby raczej starszego kandydata, a tylko 4% zdecydowanie wybrałoby starszych kandydatów do pracy. 24 Chcąc zachować obiektywizm, należy zaznaczyć, że sami pracodawcy nie są tu bez winy, gdyż w niewystarczającym stopniu inwestują w dokształcanie i podnoszenie kompetencji starszych pracowników. Ponadto w wielu wypadkach osądy przedsiębiorców wzmacniane są przez negatywne stereotypy związane z postrzeganiem efektywności osób powyżej pięćdziesiątego roku życia. W konsekwencji prowadzi to do pewnego rodzaju przyzwolenia społecznego na wcześniejszą rezygnację z aktywności zawodowej. Jednakże warto zaznaczyć, że przeprowadzone w Unii Europejskiej badania nie wykazały, by osoby starsze charakteryzowały się istotnie niższą zdolnością do pracy. 25 Można się więc zatem 23 E. Rzechowska, Zagrożenie wykluczeniem dojrzałych pracowników w kontekście zmian na rynku pracy [w:] Dojrzały pracownik na rynku pracy: Jak zabezpieczyć przed wykluczeniem społecznym osoby 50+?, red. E. Rzechowska, Lubelska Szkoła Biznesu, Lublin 2010, s Badania przeprowadzone przez IPSOS na zlecenie Akademii Rozwoju Filantropii. 25 Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Sytuacja starzejących się pracowników w obliczu przemian w przemyśle zapewnianie wsparcia i zarządzanie zróżnicowaniem struktury wiekowej w sektorach i przedsiębiorstwach (2009/C 228/04), Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, C 228, Bruksela,

15 zastanawiać, czy problemem są zastałe cechy osób w określonym wieku, czy też system, który nie wypracował adekwatnych rozwiązań pozwalających na właściwe kształtowanie tych cech? Odpowiedź na tak postawione pytanie oczywiście nie jest prosta, a prawda zapewne leży, jak to zazwyczaj, gdzieś po środku. Drugim istotnym czynnikiem, który decyduje o wykluczeniu z rynku pracy osób powyżej 50 roku życia jest zły stan zdrowia. Badania pokazują, że na dalszą pracę, a tym samym na odroczenie momentu przejścia na emeryturę, decydują się te osoby, które nie borykają się z problemami zdrowotnymi. 26 Z drugiej strony dużo osób 50+ pobiera renty z tytułu niezdolności do pracy. Zgodnie z danymi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w grudniu 2010 roku średni wiek takich osób wynosił 57,2 (por. tabela 5). Należy podkreślić, że wiek ten sukcesywnie się obniża na co wskazuje chociażby średnia dla całego roku 2010, która wyniosła 50,3. Warto zauważyć, że częściej rencistkami były kobiety. Wyjątek stanowi grupa pomiędzy 60 a 64 rokiem życia, gdzie przeważają mężczyźni, którzy korzystali z renty z tytułu niezdolności do pracy. Wynikało to z niższej granicy wieku emerytalnego kobiet i tym samym dłuższego czasu pozostawania na rynku pracy przez mężczyzn. Tabela 5. Osoby pobierające renty z tytułu niezdolności do pracy w grudniu 2010r. Wiek w latach Ogółem Mężczyźni Kobiety 29 i mniej 0,6 0,6 0, ,7 1,7 1, ,0 2,9 3, ,0 4,6 5, ,0 8,0 10, ,6 16,9 24, ,5 29,2 33, ,0 22,9 3, ,4 2,9 4,1 70 i więcej 11,2 10,3 13,0 Średni wiek 57,2 57,6 56,4 w tym odsetek ,7% 82,2% 78,1% w tym odsetek lata 66,1% 69,0% 61,0% Źródło: Emerytury i renty przyznane w 2010 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych, Warszawa 2011, s J. Adamiec, Polityka przedłużania aktywności zawodowej osób starszych, [w]: Studia BAS Biura Analiz Sejmowych kancelarii sejmu, Starzenie się społeczeństwa polskiego, Nr 2(30) 2012, pod. red. G. Ciury, W. Zgliczyńskiego, Warszawa 2012, s

16 Według danych z grudnia 2010 prawie 81 procent rencistów to osoby, które ukończyły 50 lat. W grupie tej było więcej mężczyzn (82,2%) niż kobiet (78,1%). Wyłączając z tego podzbioru osoby w wieku emerytalnym, tj. te, które ukończyły 65 lat, okazuje się, że renciści w wieku od 50 do 64 lat stanowią dwie trzecie wszystkich świadczeniobiorców z tego tytułu. Analizując przeciętny wiek osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy w 2010 roku w poszczególnych województwach (por. tabela 6) należy stwierdzić, że w województwie lubelskim kształtuje się on nieznacznie powyżej średniej i wynosi 57,5 lat. To zjawisko nie należy do pozytywnych, bowiem świadczy o relatywnie dużej liczbie pracowników, którzy są niezdolni do pracy. Warto zauważyć, że do wieku emerytalnego brakuje statystycznemu renciście prawie 10 lat. Oznacza to, że stanowią oni istotne obciążenie dla systemu finansów Państwa w okresie, w którym powinni ten system zasilać. Ponadto, ich aktywizacja na rynku pracy jest utrudniona lub zupełnie niemożliwa. Osoby o różnym stopniu niepełnosprawności mają problemy ze znalezieniem pracy zarówno z powodu ograniczeń i problemów zdrowotnych, jak również często przyczyną jest gorsze wykształcenie czy niższe kwalifikacje zawodowe. Nie bez znaczenia są również w wielu wypadkach bariery techniczne lub architektoniczne powodujące ograniczoną mobilność osób niepełnosprawnych. Jednakże z drugiej warto zauważyć, że stosunkowo hojny system zabezpieczeń społecznych z tytułu niezdolności do pracy, połączony z zasadami ograniczania dostępu do świadczeń w przypadku aktywności zawodowej, zniechęca osoby niepełnosprawne do podejmowania zatrudnienia. Osobie niepełnosprawnej często nie opłaca się podejmować legalnej pracy, gdyż może to spowodować utratę świadczeń. Wolą więc z ekonomicznego punktu widzenia jako osoby niepełnosprawne zasilać szarą strefę. 16

17 Tabela 6. Przeciętny wiek osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy w 2010 roku według województw Wyszczególnienie Wiek Ogółem 57,2 Dolnośląskie 58,4 Kujawsko-Pomorskie 55,6 Lubelskie 57,5 Lubuskie 57,5 Łódzkie 56,1 Małopolskie 58,5 Mazowieckie 56,9 Opolskie 58,1 Podkarpackie 56,2 Podlaskie 57,2 Pomorskie 57,6 Śląskie 57,7 Świętokrzyskie 56,8 Warmińsko-Mazurskie 56,4 Wielkopolskie 56,2 Zachodniopomorskie 57,6 Źródło: Emerytury i renty przyznane w 2010 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych, Warszawa 2011, s. 11. Należy jednak podkreślić, że własne zdrowie lub samopoczucie nie jest jedyną przesłanką decydującą o pozostaniu lub nie na rynku pracy. Często decydującym czynnikiem jest chęć lub konieczność podjęcia opieki nad innymi członkami rodziny. W tym wypadku częściej na taki krok decydują się kobiety, które rezygnują z płatnej pracy, aby sprawować opiekę nad partnerem, który przeszedł na emeryturę lub zaprzestał wykonywania pracy z powodów zdrowotnych. Zjawisko to posiada więc cechy indukowanego zmniejszania aktywności zawodowej. Zaniechanie jej przez jednego członka rodziny pociąga za sobą odejście z rynku pracy innego, który mógłby jeszcze przez jakiś czas efektywnie wykonywać swoją pracę. Omawiany problem potwierdzają oficjalne statystyki, w tym struktura osób uprawnionych do renty rodzinnej pobierających świadczenie w 2010 r. (por. tabela 7). Wśród osób powyżej 50 roku życia kobiety częściej korzystały z renty rodzinnej. W Polsce odsetek osób, które sprawują opiekę nad dzieckiem lub osobą dorosłą jest wyższy wśród osób starszych niż młodszych. Zgodnie z wynikami badań w 14% gospodarstw domowych 17

18 objętych badaniem żyły osoby dorosłe wymagające opieki, a w 13% dzieci w wieku do 14 lat. Wymagający opieki to na ogół wstępni (rodzice lub teściowie), a nieco rzadziej partnerzy badanych osób. 27 Interesujące okazały się następne wnioski, z których wynikało, że zdecydowana większość respondentów badania nie byłaby zainteresowana zmniejszaniem czasu poświęconego na opiekę, aby wykorzystać go na aktywność zawodową. Jednak im większe było obciążenie opieką, tym bardziej postrzegana jest ona jako bariera dla podjęcia pracy. Zachowania tego rodzaju przypominają nieco drogę jednokierunkową, na której konieczność opieki nad drugą osobą prowadzi do zaniechania aktywności zawodowej, ale gdyby pojawiły się warunki zmniejszające obciążenie tą opieką, to i tak dana osoba nie byłaby zainteresowana powrotem na rynek pracy. Ponadto prawidłowość tego rodzaju jest tym silniejsza, im większe jest miejsce zamieszkania respondenta oraz im wyższe jego wykształcenie. 28 Chcąc przeciwdziałać tego rodzaju zjawiskom można rekomendować, by procesowi podnoszenia wieku emerytalnego oraz innym działaniom aktywizującym towarzyszyły rozwiązania, które umożliwiają elastyczne przechodzenie na emeryturę (częściowa emerytura związana ze zmniejszeniem czasu pracy) i łączenie sprawowania opieki z pracą. Niezbędny jest też rozwój usług (placówek opieki nad dziećmi, usług domowych i pielęgnacyjnych, oraz stacjonarnych form opieki nad osobami dorosłymi) pozwalających na zmniejszenie czasu poświęconego opiece przez osoby w wieku okołoemerytalnym. Do innych zmian, które zdaniem respondentów ułatwiłyby zatrudnianie osób 50+, zaliczono: zmniejszenie kosztów pracy, wspieranie działalności gospodarczej, promowanie zatrudniania osób 50+ wśród pracodawców, dopasowanie szkoleń do oczekiwań pracodawców, stosowanie kar za nielegalne zatrudnienie, propagowanie elastycznych form zatrudniania, wdrażania zadaniowego czasu pracy czy zatrudniania na niepełny etat. 29 W przeciwnym wypadku nieuchronna będzie utrata lub dezaktualizacja kwalifikacji osób, które zaangażowały się w opiekę nad członkami rodziny. Pogarsza to ich sytuację na rynku pracy i czyni je bardziej podatnymi na zachęty finansowe do dezaktywizacji zawodowej. Warto także zauważyć, że problem ten dotyka szereg krajów europejskich i warto korzystać z ich doświadczeń skoro przynajmniej w niektórych problem ten został znacząco zredukowany Sprawowanie opieki oraz inne uwarunkowania podnoszenia aktywności zawodowej osób w starszym wieku produkcyjnym. Raport z badań, red. I. Kotowska, I. Wóycicka, Departament Analiz Ekonomicznych i Prognoz Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2008, s Ibidem, s Ibidem, s Program Solidarność pokoleń., op. cit., s

19 Tabela 7. Struktura według wieku osób uprawnionych do renty rodzinnej pobierających świadczenie w 2010 r. Wiek w latach Ogółem Mężczyźni Kobiety 4 i mniej 0,3 1,1 0, ,0 4,2 0, ,8 11,4 1, ,4 25,2 3, ,6 25,9 4, ,6 2,1 0, ,7 2,2 0, ,9 2,4 0, ,9 2,1 0, ,0 2,2 0, ,9 3,9 3, ,8 6,3 6, ,8 5,0 8, ,5 1,7 9, ,0 1,6 14, ,6 1,4 16,5 80 i więcej 23,2 1,3 26,4 Źródło: Emerytury i renty przyznane w 2010 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych, Warszawa 2011, s. 13. Konkludując można stwierdzić, że istotne znaczenie dla relatywnie niskiej aktywności zawodowej osób powyżej 50 roku życia w Polsce ma przede wszystkim konstrukcja systemu ubezpieczeń i zabezpieczeń społecznych, która stanowi dużą zachętę finansową do przedwczesnego wycofania się z rynku pracy. Dotyczy to zwłaszcza tej grupy osób, dla której świadczenia są relatywnie wysokie w stosunku do możliwych do osiągnięcia wynagrodzeń. Większa dostępność świadczeń i stosunkowo niski średni wiek możliwości wycofania się z rynku pracy sprzyja niskiej aktywności tej grupy. Trudno w takiej sytuacji rekomendować jakiekolwiek rozwiązania, które mogłyby w krótkim czasie zmienić tę sytuację. Wydaje się, że obok zmian systemowych, które zapewne byłyby jednocześnie najbardziej skuteczne, można co najwyżej rekomendować określone działania propagatorskie. Ich głównym celem powinno być kształtowanie pozytywnych postaw wśród 50-cio latków skłaniających do dobrowolnego powrotu na rynek pracy lub niewychodzenia ze sfery osób pracujących. 19

20 2.4. Konsekwencje niedostatecznego poziomu zatrudnienia osób 50+ Niska aktywność zawodowa osób powyżej 50 roku życia powoduje, że wysokość transferów społecznych dla tej grupy osób stanowi duże obciążenie budżetowe. Z drugiej strony wyłączenie z rynku pracy osób 50+ często wiąże się z marginalizacją tej grupy, co ostatecznie może prowadzić do wykluczenia społecznego i kolejnych wydatków związanych z niwelowaniem jego negatywnych skutków. Mowa tu zarówno o sytuacji materialnej jak i udziale starszych osób w życiu społecznym i publicznym. Zgodnie z wynikami badania Rynek pracy a osoby bezrobotne 50+. Bariery i szanse, 42% badanych uznało, że doznało izolacji społecznej po utracie pracy, ponieważ ich kontakty z przyjaciółmi stały się dużo rzadsze. Jedynie 8% bezrobotnych udzielało się w różnych instytucjach bądź organizacjach. Do tego sytuacja materialna osób powyżej 50 roku życia, którzy byli długotrwale bezrobotni była zła, gdyż aż w17% badanych gospodarstw domowych oboje rodzice byli bezrobotni, a w 5% małżonek bezrobotnego nie pracował i nie poszukiwał pracy. Ponadto 20% rodzin zadeklarowało, że oboje rodzice nie mieli stałych dochodów. Należy podkreślić, że zdecydowana większość respondentów (88%) uznała, że całkowite dochody ich gospodarstwa są nieco za niskie lub o wiele za niskie w stosunku do potrzeb. 31 Na tej podstawie można postawić tezę, że dyskomfort związany ze sferą ekonomiczną funkcjonowania gospodarstw domowych przynajmniej w części przypadków mógł okazać się źródłem innych, negatywnych zjawisk, pociągających za sobą określone koszty społeczne i ekonomiczne. Praca nie jest tylko źródłem dochodów, ale też często jest podstawowym, a niejednokrotnie jedynym bodźcem do aktywności życiowej. To za jej pośrednictwem mamy motywację do wychodzenia z domu, dbania o wygląd, kondycję fizyczną i psychiczną. Osoby starsze, które nie biorą aktywnego udziału w życiu społecznym, najczęściej nie uczestniczą również w wymianie międzypokoleniowej różnych doświadczeń. Ponadto, 50-latkowie często trafiają na margines społeczeństwa. Według Raportu o Kapitale Intelektualnym Polski, aż 87% Polaków 50+ nie angażuje się w wolontariat ani w żadne inicjatywy obywatelskie. 32 Warto również podkreślić, że osoby starsze są mniej skłonne do korzystania z nowoczesnych technologii. Z Internetu korzysta zdecydowana większość młodych (93 proc. osób w wieku lat) i bardzo niewiele starszych osób (11 proc. w wieku 65 i więcej lat). Dysproporcje w wykorzystaniu zasobów Internetu ze względu na wiek są bardzo duże, a dodatkowo nic nie wskazuje na to, aby miały się zmniejszać. W coraz większym stopniu 31 B. Rysz-Kowalczyk, B. Szatur-Jaworska, Rynek pracy, op. cit., s Raport o Kapitale Intelektualny Polski, Zespół Doradców Strategicznych Prezesa Rady Ministrów, Warszawa 2008, s

Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy.

Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy. Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy. Aneta Maciąg Warszawa, 10.12.2015 r. Plan 1. Struktura demograficzna społeczeństwa. 2. Poziom zatrudnienia wśród osób powyżej 50 roku życia. 3. Przyczyny

Bardziej szczegółowo

1 Efektywność podstawowych form aktywizacji zawodowej realizowanych w ramach programów na rzecz promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków

1 Efektywność podstawowych form aktywizacji zawodowej realizowanych w ramach programów na rzecz promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków Analiza efektywności podstawowych form promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej bezrobotnych i poszukujących pracy finansowanych z Funduszu Pracy w woj. podlaskim w latach 2009-2012 Niniejsze opracowanie

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS. Informacja

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS. Informacja MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS Informacja dotycząca wykorzystania w roku 2010 środków rezerwy Funduszu Pracy przeznaczonych na realizację Programu aktywizacji

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr PROFIL I PROFIL II PROFIL III USŁUGI i INSTRUMENTY RYNKU PRACY. PROGRAM pośrednictwo pracy

Załącznik nr PROFIL I PROFIL II PROFIL III USŁUGI i INSTRUMENTY RYNKU PRACY. PROGRAM pośrednictwo pracy Załącznik nr PROFIL I PROFIL II PROFIL III USŁUGI i INSTRUMENTY RYNKU PRACY PROGRAM pośrednictwo AKTYWIZACJA I INTEGRACJA poradnictwo zawodowe szkolenia USŁUGI i INSTRUMENTY RYNKU PRACY pośrednictwo ----------------------------------------------------

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 30 LAT

OSOBY W WIEKU 18 30 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Nowym Targu - http://www.pup.nowytarg.pl 1 Osoby w wieku 18-30 lat. 29 2 Osoby długotrwale bezrobotne... 31 3 Osoby powyżej 50. roku życia. 32 4 Osoby niepełnosprawne... 33 5 Osoby

Bardziej szczegółowo

Bezrobotni 50+ charakterystyka grupy oraz źródła trudności osób bezrobotnych 50+ na polskim rynku pracy

Bezrobotni 50+ charakterystyka grupy oraz źródła trudności osób bezrobotnych 50+ na polskim rynku pracy Bezrobotni 50+ charakterystyka grupy oraz źródła trudności osób bezrobotnych 50+ na polskim rynku pracy Agnieszka Piątkiewicz Dolnośląski Urząd Wojewódzki 1 I. Sytuacja demograficzna i jej wpływ na rynek

Bardziej szczegółowo

Start rekrutacji w ramach projektu Aktywny emeryt

Start rekrutacji w ramach projektu Aktywny emeryt Informacja prasowa Warszawa, 31.05.2012 r. Start rekrutacji w ramach projektu Aktywny emeryt Rozpoczął się proces rekrutacji do udziału w projekcie Aktywny emeryt. Usługa szkoleniowo-doradcza realizowana

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014 Program Operacyjny Kapitał Ludzki Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014 (z wyłączeniem projektów systemowych) Instytucje w programie Wykaz instytucji wraz

Bardziej szczegółowo

tel. (075) 64-50-160, fax. (075) 64-50-170 e-mail: wrka@praca.gov.pl www.pupkamiennagora.pl Styczeń 2011 r.

tel. (075) 64-50-160, fax. (075) 64-50-170 e-mail: wrka@praca.gov.pl www.pupkamiennagora.pl Styczeń 2011 r. POWIATOWY URZĄD PRACY CENTRUM AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ 58-400 Kamienna Góra, ul. Sienkiewicza 6a tel. (075) 64-50-160, fax. (075) 64-50-170 e-mail: wrka@praca.gov.pl www.pupkamiennagora.pl Działania podejmowane

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Zasiłki, staże, Pierwsza Praca, stypendia

Zasiłki, staże, Pierwsza Praca, stypendia Zasiłki, staże, Pierwsza Praca, stypendia Paweł Nowak Kogo jakiego pracownika poszukuje pracodawca? inaczej Jakie ma oczekiwania w stosunku do Nas? Oczekiwania w stosunku do zatrudnionych w organizacji

Bardziej szczegółowo

Europejski Fundusz Społeczny

Europejski Fundusz Społeczny Europejski Fundusz Społeczny Co to jest Europejski Fundusz Społeczny? Europejski Fundusz Społeczny (EFS) jest jednym z funduszy, poprzez które Unia Europejska wspiera rozwój społeczno-gospodarczy wszystkich

Bardziej szczegółowo

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna Możliwości wsparcia wolontariatu w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Priorytet VI i VII PO KL Struktura PO KL Priorytety centralne I Zatrudnienie i integracja społeczna II Rozwój zasobów ludzkich

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Warszawa, 28 czerwca 2012 r.

Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Warszawa, 28 czerwca 2012 r. Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Warszawa, 28 czerwca 2012 r. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego - 2012-07-19 Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach PO KL 1. Formy

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Nowym Targu - http://www.pup.nowytarg.pl/ 1 Osoby w wieku 18-24.. 1 2 Osoby w wieku 25-34.. 3 3 Osoby bez kwalifikacji zawodowych.. 5 4 Osoby bez doświadczenia zawodowego.. 7 5

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Nowym Targu - http://www.pup.nowytarg.pl/ 1 Osoby w wieku 18-24.. 1 2 Osoby w wieku 25-34.. 2 3 Osoby bez kwalifikacji zawodowych.. 3 4 Osoby bez doświadczenia zawodowego.. 5 5

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W WAŁCZU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA LATA 2000-2010 1 Przy wyznaczaniu zadań i kierunków działania powiatu w zakresie zatrudnienia i zwalczania

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki Partnerów projektu Partnerstwo na transgranicznym rynku pracy - 2015r. Nazwa realizatora

Dobre praktyki Partnerów projektu Partnerstwo na transgranicznym rynku pracy - 2015r. Nazwa realizatora Dobre praktyki Partnerów projektu Partnerstwo na transgranicznym rynku pracy - 2015r. Nazwa realizatora Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach ul. Michalusa 18, 38-300 Gorlice Telefon 18 353 55 20, 353 63 07,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS BENEFICJENCI ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH W 2013 R. Podstawowe źródło danych opracowania

Bardziej szczegółowo

Możliwości wsparcia rozwoju zasobów ludzkich w regionie w okresie programowania 2007 2013. Częstochowa, 21. 09. 2007 r.

Możliwości wsparcia rozwoju zasobów ludzkich w regionie w okresie programowania 2007 2013. Częstochowa, 21. 09. 2007 r. Możliwości wsparcia rozwoju zasobów ludzkich w regionie w okresie programowania 2007 2013 Częstochowa, 21. 09. 2007 r. Działania wdrażane przez Wojewódzki Urząd Pracy w Katowicach Działanie 6.1 Działanie

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 30 LAT

OSOBY W WIEKU 18 30 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Zakopanem - www.pupzakopane.pl 1 Osoby w wieku 18-30 lat. 2 Osoby długotrwale bezrobotne... 3 Osoby powyżej 50. roku życia. 4 Osoby niepełnosprawne... 5 Osoby korzystające ze świadczeń

Bardziej szczegółowo

50+ NA MAŁOPOLSKIM RYNKU PRACY

50+ NA MAŁOPOLSKIM RYNKU PRACY 50+ NA MAŁOPOLSKIM RYNKU PRACY Alina Paluchowska Wicedyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie Kraków, 22 luty 2012 r. Przemiany demograficzne w Małopolsce Starzenie się społeczeństwa w Małopolsce

Bardziej szczegółowo

Plan realizacji Gwarancji dla młodzieży w Polsce. 26 września 2014

Plan realizacji Gwarancji dla młodzieży w Polsce. 26 września 2014 Plan realizacji Gwarancji dla młodzieży w Polsce 26 września 2014 1 Sytuacja młodych na rynku pracy w Polsce i Europie Bezrobocie pozostaje nadal głównym problemem dotykającym młodych na rynku pracy. Stopa

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. -

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Miejski Urząd Pracy w Lublinie ul. Niecała 14, 20-080 Lublin www.mup.lublin.pl Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Lublin, wrzesień 2011 Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Zakopanem - http://www.pupzakopane.pl/ 1 Osoby w wieku 18-24.. 1 2 Osoby w wieku 25-34.. 3 3 Osoby bez kwalifikacji zawodowych.. 4 4 Osoby bez doświadczenia zawodowego.. 5 5 Kobiety

Bardziej szczegółowo

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Cel Działania:

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA Tablica Działania EFS w ramach SOP Działanie (obszar interwencji) 1.1. Rozwój i modernizacja instrumentów i instytucji rynku 1.2. Wspieranie młodzieży poszukującej zarządzająca (Managing authority) EFS

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Limanowej - http://www.pup.limanowa.pl/pl 1 Osoby w wieku 18-24.. 1 2 Osoby w wieku 25-34.. 2 3 Osoby bez kwalifikacji zawodowych.. 3 4 Osoby bez doświadczenia zawodowego.. 5 5

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja 1 PROGRAM FUNDUSZ INICJATYW OBYWATELSKICH NA LATA 2014-2020 2020 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament PoŜytku Publicznego 2 Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja Projekt jest

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy.

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy. BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy (druk nr 465) U S T A W A z dnia 20

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST. 1 PKT 26A USTAWY, W RAMACH KTÓRYCH MOŻNA UZYSKAĆ POMOC W ZAKRESIE PORADNICTWA ZAWODOWEGO I INFORMACJI ZAWODOWEJ ORAZ POMOCY W AKTYWNYM POSZUKIWANIU

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Europejski Fundusz Społeczny

Europejski Fundusz Społeczny Europejski Fundusz Społeczny wsparcie dla młodzieży 11/4/2014 Sytuacja osób młodych w UE Ponad 5,5 mln młodych Europejczyków jest bezrobotnych; Stopa bezrobocia młodzieży wynosi obecnie 23,5 %; 13,2 %

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007 2013. Toruń, 29 czerwca 2007

Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007 2013. Toruń, 29 czerwca 2007 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007 2013 Toruń, 29 czerwca 2007 Struktura PO Kapitał Ludzki uwzględniaj dniająca zmiany wprowadzone po 11 czerwca 2007 r. IP Priorytet I Zatrudnienie i integracja społeczna

Bardziej szczegółowo

Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy

Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy Rejestracja w urzędzie pracy to proces dobrowolny. Wiele osób rejestruje się jednak, by zwiększyć swoje szanse na rynku pracy, dzięki pomocy uzyskanej z urzędu.

Bardziej szczegółowo

Czy rynek pracy potrzebuje absolwentów szkół wyższych? Analiza porównawcza pomiędzy regionami.

Czy rynek pracy potrzebuje absolwentów szkół wyższych? Analiza porównawcza pomiędzy regionami. OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA BIUR KARIER 13-14 września 2012r. Innowacyjna działalność Akademickich Biur Karier w dobie globalizacji oraz permanentnego kryzysu gospodarczego Czy rynek pracy potrzebuje absolwentów

Bardziej szczegółowo

I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2013 roku.

I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2013 roku. I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2013 roku. Na koniec grudnia 2013 roku zarejestrowanych było 3650 bezrobotnych w tym z miasta Skierniewice 2253 osoby i z powiatu skierniewickiego 1397 osób.

Bardziej szczegółowo

Szansa dla młodych na rynku pracy! Broszura współfinansowana z Funduszu Pracy

Szansa dla młodych na rynku pracy! Broszura współfinansowana z Funduszu Pracy Szansa dla młodych na rynku pracy! Broszura współfinansowana z Funduszu Pracy Czym są gwarancje dla młodzieży? Gwarancje dla młodzieży to program ułatwiający start na rynku pracy. Jest to nowa inicjatywa

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 Charakterystyka rządowych programów rynku pracy skierowanych do osób 50+/45+

Załącznik nr 2 Charakterystyka rządowych programów rynku pracy skierowanych do osób 50+/45+ Załącznik nr 2 Charakterystyka rządowych programów rynku pracy skierowanych do osób 50+/45+ A. Program Solidarność Pokoleń. Działania dla zwiększenia aktywności zawodowej osób w wieku 50+ Program Solidarność

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, 04.12.2014 2012 Gwarancje dla Młodzieży (GdM) to propozycja Komisji Europejskiej przedstawiona w ramach Pakietu na rzecz Zatrudnienia Młodzieży (Youth Employment Package). GdM to: zapewnienie wszystkim

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 20 listopada 2014 r.

Warszawa, 20 listopada 2014 r. Podsumowanie rezultatów Priorytetu I Zatrudnienie i integracja społeczna Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Małgorzata Michalska Departament Wdrażania EFS w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRACY OSÓB 50+ W WOJ. PODLASKIM. Jarosław Sadowski Wicedyrektor ds. Rynku Pracy Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Białymstoku

RYNEK PRACY OSÓB 50+ W WOJ. PODLASKIM. Jarosław Sadowski Wicedyrektor ds. Rynku Pracy Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Białymstoku RYNEK PRACY OSÓB 50+ W WOJ. PODLASKIM Jarosław Sadowski Wicedyrektor ds. Rynku Pracy Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Białymstoku BIAŁYSTOK, 8 MAJA 2013 R. PROGNOZA LUDNOŚCI W WOJ. PODLASKIM NA LATA 2007-2035

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT FUNDUSZY

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT FUNDUSZY MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT FUNDUSZY działań aktywizujących realizowanych przez powiatowe urzędy pracy w ramach programów na rzecz promocji, łagodzenia skutków bezrobocia i aktywizacji

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PI Aktywni seniorzy

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PI Aktywni seniorzy LITERATURA 1. Boni M., Generacja 50+:problemy, wyzwania, szanse [w:] Tokarz J., Rynek pracy a Bosoby bezrobotne 50+. Bariery i szanse, ARFP, Warszawa, 2007. 2. CBOS, Obraz typowego Polaka w starszym wieku,

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (Youth Employment Initiative - YEI) w perspektywie finansowej 2014-2020

Wdrażanie Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (Youth Employment Initiative - YEI) w perspektywie finansowej 2014-2020 Wdrażanie Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (Youth Employment Initiative - YEI) w perspektywie finansowej 2014-2020 Tomasz Szarek Wicedyrektor WUP w Olsztynie ds. Funduszy Europejskich 14.

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy dla osób niepełnosprawnych w powiecie wałbrzyskim: perspektywy rozwoju oraz bariery wzrostu

Rynek pracy dla osób niepełnosprawnych w powiecie wałbrzyskim: perspektywy rozwoju oraz bariery wzrostu Rynek pracy dla osób niepełnosprawnych w powiecie wałbrzyskim: perspektywy rozwoju oraz bariery wzrostu Justyna Piasecka Zastępca Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Wałbrzychu Tabela nr 1. Bezrobocie

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA RYNKU PRACY

PROMOCJA RYNKU PRACY Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KONFERENCJA PROMOCJA RYNKU PRACY BIELSK PODLASKI, 20 MAJA 2010 POWIATOWY U R Z Ą D PRACY W BIELSKU PODLASKIM

Bardziej szczegółowo

Raport Lidera ds. osób 50+ Regionalnego Ośrodka EFS w Krośnie

Raport Lidera ds. osób 50+ Regionalnego Ośrodka EFS w Krośnie Raport Lidera ds. osób 50+ Regionalnego Ośrodka EFS w Krośnie Grażyna Boczar - Wolańska Obszar i zakres działania Lidera ds. osób 50+ Działania aktywizacyjne w ramach RO EFS w Krośnie, realizowane są na

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW Przygotowana dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych Kontakt: Dział Analiz i Raportów Płacowych info@raportplacowy.pl www.raportplacowy.pl +48 12 350 56 00

Bardziej szczegółowo

Działanie 6.1 Poprawa dostępu do zatrudnienia oraz wspieranie aktywności zawodowej w regionie.

Działanie 6.1 Poprawa dostępu do zatrudnienia oraz wspieranie aktywności zawodowej w regionie. Działanie 6.1 Poprawa dostępu do zatrudnienia oraz wspieranie aktywności zawodowej w regionie. Cel Działania: Podniesienie poziomu aktywności zawodowej oraz zdolności do zatrudnienia osób pozostających

Bardziej szczegółowo

Raport miesiąca - Aktywność w okresie poszukiwania pracy

Raport miesiąca - Aktywność w okresie poszukiwania pracy Raport miesiąca - Aktywność w okresie poszukiwania pracy Okres pozostawania bez pracy to czas, który warto wykorzystać na zdobycie dodatkowych kwalifikacji. Jak wygląda pod tym względem aktywność osób

Bardziej szczegółowo

Plan działania na lata 2014-2015

Plan działania na lata 2014-2015 Plan działania na lata 2014-2015 PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI Numer i nazwa Priorytetu Instytucja Pośrednicząca Adres korespondencyjny INFORMACJE O INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ VIII. Regionalne kadry

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PLAN DZIAŁAŃ W CZĘŚCI DOTYCZĄCEJ KRYTERIÓW WYBORU PROJEKTÓW

RAMOWY PLAN DZIAŁAŃ W CZĘŚCI DOTYCZĄCEJ KRYTERIÓW WYBORU PROJEKTÓW Załącznik nr 4 do Szczegółowego opisu osi priorytetowych RPO WP 2014-2020 Zakres: Europejski Fundusz Społeczny Projekt do konsultacji, 22 maja 2015 r. RAMOWY PLAN DZIAŁAŃ W CZĘŚCI DOTYCZĄCEJ KRYTERIÓW

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA RYNKU PRACY W WOJ. PODLASKIM W 2014 ROKU

SYTUACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA RYNKU PRACY W WOJ. PODLASKIM W 2014 ROKU Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych zalicza się osoby z długotrwałą obniżoną sprawnością fizyczną,

Bardziej szczegółowo

wparcie w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Priorytet VI Działanie 6.1

wparcie w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Priorytet VI Działanie 6.1 Europejski Fundusz Społeczny w województwie mazowieckim w latach 2007-2013 wparcie w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Priorytet VI Działanie 6.1 w latach 2007-2013 Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie

Bardziej szczegółowo

OFERTA POWIATOWEGO URZĘDU PRACY NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

OFERTA POWIATOWEGO URZĘDU PRACY NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH OFERTA POWIATOWEGO URZĘDU PRACY NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH R O M A N B I A Ł E K D Y R E K T O R P O W I A T O W E G O U R Z Ę D U P R A C Y W S K A R Ż Y S K U - K A M I E N N E J REJESTRACJA OSOBY

Bardziej szczegółowo

Stan wdrażania ania PO KL w województwie sko-mazurskim. Olsztyn, 17 listopada 2010 r.

Stan wdrażania ania PO KL w województwie sko-mazurskim. Olsztyn, 17 listopada 2010 r. Stan wdrażania ania PO KL w województwie warmińsko sko-mazurskim Olsztyn, 17 listopada 2010 r. Postęp p finansowy Postęp p wdrażania ania PO KL wg stanu na 15.11.2010 r. 100 000 250% 90000 80000 70000

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROMOCJI ZATRUDNIENIA ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY W POWIECIE JASIELSKIM NA LATA 2008-2013

PROGRAM PROMOCJI ZATRUDNIENIA ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY W POWIECIE JASIELSKIM NA LATA 2008-2013 Powiatowy Urząd Pracy w Jaśle PROGRAM PROMOCJI ZATRUDNIENIA ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY W POWIECIE JASIELSKIM NA LATA 2008-2013 Jasło, lipiec 2008 rok 2 Bezrobocie jest jednym z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Regionalny Program Operacyjny - Lubuskie 2020 cel główny Długofalowy, inteligentny i zrównoważony rozwój oraz wzrost jakości życia mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Powiatu Gorlickiego

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Powiatu Gorlickiego Załącznik do Uchwały X/89/11 Rady Powiatu Gorlickiego z dnia 20 października Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Powiatu Gorlickiego Wskaźniki realizacji działao Gorlice październik 2011 I. CEL

Bardziej szczegółowo

Źródło: dane statystyczne PUP Legnica

Źródło: dane statystyczne PUP Legnica 1.WIELKOŚĆ BEZROBOCIA LISTOPAD 2014. Na przestrzeni roku 2014 r. obserwujemy systematyczny spadek liczby zarejestrowanych osób bezrobotnych. Na koniec listopada 2014 roku w ewidencji PUP Legnica figurowało

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY w PRZEMYŚLU ul. Katedralna 5 37-700 Przemyśl Centrum Aktywizacji Zawodowej Dział Poradnictwa i Rozwoju Zawodowego

POWIATOWY URZĄD PRACY w PRZEMYŚLU ul. Katedralna 5 37-700 Przemyśl Centrum Aktywizacji Zawodowej Dział Poradnictwa i Rozwoju Zawodowego POWIATOWY URZĄD PRACY w PRZEMYŚLU ul. Katedralna 5 37-700 Przemyśl Centrum Aktywizacji Zawodowej Dział Poradnictwa i Rozwoju Zawodowego Analiza skuteczności i efektywności szkoleń organizowanych w 2013

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Konferencja regionalna Wyrównywanie szans na rynku pracy dla osób 50+ - Solidarność pokoleń

Konferencja regionalna Wyrównywanie szans na rynku pracy dla osób 50+ - Solidarność pokoleń Konferencja regionalna Wyrównywanie szans na rynku pracy dla osób 50+ - Solidarność pokoleń JAKUB PIOSIK Dyrektor Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Zielonej Górze Rola ROPS w Zielonej Górze w

Bardziej szczegółowo

BEZROBOCIE W POLSCE W 2013 ROKU

BEZROBOCIE W POLSCE W 2013 ROKU Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy BEZROBOCIE W POLSCE W 2013 ROKU Raport tabelaryczny Maj 2014 Opracowanie: Wydział Analiz i Statystyki (JMŁ) Przedruk w całości lub w części

Bardziej szczegółowo

Zakład Doskonalenia Zawodowego w Białymstoku

Zakład Doskonalenia Zawodowego w Białymstoku Zakład Doskonalenia Zawodowego w Białymstoku Efektywność działań aktywizujących osoby 50+. Podstawa realizowanych działań Zagrożenia Osób 50+ lęk przed utratą pracy relatywnie niskie kwalifikacje konieczność

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA RYNKU PRACY W WOJ. PODLASKIM W 2012 ROKU

SYTUACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA RYNKU PRACY W WOJ. PODLASKIM W 2012 ROKU Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych zalicza się osoby z długotrwałą obniżoną sprawnością fizyczną,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O P R O J E K C I E P L A N U FUNDUSZU PRACY na 2007 rok

INFORMACJA O P R O J E K C I E P L A N U FUNDUSZU PRACY na 2007 rok MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Akceptuję: INFORMACJA O P R O J E K C I E P L A N U FUNDUSZU PRACY na 2007 rok Materiał dla Komisji Pracy Sejmu RP Komisji Rodziny i Polityki Społecznej Senatu

Bardziej szczegółowo

ANKIETA BADAWCZA (BADANIE ILOŚCIOWE METODĄ PAPI)

ANKIETA BADAWCZA (BADANIE ILOŚCIOWE METODĄ PAPI) ANKIETA BADAWCZA (BADANIE ILOŚCIOWE METODĄ PAPI) na potrzeby innowacyjnego projektu pn. Wypracowanie rozwiązań pozwalających na zwiększenie oferty istniejących instytucji działających na rzecz integracji

Bardziej szczegółowo

Zielona Góra, wrzesień 2014 r.

Zielona Góra, wrzesień 2014 r. Zielona Góra, wrzesień 2014 r. Oś Priorytetowa Poziom alokacji EFRR Wielkość środków w mln euro OP 1 - Gospodarka i innowacje. 27% 176 409 467,00 OP 2 - Rozwój Cyfrowy 6% 39 202 4,00 OP 3 - Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Zestawienie typów operacji osi I PO WER w odniesieniu do instrumentów i usług rynku pracy z Ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Zestawienie typów operacji osi I PO WER w odniesieniu do instrumentów i usług rynku pracy z Ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy Zestawienie typów operacji osi I PO WER w odniesieniu do instrumentów i usług rynku pracy z Ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy PO WER Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach

Bardziej szczegółowo

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim. Informacja miesięczna MARZEC 2015 r.

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim. Informacja miesięczna MARZEC 2015 r. Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Marzec 2015 Data wydania Informacja miesięczna MARZEC 2015 r. Tczew, marzec 2015 Marzec 2015 Str. 2 Uwagi metodyczne Podstawę prawną

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje

Podstawowe informacje czerwiec Podstawowe informacje Informacja miesięczna o rynku pracy czerwiec 2015 r. Województwo pomorskie maj 2015 r. czerwiec 2015 r. liczba zmiana % / pkt. proc. Bezrobotni zarejestrowani liczba osób

Bardziej szczegółowo

Wachlarz form wsparcia realizowanych przez WUP w Lublinie, skierowanych do osób powyżej 45 roku życia

Wachlarz form wsparcia realizowanych przez WUP w Lublinie, skierowanych do osób powyżej 45 roku życia Wachlarz form wsparcia realizowanych przez WUP w Lublinie, skierowanych do osób powyżej 45 roku życia Marta Soboś Lublin, 25.03.2011 r. Wydziały Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie Wydział Badań i Analiz

Bardziej szczegółowo

Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów

Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów Wyszukiwanie tematyczne zestawienie kategorii, obszarów i zakresów tematycznych 1. Edukacja.. 2. Rynek pracy.. 3. Polityka rynku pracy.. 4. Integracja

Bardziej szczegółowo

SPRZĄTA, GOTUJE, PIERZE I JESZCZE CHCE PRACOWAĆ?!!! PROJEKT KOBIETA PRACUJĄCA

SPRZĄTA, GOTUJE, PIERZE I JESZCZE CHCE PRACOWAĆ?!!! PROJEKT KOBIETA PRACUJĄCA SPRZĄTA, GOTUJE, PIERZE I JESZCZE CHCE PRACOWAĆ?!!! PROJEKT KOBIETA PRACUJĄCA Polki od wielu lat starają się zaistnieć na rynku pracy. Dokładają wszelkich starań, by dowieść, że są tak samo kompetentnymi

Bardziej szczegółowo

Planowany sposób wdrażania POKL w Małopolsce w 2012r.

Planowany sposób wdrażania POKL w Małopolsce w 2012r. Planowany sposób wdrażania POKL w Małopolsce w 2012r. Najważniejsze konkursy i kryteria Roman Ciepiela Wicemarszałek Województwa Małopolskiego Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Informacja o pracach zespołu ds. opracowania REGIONALNEGO PLANU DZIAŁAŃ NA RZECZ ZATRUDNIENIA NA 2015 ROK. Toruń, 27.03.2015 r.

Informacja o pracach zespołu ds. opracowania REGIONALNEGO PLANU DZIAŁAŃ NA RZECZ ZATRUDNIENIA NA 2015 ROK. Toruń, 27.03.2015 r. Informacja o pracach zespołu ds. opracowania REGIONALNEGO PLANU DZIAŁAŃ NA RZECZ ZATRUDNIENIA NA 2015 ROK Toruń, 27.03.2015 r. Ramy prawne Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz. Osób Niepełnosprawnych - do 2020 roku

Powiatowy Program Działań na Rzecz. Osób Niepełnosprawnych - do 2020 roku Załącznik do Uchwały Nr 46/IX/15 Rady Powiatu Bydgoskiego z dnia 18 czerwca 2015r. Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych - do 2020 roku Cele: - zapewnienie osobom niepełnosprawnym podstawowych

Bardziej szczegółowo

Priorytet VI. Rynek pracy otwarty dla wszystkich. Województwo Plan działania na lata 2007 2008 Plan działania na rok 2009

Priorytet VI. Rynek pracy otwarty dla wszystkich. Województwo Plan działania na lata 2007 2008 Plan działania na rok 2009 Załącznik nr 4. Charakterystyka założeń Planów działań na lata 2007 2008 i 2009 rok dla Priorytetów VI IX PO KL według województw, z punktu widzenia działań skierowanych do osób w wieku 50+/45+ w aspekcie

Bardziej szczegółowo

Plan działania na lata 2014-2015

Plan działania na lata 2014-2015 Plan działania na lata 2014-2015 PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI INFORMACJE O INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ Numer i nazwa Priorytetu Instytucja Pośrednicząca Adres korespondencyjny VI. Rynek pracy otwarty

Bardziej szczegółowo

Wychodząc naprzeciw potrzebom i oczekiwaniom rynku pracy Powiatowy Urząd Pracy we Wrocławiu w ramach CENTRUM AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ bezpłatnie oferuje szereg usług instrumentów skierowanych do pracodawców,

Bardziej szczegółowo

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT

OSOBY W WIEKU 18 24 LAT Powiatowy Urząd Pracy w Limanowej - http://www.pup.limanowa.pl/pl 1 Osoby w wieku 18-24.. 1 2 Osoby w wieku 25-34.. 3 3 Osoby bez kwalifikacji zawodowych.. 4 4 Osoby bez doświadczenia zawodowego.. 5 5

Bardziej szczegółowo

Strategie działania w starzejącym się społeczeństwie

Strategie działania w starzejącym się społeczeństwie Konferencja Regionalna Srebrna Gospodarka w Małopolsce Strategie działania w starzejącym się społeczeństwie Małgorzata Marcińska, Podsekretarz Stanu w MPiPS 11 października 2013 r. Collegium Phisicum im.

Bardziej szczegółowo

Analiza lokalnego rynku pracy. powiatu giżyckiego w 2006 roku.

Analiza lokalnego rynku pracy. powiatu giżyckiego w 2006 roku. Analiza lokalnego rynku pracy powiatu giżyckiego w 2006 roku. Giżycko 2007r. 1 Na koniec roku 2006 w ewidencji PUP zarejestrowanych było 6.345 osób bezrobotnych, w latach ubiegłych odpowiednio: - w roku

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Barbara Górka. Warszawa, 19.08.2015 r.

Barbara Górka. Warszawa, 19.08.2015 r. Barbara Górka Warszawa, 19.08.2015 r. 27-letni absolwent szkoły specjalnej, niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym, mieszkaniec małego miasteczka, aktualnie uczestnik zajęć w Warsztacie

Bardziej szczegółowo

Lepsza przyszłość powiatowych urzędów pracy i ich klientów. Marek Wójcik

Lepsza przyszłość powiatowych urzędów pracy i ich klientów. Marek Wójcik Lepsza przyszłość powiatowych urzędów pracy i ich klientów Marek Wójcik Skuteczna interwencja ZPP! Udane negocjacje z resortem Udane negocjacje ZPP z resortem pracy i polityki społecznej w sprawie zapisów

Bardziej szczegółowo

I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2014 roku.

I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2014 roku. I. Stan i struktura bezrobocia na dzień 31.12.2014 roku. Na koniec grudnia 2014 roku zarejestrowanych było 2977 bezrobotnych w tym z miasta Skierniewice 1844 osób i z powiatu skierniewickiego 1133 osób.

Bardziej szczegółowo

Priorytet 8.2 Samozatrudnienie, przedsiębiorczość oraz tworzenie nowych miejsc pracy Dział anie 8.3 Tryb wyboru projektów:

Priorytet 8.2 Samozatrudnienie, przedsiębiorczość oraz tworzenie nowych miejsc pracy Dział anie 8.3 Tryb wyboru projektów: Oś 8 Rynek pracy Priorytet 8.2 (PI 8.iii) Samozatrudnienie, przedsiębiorczość oraz tworzenie nowych miejsc pracy Działanie 8.3 Wsparcie osób poszukujących pracy - 55 000 000 EUR Tryb wyboru projektów:

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie. Analiza rynku pracy w gminie Szlichtyngowa w latach 2013-2014 oraz w okresie styczeń marzec 2015.

Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie. Analiza rynku pracy w gminie Szlichtyngowa w latach 2013-2014 oraz w okresie styczeń marzec 2015. Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie Analiza rynku pracy w gminie Szlichtyngowa w latach 2013-2014 oraz w okresie styczeń marzec 2015. Czerwiec 2015 WSTĘP Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie, działa w oparciu

Bardziej szczegółowo

ZIT PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS

ZIT PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS ZIT PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS REGIONALNY RYNEK PRACY 8i - dostęp do zatrudnienia dla osób poszukujących pracy i biernych zawodowo, w tym długotrwale bezrobotnych oraz oddalonych

Bardziej szczegółowo

GOSPODAROWANIE ŚRODKAMI FUNDUSZU PRACY - SPRAWOZDANIE ZA 2005 R. -

GOSPODAROWANIE ŚRODKAMI FUNDUSZU PRACY - SPRAWOZDANIE ZA 2005 R. - MIEJSKI URZĄD PRACY W LUBLINIE www.mup.lublin.pl GOSPODAROWANIE ŚRODKAMI FUNDUSZU PRACY - SPRAWOZDANIE ZA 2005 R. - LUBLIN, MARZEC 2006 R. Gospodarowanie środkami Funduszu Pracy - sprawozdanie za 2005

Bardziej szczegółowo

Działania zwiększające aktywność zawodową kobiet i mężczyzn w wieku +50 prowadzone przez Wojewódzki Urząd Pracy w Szczecinie

Działania zwiększające aktywność zawodową kobiet i mężczyzn w wieku +50 prowadzone przez Wojewódzki Urząd Pracy w Szczecinie Działania zwiększające aktywność zawodową kobiet i mężczyzn w wieku +50 prowadzone przez Wojewódzki Urząd Pracy w Szczecinie Szczecin, dnia 23 stycznia 2013 r. Dane statystyczne 16,7% Stopa bezrobocia

Bardziej szczegółowo

Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy?

Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy? Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy? dr Agnieszka Chłoń-Domińczak Konferencja Przemysłu Materiałów Budowlanych 20 maja 2010 r., Rawa Mazowiecka Rynek pracy wyzwania na przyszłość Starzenie się ludności

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo