TOWARZYSTWO AZJI I PACYFIKU. Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej AZJA-PACYFIK ROCZNIK TOM XIII (2010) Birma

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TOWARZYSTWO AZJI I PACYFIKU. Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej AZJA-PACYFIK ROCZNIK TOM XIII (2010) Birma"

Transkrypt

1 TOWARZYSTWO AZJI I PACYFIKU Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej AZJA-PACYFIK ROCZNIK TOM XIII (2010) Birma

2 RADA PROGRAMOWA Krzysztof Gawlikowski (przewodniczący), Piotr Balcerowicz, Bogusława Drelich-Skulska, Waldemar J. Dziak, Bogdan Góralczyk, Teresa Halik, Romuald Huszcza, Adam W. Jelonek, Joanna Marszałek-Kawa, Marek Mejor, Małgorzata Pietrasiak, Jan Rowiński, Małgorzata Religa, Ewa Rynarzewska, Kazimierz Starzyk, Krzysztof Szumski, Sławoj Szynkiewicz, Bogusław Zakrzewski, Stanisław Zapaśnik REDAKCJA NAUKOWA Bogdan Góralczyk redaktor naczelny, Małgorzata Ławacz sekretarz redakcji, Beata Bochorodycz, Marcin Jacoby, Stanisław Meyer, Dominik Mierzejewski REDAKTORZY PROWADZĄCY Justyna Brylewska Małgorzata Ławacz REDAKCJA Maria Porajska-Hałka REDAKTOR TECHNICZNY Tomasz Czapski PROJEKT OKŁADKI: Fontarte Copyright by Wydawnictwo Adam Marszałek Copyright by Towarzystwo Azji i Pacyfiku Toruń Warszawa 2010 ISSN X Współpraca wydawnicza Wydawnictwa Adam Marszałek i Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej Publikacja dofinansowana przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego ADRES REDAKCJI Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej (Biblioteka, M. Ławacz) ul. Chodakowska 19/31, Warszawa, tel Prenumeratę instytucjonalną można zamawiać w oddziałach firmy Kolporter S.A. na terenie całego kraju. Informacje pod numerem infolinii lub na stronie internetowej Prenumeratę prowadzi Towarzystwo Azji i Pacyfiku. Zamówienia prosimy kierować na adres Wydawnictwa Adam Marszałek. Prenumeratorzy otrzymują zniżkę 10% ceny katalogowej. Prenumerata zagraniczna wyższa o 100% plus koszty przesyłki. Wpłaty prosimy kierować na konto Towarzystwa: KBSA O. w Toruniu The cost of annual subscription (one issue) is US $23.00, including postage. Payments should be sent to Asia-Pacific Society: Towarzystwo Azji i Pacyfiku, account: KBSA O. w Toruniu Wydawnictwo prowadzi sprzedaż wysyłkową tel./fax ; Wydawnictwo Adam Marszałek, ul. Lubicka 44, Toruń tel , Drukarnia nr 2, ul. Warszawska 52, Łysomice, tel

3 Azja-Pacyfik 3 TREŚĆ TOMU Od Redakcji... 7 BIRMA Bogdan Góralczyk Bogdan Góralczyk Krzysztof Gawlikowski Wiktor Ostasz Maung Than Htun Aung Nowy rozdział w dziejach Birmy-Myanmar: Co ze sobą przyniesie? * * * Brytyjczycy wkraczają do Birmy (Historia trzech inwazji) Generał Aung San twórca niepodległości Birmy Neutralizm powojennej Birmy na tle stosunków z Wielką Brytanią i Stanami Zjednoczonymi ( ) Rozwój buddyzmu i medytacji Vipassana w nowoczesnej Birmie ASEAN WSPÓŁPRACA GOSPODARCZA Ewa Oziewicz Piotr Ostaszewski Agnieszka Bartuzi Nowy regionalizm azjatycki ze szczególnym uwzględnieniem ASEAN ASEAN i zmiany polityczno-gospodarcze w Wietnamie, Kambodży i Laosie Współpraca Unii Europejskiej z Tajwanem w kontekście kryzysu globalnego perspektywy rozwoju ARTYKUŁY RECENZYJNE Dominik Mierzejewski Jak pisać o chińskich elitach? Jerzy Bayer Birma od środka

4 4 Azja-Pacyfik Piotr Ostaszewski Zmagania z chińską modernizacją Małgorzata Religa Jak wejść w konfucjanizm? Stanisław Meyer Japończycy w Mandżurii Beata Bochorodycz Nowatorskie podejście do historii Japonii Krzysztof Gawlikowski Wprowadzenie do chińskiej kultury literackiej Włodzimierz Cieciura Reporterska historia Chin Ewa Oziewicz Chińska transformacja, polskie spojrzenie MATERIAŁY I INFORMACJE PULS AZJI Elżbieta Potocka Lech Kańtoch Robert Gawłowski Małgorzata Ławacz Najważniejsze wydarzenia i procesy w Azji w 2010 roku Instytut Matteo Ricci w Makau (Macau Ricci Institute) Seminarium naukowe na temat książki Polska Chiny. Wczoraj, dziś, jutro Sprawozdanie z IV Międzynarodowej Konferencji Naukowej: Współczesna Azja. Polityka bezpieczeństwo gospodarka kultura Ważniejsze spotkania polityków Polski oraz krajów Azji i Pacyfiku (styczeń grudzień 2010) Streszczenia w języku angielskim Nasi autorzy

5 Azja-Pacyfik 5 CONTENTS From the Editors... 7 BIRMA Bogdan Góralczyk Bogdan Góralczyk Krzysztof Gawlikowski Wiktor Ostasz Maung Than Htun Aung A New Chapter in the History of Burma-Myanmar: What Will It Bring About? * * * The British Encroach into Burma the History of Three Invasions General Aung San the Father of Burma s Independence Post-War Burma s Neutralism against Its Relations with Great Britain and the United States ( ) Renaissance of Buddhism and Vipassana Meditation in Modern Burma ASEAN ECONOMIC COOPERATION Ewa Oziewicz Piotr Ostaszewski Agnieszka Bartuzi New Asian Regionalism with Particular Focus on ASEAN ASEAN and the Political and Economic Changes in Vietnam, Cambodia and Laos Economic Co-Operation between the EU and Taiwan in the Context of the Global Crisis Perspectives of Development BOOK REVIEWS Dominik Mierzejewski How to Write about the Chinese Elites? Jerzy Bayer Burma from the Inside Piotr Ostaszewski Wrestling with Chinese Modernisation

6 6 Azja-Pacyfik Małgorzata Religa How to Enter into Confucianism? Stanisław Meyer The Japanese in Manchuria Beata Bochorodycz A Novel Approach to Japanese History Krzysztof Gawlikowski Introduction to the Chinese Literary Culture Włodzimierz Cieciura A Reporter s History of China Ewa Oziewicz Chinese Transformation, a Polish View MATERIALS, INFORMATION PULS OF ASIA The Most Important Events and Processes in Asia in Elżbieta Potocka Macau Ricci Institute Lech Kańtoch Robert Gawłowski Małgorzata Ławacz The Seminar on the Book Polska-Chiny. Wczoraj, dziś, jutro A Report from the 4 th International Academic Conference: Contemporary Asia. Politics Security Economy Culture Important Meetings of Politicians from Poland and Leaders of the Asia-Pacific Region (January December 2010) Abstracts Our authors

7 Azja-Pacyfik 2010, nr 13 OD REDAKCJI Szanowni Państwo, Drodzy Czytelnicy! Z niekłamaną przyjemnością przekazujemy w Państwa ręce kolejny, trzynasty już tom naszego Rocznika. Tym razem, w porównaniu z poprzednimi, zachodzą w nim przeobrażenia i przekształcenia wynikające przede wszystkim stąd, że w 2010 roku doszło do gruntownej zmiany Redakcji. Ma ona nowego Redaktora Naczelnego, wspieranego przez nowy, znacznie młodszy Zespół (szczegóły w stopce redakcyjnej), na dodatek, co ważne, reprezentujący wszystkie ważniejsze ośrodki badawcze nad Azją w naszym kraju. Ciągłość instytucjonalną zachowujemy przez utrzymanie dotychczasowej Sekretarz Redakcji, jak też, co nie mniej ważne, praktycznie takiej samej jak poprzednio Rady Programowej, która uległa w stosunku do poprzedniej tylko niewielkim korektom. Dalej na jej czele pozostaje twórca tego Rocznika, prof. Krzysztof Gawlikowski. Nie zmieniły się też instytucje stojące za tym przedsięwzięciem: Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej w Warszawie, Towarzystwo Azji i Pacyfiku oraz Wydawnictwo Adam Marszałek (dwie ostatnie z siedzibami w Toruniu). Pragniemy podkreślić, że profil Rocznika, od 2010 roku pisma punktowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, pozostaje ten sam, co dotychczas. Nadal głównym przedmiotem naszych zainteresowań pozostaje, zgodnie z tytułem, obszar Azji i Pacyfiku. Szczególny nacisk nowa Redakcja zamierza kłaść na zagadnienia związane z badaniem Azji Wschodniej i Azji Południowo- -Wschodniej, w mniejszym stopniu zaś wysp Oceanii i Azji Południowej, mającej swoją wyraźnie odrębną specyfikę i badanej w odrębnych czasopismach naukowych. Podkreślamy, że nie ma w naszym Roczniku ani ograniczeń tematycznych, ani pod względem dziedzin. Będą przez nas przyjmowane, spełniające wymogi tekstu naukowego, prace o profilu historycznym, ekonomicznym, politologicznym, socjologicznym, kulturoznawczym, a nawet w uzasadnionych przypadkach lingwistycznym czy religioznawczym. Ważne są dla nas przede wszystkim kryteria fachowości, które obejmują oczywiście, poza wiodącymi studiami, także materiały źródłowe, zestawienia, porównania, omówienia, relacje i wreszcie re-

8 8 Od Redakcji cenzje, w których będziemy starali się odnieść do wszystkich ważniejszych pozycji naukowych z naszego obszaru badawczego, wydanych w Polsce w roku, który pojawia się na okładce kolejnego numeru Rocznika. Zamierzamy również ożywić stronę internetową Rocznika (http://www.azjapacyfik.pl) i zamieszczać na niej zarówno materiały archiwalne (w tym całe poprzednie numery tej trudno dostępnej publikacji), jak też bieżące, począwszy od wprowadzanej od tego numeru nowej strony tytułowej i okładki oraz kroniki-przeglądu najważniejszych wydarzeń na badanym przez nas obszarze, którą nazwaliśmy Puls Azji. Na stronie internetowej w znacznie większym zakresie niż w publikacji książkowej będą dostępne materiały i opracowania anglojęzyczne. Zamierzamy bowiem częściej zapraszać autorów spoza Polski tak z Azji, jak całego świata. Nowe podejście redakcyjne ujawni się też w znacznie większej niż dotychczas specjalizacji danego numeru (poza materiałami przeglądowymi, recenzjami itd.). Innymi słowy, w każdym tomie będzie wyraźnie zaznaczony motyw przewodni. Takim jest w bieżącym numerze, rzadko badana i oceniania Birma-Myanmar, a w przyszłym, za 2011 rok, będzie cywilizacja chińska, co związane jest z setną rocznicą rewolucji xinhajskiej z 1911 roku i upadku chińskiego Cesarstwa. Bieżący numer ma w istocie dwa motywy przewodnie, wzajemnie się uzupełniające Republikę Związku Myanmar, jak ten kraj formalnie się nazywa po przeprowadzonych 7 listopada 2010 roku wyborach, oraz Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (Association of South-East Asian Nations ASEAN), którego d. Birma od 1997 roku jest członkiem. W tym drugim przypadku zamieszczamy dwa studia związane z integracją tego ugrupowania, głównie ekonomiczną. Birma, od 1948 roku, czyli od momentu odzyskania niepodległości Unia Birmańska, w październiku 1988 roku przekształcona w Związek Myanmar, a następnie raz jeszcze w Republikę Związku Myanmar (przy okazji zmieniono też państwową flagę), ze względu na swą trudną i burzliwą najnowszą historię, należy do grona najmniej znanych i zbadanych państw świata, a także oczywiście badanego przez nas regionu. Tym samym staramy się zapełnić dość dotkliwą lukę badawczą w naszych naukach społecznych. Tymczasem jest to państwo niezmiernie ciekawe pod względem kulturowym, historycznym, etnicznym, antropologicznym czy lingwistycznym. Liczy ono, jak się szacuje, co najmniej 129 narodowości, mówiących ponad 200 językami i narzeczami, w dużej mierze mało zbadanymi. Przedstawiamy w niniejszym numerze kilka studiów poświęconych tematyce birmańskiej. Rozpoczyna je krótkie wprowadzenie do najnowszych dziejów tego państwa: od wojskowego zamachu stanu generała Ne Wina (marzec 1962) począwszy, poprzez krwawą rewolucję 1988 roku i wyłonienie się birmańskiej opozycji pod wodzą noblistki Aung San Suu Kyi, demokratyczne wybory w 1990 roku, nieuznane przez wojskową juntę, rządy obecnego szefa junty, starszego generała

9 Od Redakcji 9 Than Shwe, trzymającego żelazną ręką ten kraj od 1992 roku, aż po najnowsze wydarzenia z 2010 roku, w tym ponowne wypuszczenie Aung San Suu Kyi z aresztu domowego w listopadzie. Podstawowe zręby numeru stanowią dwa nieco szersze studia. Pierwsze mówi o stopniowej kolonizacji Birmy przez Imperium Brytyjskie, która dokonywała się w wyniku szczegółowo omówionych, w większości przy wykorzystaniu mało znanych w Polsce źródeł wojen z lat , 1852 i Z kolei studium następne, formalnie traktujące o generale Aung Sanie (ojcu noblistki Aung San Suu Kyi), jest w rzeczywistości analizą procesu odwrotnego dekolonizacji i powolnego wychodzenia Birmy spod brytyjskiej (i hinduskiej) dominacji. Tom uzupełniają dwa artykuły mówiące o istotnych aspektach współczesnej Birmy jeden nawiązuje do tego, jak wyłaniała się ona jako samodzielne państwo na arenie międzynarodowej po okresie kolonizacji, drugi natomiast przedstawia zagadnienie zupełnie odmienne, a mianowicie życie klasztorne i buddyjską medytację, bez których co należy mocno podkreślić nie da się należycie zrozumieć ani Birmy tradycyjnej, ani jej historii najnowszej, ani współczesnej. Wypada się cieszyć z tego, że materiał ten wyszedł spod pióra autora birmańskiego, który także z autopsji zna omawianą tematykę, u nas zupełnie nieznaną i mało zbadaną. Mamy nadzieję, że przedstawione w tym tomie materiały, wraz z pewnymi innowacjami wprowadzonymi przez nową Redakcję, znajdą Państwa żywe zainteresowanie. Pragniemy na zakończenie podkreślić, że niejako zgodnie z duchem Azji naszym hasłem przewodnim pozostanie ciągłość i zmiana. Nie chcemy bowiem tracić dotychczasowych, wiernych czytelników Rocznika, a zarazem jest naszym celem pozyskiwanie nowych czytelników, współpracowników, autorów. Albowiem środowisko azjatyckie (rozumiane jako krąg badaczy, ale też entuzjastów) jest w Polsce stosunkowo wąskie, a na dodatek rozproszone. Jego stopniowe integrowanie, wokół naszego Rocznika i poza nim, to jedno z naszych szczerych marzeń. Oby się spełniło! Będzie to możliwe tylko przy współpracy i żywym zainteresowaniu Państwa! Życzymy ciekawej lektury! Warszawa, listopad 2010 REDAKCJA

10 Azja-Pacyfik 2010, nr 13 BIRMA Bogdan Góralczyk NOWY ROZDZIAŁ W DZIEJACH BIRMY-MYANMAR: CO ZE SOBĄ PRZYNIESIE? Birma, od jesieni 1988 r. zwana Związkiem Myanmar, należy do grona najbardziej izolowanych państw świata. Mało o niej na zewnątrz wiadomo. A jednak ostatnio ten nieszczęsny kraj, od marca 1962 r. bezustannie znajdujący się pod wyjątkowo surową, wojskową dyktaturą, kilkakrotnie zwrócił na siebie uwagę świata: we wrześniu 2007 r. zbuntowali się tamtejsi mnisi i doszło do tzw. szafranowej rewolucji; w maju 2008 r. kraj dotknęła katastrofa cyklonu Nargis, która pochłonęła co najmniej 130 tys. istnień ludzkich, a dotkniętych nią zostało ponad 2 mln mieszkańców; i wreszcie w listopadzie 2010 r. doszło najpierw do demokratycznych wyborów, starannie zaaranżowanych przez wojskowe władze, a następnie wypuszczono z aresztu domowego zdobywczynię pokojowej nagrody Nobla z 1991 r. Aung San Suu Kyi. Kraj raz jeszcze zmienił nazwę na Republika Związku Myanmar, jak również państwową flagę, a wojskowi zdjęli mundury, ale tylko po to, by nadal, już w cywilu, trzymać władzę. Rozpoczyna się nowy etap w najnowszych, burzliwych i nieszczęsnych dziejach tego ważnego w regionie państwa, o którym częściowo traktuje niniejszy tom. Co tam się w ostatnich latach działo i co się dzieje obecnie? Uwłaszczeni wojskowi Birma, w XIX w. skolonizowana przez Brytyjczyków (o czym traktuje w tym tomie odrębny materiał), odzyskała niepodległość 4 stycznia 1948 r. Pozwoliła sobie wtedy, w latach pięćdziesiątych minionego stulecia, na dwa eksperymenty:

11 Bogdan Góralczyk 11 łączenie demokracji z buddyzmem i socjalizmem. Nie za bardzo się to powiodło, bo kraj był biedny, wyniszczony wojnami i brytyjską, a potem japońską okupacją 1. Na dodatek, co stanowi jego rys charakterystyczny, jest to państwo, w którym naliczono aż 135 narodów i ponad 200 języków i narzeczy 2. Nawet na oficjalnej mapie Związku Myanmar umieszcza się siedem państw związkowych, a ziemie czysto birmańskie dzieli na także siedem regionów (division). Ten ciągle jeszcze mało zbadany obszar, to istny raj dla antropologów, kulturoznawców czy językoznawców. Tyle że trudno tam dotrzeć, bo bezustanne wojny domowe, włącznie z tą najdłuższą na całym globie, jaką prowadzi od 1949 r. Narodowy Związek Karenów (Karen National Union) 3, uniemożliwiały i często nadal uniemożliwiają dotarcie do tych, najczęściej górskich, terenów. Dwie daty najbardziej zaważyły na najnowszych dziejach tych ziem: 1962 rok, gdy generał Ne Win dokonał wojskowego zamachu stanu, kończąc demokratyczny eksperyment 4, oraz 1988 rok, gdy w Birmie doszło do prawdziwej rewolucji, krwawo stłumionej. Ilość ofiar śmiertelnych tamtego dramatycznego zwrotu szacuje się na minimum 3 tys. i to w samym Rangunie, ówczesnej stolicy. A są dowody na to, że ofiary były wówczas także w innych miastach. Nie mniejszym dramatem był fakt, że dziesiątki tysięcy ludzi, głównie młodych i wykształconych, udało się na emigrację 5. To właśnie na fali ówczesnych, dramatycznych wydarzeń weszła na polityczną scenę córka ojca niepodległości gen. Aung Sana (którego sylwetkę też prezentujemy) Aung San Suu Kyi 6. I to jej partia, Narodowa Liga na rzecz Demokra- 1 Norman G. Owen, [w:] Nicholas Tarling (ed.), The Cambridge History of Southeast Asia, Vol. 2, Part 2: From World War II to the Present, Cambridge University Press, Cambridge 1999, s Według birmańskiego uczonego U Min Nayinga, który poświęcił badaniu tych zagadnień wiele lat życia, na terenie Związku Myanmar zamieszkuje 129 grup narodowościowych, chociaż rządząca junta zwyczajowo mówi o 135. Zob.: U Min Naing, National Ethnic Groups of Myanmar, Swift- Winds Book, Yangon 2000, s Szerzej na ten temat: Mikael Gravers (ed.), Ethnic Diversity in Burma, Nordic Institute of Asian Studies, Copenhagen 2007, s Szerzej nt. tego wojskowego zamachu oraz wprowadzonego w ślad za nim programu birmańskiej drogi do socjalizmu, będącej odmianą realnego socjalizmu, znanego w innych państwach bloku komunistycznego zob.: Michael W. Charney, A History of Modern Burma, Cambridge University Press, Cambridge 2009, s Ibidem, s Najwnikliwszy opis tych wydarzeń można znaleźć w pracy: Bertil Lintner, Burma in Revolt. Opium and Insurgency since 1948, Silkworm Books, Chiang Mai 2003, s Ciekawą perspektywę, a mianowicie punkt widzenia ówczesnych oficjalnych władz, prezentuje dr Maung Maung, który nawet w trakcie tych wydarzeń, w sierpniu 1988 r. został krótkotrwałym prezydentem państwa. Maung Maung, The 1988 Uprising in Burma, Yale Southeast Asia Studies, New Haven Najlepsza jej biografia: Justin Wintle, Perfect Hostage. Aung San Suu Kyi, Burma and the Generals, Arrow Books, London Najważniejsze prace zawierające poglądy Aung San Suu Kyi,

12 12 Nowy rozdział w dziejach Birmy-Myanmar cji (National League for Democracy NLD), ku zdumieniu zadufanych w sobie generałów, którzy we wrześniu 1988 r. dokonali kolejnego zamachu stanu i byli przekonani, że tym samym mają mandat do dalszego rządzenia, w maju 1990 r. wygrała demokratyczne wybory (choć sama Aung San Suu Kyi już wtedy siedziała po raz pierwszy w domowym areszcie). Wojskowi wyników wyborów oczywiście nie uznali, zmienili nazwę junty na Państwową Radę Przywrócenia Prawa i Porządku (State Law and Order Restoration Council, SLORC). Już ta nazwa mówiła, jakie są ich priorytety. Naturalnie, nadal traktowali państwo niczym koszary. Ani protesty społeczności międzynarodowej, ani pokojowa nagroda Nobla dla Aung San Suu Kyi, przyznana jej po zanegowaniu przez juntę wyników wyborów (do których w dużej mierze junta, przekonana o swej wszechmocy, doprowadziła), ani sankcje ze strony Zachodu niczego nie zmieniały: junta miała się dobrze, a społeczeństwo popadało w coraz większą biedę (już w 1987 r. ONZ zaliczyło kraj do państw najsłabiej rozwiniętych na globie Least Developed Country). A przecież wcześniej bogata w surowce i zasoby Birma uchodziła za jedno z najbogatszych państw regionu 7. Nie zmieniła też sytuacji dokonana w 1992 r. zmiana na czele junty, gdy rządy objął wychowanek armii, zwanej Tatmadaw, specjalista od wojny psychologicznej starszy generał Than Shwe, ani tym bardziej kolejna zmiana nazwy junty na Państwową Radę Pokoju i Rozwoju (State Peace and Development Council) dokonana w 1997 r. Jedyna zauważalna zmiana polegała na tym, iż junta odeszła od haseł marksistowskich i realnego socjalizmu, preferowanego przez długoletniego dyktatora ( ) gen. Ne Wina. Eksperymenty z birmańską drogą do socjalizmu zarzucono, bowiem program taki był skompromitowany tak w samej Birmie 8, jak też w skali globalnej. Od tej chwili Tatmadaw zaczęła się błyskawicznie bogacić. Teraz, obok powszechnej biedy, w oczy rzuca się też przynajmniej w większych miastach społeczne rozwarstwienie, płynące z uwłaszczenia wojskowej nomenklatury. Albowiem faktem jest, iż bogacą się przede wszystkim członkowie junty, ich rodziny oraz osoby z nimi powiązane, jak na przykład uchodzący za najbogatszego człowieka w państwie Tay Za, właściciel prywatnych lito: tom zredagowany przez jej zmarłego w 1999 r. męża Michaela Arisa: Aung San Suu Kyi, Freedom from Fear, Revised Edition, Penguin Books, London 1995 oraz tom wywiadów: Aung San Suu Kyi, The Voice of Hope. Conversations with Alan Clements, Revised and Updated Edition, Rider, London Sydney Już pod koniec XIX w., pod pełną dominacją Brytyjczyków, Birma zasłynęła jako ważny eksporter surowców, w tym przede wszystkim ryżu. O sytuacji ekonomicznej w tym kraju w początkach XX w. zob.: Robert E. Nelson, [w:] Nicholas Tarling (ed.), The Cambridge History of Southeast Asia, Vol. 2, Part 1: From c to the 1930s, Cambridge University Press, Cambridge 1999, s Pod koniec lat 80. XX w. dochody per capita mieszkańców tego kraju obniżyły się do 200 dolarów. The Cambridge History of, Vol. 2, Part 1, op.cit., s. 163.

13 Bogdan Góralczyk 13 nii lotniczych Air Bagan oraz holdingu Htoo Trading. Takie kariery w siermiężnej pod każdym względem epoce Ne Wina były nie do pomyślenia. Zmiany zaczęły zachodzić nie tylko w gospodarce. Przez pewien czas wydawało się, że idzie również ku pewnej odwilży w sensie politycznym. Wynikało to stąd, że gdy starszy generał Than Shwe doszedł do władzy, to musiał się nią do pewnego stopnia dzielić z innym generałem, szefem potężnego wojskowego wywiadu, a potem (od 2003 r.) równocześnie także premierem Khin Nyuntem. Obaj oni, co jest stwierdzone, odegrali wcześniej kluczową rolę w drugim ważnym wojskowym zamachu stanu, dokonanym 18 września 1988 r., który zakończył krótki, demokratyczny eksperyment i utopił ówczesną birmańską rewolucję we krwi. Jednakże Khin Nyunt, w przeciwieństwie do Than Shwe, miał własną, autorską koncepcję wychodzenia z kryzysu i ślepej uliczki, w jakiej znalazł się kraj. Zaproponował on tzw. mapę drogową (road map) dochodzenia do demokracji, rozpisaną na wiele etapów i zakładającą rozejm, a może i pojednanie z ciągle niespokojnymi i zrewoltowanymi mniejszościami. Gdy zaczął odnosić spore sukcesy czego dowodem było aż 17 umów rozejmowych z mniejszościami 9, a także uruchomienie procesu owej mapy drogowej, której ostatecznym celem miało być przyjęcie nowej demokratycznej konstytucji został w październiku 2004 r. obalony 10. Dziś, wraz z dwoma synami, odsiaduje długoletni wyrok za korupcję. Nowy król, nowa stolica Niepodzielnie odtąd rządzący Than Shwe, przywiązany do tradycji i birmańskiego nacjonalizmu, z żelazną konsekwencją realizował swe zamiary. Co zaskakujące, chociaż pozbył się groźnego rywala, postanowił podtrzymać ścieżkę dochodzenia do nowej konstytucji. Została ona przyjęta w narodowym referendum w maju 2008 r., mimo katastrofy humanitarnej wywołanej przez cyklon Nargis. Ukoronowaniem mapy drogowej ma być przejęcie władzy przez nowe, cywilne władze być może z gen. Than Shwe jako prezydentem nowej Republiki i odnowionym parlamentem Hluttaw a przedostatnim etapem na tej drodze były zorganizowane 7 listopada 2010 r. wybory. W ich wyniku aż 82% mandatów zdobyli wspierani przez juntę przedstawiciele Partii Solidarności i Rozwoju Związku (Union Solidarity and Development Party, USDP), swego rodzaju frontu ludowego dotychczas 9 Zestaw tych umów i ich analiza: Robert H. Taylor, The State in Myanmar, National University of Singapore, Singapore 2009, s. 437 i nn. 10 M. W. Charney, A History of, s. 174, 181.

14 14 Nowy rozdział w dziejach Birmy-Myanmar wspierającego niepodzielne rządy Tatmadaw 11. Nie ma żadnych wątpliwości, że zarówno przygotowanie tych wyborów, jak ich przebieg i wyniki były tak zmanipulowane, by zapewnić ponowne zwycięstwo wojskowym, tyle że przynajmniej część z nich przywdziała teraz cywilne ubrania. Drugi, ważny element w strategii Than Shwe 12 polegał na tym, że wrócił on do starej, jeszcze przedbrytyjskiej tradycji, kiedy to każdy silniejszy birmański król zakładał nową dynastię, a przynajmniej przenosił stolicę państwa. Budowano kolejne imperia (w całych dziejach było takich trzy) pod dominacją jednego narodu, właśnie Birmańczyków, jak też oczywiście jedynowładcy. Efektem przyjęcia tej strategii była niespodziewana, ogłoszona nagle w listopadzie 2005 r. decyzja o przeniesieniu stolicy państwa z Rangunu do nikomu wcześniej nieznanej wioski Naypyidaw (co znaczy: ʽSiedziba Królówʼ), głęboko w interiorze 13. Tym samym szef junty sięgnął po kilka celów naraz: wrócił do starej tradycji birmańskich królów (dał mieszkańcom jasne przesłanie: oto narodziła się nowa dynastia Tatmadaw); uciekł z Rangunu, który w wielką metropolię zamienili Brytyjczycy, był więc synonimem kolonialnej dominacji; no i uciekł znad morza w głąb kraju, obawiając się ewentualnej inwazji ze strony wyimaginowanych agresorów, a przy okazji, idąc w sam środek państwa, miał bliżej do ciągle niezadowolonych i często sięgających po broń mniejszości. Jest faktem, że od momentu przeniesienia stolicy, w kraju zachodzą widoczne zmiany. Rangun w którym nadal pozostały placówki dyplomatyczne obcych państw popada w ruinę, a całe środki budżetowe przeznaczono na budowę Naypyidaw, gdzie najpierw pobudowano wielki plac defilad, nad którym unoszą się olbrzymie, kilkudziesięciometrowe sylwetki twórców trzech poprzednich birmańskich imperiów, królów: Anawrahty (panował w latach ), Bayinnaunga ( ) i Alaungpayi ( ). Następnie pobudowano urzędy, a ostatnio nawet nieco pomniejszoną replikę największego miejsca kultu buddyjskiego w kraju, jakim jest stojąca w Rangunie pagoda Shwedagon. Połączono też nową stolicę z największymi miastami w kraju Rangunem i Mandalay nową kole- 11 Na temat tych wyborów zob. In-depths, Comprehensive, Analytical Coverage: Burma 2010 Election, dostępny na stronie: [wejście ]. Porównaj: Myanmar s Election. Slowly, the Army Eases its Grip, The Economist z 4 listopada 2010, artykuł dostępny na stronie: [wejście ]. 12 Jest to polityk mało znany na arenie międzynarodowej, nieprzenikniony i trudno dostępny. Niedawno próbę nakreślenia jego portretu, jednakże z materiałów z drugiej ręki, bo bezpośrednio dostępu do dyktatora, jak inni, nie miał, a archiwa birmańskie też są niedostępne, podjął brytyjski dziennikarz Benedict Rogers w pracy Than Shwe. Unmasking Burma s Tyrant, Silkworm Books, Chiang Mai Już sam tytuł tej pracy mówi o jej treści. 13 Istnieje już wnikliwe studium tajskiego badacza nt. tych przenosin stolicy państwa: Dulyapak Preecharushh, Naypyidaw. The New Capital of Burma, White Lotus Press, Bangkok 2009.

15 Bogdan Góralczyk 15 ją i właśnie otwieraną dwupasmową drogą szybkiego ruchu, jedyną taką w całym kraju. Naturalnie, na pobliskich wzgórzach wyrosły też piękne, przestronne wille, z basenami, a nawet kortami tenisowymi i polami golfowymi dla rządzącej elity. Wszystko to w państwie uchodzącym za jedno z najbiedniejszych w świecie. Chiński protektorat? Junta najwyraźniej ma się dobrze i ani myśli oddawać władzę. Nie dajmy się zwieść obecnym deklaracjom, związanym z wyborami i nową konstytucją. Podobny eksperyment przeprowadził już w połowie lat siedemdziesiątych gen. Ne Win 14 i nic się nie zmieniło. Zapewne nie tak wiele zmieni się również i teraz, chociaż oficjalna nazwa państwa ma być zmieniona ze Związku Myanmar na Republikę Związku Myanmar. Istota tkwi w zapisach nowej konstytucji, które mówią jasno: do zmiany lub nowelizacji jej tekstu potrzebna jest kwalifikowana większość ¾ głosów. Tymczasem 25% foteli w nowym parlamencie Hluttaw (na którego potrzeby w Naypyidaw właśnie przygotowano aż 31 obiektów!) mają z klucza wojskowi. Ponadto głównodowodzący armią może w każdej chwili i pod byle pretekstem wprowadzić w państwie stan wyjątkowy. Co więcej, opowiadająca się od dziesięcioleci za prawdziwą demokracją Aung San Suu Kyi nie wzięła udziału w wyborach, a jej partia, NLD, nie tylko do wyborów nie stanęła, ale wręcz została przez władze formalnie rozwiązana, jako że wybory kontestowała (przy okazji się dzieląc) 15. Również wiele ugrupowań narodowościowych uznało, że w ich ocenie nie jest to żaden nowy krok w kierunku demokracji. A Narodowy Związek Karenów czy Demokratyczna Partia Wszystkich Obszarów Mon (All Mon Region Democratic Party, AMRDP) oficjalnie wezwały do bojkotu tych wyborów. Z kolei Armia Niepodległości Kachinów (The Kachin Independent Army, KIA) oraz Zjednoczona Armia Państwa Wa (The United Wa State Army, UWSA) pozostają z władzami w Naypyidaw w otwartym konflikcie, bowiem nigdy się na proponowany przez gen. Khin Nyunta rozejm nie zgodziły 14 O tamtych wyborach zob.: Robert H. Taylor, The State, s Ne Win, znienawidzo- Ne Win, znienawidzony za życia, dożył wieku 91 lat i zmarł w swej odizolowanej willi 5 grudnia 2002 r. Tuż przed śmiercią aresztowano jego córkę, Sandar Win, która rzekomo, wraz z innymi członkami najbliższej rodziny b. dyktatora, próbowała dokonać zamachu stanu. Sprawa do dziś pozostaje niejasna i okryta tajemnicą. Nie wiadomo, co się tak naprawdę wówczas wydarzyło. (Sandar Win zwolniona została z aresztu domowego po 6 latach, w 2008 r. Redakcja). 15 Wyłoniła się z niej partia o nazwie Narodowa Siła Demokratyczna (National Democratic Force, NDF), która w wyborach 7 listopada 2010 r. zdobyła zaledwie 16 mandatów, na ogółem 664 (1337 włącznie z parlamentami lokalnymi). Dowodzi to niczego innego, jak słuszności strategii przyjętej przez Aung San Suu Kyi całkowitej negacji tych wyborów.

16 16 Nowy rozdział w dziejach Birmy-Myanmar i nie zaprzestały działań jako oddziały partyzanckie czy paramilitarne, co pewien czas wzniecając walki na pograniczu z Chinami czy Tajlandią. Wojskowi spod znaku Tatmadaw wyraźnie dbają o fasadę. Już pod koniec września 2010 r. ci, którzy spodziewali się wejść jako parlamentarzyści do nowego Hluttaw, zrezygnowali z funkcji wojskowych i zdjęli mundury. A szef junty, starszy generał Than Shwe, już też bez munduru, za to w towarzystwie żony i córek, a nawet ukochanego wnuka (co wzbudza spekulacje, czy na wzór północnokoreański nie pojawi się tu despotia dynastyczna), udał się co robił nieczęsto za granicę. Najpierw wyjechał do Indii, a potem do Chin, w ostatnich dwóch dekadach traktowanych przez juntę jako strategiczny partner 16, by tam szukać wsparcia dla nowego etapu w dziejach narodu (potem przebywał jeszcze z wizytą w Laosie, chcąc ocieplić wizerunek junty na zewnątrz). Pielgrzymka do Chin była konieczna, bowiem ostracyzm ze strony Zachodu sprawił, iż tę lukę najsilniej wypełnili właśnie Chińczycy, za którymi poszli bo musieli także Hindusi, a następnie Rosjanie (ci już nie musieli, ale chcieli, widząc tamtejsze intratne złoża surowcowe). Również Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN), którego Związek Myanmar od 1997 r. stał się członkiem, zgodnie z preferowanymi przez to ugrupowanie zasadami nieingerowania w sprawy wewnętrzne państw członkowskich, nigdy Myanmaru nie izolowało. Wręcz przeciwnie, zarówno Tajlandia, jak Singapur należą do najważniejszych inwestorów i partnerów handlowych tego kraju. Przy czym Tajlandia importuje niemal połowę birmańskiego eksportu (w postaci ropy, gazu, a także cennego drewna), natomiast Singapur jest tu widocznym inwestorem 17. Jedynie Filipiny i w nieco mniejszym stopniu Indonezja są państwami ASEAN, które opowiadają się za prawdziwą demokratyzacją Birmy, jednakże i te dwa państwa na szczytach tego ugrupowania podpisują kolejne komunikaty, zawierające tezę, iż w ramach ASEAN nadrzędną zasadą jest nieingerowanie w sprawy wewnętrzne jego państw członkowskich. To władzom w Naypyidaw wystarcza. Robią swoje. Najbardziej spektakularna na terenach Republiki Związku Myanmar jest jednak obecność chińska. Cały rynek w kraju, co autor niniejszego tekstu miał możność naocznie stwierdzić podczas licznych podróży w latach , jest dosłownie zasypany chińskim towarem, najczęściej tym niższej jakości, na potrzeby tamtejszych biedaków. Chińczycy są widoczni w największych miastach na pół- 16 O tej ważnej wizycie zob.: China Welcomes Than Shwe, India Concerned, Democratic Voice of Burma 7 września 2010, na stronie: oraz Than Shwe Visits China Deepening Strategic Ties, South Asia Analysis Group z na: org/%5cpapers41%5cpaper4037.html [wejście ]. 17 Szerzej na ten temat, piszący z pozycji sprzyjających juncie Robert H. Taylor, The State, s. 465 (inwestycje), s. 468 (współpraca z państwami ASEAN).

17 Bogdan Góralczyk 17 nocy kraju, takich jak Mandalay (gdzie budują hotele, szkoły i nowe zakłady pracy), czy w stolicy największego państwa związkowego Shan, która zwie się Taunggyi i ma centrum zamienione dosłownie w chiński bazar (z chińskimi towarami i sprzedawcami). Nie są to bynajmniej przypadki odosobnione. Ostatnio chińska obecność przybrała jeszcze bardziej spektakularne rozmiary. Podejrzewa się, choć głośno o tym się nie mówi, że chińska myśl inżynieryjna była wykorzystana przy budowie wspomnianej szybkiej drogi łączącej Rangun z Mandalay, z Naypyidaw leżącym niemal pośrodku. Chińczycy, już sami, budują na północy Myanmar podobną drogę szybkiego ruchu, nazywaną nawet autostradą, która docelowo ma łączyć Yunnan ich najbliższą prowincję, graniczącą z Myanmarem z drugim wielkim sąsiadem Związku Myanmar, jakim są Indie. A niedawno po wizycie premiera Chin, Wen Jiabao, w początkach czerwca 2010 r. 18 przyspieszono prace nad ropociągiem i gazociągiem, które równolegle mają biec do Yunnanu od położonego nad Zatoką Bengalską portu Sittwe (dawne Akyab) w historycznej krainie Arakan. Wszystko po to, by szybko modernizujące się i potrzebujące coraz większej ilości surowców energetycznych Chiny, w dużych ilościach sprowadzające je z Afryki i Bliskiego Wschodu, mogły sięgać po nie krótszą drogą, bowiem dotąd płyną one tankowcami przez odległą Cieśninę Malakka. W tym sensie również po stronie chińskiej można mówić o strategicznym partnerstwie z Republiką Związku Myanmar. W zamian za zgodę na takie inwestycje i powszechnie widoczną obecność, Chiny gwarantują reżimowi w Naypyidaw dalsze funkcjonowanie na arenie zewnętrznej. Gdy próbowano wprowadzić kwestię Związku Myanmar i nagminnego łamania tam praw człowieka na agendę Rady Bezpieczeństwa ONZ, wniosek natychmiast storpedowały właśnie Chiny, wspierane przez Rosję 19. W październiku 2010 r. wizytę w Naypyidaw złożył także obecny premier Tajlandii Abhisit Vejjajiva 20. Potwierdził tam politykę aktywnego zaangażowania ze strony jego państwa; tego państwa, na którego obszarze znajduje się aż 9 obozów dla uchodźców z Birmy-Myanmar (z łączną społecznością rzędu 150 tys. osób), gdzie działa najaktywniejsza w świecie birmańska diaspora (także polityczna) i gdzie liczbę ro- 18 China Premier Wen Jiabao Boosts Ties in Burma Visit, BBC , na stronie: bbc.co.uk/news/ [wejście ] oraz China s Premier Wen Jiabao Visit Myanmar, Burma Digest , na stronie: [wejście ]. 19 W głosowaniu nad specjalną rezolucją na ten temat, do którego doszło 12 stycznia 2007 r., przeciw jej przyjęciu głosowały Chiny, Rosja i RPA, a wstrzymały się Indonezja, Katar i Kongo. Zob. Security Council Fails to Adept Draft Resolution on Myanmar, Owing to Negative Votes by China, Russian Federation, [wejście ]. 20 Abhisit Goes to Burma, Asian Correspondent Na stronie: [wejście ].

18 18 Nowy rozdział w dziejach Birmy-Myanmar botników sezonowych od znacznie biedniejszego sąsiada szacuje się na 1,5 2 mln osób 21. Tym samym próby izolacji Związku Myanmar na arenie międzynarodowej, mocno i długo forsowane przez USA i UE, zostały po prostu storpedowane przez sąsiadów i sojuszników tego kraju, począwszy od Chin i państw ASEAN. Dlatego obecna administracja amerykańska Baracka Obamy zaczyna ostatnio mówić o aktywnym podejściu do tego dotychczasowego pariasa. Jednakże dała ona wielokrotnie wyraz rozczarowaniu w związku z wyborami z 7 listopada 2010 r., uznając je za niedemokratyczne 22. Co dalej? Po wyborach 7 listopada 2010 r. noblistka Aung San Suu Kyi opuściła wreszcie domowy areszt, w którym spędziła aż 15 z 21 lat, odkąd w marcu 1988 r. powróciła do rodzinnej Birmy (chcąc pomóc umierającej wtedy matce). W pierwszych wypowiedziach po wyjściu na wolność nakreśliła swoją dalszą strategię. Stwierdziła, że jest gotowa do rozmów zarówno z gen. Than Shwe, jak też przedstawicielami Partii Solidarności i Rozwoju Związku, która wygrała ostatnie wybory. Duży nacisk położyła na kwestię narodowego pojednania i dodała, że będzie dążyła do jak najszybszego zwołania kolejnej konferencji z mniejszościami narodowymi, na wzór tej, jaką przed uzyskaniem przez Birmę niepodległości zwołał w miejscowości Panlong na terenie państwa Shan jej ojciec, gen. Aung San, pragnący narodowego pojednania tak licznych i różnorodnych narodów. Jaką strategię przyjmie Aung San Suu Kyi w nowych okolicznościach? Kilka cytatów z jej wypowiedzi po wyjściu na wolność jest znaczących. Powiada ona: Nie ma powodu, by tracić nadzieję; Wierzę w prawa człowieka i państwo prawa; Chcę pracować ze wszystkimi demokratycznymi siłami w kraju i potrzebuję wsparcia zwykłych ludzi. Tylko zjednoczeni osiągniemy cel; Nie będę prawdziwie wolna, dopóki mój naród pozostanie zniewolony; Najpierw chcę słuchać ludu; Nie tylko mamy pracować dla ludu. Ludzie też muszą pracować. Wszyscy muszą być odważni na tyle, by stanąć po stronie prawdy. Na każdym ciąży odpowiedzialność; 21 Dane na podstawie materiałów Thai Burma Border Consortium (TBBC), najbardziej wyspecjalizowanej NGO s w tych zagadnieniach, działającej na terytorium Tajlandii i na pograniczu tajsko-birmańskim. Szczegóły na stronie: 22 Głównym promotorem polityki zaangażowania względem Birmy jest senator Jim Webb, szef podkomisji ds. Azji Wschodniej, który nawet podróżował do Birmy. Administracja B. Obamy była i jest pod tym względem podzielona. Obama Administration Split on Burma Engagement Senator, Reuters , [wejście ]

19 Bogdan Góralczyk 19 Nie mogę podać szczegółów, co zamierzam robić, z wyjątkiem tego, że będę walczyła o narodowe pojednanie 23. Wynika stąd, że noblistka zmodyfikowała nieco, jak się wydaje, dotychczasowe bezkompromisowe podejście moralnego oporu, bowiem w sensie politycznym nie było ono skuteczne, czego jednym z dowodów był wspomniany podział szeregów NLD przed wyborami (młodsi, bardziej zniecierpliwieni w jej szeregach, chcieliby konkretnych politycznych rezultatów). Jest więcej niż pewne, że nie ustąpi ona pod względem pryncypiów, natomiast wiele wskazuje na to, iż zamierza być bardziej elastyczna w stosunku do władz, jak też, co znamienne, przedstawicieli mniejszości narodowych. Ten drugi element dał o sobie natychmiast znać tuż po wyborach, kiedy to odezwali się, niezadowoleni z ich przeprowadzenia, a raczej wykluczenia z aktu głosowania, przedstawiciele narodowości Karen i Mon. Doszło do starć na pograniczu z Tajlandią, a kilkadziesiąt tysięcy osób 24 natychmiast szukało schronienia po drugiej stronie granicy, idąc przez rzekę z miasteczka Myawaddy do nadgranicznego tajskiego miasta Mae Sot oraz przez góry i słynną z historii Przełęcz Trzech Pagód, przez którą w dawnych wiekach wkraczały do Syjamu birmańskie armie 25. Te akty przemocy po części wyjaśniają, czemu Aung San Suu Kyi przykłada aż tak duże znaczenie do międzyetnicznego dialogu. Jednakże z jej uzyskaną na nowo wolnością wiążą się kolejne, trudne pytania: Co rzeczywiście będzie mogła ona robić? Czy odbuduje NLD i ponownie ją zjednoczy? Czy wraz z nią wypuszczonych zostanie ponad 2 tys. więźniów politycznych? Jakie będzie podejście do nich nowych władz, choć pozbawionych mundurów, ale z wojskowego nadania? To będą papierki lakmusowe intencji i czynów nowych władz Republiki bez względu na to, czy prezydentem, jak się powszechnie spodziewa, zostanie Than Shwe, czy też, wzorem poprzednika Ne Wina, u schyłku życia (a ma już w chwili pisania tych słów 77 lat) usunie się on z życia publicznego, pociągając jedynie za sznurki władzy z dystansu i ukrycia. 23 Na podstawie: 24 Według szacunków BBC, granice przekroczyło minimum 14 tys. osób w ciągu zaledwie dwóch dni. Szczegóły: [wejście ]. 25 Był to największy exodus przez granicę państwa od sierpnia 2009 r., kiedy to w wyniku pacyfikacyjnej akcji wojsk rządowych granicę do Chin przekroczyło aż 37 tys. osób, co wywołało niezadowolenie władz w Pekinie, zazwyczaj stroniących od krytyk wobec swego strategicznego sojusznika. Zob.: Burmese Refugees Flee to China Town, BBC [wejście ]. Chińskie stanowisko: Refugees a Silent Group, Beijing Today : [wejście ].

20 20 Nowy rozdział w dziejach Birmy-Myanmar Birma-Myanmar wchodzi w kolejny zakręt w swych burzliwych ostatnio dziejach. Jak z niego wyjdzie? to pytanie, na które obecnie chyba nikt nie ma odpowiedzi. Jest za to pewne, że to kraj wymagający teraz znacznie większego zainteresowania a być może również zaangażowania na arenie międzynarodowej niż kiedykolwiek przedtem.

Etniczność w Azji Wschodniej

Etniczność w Azji Wschodniej TOWARZYSTWO AZJI I PACYFIKU Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej AZJA-PACYFIK ROCZNIK TOM XV (2012) Etniczność w Azji Wschodniej Azja-Pacyfik 3 TREŚĆ TOMU Od Redakcji... 7 ETNICZNOŚĆ W AZJI Stanisław Meyer

Bardziej szczegółowo

Azja w Stosunkach Międzynarodowych. Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej

Azja w Stosunkach Międzynarodowych. Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej Azja w Stosunkach Międzynarodowych Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej Logo i flaga ASEAN ASEAN Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej (ang. Association of Southeast Asian Nations

Bardziej szczegółowo

Azja w stosunkach międzynarodowych. dr Andrzej Anders

Azja w stosunkach międzynarodowych. dr Andrzej Anders Azja w stosunkach międzynarodowych dr Andrzej Anders Japonia współczesna Japonia jest jednym z nielicznych krajów pozaeuropejskich, które uniknęły kolonizacji w XIX w. Wraz z wzrostem mocarstwowości Japonii

Bardziej szczegółowo

Polsat Viasat History

Polsat Viasat History jesień2015 Polsat Viasat History Polsat Viasat History inspiruje widzów świeżym i nowoczesnym spojrzeniem na historię. Poprzez inteligentne, doskonale przygotowane programy, które prezentowane są przez

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Pełna Oferta Usług Edu Talent

Pełna Oferta Usług Edu Talent Przedstawiamy Ci naszą Pełną Ofertę Usług. Przygotowaliśmy dla Ciebie szeroką ofertę profesjonalnego, terminowego i taniego pisania prac. Piszemy dla Ciebie: - prace magisterskie i licencjackie - prace

Bardziej szczegółowo

Zmiany na mapie politycznej świata.

Zmiany na mapie politycznej świata. Zmiany na mapie politycznej świata. Przyczyny powstawania nowych państw: Dekolonizacja Secesja Inkorporacja (wchłonięcie) Rozczłonkowanie (z rozpadu państw już istniejących) Zjednoczenie Uzyskanie niepodległości

Bardziej szczegółowo

Azja w Stosunkach Miedzynarodowych. Dr Andrzej Anders

Azja w Stosunkach Miedzynarodowych. Dr Andrzej Anders Azja w Stosunkach Miedzynarodowych Dr Andrzej Anders Azja w Stosunkach Miedzynarodowych Literatura do zajęć: Krzysztof Gawlikowski, Małgorzata Ławacz (red) Azja Wschodnia na przełomie XX i XXI wieku, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320)

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) Spis treści Do Czytelnika 5 Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) 1.1. Początki i rozwój państwa polskiego (do 1138). Rozbicie dzielnicowe i dążenia

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH 50 % światowego produktu brutto generowane jest w ramach krajów wschodzących. Wnioski same się nasuwają. Warto inwestować w rosnące przedsiębiorstwa oraz przybierające

Bardziej szczegółowo

Nie ma chyba nikogo, kto by nie stawiał sobie pytania o przyszłość swoją, najbliższych, kraju czy świata.

Nie ma chyba nikogo, kto by nie stawiał sobie pytania o przyszłość swoją, najbliższych, kraju czy świata. Nie ma chyba nikogo, kto by nie stawiał sobie pytania o przyszłość swoją, najbliższych, kraju czy świata. Tym bardziej, że ogromna jest dynamika zmian jakich jesteśmy światkami w ostatnich kilkudziesięciu

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Semestr: zimowy. Zaliczenie: Praca pisemna Test końcowy Aktywność na zajęciach

Semestr: zimowy. Zaliczenie: Praca pisemna Test końcowy Aktywność na zajęciach Nazwa przedmiotu: EPOKA POLITYCZNYCH I KULTUROWYCH PRZEŁOMÓW - EUROPA W XX- XXI WIEKU Kod przedmiotu: Forma zajęć: Seminarium Język: polski Rok: III 2013/201 4 Semestr: zimowy Zaliczenie: Praca pisemna

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne dla uczniów klas VI na poszczególne oceny z przedmiotu: Historia i społeczeństwo. Niedostateczny

Wymagania edukacyjne dla uczniów klas VI na poszczególne oceny z przedmiotu: Historia i społeczeństwo. Niedostateczny Wymagania edukacyjne dla uczniów klas VI na poszczególne oceny z przedmiotu: Historia i społeczeństwo Niedostateczny - Nie zna pojęć: faszyzm, zimna wojna, stan wojenny, demokracja. - Nie potrafi wymienić

Bardziej szczegółowo

Francuska armia w Mali zaczyna robić "w tył zwrot" 12 kwietnia 2013

Francuska armia w Mali zaczyna robić w tył zwrot 12 kwietnia 2013 Francja rozpoczyna zapowiadane wycofywanie swoich żołnierzy z Mali jak poinformowało francuskie Ministerstwo Obrony, w ubiegły wtorek, 9 kwietnia, wyjechało pierwszych stu żołnierzy armii francuskiej.

Bardziej szczegółowo

" " " " " " " " " " " " " " " KONSPEKT ĆWICZEŃ Z PRZEDMIOTU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI POLITYCZNE$ II ROK, STUDIA LICENCJACKIE, NIESTACJONARNE, SM$

               KONSPEKT ĆWICZEŃ Z PRZEDMIOTU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI POLITYCZNE$ II ROK, STUDIA LICENCJACKIE, NIESTACJONARNE, SM$ 1 z 8 KONSPEKT ĆWICZEŃ Z PRZEDMIOTU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI POLITYCZNE$ II ROK, STUDIA LICENCJACKIE, NIESTACJONARNE, SM$ ROK AKADEMICKI 2014/2015, SEMESTR ZIMOWY$ NIEDZIELA, GODZ. 10.25-11.55, s. 11 PROWADZĄCY:

Bardziej szczegółowo

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie.

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. C:\DOKUMENTY\RECENZJE\Recenzja M. Bryxa rynek.doc Recenzja opracowania M. Bryxa pt : Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. Rynek nieruchomości jest w Polsce stosunkowo nowym, lecz wzbudzającym

Bardziej szczegółowo

Geografia Bliżej geografii Część 3 Przedmiotowy system oceniania. Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca

Geografia Bliżej geografii Część 3 Przedmiotowy system oceniania. Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu ognia Islandia podstawowe jednostki Europy; wymienić podstawowe

Bardziej szczegółowo

Towarzystwo Azji i Pacyfiku Katedra Systemu Politycznego RP WPiSM Centrum Badań Wschodnich Oddział toruński Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Chińskiej

Towarzystwo Azji i Pacyfiku Katedra Systemu Politycznego RP WPiSM Centrum Badań Wschodnich Oddział toruński Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Chińskiej Towarzystwo Azji i Pacyfiku Katedra Systemu Politycznego RP WPiSM Centrum Badań Wschodnich Oddział toruński Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Chińskiej serdecznie zapraszają na VI Międzynarodową Konferencję

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW?

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? www.nauka.gov.pl/praktyki SPIS TREŚCI 1. CZYM SĄ STUDENCKIE PRAKTYKI ZAWODOWE 2. CO ZYSKUJE PRACODAWCA 3. GDZIE SZUKAĆ STUDENTÓW NA PRAKTYKI 3.1 Portal

Bardziej szczegółowo

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE 2015.05.11 1 BALTIJOS JŪRA LENKIJOS IR LIETUVOS KONCEPCIJOSE IR POLITIKOJE: ŽVILGSNIS Į LIETUVIŠKUS VADOVĖLIUS / MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

Bardziej szczegółowo

TEKSTY PRZYJĘTE. Zjednoczona w różnorodności. w trakcie posiedzenia w. czwartek 11 lutego 2010 PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2010

TEKSTY PRZYJĘTE. Zjednoczona w różnorodności. w trakcie posiedzenia w. czwartek 11 lutego 2010 PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2010 PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2010 TEKSTY PRZYJĘTE w trakcie posiedzenia w czwartek 11 lutego 2010 P7_TA-PROV(2010)02-11 WYDANIE TYMCZASOWE PE 439.056 Zjednoczona w różnorodności P7_TA-PROV(2010)0033 Birma

Bardziej szczegółowo

5/12/2015 WŁADZA I POLITYKA WŁADZA I POLITYKA PAŃSTWO

5/12/2015 WŁADZA I POLITYKA WŁADZA I POLITYKA PAŃSTWO WŁADZA I POLITYKA dr Agnieszka Kacprzak WŁADZA I POLITYKA WŁADZA zdolność jednostek lub grup do osiągania własnych celów lub realizowania własnych interesów, nawet wobec sprzeciwu innych POLITYKA środki

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Pojęcie sporu w prawie międzynarodowym

Pojęcie sporu w prawie międzynarodowym Pojęcie sporu w prawie międzynarodowym 1. Utrzymać międzynarodowy pokój i bezpieczeństwo, stosując skuteczne środki zbiorowe dla zapobiegania zagrożeniom pokoju i ich usuwania, tłumienia aktów agresji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13 Spis treści Do Czytelnika.............................................. 11 Przedmowa................................................ 13 Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część

Bardziej szczegółowo

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą.

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Element działań wojennych kampanii wrześniowej pierwszej kampanii

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 6. Dziedzictwo antyku. Uczeń: 1) charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

Koło historyczne 1abc

Koło historyczne 1abc Koło historyczne 1abc Autor: A.Snella 17.09.2015. Zmieniony 05.10.2016.,,Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku, teraźniejszości ani prawa do przyszłości.'' JÓZEF

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

Monografie: Artykuły opublikowane:

Monografie: Artykuły opublikowane: Monografie: 1. Emigracja polska w Australii w latach 1980 2000, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2004, ss. 276, ISBN 83-7322-865-9 2. Zarys historii gospodarczej Australii w XX wieku, Wydawnictwo Adam

Bardziej szczegółowo

Wesprzyj nas. Szanowni Państwo,

Wesprzyj nas. Szanowni Państwo, Szanowni Państwo, W 2011 roku Fundacja Rozwoju Świętochłowic rozpoczęła prowadzenie Programu Stypendialnego TOP Talenty, Odkrycia, Pomysły, którego celem jest wyrównywanie szans w zdobywaniu wykształcenia

Bardziej szczegółowo

Sześciolatki w pierwszej klasie to nie jedyna zmiana wynikająca z reformy. - Obecnie obowiązek przedszkolny dzieci mogą realizować zarówno w

Sześciolatki w pierwszej klasie to nie jedyna zmiana wynikająca z reformy. - Obecnie obowiązek przedszkolny dzieci mogą realizować zarówno w Nie macie prawa! Rząd 5 marca 2015 r. po raz kolejny pokazał Polakom, że nie mają prawa decydować o kwestiach dotyczących ich dzieci. Tego dnia koalicja PO-PSL już w pierwszym czytaniu odrzuciła obywatelski

Bardziej szczegółowo

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Spis treści Do Czytelnika Przedmowa Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW ĆWICZENIA IV WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW POJĘCIE RELIGII I KULTURY RELIGIA to zespół wierzeń dotyczących ludzkości i człowieka, związanych z nim zagadnień oraz form organizacji

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VII Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: prof. dr hab. Jan Jacek Bruski Redaktor

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Załącznik Nr 1.11 pieczątka jednostki organizacyjnej OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Nazwa

Bardziej szczegółowo

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert IDEA Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego służy pogłębieniu refleksji nad polskim doświadczeniem konfrontacji z dwoma totalitaryzmami nazistowskim i komunistycznym. Został powołany

Bardziej szczegółowo

Powrót do Europy Opinia społeczna po 20 latach demokracji

Powrót do Europy Opinia społeczna po 20 latach demokracji Konferencja prasowa Powrót do Europy Opinia społeczna po 20 latach demokracji Projekt realizowany we współpracy z: Projekt finansowany przez: Partnerem strategicznym Instytutu Spraw Publicznych jest Telekomunikacja

Bardziej szczegółowo

Dyrektor szkoły, a naciski zewnętrzne

Dyrektor szkoły, a naciski zewnętrzne 2.2.2. Dyrektor szkoły, a naciski zewnętrzne Niezwykle trudno mówić jest o wpływie dyrektora szkoły na funkcjonowanie i rozwój placówki bez zwrócenia uwagi na czynniki zewnętrzne. Uzależnienie od szefa

Bardziej szczegółowo

Próbka książki wyłącznie do celów informacyjnych.

Próbka książki wyłącznie do celów informacyjnych. Próbka książki wyłącznie do celów informacyjnych. Copyright by Wydawnictwo KIRIN spis treści Wstęp...7 Rozdział 1 Czynniki kształtujące obecną japońską politykę bezpieczeństwa...15 1.1 9 artykuł konstytucji...15

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

PODYPLOMOWE STUDIA CYWILIZACJA BRYTYJSKA I BRYTYJSKIEJ WSPÓLNOTY NARODÓW

PODYPLOMOWE STUDIA CYWILIZACJA BRYTYJSKA I BRYTYJSKIEJ WSPÓLNOTY NARODÓW PODYPLOMOWE STUDIA CYWILIZACJA BRYTYJSKA I BRYTYJSKIEJ WSPÓLNOTY NARODÓW (studia w języku polskim i angielskim) Kierownik studium: dr Katarzyna Williams Kontakt: katarzyna.williams@uni.lodz.pl Studia Podyplomowe

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

PROJEKT OPINII. PL Zjednoczona w różnorodności PL 2012/0237(COD) 29.11.2012. Komisji Budżetowej. dla Komisji Spraw Konstytucyjnych

PROJEKT OPINII. PL Zjednoczona w różnorodności PL 2012/0237(COD) 29.11.2012. Komisji Budżetowej. dla Komisji Spraw Konstytucyjnych PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Budżetowa 29.11.2012 2012/0237(COD) PROJEKT OPINII Komisji Budżetowej dla Komisji Spraw Konstytucyjnych w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 11 Wykaz wybranych skrótów... 15. 1. Bezpieczeństwo jako kategoria współczesnych stosunków międzynarodowych

Wstęp... 11 Wykaz wybranych skrótów... 15. 1. Bezpieczeństwo jako kategoria współczesnych stosunków międzynarodowych Spis treści Wstęp.............................................................. 11 Wykaz wybranych skrótów............................................ 15 1. Bezpieczeństwo jako kategoria współczesnych

Bardziej szczegółowo

B Ó G M I Ł O Ś Ć H O N O R O J C Z Y Z N A W I A R A O J C Z Y Z N A P A M I Ę Ć S Z L A C H E T N O Ś Ć W O L N O Ś Ć

B Ó G M I Ł O Ś Ć H O N O R O J C Z Y Z N A W I A R A O J C Z Y Z N A P A M I Ę Ć S Z L A C H E T N O Ś Ć W O L N O Ś Ć B Ó G M I Ł O Ś Ć H O N O R O J C Z Y Z N A W I A R A O J C Z Y Z N A P A M I Ę Ć S Z L A C H E T N O Ś Ć W O L N O Ś Ć E D Y K T KRÓLA POLSKI WOJCIECHA EDWARDA I DOKTRYNA LESZCZYŃSKIEGO Wzorując się na

Bardziej szczegółowo

Historia (Archiwistyka i Zarządzanie Dokumentacją; Dokumentalistyka; Regionalistyka) Studia niestacjonarne 2. stopnia (zaoczne)

Historia (Archiwistyka i Zarządzanie Dokumentacją; Dokumentalistyka; Regionalistyka) Studia niestacjonarne 2. stopnia (zaoczne) Historia (Archiwistyka i Zarządzanie Dokumentacją; Dokumentalistyka; Regionalistyka) Studia niestacjonarne 2. stopnia (zaoczne) ECTS Liczba godzin egz./zal. I rok II rok razem w. ćw. razem w. ćw. s. 1

Bardziej szczegółowo

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas HISTORIA USTROJU POLSKI Autor: Marian Kallas Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI. Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet

KOMUNIKAT KOMISJI. Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 5.3.2010 KOM(2010)78 wersja ostateczna KOMUNIKAT KOMISJI Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet Deklaracja Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

OD STAROŻYTNOŚCI DO R.

OD STAROŻYTNOŚCI DO R. Spis treści WSTĘP 13 Rozdział 1 Dzieje CYPRU OD STAROŻYTNOŚCI DO 1878 R. 1.1. Historia Cypru do podboju tureckiego w 1571 r. 21 1.2. Cypr pod rządami Turków w latach 1571-1878 27 1.3. Sytuacja międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Łódź 2014r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania

Przedmiotowy system oceniania 1 Przedmiotowy system oceniania 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu ognia Islandia wskazać na mapie

Bardziej szczegółowo

Bogusław Kotarba. Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska

Bogusław Kotarba. Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska Bogusław Kotarba Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska 2014-2020 Europejska współpraca terytorialna (EWT) EWT stanowi jeden z dwóch celów polityki spójności

Bardziej szczegółowo

OPINIE LUDNOŚCI Z KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWEJ O IMIGRANTACH I UCHODŹCACH

OPINIE LUDNOŚCI Z KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWEJ O IMIGRANTACH I UCHODŹCACH BS/60/2005 OPINIE LUDNOŚCI Z KRAJÓW EUROPY ŚRODKOWEJ O IMIGRANTACH I UCHODŹCACH KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2005 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE DANYCH EMPIRYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Geografia Realizowany zapis podstawy programowej:

Przedmiot: Geografia Realizowany zapis podstawy programowej: ĆWICZENIE 17 ĆWICZENIE 17 Geografia w chińskim mieście S 99 część opisowa Ćwiczenie pokazuje przyczyny przyspieszenia procesów urbanizacyjnych w Chinach oraz szanse i zagrożenia, jakie to niesie. Za 15

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Motyka Rafał Wnuk Tomasz Stryjek Adam F. Baran. Wojna. po wojnie. Antysowieckie podziemie w Europie Ârodkowo-Wschodniej w latach

Grzegorz Motyka Rafał Wnuk Tomasz Stryjek Adam F. Baran. Wojna. po wojnie. Antysowieckie podziemie w Europie Ârodkowo-Wschodniej w latach Wojna po wojnie Grzegorz Motyka Rafał Wnuk Tomasz Stryjek Adam F. Baran Wojna po wojnie Antysowieckie podziemie w Europie Ârodkowo-Wschodniej w latach 1944 1953 Gdaƒsk Warszawa 2012 Wydawnictwo Naukowe

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJE O TEMATYCE

PUBLIKACJE O TEMATYCE PUBLIKACJE O TEMATYCE FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH Poznań, 22 grudnia 2010, 10:15 CZ.1 Zbliżają się Święta. Zbliża się Mikołaj. Od ponad półtora roku na szkoleniach o tematyce funduszy inwestycyjnych pomijam

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Sp. z o.o., Warszawa 2012

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Sp. z o.o., Warszawa 2012 Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Karolina Dębska, Anna Kaniewska Korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki i stron tytułowych: Katarzyna Juras Ilustracja na okładce James Steidl Fotolia.com

Bardziej szczegółowo

W Poznaniu odbędzie się konferencja władz lokalnych

W Poznaniu odbędzie się konferencja władz lokalnych W Poznaniu odbędzie się konferencja władz lokalnych 04.03.2011 Poznań zorganizuje 8 września inauguracyjne posiedzenie Stałej Konferencji Władz Lokalnych i Regionalnych Komitetu Regionów na rzecz Partnerstwa

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty:

Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty: Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty: Józef M. Fiszer 1) Zadania i perspektywy Unii Europejskiej w wielobiegunowym świecie; The Future of European Union New forms of internal

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

KORDYNACJA BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO

KORDYNACJA BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO KORDYNACJA BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO ROZWIĄZANIA INSTYTUCJONALNE NA ŚWIECIE ORAZ WSTĘPNE PROPOZYCJE DLA POLSKI 26 lutego 2015 KRAKOWSKIE DNI BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO 2015 Radosław Czapski 1

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

STUDIA EUROPEJSKIE. Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego. Numer 4 (76) 2015

STUDIA EUROPEJSKIE. Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego. Numer 4 (76) 2015 STUDIA EUROPEJSKIE Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego Numer 4 (76) 2015 Warszawa 2015 Recenzowany kwartalnik Studia Europejskie wydawany przez: Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWO POLSKIE W MYŚLI POLITYCZNEJ XIX IXX WIEKU

PAŃSTWO POLSKIE W MYŚLI POLITYCZNEJ XIX IXX WIEKU I MIM III III III MII HM MII IIIIIIIIII Ml Ml ^ A/511490,, PAŃSTWO POLSKIE W MYŚLI POLITYCZNEJ XIX IXX WIEKU TEORIA I PRAKTYKA Pod redakcją Wojciecha Kalickiego i Barbary Rogowskiej WROCŁAW 2008 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Podział terytorialny Polski według kościoła katolickiego i GUS. Wpisany przez Śro, 22 lut 2012

Podział terytorialny Polski według kościoła katolickiego i GUS. Wpisany przez Śro, 22 lut 2012 15 lub 6 województw byłoby w Polsce gdyby za podstawę struktury terytorialnej kraju stanowiłby, odpowiednio: podział administracyjny według Kościoła katolickiego lub GUS. Nikt nie szykuje rewolucji w podziale

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Redakcja i korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki: Ewa Bobrowska Copyright 2008 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa ISBN 978-83-7383-284-8 Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa

Bardziej szczegółowo

Instytut Pamięci Narodowej - Poznań

Instytut Pamięci Narodowej - Poznań Instytut Pamięci Narodowej - Poznań Źródło: http://poznan.ipn.gov.pl/pl7/edukacja/edukacja-poznan/spotkania-z-historia/37700,90-urodziny-pulkownika-jana-gorski ego-poznan-18-kwietnia-2012.html Wygenerowano:

Bardziej szczegółowo

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza.

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. W znaczący wkład w jej rozwój ma także kultura Starożytnego Rzymu oraz

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

JAKA JEST I JAKA POWINNA BYĆ WIELKOŚĆ POLSKIEJ POMOCY?

JAKA JEST I JAKA POWINNA BYĆ WIELKOŚĆ POLSKIEJ POMOCY? JAKA JEST I JAKA POWINNA BYĆ WIELKOŚĆ POLSKIEJ POMOCY? Najnowszy raport OECD z przeglądu polskiej współpracy rozwojowej (2017), s. 19: Wielkość Oficjalnej Pomocy Rozwojowej [Polski] jako odsetek dochodu

Bardziej szczegółowo

Indywidualny Zawodowy Plan

Indywidualny Zawodowy Plan Indywidualny Zawodowy Plan Wstęp Witaj w Indywidualnym Zawodowym Planie! Zapraszamy Cię do podróży w przyszłość, do stworzenia swojego własnego planu działania, indywidualnego pomysłu na życie i pracę

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014

PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 PAŃSTWO POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 PAŃSTWO to suwerenna organizacja polityczna, obejmująca swym działaniem ludność określonego terytorium. PAŃSTWO Cechy państwa: - własne terytorium

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców NR 12/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców NR 12/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 12/2016 ISSN 2353-5822 Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz

Bardziej szczegółowo

Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku. Teksty źródłowe

Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku. Teksty źródłowe Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku Teksty źródłowe Odezwa Rady Regencyjnej do Narodu Polskiego -11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna do Narodu Polskiego. Wobec grożącego niebezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH Marzec 2015 issn 2391-5781 nr 6 OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH Praktyczne porady Instrukcje krok po kroku Wzory Wywiad z Andrzejem Lewińskim p.o. GIODO Współpraca ABI z GIODO po nowelizacji Nie wszystkie zbiory

Bardziej szczegółowo

Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na

Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na MONTE CASSINO 1944 Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na którym wznosi się stare Opactwo Benedyktynów.

Bardziej szczegółowo

Demografia członków PAN

Demografia członków PAN NAUKA 3/2007 163-167 ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Demografia członków PAN O niektórych sprawach dotyczących wieku nowych i odchodzących członków Polskiej Akademii Nauk mówiłem już w dyskusji podczas Zgromadzenia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN GRY MIEJSKIEJ Śladem bohaterów 1863 24 maja 2013 r. 1. Organizatorzy

REGULAMIN GRY MIEJSKIEJ Śladem bohaterów 1863 24 maja 2013 r. 1. Organizatorzy REGULAMIN GRY MIEJSKIEJ Śladem bohaterów 1863 24 maja 2013 r. 1. Organizatorzy Organizatorem gry miejskiej Śladem bohaterów 1863, zwanej dalej Grą, która odbędzie się 24 maja 2013 r., jest Książnica Cieszyńska,

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych. Wschodniej

Sylabus modułu kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych. Wschodniej Załącznik nr 5 do zarządzenia nr 68 Rektora UJ z 18 czerwca 2015 r. Sylabus modułu kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia Język kształcenia

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Formowanie Armii Andersa

Formowanie Armii Andersa Michał Bronowicki Formowanie Armii Andersa Gdy 1 września 1939 roku wojska niemieckie i słowackie rozpoczęły inwazję na Polskę, atak ten przyniósł śmierć tysięcy niewinnych ludzi, a dla wielu innych rozpoczął

Bardziej szczegółowo

Anatolij Łunaczarski. Wychowanie a Nowa Polityka Ekonomiczna

Anatolij Łunaczarski. Wychowanie a Nowa Polityka Ekonomiczna Anatolij Łunaczarski Wychowanie a Nowa Polityka Ekonomiczna 1 http://maopd.wordpress.com/ Artykuł Anatolija Łunaczarskiego z roku 1921. Maoistowski Projekt Dokumentacyjny 2013 2 Towarzysz Lenin w artykule

Bardziej szczegółowo

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

RECENZENCI SKŁAD I ŁAMANIE. Zdzisław Gralka OKŁADKĘ PROJEKTOWAŁA. Barbara Grzejszczak

RECENZENCI SKŁAD I ŁAMANIE. Zdzisław Gralka OKŁADKĘ PROJEKTOWAŁA. Barbara Grzejszczak Izabella Penier Katedra Studiów Brytyjskich i Krajów Wspólnoty Brytyjskiej Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego ul. Narutowicza 59a, 90-131 Łódź RECENZENCI Marta Wiszniowska-Majchrzyk,

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE Krystyna Alagor MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE (wydanie drugie, poprawione i połączone) Copyright by Wydawnictwo Autorskie ALAGOR Krystyna Krawczyk 2007 Skład i łamanie: Rafał Celej Wydawnictwo: W.A. ALAGOR

Bardziej szczegółowo

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji A 399316 POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji pod redakcją Krzysztofa Zagórskiego i Michała Strzeszewskiego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2005 Spis treści WSTĘP. OPINIA

Bardziej szczegółowo

Książkę tę poświęcam pamięci moich lwowskich Rodziców, Lidii i Andrzeja Lewickich, a dedykuję ją wszystkim lwowiakom wygnanym, przybyłym, urodzonym

Książkę tę poświęcam pamięci moich lwowskich Rodziców, Lidii i Andrzeja Lewickich, a dedykuję ją wszystkim lwowiakom wygnanym, przybyłym, urodzonym Książkę tę poświęcam pamięci moich lwowskich Rodziców, Lidii i Andrzeja Lewickich, a dedykuję ją wszystkim lwowiakom wygnanym, przybyłym, urodzonym we Lwowie gdyż oni najlepiej wiedzą, czym jest miejsce.

Bardziej szczegółowo