VIII konferencja Naukowo-Techniczna Ochrona Środowiska na Terenach Górniczych czerwca 2010 Szczyrk

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "VIII konferencja Naukowo-Techniczna Ochrona Środowiska na Terenach Górniczych 21 23 czerwca 2010 Szczyrk"

Transkrypt

1 PRZEGLĄD Nr 10 GÓRNICZY 1 założono MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA INŻYNIERÓW I TECHNIKÓW GÓRNICTWA Nr 10 (1055) październik 2010 Tom 66(CVI) Zarząd Główny Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Górnictwa Główna Komisja Miernictwa Górniczego i Ochrony Środowiska VIII konferencja Naukowo-Techniczna Ochrona Środowiska na Terenach Górniczych czerwca 2010 Szczyrk W dniach czerwca 2010 r. odbyła się VIII Konferencja Naukowo-Techniczna, której wiodącą tematyką była ochrona środowiska na terenach górniczych. Organizatorem konferencji był Zarząd Główny Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Górnictwa Główna Komisja Miernictwa Górniczego i Ochrony Środowiska we współpracy z Wydziałem Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska AGH oraz Wydziałem Górnictwa i Geologii Politechniki Śląskiej, a także z Głównym Instytutem Górnictwa. Konferencje o tej tematyce mają już wieloletnią tradycję, bowiem odbywają się od 1994 roku. Stanowią dobrą okazję do zaprezentowania licznemu gremium osób zainteresowanych problematyką ochrony środowiska osiągnięć i doświadczeń oraz bieżących prac i kierunków badań zmierzających do poprawy stanu poszczególnych komponentów środowiska, ze szczególnym uwzględnieniem terenów górniczych. Kilkunastoletnie, cykliczne co dwa lata spotkania pracowników przedsiębiorstw i zakładów górniczych, samorządów gmin, organów nadzoru górniczego, a także polskiej nauki górniczej mają już swoją bogatą historię i weszły w niepisany kalendarz organizacyjny tego typu imprez ukierunkowanych na tematykę ochrony środowiska. Dwie pierwsze konferencje w latach 1994 i 1996 odbyły się w Krynicy, następna w Ustroniu-Jaszowcu a pozostałe pięć, w tym ostatnia 8. z kolei w dniach czerwca 2010 r. odbyły się w Szczyrku. Celem VIII konferencji było przedstawienie w referatach i przedyskutowanie zagadnień ekologii terenów górniczych w świetle aktualnych uregulowań ustawowych wynikających z szeregu nowych lub zmienionych podstawowych aktów prawnych.

2 2 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 Obrady przeprowadzono w 5. sesjach tematycznych, w toku których wygłoszono 32 referaty przygotowane na konferencję. Autorami referatów byli pracownicy naukowi Akademii Górniczo-Hutniczej, Politechniki Śląskiej, Głównego Instytutu Górnictwa, Uniwersytetu Śląskiego, pracownicy organów nadzoru górniczego oraz przedsiębiorstw i zakładów górniczych górnictwa węgla kamiennego, węgla brunatnego, a także rud miedzi oraz soli. Uczestnicy konferencji przed obradami otrzymali skróty zgłoszonych na konferencję referatów, wydane w formie kilkudziesięciostronicowej broszury. Pełne teksty referatów zostaną opublikowane w czasopiśmie Przegląd Górniczy po ich pozytywnym zaopiniowaniu przez grono recenzentów. Przeznaczone do druku w Przeglądzie Górniczym referaty można generalnie zaliczyć do następujących grup tematycznych: monitoring wpływów eksploatacji górniczej na środowisko, z wyróżnieniem niektórych jego elementów, prognozowanie deformacji powodowanych podziemną eksploatacją górniczą złóż kopalin, oddziaływanie robót górniczych na powierzchnię i obiekty budowlane, składowanie dwutlenku węgla (CO 2 ) i ocena oddziaływania takich składowisk na środowisko, rekultywacja i zagospodarowanie terenów zdegradowanych przez górnictwo, zastosowanie nowych technologii informatycznych w pracach mierniczo-geologicznych i górniczych. Kolejność druku w publikacji przyjęto wg wyżej przedstawionych grup tematycznych. W konferencji uczestniczyło 105 osób, nie licząc krótkotrwałych pobytów kilkunastu osób na czas wygłaszania referatów lub też prowadzenia obrad w niektórych sesjach. Frekwencja na konferencji wskazuje, że tematyka ochrony środowiska na terenach górniczych cieszy się, podobnie jak w latach poprzednich, znacznym zainteresowaniem wśród pracowników nauki i praktyki górniczej. Potrzebę organizowania takich spotkań w przyszłości podkreślano w dyskusji i w rozmowach kuluarowych. Przewodniczący Głównej Komisji Miernictwa Górniczego i Ochrony Środowiska ZG SITG Jan Krawczyk

3 Nr 10 PRZEGLĄD GÓRNICZY 3 UKD: (438): 519.6: : : 622.1: /.842: : : Wykorzystanie najnowszych technologii informatycznych do wsparcia procesów mierniczo geologicznych w Kompanii Węglowej S.A. Mgr Jerzy Klemens* ) Dr inż. Marian Poniewiera** ) Treść: W artykule zaprezentowano oprogramowanie Fusion Middleware SOA Suite firmy Oracle, będące narzędziem wykorzystywanym do budowy numerycznego modelu złoża. Wymieniono aplikacje integrowane w architekturze SOA za pomocą pakietu Oracle SOA Suite. Omówiono zagadnienie komunikacji między programami liczącymi prognozowane deformacje terenu górniczego a Systemem Geolisp. Opisano stopień zaawansowania wdrożenia projektu Systemu numerycznego modelu złoża. Słowa kluczowe: numeryczny model złoża, prognozowanie deformacji terenu, System Geolisp, miernictwo górnicze, górnictwo węgla kamiennego 1. Wprowadzenie Oprogramowanie Fusion Middleware SOA Suite firmy Oracle jest narzędziem wykorzystanym do budowy Systemu numerycznego modelu złoża. Służy ono zarówno budowie integracji wewnętrznej dostarczanych w ramach projektu aplikacji, jak i integracji Systemu z aplikacjami do niego zewnętrznymi (rys. 1). Aplikacje integrowane w architekturze SOA za pomocą pakietu Oracle SOA Suite: GEOLISP służy do przetworzenia map górniczych do formy elektronicznej, zarządzania ich treścią oraz dwukierunkowej komunikacji z programami liczącymi deformację terenu. EDBJ-OPN służy do określania wpływu eksploatacji górniczej na ukształtowanie terenu i znajdujące się na jego powierzchni obiekty. GEONET realizuje zadania z zakresu szeroko rozumianych obliczeń geodezyjnych. * ) Asseco Poland S.A., Katowice. ** ) Politechnika Śląska, Gliwice. Artykuł opiniował prof. dr hab. inż. Jan Białek. Centralny Moduł Numerycznego Modelu Złoża (CMNMZ) aplikacja w języku programowania Java, wykorzystywana do zarządzania zasilaniem Centralnej Składnicy Danych o Złożu (CSDoZ) i danymi z map górniczych, wyszukiwania CSDoZ według zadanych parametrów oraz wykonywania raportów analitycznych. Środowisko wytwórcze Systemu numerycznego modelu złoża tworzą komponenty pakietu Oracle SOA Suite 11g oraz przestrzenna baza danych Oracle Spatial 11g. W skład pakietu Oracle SOA Suite wchodzą między innymi: Oracle Jdeveloper 11g służy do wytwarzania kolejnych wersji aplikacji CMNMZ, tworzenia aplikacji kompozytowych i oprogramowania Usług Web oraz zarządzania Rejestrami i Repozytoriami Usług. Oracle Weblogic Server 11g Basic umożliwia uruchomienie aplikacji i Usług Web tworzonych w IDE Oracle Developer. Oracle Enterprise Service Bus służy do integracji aplikacji w architekturze zorientowanej na Usługi Web(SOA).

4 4 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 Rys. 1. Podstawowe komponenty Architektury SOA Systemu numerycznego modelu złoża 2. Komunikacja między programami liczącymi prognozowane deformacje terenu górniczego a Systemem Geolisp W skład Systemu Obsługi Kopalnianych Map Numerycznych Geolisp wchodzi Moduł Parcele. Służy do tworzenia danych opisujących eksploatację górniczą dla celów prognozowania deformacji terenu górniczego opartych na numerycznej mapie eksploatacji górniczej. Umożliwia dwustronną komunikację z programami autorstwa prof. J. Białka. Parcela eksploatacyjna to spójny obszar, ograniczony zbiorem linii łamanych. Do utworzenia parceli można wykorzystać autocadowskie polecenie PLINIA, istniejące w mapach numerycznych zamknięte poligony lub wczytać istniejące działki eksploatacyjne z plików tekstowych w formacie EDBJ. Każda utworzona parcela powinna posiadać dane ją opisujące, takie jak: rodzaj kierowania stropem, nazwa pokładu, ściany, przebieg eksploatacji itp. Program GEOLISP umożliwia dodanie danych parametrów zarówno dla pojedynczego obiektu, jak i dla wybranych grup parcel. Program wyposażony jest także w opcję importu danych opisowych z zewnętrznych baz danych (EDBJ, Excel, Acces itp.). Menu szkód górniczych można wywołać poleceniem PARCELE. Do najważniejszych programów, wchodzących w skład modułu Parcele, można zaliczyć: CPRC czyta dane z pliku danych o eksploatacji, zapisanego w formacie stosowanym przez prof. J. Białka; EPRC umożliwia edycję danych opisowych związanych z daną parcelą; ZMPRC zmienia kolejność wierzchołków w parceli; WPRC zapisuje dane o eksploatacji z rysunku do pliku w formacie stosowanym przez prof. J. Białka; BPRC tworzy bryły z parcel eksploatacyjnych (wczytanych poleceniem CPRC lub utworzonych poleceniem EPRC); KATBUD nadaje atrybuty budynkom (m.in. adres, liczba kondygnacji, rok budowy, kategoria odporności, kategoria wpływu itp.); CZYT_GRD, CZYT_PLT czyta pliki w formacie.grd i.plt Surfera; KAT2BUD przypisuje budynkom kategorie odkształceń terenu na podstawie wysokości punktów na warstwie Pomiar; KATBUDWS koloruje budynki oraz tworzy raport o budynkach (wzór 10A); NPRC tworzy nową parcelę. Moduł Parcele umożliwia: zautomatyzowane tworzenie zbiorów danych opisujących eksploatację górniczą, zarówno parcel, jak i punktów obliczeniowych, kontrolowanie i zarządzanie danymi o eksploatacji; istnieje procedura służąca do czyszczenia i budowy, m.in. parcel eksploatacyjnych polecenia MAPCLEAN, TOPO (rys. 2), wykrywanie i kolorowanie budynków o kategorii odporności mniejszej od kategorii wpływu, sporządzenie wykazu takich budynków (tabl. 1) polecenie KAT2BUD. Polecenie służy również do kolorowania budynków zgod-

5 Nr 10 PRZEGLĄD GÓRNICZY 5 nie z ich kategorią odporności, zaznaczania budynków o mniejszej odporności od prognozowanych wpływów 2.1. Transformacja map numerycznych między różnymi układami współrzędnych W powiązaniu z systemem obliczeń geodezyjnych GEONET, program GEOLISP umożliwia przeprowadzenie transformacji między dowolnymi układami współrzędnych. Program TRANS (rys. 3) do wykonania transformacji wykorzystuje współczynniki obliczone programem UNITRANS autorstwa prof. R. Kadaja. Program czyta pliki w różnych formatach. Należy przekonwertować je do pliku PARXX. BAK, z którego to pobierane są współczynniki transformacji. W wyniku transformacji wszystkie punkty mapy otrzymują nowe współrzędne, równoległe do ramki teksty i bloki pozostają do niej równoległe, a jednostkowa skala bloków i wysokość napisów pozostają bez zmian Wczytywanie danych z pliku tekstowego do rysunku AutoCADa System GEOLISP umożliwia wczytanie do rysunku AutoCADa współrzędnych oraz bloków zapisanych w odpowiednio przygotowanym pliku tekstowym. Przykładami programów wczytujących dane z plików tekstowych są: CPKT wczytuje współrzędne z pliku tekstowego. Dodatkowo program umożliwia wykonanie transformacji współrzędnych między różnymi układami współrzędnych podczas ich wczytywania do rysunku (rys. 4). BLZPLIKU, BLZPLIKU1, BLZPLIKU2 programy umożliwiające wstawienie bloków z pliku. CPWW, CPKW programy czytające pliki wsadowe z pomiaru wyrobisk w formacie stosowanym w kopalni Piast. 3. Otwarte środowisko informatyczne Systemu Numerycznego Modelu Złoża Opisane we wstępie narzędzia informatyczne umożliwiają stworzenie otwartego środowiska Systemu, które pozwala w sposób dynamiczny korzystać z danych zewnętrznych. Aby wspierać ciągłe zmiany w przedsiębiorstwach, branża informatyczna opracowała Architekturę Zorientowaną na Usługi (Service Oriented Architecture). Jednym z jej zasadniczych celów jest odwzorowanie zadań w procesach biznesowych na dynamiczny łańcuch Usług Sieciowych Tablica 1. Raport kategorii odporności budynków (wzór nr 10A) ID Miasto Nazwa ulicy Nr Rodzaj domu obiektu Kubatura Kondygnacja Rok budowy Kategoria Kat. terenu 432 Ornontowice Pszczyńska 70 m III 424 Ornontowice Pszczyńska 66 m III 427 Ornontowice Pszczyńska 68 T III Uwaga Rys. 2. Przykład działania programu Parcele: nałożenie izolinii kategorii odporności na mapę polecenie Czyt_PLT Rys. 3. Fragment okna dialogowego programu TRANS

6 6 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 Rys. 4. Okno programu wczytującego współrzędne z pliku tekstowego (Web Services). Takie przyporządkowanie pozwala prowadzić działania doskonalące proces poprzez układanie w nim zadań według potrzeb, które będą się przekładać w ciąg Usług Sieciowych (komponowanie). Do tego celu wykorzystuje się narzędzia klasy narzędzi informatycznych modelery procesów biznesowych oraz na potrzeby uruchamiania procesów biznesowych, język notacji ich opisu BPEL (Business Process Execution Language). Takie podejście do organizacji przedsiębiorstwa pozwala na wspólną pracę pracowników informatyki i działów biznesowych. Umożliwia opisanie procesów biznesowych w modelerach zarówno tak, jak przebiegają one obecnie (ang. as is), jak również tak, jak powinny one przebiegać docelowo w przyszłości (to be). W wyniku wprowadzenia opisu procesów do tych narzędzi możliwe jest automatyczne generowanie procedur tych procesów, tworzenie ich dokumentacji. Współautor tego opracowania kierował projektem stworzenia koncepcji Informatycznego Systemu Sprzedaży Węgla dla Południowego Koncernu Węglowego w Jaworznie. Narzędziem wykorzystywanym w tym projekcie do modelowania procesów biznesowych był IBM Business Process Modeler Advanced. W tym narzędziu została stworzona ich dokumentacja (rys. 5). W projekcie wdrożenia numerycznego modelu złoża w Kompanii Węglowej, w pakiecie Oracle SOA Suite, znajduje się narzędzie do uruchamiania Usług Sieciowych BPEL Process Manager. Usługi Sieciowe uruchamiane poprzez ten produkt mogą być wytworzone zarówno w ramach przedsiębiorstwa, jak i wywoływane np. z zewnętrznych portali internetowych (geoportal.gov.pl). W przypadku Systemów Informacji Geograficznej (GIS) organizacja standaryzująca Open GIS Consortium opracowała specyfikację Usług Sieciowych, poprzez które udostępniane mogą być przestrzenne dane geograficzne. Specyfikacje te wykorzystują do udostępniania informacji portale, takie jak GoogleMap czy portal Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii geoportal.gov.pl. Portale te stanowią niezwykle cenne źródło informacji o ukształtowaniu i charakterystyce powierzchni ziemi. Najbardziej popularne specyfikacje Usług Sieciowych opracowane przez Open Gis Consortium to specyfikacje Usług WMS i WFS. Web Map Service (WMS) stworzony przez Open Geospatial Consortium (OGC) międzynarodowy standard udostępniania map rastrowych w internecie. Udostępniane mapy są renderowane na podstawie danych geograficznych zawartych najczęściej w bazie danych (np. Oracle Spatial) lub w plikach (np. GML, ESRI shapefile) i wyświetlane przeważnie w takich formatach, jak GIF, JPEG, PNG. Jeden serwis może oferować kilka warstw tego samego obszaru, prezentując jednak różne dane (np. rzeki, linie kolejowe, podział administracyjny). W celu zobaczenia map użytkownik łączy się z serwerem WMS (np. Geoportal GUGiK). Z serwera WMS pobierane są metadane, w których znajduje się lista dostępnych warstw, obsługiwane formaty, systemy współrzędnych itp. Użytkownik wybiera interesujące go warstwy, a program wysyła do serwera zapytanie o gotowy wycinek mapy o zadanych wymiarach i położeniu. Web Feature Service (WFS) standard OGC, który specyfikuje Usługi Sieciowe, dostarczające interface udostępniania odpowiedzi na zapytania o geograficzne własności obiektów na mapach. Notacja tych zapytań jest niezależna od platform komputerowych. Usługi te są w stanie udostępniać mapy w postaci wektorowej. W ramach zbudowanej architektury Systemu numerycznego modelu złoża, przedstawionego na rysunku 1, Centralna Składnica Danych o Złożu przygotowana jest do zasilania zarówno danymi z map udostępnianych poprzez Usługi WFS, jak i WMS. W przypadku zmian na mapach górniczych, prowadzonych w AutoCad MapGuide Maestro, udostępnia się je w postaci Usług WFS. Szyna danych Oracle Service Bus transportuje je, udostępnia Usługom Sieciowym Oracle Spatial CSDoZ, które umieszczają je w odpowiednich strukturach przestrzennych bazy. Dane mapowe umieszczone w CDSoZ, dzięki funkcjonalności Oracle Spatial, mogą być prowadzone i transformowane do różnych układów współrzędnych geodezyjnych i nakładane na siebie.

7 Nr 10 PRZEGLĄD GÓRNICZY 7 Rys. 5. Zrzut ekranu opisu procesu systemu sprzedaży węgla w narzędziu IBM Business Process Modeler Advanced Rys. 6. Komunikacja pomiędzy aplikacjami numerycznego modelu złoża i zewnętrzem Systemu

8 8 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 Rysunek 6 przestawia komponenty komunikacji i aplikacje numerycznego modelu złoża wraz z umiejscowieniem wywołania Usług WMS i WFS. Komunikacja poprzez Usługi Sieciowe umożliwia odseparowanie od siebie aplikacji, tym samym umożliwia elastyczną komunikację, obniżając koszty ich integracji. Do udostępnionych Usług mają dostęp wszystkie aplikacje, które dokonają subskrypcji na pozyskiwane za ich pomocą dane w Oracle ESB. Rysunki 7 i 8 przedstawiają zrzuty ekranów nakładanych na siebie map podziemnych jednej z kopalń z warstwami mapowymi udostępnianymi przez geoportal. Proces nakładania się tych warstw mapowych może być prowadzony zarówno w trybie online, odpytując Usługi geoportala poprzez łącze internetowe, jak i po załadowaniu ich do bazy danych. Dane mapowe w CSDoZ są przechowywane natywnie w układzie współrzędnych geodezyjnych Mapy udostępniane przez Serwisy WMS geoportala były dostępne na dzień tworzenia opracowania w układzie geodezyjnym 92. W celu nałożenia na siebie map należało dokonać ich transformacji do jednego układu. Zastosowana technologia i narzędzia umożliwiają nakładanie map z dokładnością do 1 metra. Podobnego nałożenia można dokonać, wykorzystując zasoby mapowe dostępne na kopalniach. Wtedy oprogramowanie Autodesk MapGuide udostępni te zasoby poprzez Usługi Sieciowe WMS, podobnie jak geoportal. Mapy powierzchni mogą być nałożone z izoliniami odkształceń terenu, wykonanymi na podstawie obliczeń w programie EDBJ-OPN. Izolinie te mogą być wcześniej nałożone na mapy powierzchni w Autocadzie lub poprzez dynamicznie wykonywane obliczenia, nakładane na kolejno podkładane warstwy. 4. Zaawansowanie projektu wdrożenia Systemu Numerycznego Modelu Złoża Projekt został rozpoczęty w listopadzie 2008 r. Jego zamknięcie przewidywane jest na październik 2010 r. Przez ten okres wykonano prace związane z budową architektury sprzętowo-systemowej, zwektoryzowano i skonwertowano z innych systemów 808 sekcji map górniczych. Wszystkie te zasoby mapowe w postaci zwektoryzowanej znajdują się zarówno w formacie Autocad na centralnym serwerze systemu, jak i w postaci danych przestrzennych w CSDoZ bazy danych Oracle Spatial. Takie usytuowanie architektoniczne danych pozwala na pełne wykorzystanie możliwości, dostarczonego w ramach projektu, oprogramowania Autocad Civil 3D Map, jak i prowadzenie wszechstronnych analiz bazodanowych. Z jednej strony modelujemy przestrzennie elementy infrastruktury górniczej w Autocad (np. wyrobiska), a z drugiej strony wykonujemy raporty analityczne zawierające uporządkowane i szczegółowe dane o parametrach złoża. Wcześniej pracownicy kopalni zostali wszechstronnie przeszkoleni z obsługi dostarczonych narzędzi i aplikacji. Rysunek 9 przedstawia architekturę sprzętową Systemu. 5. Podsumowanie W wyniku prac wdrożeniowych, na obecnym etapie możliwe jest uruchomienie aplikacji Centralnego Modułu Numerycznego Modelu Złoża, bazującej na danych Centralnej Składnicy. Rysunki 10 i 11 przedstawiają funkcjonalności udostępnione na tym etapie przez tę aplikację. Rys. 7. Mapa topograficzna w formacie rastrowym zwrócona przez Serwisy WMS geportal.gov.pl, nałożona na wyrobiska górnicze jednej z kopalń

9 Nr 10 PRZEGLĄD GÓRNICZY 9 Rys. 8. Ortofotomapa w postaci rastrowej udostępniona przez Serwisy WMS geoportal.gov.pl, nałożona na wyrobiska górnicze Rys. 9. Ogólna Architektura sprzętowo-programowa Systemu numerycznego modelu złoża w Kompanii Węglowej

10 10 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 Rys. 10. Obsługa parcel górniczych. Wizualizacja ortofotomapy powierzchni z nałożonymi parcelami eksploatacyjnymi wraz atrybutami parceli Rys. 11. Wizualizacja parceli eksploatacyjnej na podkładzie mapy hydrologicznej Aplikacja CMNMZ pozwala na ewidencję, wyszukiwanie i wizualizację parcel eksploatacyjnych. Atrybutami parcel są między innymi: zawartość siarki, zapopielenie, kaloryczność, gęstość, typ węgla itp. Użytkownik aplikacji ma możliwość edycji atrybutów parceli oraz sterowania wyświetlanymi warstwami mapowymi, takimi jak widok ociosów, granic gmin, sposób eksploatacji czy też podkładania rastrów obrazujących sytuację na powierzchni (ortofotomapa, mapa hydrologiczna, topograficzna). Literatura 1. Buelow H., Deb M., Kasi J., L Her D., Palvankar P.: Oracle SOA suite 11g R1. PACKT Publishing, September Kothuri R., Godfrind A., Beinat E.: Pro Oracle Spatial for Oracle Database 11g. APRESS Debevoise T.: Business Process Management with Business Rules Approach Implementing the Service Oriented Architecture. Business Knowledge Architects Deitel H. M., Deitel P. J., Du Waldt B., Trees L. K.: Web Services A Technical Introduction. Prentice Hall Mills D., Koletzke P., Roy-Faderman A.: Oracle Jdeveloper 11g. Mc Graw Hill Korte G. B.: The GIS Book. Onword Press Harvard Business Review on measuring Corporate Performance, A Harvard Business Review Paperback Mertas J., Poniewiera M.: Współczesne funkcje kartografii górniczej. X Dni Miernictwa Górniczego i Ochrony Terenów Górniczych, Kraków Poniewiera M.: Model numeryczny złoża węgla kamiennego i jego praktyczne zastosowanie. Szkoła Eksploatacji Podziemnej, Kraków 2010.

11 Nr 10 PRZEGLĄD GÓRNICZY 11 UKD: (438): : : Badanie anomalii grawimetrycznych na terenie kwk szczygłowice za pomocą sondowania cptu Dr hab. inż. Marek Pozzi* ) Dr inż. Tadeusz Mzyk* ) Treść: W artykule przedstawiono metodykę określania przyczyn występowania anomalii mikrograwimetrycznych w szczególnym terenie w rejonie zapadliska powstałego w trakcie katastrofy budowlanej szybu V KWK Szczygłowice z wykorzystaniem sondowania CPTU. Wykazano, że anomalie mikrograwimetryczne nie są spowodowane niewypełnionymi zrobami lub niezidentyfikowanymi wcześniej płytkimi wyrobiskami, ale wynikają z obecności stref rozluźnionego gruntu, a także zmian litologii gruntów. Metoda sondowania CPTU jest szczególnie przydatna do określenia stanu gruntu w rejonie zidentyfikowanej anomalii mikrograwimetrycznej, gdyż uwzględnia aktualny stan naprężenia w gruncie. Wykonując dodatkowe sondowanie poza strefą anomalii możliwe jest również określenie nie tylko zmian stanu gruntu, ale także (pośrednio) procentowej zmiany gęstości objętościowej gruntu (rozluźnienia gruntu). Połączenie sondowania CPTU z wynikami badań mikrograwimetrycznych pozwala na jednoznaczne wyjaśnienie przyczyn występowania anomalii siły ciężkości. Słowa kluczowe: sondowanie CPTU, anomalie mikrograwimetryczne, deformacje terenu górniczego, badania gruntu 1. Wprowadzenie Zagrożenia środowiska, wynikające z oddziaływania przemysłu wydobywczego, szczególnie ich źródła i skutki, wymagają przeznaczania znacznych nieraz środków na ograniczanie, zabezpieczanie lub eliminowanie skali zagrożenia. Skutki niedocenienia zachodzących w górotworze zmian i braku przeciwdziałania im prowadzą najczęściej do katastrof budowlanych, powstawania zapadlisk czy innych zagrożeń dla życia lub mienia. Tereny górnicze, pozostające pod wpływem przekształceń geomechanicznych, narażone są nie tylko na łatwo zauważalną degradację związaną z osiadaniami i zmianami stosunków gruntowo-wodnych czy wzrostem zanieczyszczenia gruntu, ale także na degradację struktury gruntu. Powolna, ale sukcesywnie postępująca degradacja struktury gruntu powoduje, że stabilne i nośne podłoże z upływem czasu nie jest w stanie przenosić zadanych obciążeń i może dojść do katastrofy. *) Politechnika Śląska, Gliwice. Artykuł opiniował dr hab. inż. Andrzej Kowalski. Ograniczenie zaznaczania się w terenie górniczym opisanych zagrożeń wymaga prowadzenia systematycznego monitoringu terenów górniczych, który pozwoli wstępnie zidentyfikować rejony zagrożone. W tym celu od szeregu lat wykorzystywana jest metoda analizy mikrograwimetrycznej [1]. Nie pozwala ona jednak wprost określić przyczyn występowania anomalii siły ciężkości (anomalii wartości przyspieszenia ziemskiego). Możliwe jest to tylko w sytuacji, kiedy anomalie wynikają z występowania znanych obiektów, np. wyrobisk szczegółowo zlokalizowanych na mapach górniczych. Jednak w przypadku zidentyfikowania strefy anomalii, która nie wynika z występowania udokumentowanych obiektów, takich jak stare wyrobiska korytarzowe czy płytkie zroby, brak jest podstaw do określenia przyczyny tego zjawiska. Z pomocą przychodzić może metoda statycznego sondowania gruntu, która uwzględniając wszystkie warunki naturalne (zawodnienie warstw, lokalny rozkład naprężeń w gruncie itp.), pozwala na jednoznaczne określenie przyczyny zaznaczania się anomalii mikrograwimetrycznych na danym terenie.

12 12 PRZEGLĄD GÓRNICZY Charakterystyka rejonu badań Teren, na którym wykonano badania, usytuowany był na obszarze górniczym kopalni Szczygłowice w Knurowie. Obszar prac obejmował teren wokół szybu V, gdzie 4 września 2008 r. powstało zapadlisko powodujące katastrofę budowlaną szybu V i obiektów sąsiednich. Badania prowadzono na obszarze, który rozciągał się w kierunku szybu VI i linii kolejowej biegnącej w pobliżu [1, 3]. Obejmował powierzchnię przylegającą bezpośrednio do granicy strefy spękań wokół leja zapadliskowego przy szybie V i obejmującą pas o szerokości około 200 metrów w kierunku szybu VI (rys. 1). 3. Monitoring mikrograwimetryczny w rejonie zapadliska Dla rozpoznania zasięgu przekształceń geomechanicznych górotworu wokół szybu V, wynikających z zaistniałej katastrofy, mogących inicjować powstawanie dalszych deformacji nieciągłych na powierzchni, kopalnia zleciła wykonanie badań mikrograwimetrycznych [1, 3]. Założono, że prognozowanie (monitorowanie) tego rodzaju zagrożeń umożliwi podjęcie wyprzedzających działań zabezpieczających. Prace te zostały zrealizowane przez zespół pod kierunkiem Z. Fajklewicza w listopadzie 2008 r. [1]. W trakcie prowadzonych badań mikrograwimetrycznych rozpoznano i zidentyfikowano do głębokości 20 m p.p.t. w otoczeniu szybu V i VI kopalni Szczygłowice strefy różniące się wartością siły ciężkości (zmierzoną wartością przyspieszenia ziemskiego). Po przeprowadzeniu niezbędnych transformacji i wprowadzeniu poprawek (topograficznej i górniczej), na obszarze badań o powierzchni około 1,5 km 2, zlokalizowano 10 stref anomalii rezydualnych siły ciężkości wg Griffina o wartościach mniejszych niż 0,020 mgala ( 2,10-8 m s -2 ) [1, 3]. W niniejszym artykule, do analizy przyczyn występowania ujemnej anomalii mikrograwimetrycznej wytypowano obszar, oznaczony jako anomalia m o powierzchni ok. 450 m 2 (rys. 2). 4. Metodyka badań terenowych W trakcie sondowania statycznego CPTU (ang. cone penetration undrained test) sonda, o kołowym przekroju poprzecznym, średnicy około 3,56 cm, wyposażona w elektroniczne układy miernicze, wciskana jest w podłoże gruntowe ze stałą prędkością 2 cm/s. W czasie rzeczywistym mierzona jest siła oporu penetracji względem powierzchni końcówki stożka q c, siła tarcia względem powierzchni bocznej końcówki znajdującej się bezpośrednio za stożkiem f s oraz ciśnienie porowe generowane na powierzchni stożka w trakcie penetracji u 2 w funkcji głębokości. Na podstawie zmierzonych wartości q c, f s, c u, można oszacować stopień plastyczności w gruntach spoistych I L, oraz stopień zagęszczenia w gruntach nie spoistych I D, oraz inne parametry fizyczno-mechaniczne gruntów [2, 11]. Wyznaczone wartości parametrów gruntu w warunkach in situ uwzględniają aktualny jego stan, a ponadto pozwalają na jego identyfikację [2, 6, 10]. Konieczność określenia stopnia rozluźnienia gruntu (zmniejszenia się stopnia zagęszczenia gruntu w rejonie anomalii grawimetrycznej w stosunku do stopnia zagęszczenia gruntu w obszarze referencyjnym, w %) powodowała, że należało określić wartości, typowego dla danego rejonu, stopnia zagęszczenia gruntu na danej głębokości. W tym celu wykonano sondowanie referencyjne poza strefą występowania anomalii (rys. 2). Określenie w ten sposób zmian stopnia zagęszczenia, wynikającego z rozluźnienia gruntu, możliwe Rys. 1. Rejon prowadzonych badań terenowych [12]

13 Nr 10 PRZEGLĄD GÓRNICZY 13 Rys. 2. Fragment mapy grawimetrycznej w rejonie szybu VI kopalni Szczygłowice z lokalizacją miejsc sondowania [11] jest ponadto w przypadku jednakowego profilu litologicznego gruntu w obu rejonach. Dlatego przeprowadzono dodatkowo płytkie wiercenie badawcze, mające na celu jedynie potwierdzenie identyfikację rodzaju gruntu w strefie zaznaczania się anomalii (rys. 2). 5. Wyniki badań Wyniki badań terenowych przedstawiają rysunki (rys. 3), na których umieszczono profil gruntowy (uzyskany z wiercenia oraz sondowań), oraz zmierzone wartości parametrów sondowania. W profilu gruntowym, na głębokości od 0,0 do 3,2 m, występują nasypy niekontrolowane, zalegające na gruntach rodzimych. Profil gruntów rodzimych w badanych obszarach do głębokości 5,4 m p.p.t. reprezentują piaski średnie do piasków pylastych. Poniżej, w interwale głębokościowym od 5,4 do 9,1 m p.p.t., występują utwory spoiste, tj. kompleks gliniasto-ilasty, zbudowany z glin piaszczystych i glin pylastych, przechodzących w dolnej części kompleksu w iły. Grunty tego kompleksu znajdują się w stanie twardoplastycznym (I L od 0,11 do 0,21) lub na granicy stanu półzwartego i twardoplastycznego (I L od 0,0 do 0,05). Niżej, do 13,3 m p.p.t. znajduje się kompleks piasków średnich do piasków pylastych, zalegający na glinach piaszczystych i glinach pylastych, będący w stanie plastycznym (I L = 0,32) do twardoplastycznego (I L = 0,21). Wykresy mierzonych parametrów uzyskane z obydwu sondowań są identyczne co do przebiegu, wykazują jedynie różnice w mierzonych wartościach, potwierdzając jednocześnie identyczną litologię gruntów. Wartości parametrów gruntu zostały wyznaczone zgodnie z procedurą badawczą CPTU, na podstawie parametrów mierzonych (q c, f s, u 2 ) oraz parametrów pomocniczych [2, 11]. W pierwszej kolejności dokonano interpretacji sondowania I rzędu klasyfikacji gruntów, a następnie, na podstawie przeprowadzonej klasyfikacji, obliczano parametry geotechniczne wydzielonych warstw gruntów. Dla gruntów spoistych i małospoistych stopień plastyczności (I L ) oszacowano na podstawie zależności podanych przez Młynarka [2, 10, 11] dla oznaczonych wartości oporu na stożku q c. Stopień zagęszczenia (I D ) obliczono według formuły Jamiolkowskiego: % (1)

14 14 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 Rys. 3. Wyniki badań terenowych sondowań CPTU w punkcie referencyjnym (a) i w rejonie anomalii m (b) gdzie: q c opór stożka, efektywne naprężenie pionowe. v0 W celu określenia przyczyny występowania anomalii mikrograwimetrycznej oraz jej wpływu na własności geotechniczne gruntów porównano wyniki sondowania w miejscu występowania anomalii i w miejscu sondowania referencyjnego (zestawienie wartości q c, f s, u 2 w funkcji głębokości). Interpretację przeprowadzono dla głębokości poniżej 3,2 m (poniżej nasypów niekontrolowanych). W wyniku tej analizy stwierdzono, że niższe wartości w miejscu zaznaczania się anomalii mikrograwimetrycznej, w stosunku do wartości mierzonych w punkcie referencyjnym, uzyskuje się w określonych przedziałach głębokościowych (tabl. 1). Łącznie ponad 34 % profilu gruntowego stanowią grunty, w których wartości stopnia zagęszczenia stanowią poniżej 50 % wartości uzyskanych w profilu gruntowym sondowania referencyjnego. Jednocześnie w pozostałej części profilu stwierdzono występowanie jedynie niewielkich przewarstwień gruntów (miąższości do 0,1 m) o wartościach znacząco wyższych niż w sondowaniu referencyjnym (wartości wyższe o %); pozostałe wartości mieszczą się w wartościach identycznych jak w sondowaniu referencyjnym (różnice nie przekraczają 20 %). Należy również zaznaczyć, że w trakcie sondowania nie natrafiono na pustki w obrębie warstw gruntowych, o czym świadczy ciągły odczyt wartości zarówno oporów na stożku jak i tarcia na pobocznicy w trakcie sondowania. W wyniku porównania wartości oporu na stożku oraz tarcia na pobocznicy osiąganych w obydwu punktach badawczych można wyciągnąć następujące wnioski: 1. grunty znajdujące się w rejonie ujemnej anomalii mikrograwimetrycznej wykazują mniejszy opór na stożku oraz tarcie na pobocznicy, miejscami osiągający wartość % oporu na stożku w sondowaniu referencyjnym, 2. zmniejszony opór na stożku wynika z następujących czynników: a. niższego zagęszczenia gruntu (w przypadku gruntów niespoistych), b. wzrostu stopnia plastyczności (w przypadku gruntów spoistych).

15 Nr 10 PRZEGLĄD GÓRNICZY 15 Tablica 1. Zmiany wartości stopnia zagęszczenia gruntu w miejscu wystąpienia anomalii mikrograwimetrycznej i w punkcie referencyjnym Przedział głębokościowy m p.p.t. Sondowanie referencyjne w strefie anomalii stan gruntu* I D I D %, w stosunku do wyników sondowania referencyjnego % 4,52 5,34 0,47 0, ,56 10,24 0,59 0, ,60 12,09 0,92 0, ,10 12,34 0,72 0, ,35 12,93 0,85 0, ,94 13,33 0,79 0,39 49 * wartość średnia dla podanego przedziału głębokościowego Niższe wartości q c oraz f s uzyskane w miejscu anomalii mikrograwimetrycznej w stosunku do miejsca poza anomalią (sondowanie referencyjne) wskazują na zmniejszenie się stopnia zagęszczenia rozluźnienia gruntu. Należy zauważyć, że w profilu gruntowym w rejonie anomalii nie występuje jedna dominująca strefa rozluźnienia, ale można wyróżnić sześć takich stref w interwałach głębokościowych wykazanych powyżej. Wykazano przydatność sondowania CPTU do identyfikacji występowania stref anomalii, zwłaszcza w przypadku, kiedy nie można zidentyfikować ich przyczyny opierając się na lokalizacjach płytkich wyrobisk górniczych. Wykorzystanie sondowania CPTU w rejonach stwierdzonych anomalii mikrograwimetrycznych pozwala na wyróżnienie stref rozluźnienia gruntu. Zidentyfikowane strefy świadczą, że zachodzące w górotworze zmiany powodują powstawanie w profilu gruntowym uprzywilejowanych dróg migracji wód. Kontynuacja takich badań w odstępach czasowych (rocznych lub kilkuletnich) może pozwolić na śledzenie zachodzących zmian oraz określenie intensywności ich przebiegu. Możliwe jest również wychwycenie migrujących ku powierzchni pustek lub stref rozluźnienia. W rejonach o zidentyfikowanych strefach rozluźnienia intensywniej mogą zaznaczać się procesy erozji, np. sufozji. Wychwycenie tych zmian już na wczesnym etapie pozwala na zabezpieczenie obiektów powierzchniowych przed możliwymi skutkami tych zmian [10]. W wyniku prowadzonych prac badawczych stwierdzono, że wykorzystanie kombinacji analizy mikrograwimetrycznej i sondowania CPTU pozwala zidentyfikować strefy przekształceń geomechanicznych przypowierzchniowej warstwy górotworu. Literatura 1. Fajklewicz Z. [red.]: Interpretacja oraz analiza danych w ramach badań mikrograwimetrycznych w rejonie szybu VI Kopalni Węgla Kamiennego Szczygłowice w 2008 r., Fundacja Nauka i Tradycje Górnicze, Knurów Geosoft Sp. z o.o.: CPTpro. Instrukcja obsługi. Wer. 5.42, Kłosek K.: Analiza zagrożeń utraty stateczności nasypu szlaku kolejowego w sąsiedztwie zapadliska szybu V na podstawie prognozy analityczno-numerycznej z uwzględnieniem wyników pomiarów geodezyjnych i grawimetrycznych wraz z opracowaniem koncepcji geotechnicznego zabezpieczenia nasypu szlaku kolejowego. [nie publik.], Gliwice, Lunne T., Robertson P. K., Powell J.: Cone penetration testing in geotechnical practicle, E&FN Spon, London Młynarek Z., Tschuschke W., Wierzbicki J., Wołyński W.: Wykorzystanie statystycznej analizy danych do wydzielenia geotechnicznych warstw podłoża budowlanego. Geoinżynieria i Tunelowanie, s , 02/ PN-B-04452:2002 Geotechnika. Badania polowe. 7. Pozzi M., Mzyk T.: Dokumentacja geotechniczna warunków gruntowych dla posadowienia stacji wentylatorów w rejonie szybu VI KWK Szczygłowice oraz określenia przyczyn wystąpienia anomalii mikrograwimetrycznej sprawozdanie z pracy NB-334/RG7/08, IGS, Gliwice, Pozzi M., Mzyk T.: Dokumentacja geotechniczna warunków gruntowych w rejonie linii PKP w miejscach ujawnionych anomalii mikrograwimetrycznej sprawozdanie z pracy NB-90/RG-7/2009, IGS, Gliwice, Pozzi M., Mzyk T.: Dokumentacja geotechniczna warunków gruntowych dla posadowienia stacji wentylatorów w rejonie szybu VI KWK Szczygłowice oraz określenia i wyjaśnienia przyczyn wystąpienia anomalii mikrograwimetrycznej sprawozdanie z pracy NB-165/ RG7/2009, IGS, Gliwice, Sawicki A., Świdziński W.: Moduły geotechniczne, moduły sprężystości i charakterystyki zagęszczania gruntów niespoistych. Inżynieria i Budownictwo, nr 12, Warszawa, Sikora Z.: Sondowanie statyczne, WNT, Warszawa,

16 16 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 Wpływ wybiegu frontu ścianowego na zmienność parametru promienia rozproszenia wpływów UKD: (438): /.2 Dr inż. Jolanta Kowalska-Kwiatek*) Treść: Analiza rzeczywistych kształtów profili niecek obniżeniowych wskazuje, że przy bardzo małych rozmiarach wybrania występują znaczne niedokładności opisu obniżeń. Jedną z przyczyn uzyskiwanych niezgodności może być przyjmowanie w obliczeniach założenia o stałości parametru tgβ w całym procesie deformacji. Po rozpatrzeniu wyników obserwacji geodezyjnych z rejonu trzech kopalń węgla kamiennego stwierdzono, że parametr zasięgu wpływów zmienia się wraz z rozwojem eksploatacji górniczej. Uwzględnienie w obliczeniach zmiennej wartości promienia rozproszenia wpływów pozwoliło uzyskać większą od dotychczasowej zgodność dopasowania rzeczywistych i teoretycznych profili niecek obniżeniowych. Słowa kluczowe: niecka obniżeniowa, prognozowanie wpływów eksploatacyjnych, górnictwo węgla kamiennego 1. Wprowadzenie W Polsce do prognozowania deformacji terenu wywołanych eksploatacją górniczą najczęściej stosowana jest teoria S. Knothego. Jednym z podstawowych parametrów tej teorii jest parametr zasięgu wpływów głównych tgβ, którego wartość istotnie wpływa na dokładność wyznaczenia wskaźników deformacji i warunkuje prawidłowy opis niecek obniżeniowych. Problematyka zmienności parametru zasięgu wpływów głównych była przedmiotem wielu badań, w których analizie poddawano głównie wpływ czynników fizyko-mechanicznych górotworu na kształtowanie się jego wartości. W zdecydowanej większości przypadków wartość parametru tgβ wyznaczana jest na podstawie wyników pomiarów geodezyjnych dotyczących ustalonego stanu deformacji. Natomiast kolejne etapy rozwoju niecki obniżeniowej opisywane są przy założeniu stałości tego parametru w całym procesie deformacji. Szczegółowa analiza rzeczywistego kształtu niecki obniżeniowej, rozwijającej się wraz z postępem frontu eksploatacji, wskazuje, że niecki obniżeniowe tworzące się w pierwszym etapie eksploatacji górniczej są znacznie bardziej płaskie niż niecki teoretyczne. Oznacza to, że w początkowym stadium eksploatacji, gdy deformacje górotworu są jeszcze bardzo małe, promień zasięgu wpływów jest znacznie dłuższy od promienia, który charakteryzuje obniżenia pełnej niecki obniżeniowej. Skłoniło to autorkę do przyjęcia tezy o zmienności parametru tgβ wraz z rozwojem eksploatacji. Dla ustalenia zarówno przebiegu tej zmienności, jak i jej wpływu na dokładność opisu niecki obniżeniowej wykorzystano wyniki obserwacji geodezyjnych z rejonu kopalni Dębieńsko, kopalni Bolesław Śmiały oraz kopalni Jankowice. *) Politechnika Śląska, Gliwice. Artykuł opiniował doc. dr hab. inż. Andrzej Kowalski. Obliczając wartości potencjalnie możliwych obniżeń W k (t) uwzględniono kształt osiadania stropu opisany funkcją liniową [9]. Wielkości nieustalonych obniżeń W(t) obliczono wykorzystując równanie różniczkowe S. Knothego z zastosowaniem funkcji czasu opisanej w pracach [2, 5, 6]. 2. Ogólna charakterystyka analizowanych rejonów badań Przedmiotem analizy były wyniki pomiarów geodezyjnych przeprowadzonych na punktach linii pomiarowych z rejonu kopalni Dębieńsko, kopalni Jankowice oraz kopalni Bolesław Śmiały. Rozwój niecki obniżeniowej we wszystkich analizowanych przypadkach obserwowano na punktach linii pomiarowych przebiegających w przybliżeniu równolegle do wybiegu eksploatowanych ścian. Ścianę 4a w pokładzie 326/5 kopalni Dębieńsko eksploatowano w latach systemem ścianowym podłużnym z zawałem stropu. Wysokość furty eksploatacyjnej mieściła się w przedziale 1,3 1,6 m. Pokład zalegał na średniej głębokości około 155 m. Postęp frontu eksploatacyjnego był zmienny i wynosił od 1,1 do 4 m/dobę. Eksploatację ścianą Z-3 w pokładzie 409/2 kopalni Jankowice prowadzono na średniej głębokości wynoszącej około 310 m. Długość przedmiotowej parceli wynosiła około 298 m. Wybieranie prowadzono z zawałem warstw stropowych. Wysokość furty eksploatacyjnej była równa około 2,1 m. W przedziale czasu od do ściana osiągnęła wybieg około 361 m. Dobowy postęp przedmiotowej ściany był zmienny, jego średnia wartość kształtowała się na poziomie około 6 m/dobę. W rozpatrywanym rejonie pokład zapada pod kątem około 15º. Przedmiotem analizy była również eksploatacja w pokładzie 318 kopalni Bolesław Śmiały, którą prowadzono w 1969 r. w rejonie filara ochronnego ustanowionego dla

17 Przyjmując, że obniżenie stropu w rejonie krawędzi eksploatacji nie jest jednakowe, wielkość Nr 10 obniżenia PRZEGLĄD W k (t) można GÓRNICZY obliczyć na podstawie wzoru: 17 l 2 ds (2) ws (,,0) r' szlaku PKP. Głębokość eksploatacji wynosiła m. gdzie: Wk ( x, y, S( t)) e ds 2 r Nachylenie pokładu w rozpatrywanym rejonie było niewielkie W (x,y,s(t)) k S obniżenie ( t) punktu obliczeniowego na i kształtowało się na poziomie około 5º. Miąższości gdzie: przedmiotowych ścian były równe około 1,55 m. ξ, η współrzędne elementu powierzchni ds, W powierzchni o współrzędnych x,y, k (x,y,s(t)) obniżenie punktu obliczeniowego na powierzchni o współrzędnych x,y, r skorygowany promień zasięgu wpływów, współrzędne elementu powierzchni głównych ds, [9], 3. Podstawy teoretyczne zastosowanego sposobu opisu r l ds odległość punktu obliczeniowego od 1 skorygowany 2 promień 3 zasięgu wpływów głównych [9], obniżeń powierzchni elementu ds, l ds odległość punktu obliczeniowego od elementu ds, L<2ls L=2ls w s (ξ, η, 0) obniżenie stropu obliczone następującym L>2ls 3.1. Charakterystyka wzorów opisujących obniżenia w s (,, 0) obniżenie stropu obliczone wzorem: następującym wzorem: powierzchni ag dla l p(, ) ls, S (3) ws (,,0) Do opisu obniżeń terenu górniczego w czasie z uwzględnieniem czasoprzestrzennego rozwoju eksploatacji górniczej 0 dla, S ag [1 ( l p (, ) ls ) / ls ] dla ls l p (, ) 0, S (3) II etap zastosowano wzór stanowiący modyfikację równania gdzie: różniczkowego S. Knothego [2, 5, 6]: a współczynnik gdzie: osiadania, l s długość a linii ugięcia stropu, współczynnik osiadania, tt t tt t d dwk c t k 1 d k t k (1) l p (, ) odległość l s od długość granicy pola linii eksploatacji ugięcia stropu, c t k k 1 c2 t t S punktu stan o współrzędnych graniczny, k t c t dwk (1) 1 c2 t W t Wk t a1 1 e d a2 2 e d d d l p (ξ, η,) odległość od granicy pola eksploatacji S punktu o współrzędnych ξ, η leżącego w stropie dzie: τ τ -- czas τ wyeksploatowania czas elementu wyeksploatowania powierzchni elementu pola Rys. ds, które 1 pokazuje po- potencjalnie rozwój obniżeń (gdyby stropu, pokładu. obliczonych na podstawie wzoru (3) leżącego w stropie pokładu. gdzie: I etap obniżenie przebiegało wierzchni bez opóźnienia pola ds, w które czasie) potencjalnie powoduje (gdy- w Rys. chwili 1. Etapy by obniżenie przebiegało bez opóźnienia Rysunek τ τ przyrost kształtowania 1 pokazuje się powierzchni rozwój stropu obniżeń w zależności stropu, od obliczonych rozmiarów wybrania [9] obniżenia dw k,, k, w czasie) powoduje w chwili τ przyrost na podstawie wzoru (3). obniżenia dw k, W k k (t)-- obniżenie potencjalnie możliwe w chwili t, t, t, obliczone 3.2. wzorem Sposób W k (t) obniżenie potencjalnie możliwe w chwili 3.2. (2), wyznaczenia parametrów teorii Sposób wyznaczenia parametrów teorii W(t) -- obniżenie aktualne t, obliczone w chwili t, t, t, wzorem(2), W(t) obniżenie aktualne w chwili t, Wzór (1) łącznie Wzór posiada (1) 7 łącznie parametrów, posiada tj.: a, 7 parametrów, tgβ, l s, a 1, c 1, atj.: 2, ca, 2, których tgβ, l s, awartości 1, obliczon a 1, 1,, c 1 1,a,a 2, a 2,, 1, c 2 c 2 1,a parametry 2, c 2 parametry funkcji czasu funkcji wyznaczane czasu z wyznaczane obserwacji. przyjmując za kryterium c 1, a 2, c 2, dopasowania których wartości minimum obliczono wariancji przyjmując resztkowej: za kryterium z obserwacji. dopasowania minimum wariancji resztkowej: k p k 2 c 3 Przyjmując, że obniżenie stropu w rejonie krawędzi eks- B a, tg, ls, a2, c2, a1, c1 W k ik a,tg, l j s, a2, c2, a1, c1 W rzyjmując, że obniżenie stropu w rejonie krawędzi eksploatacji nie jest jednakowe, wielkość pkik j ki 1k j 1 enia W k k (t) można ploatacji obliczyć nie jest na jednakowe, podstawie wzoru: wielkość obniżenia W k (t) można obliczyć na podstawie wzoru: gdzie: k i nr punktu gdzie: pomiarowego, l ds l 2 k s, k r' p liczba punktów i nr punktu pomiarowego, ds l 2 ds pomiarowych, (2) s(, w s(,,0) k,, r ' r' W (2) k p liczba punktów pomiarowych, kk( ( x,, y,, S( ( tt)) )) e d S 22 k ( t) rr j nr cyklu pomiarowego, SS( t( ) t) k c liczba cykli pomiarowych, dzie: W k k (x,y,s(t)) obniżenie punktu obliczeniowego na powierzchni o współrzędnych W k i k j teoretyczna wielkość obniżenia k i - tego punktu w k j - tym cyklu, x,y,,, współrzędne elementu powierzchni ds, W pk i k j pomierzona wielkość obniżenia k i - tego punktu w k j - tym cyklu. r r skorygowany promień zasięgu wpływów głównych Wartości [9], tych parametrów wyznaczano odrębnie w następującej kolejności: l ds a) Parametry a, tgβ, l s ds l ds odległość punktu obliczeniowego od elementu ds, charakteryzujące końcowy ustalony profil niecki obniżeniowej. D s wyznaczenia wartości tych parametrów posłużono się wynikami pomiaró w s s (,, 0) obniżenie stropu obliczone następującym wzorem: geodezyjnych, obrazujących ustalone (końcowe) obniżenia linii pomiarowych. ag dla l l, ls, p(, ) s, p(, ) ls, S (3) b) Parametry a 2, c 2 opisujące wpływy długotrwałe, występujące po zatrzyman ws, l, ls ls ls l,, s s( (,,,0) ag [1 ( ( lp p( (,, ) ) sl s) )/ / sl s] ] dla sl s lp p( (,, ) ) 0,, S eksploatacji górniczej lub oddaleniu się frontu eksploatacji od obiektu na znacz 0 dla,,, S odległość. Parametry te wyznaczano posługując się wynikami pomiarów obniż dzie: a współczynnik osiadania, wybranych cykli pomiarowych, obrazujących końcową fazę obniżeń terenu górniczeg l s s l s długość linii ugięcia stropu, l p l p (, ) odległość od granicy pola eksploatacji S punktu o współrzędnych, leżącego w stropie pokładu. ys. 1 pokazuje rozwój obniżeń stropu, obliczonych na podstawie wzoru (3). l>2ls Rys. 1. Etapy kształtowania się powierzchni stropu w zależności od rozmiarów wybrania [9] 3

18 18 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 k j nr cyklu pomiarowego, k c liczba cykli pomiarowych, W ki k j teoretyczna wielkość obniżenia k i -tego punktu w k j -tym cyklu, W pki k j pomierzona wielkość obniżenia k i -tego punktu w k j -tym cyklu. Wartości tych parametrów wyznaczano odrębnie w następującej kolejności: Parametry a, tgβ, l s charakteryzujące końcowy ustalony profil niecki obniżeniowej. Do wyznaczenia wartości tych parametrów posłużono się wynikami pomiarów geodezyjnych, obrazujących ustalone (końcowe) obniżenia linii pomiarowych. Parametry a 2, c 2 opisujące wpływy długotrwałe, występujące po zatrzymaniu eksploatacji górniczej lub oddaleniu się frontu eksploatacji od obiektu na znaczną odległość. Parametry te wyznaczano posługując się wynikami pomiarów obniżeń wybranych cykli pomiarowych, obrazujących końcową fazę obniżeń terenu górniczego, przy wykorzystaniu uprzednio wyznaczonych parametrów a, tgβ, l s ustalonej niecki obniżeniowej. Parametry a 1, c 1 charakteryzujące wpływy ujawniane z niewielkim opóźnieniem na powierzchni terenu górniczego od momentu wybrania pewnej partii pokładu. Do ich wyznaczenia wykorzystano wyniki obserwacji, obrazujących obniżenia od początku eksploatacji oraz uprzednio wyznaczone wartości parametrów a, tgβ, l s, a 2, c Aproksymacja wyników pomiarów za pomocą przyjętego modelu opisu obniżeń Wykonanie obliczeń poprzedzone zostało przygotowaniem danych o eksploatacji z uwzględnieniem założenia o liniowym osiadaniu stropu, które opisano równaniem (3). Zasadniczym elementem wprowadzonych zmian było przekształcenie pojedynczej parceli, opisywanej jako wielobok, w n parcel o przesuniętych bokach z uwzględnieniem odpowiedniej modyfikacji ich opisu w czasie oraz n-krotne zmniejszenie grubości eksploatacyjnej każdej z nich [5] Wyznaczenie wartości parametrów teorii Do wyznaczenia wartości parametrów teorii wykorzystano wyniki pomiarów niwelacyjnych. Celem ustalenia wartości parametrów charakteryzujących ustalone deformacje terenu (w tym parametru tgβ) analizie poddano niecki obniżeniowe, które powstały przy znacznych wybiegach frontu eksploatacyjnego. Aby określić wartości parametrów charakteryzujących dynamikę procesu deformacji, analizowano kolejne stadia niecek obniżeniowych tworzących się wraz ze wzrostem rozmiarów eksploatowanych pól ścianowych. Tablica 1 zawiera zestawienie wyznaczonych wartości parametrów wzoru (1) Opis profilu niecki obniżeniowej przy założeniu stałości wyznaczonych parametrów Zakładając, że wartości wyznaczonych parametrów teorii nie zmieniają się w procesie deformacji, dokonano opisu kolejnych etapów niecki obniżeniowej. We wszystkich analizowanych przypadkach uzyskano podobne rezultaty. Wyniki przeprowadzonej aproksymacji na przykładzie kopalni Dębieńsko zaprezentowano graficznie na rysunku 2. Uzyskano przy tym średni kwadratowy błąd reprognozy równy σ=25,9 mm oraz współczynnik korelacji R=0,9977. Uwzględniając w obliczeniach stałe wartości wyznaczonych parametrów, w tym promienia rozproszenia wpływów, uzyskujemy dobry opis obniżeń wtedy, gdy wybieg ściany jest dostatecznie duży w porównaniu z głębokością eksplo- Tablica 1. Wyznaczone wartości parametrów teorii Wartość parametru Parametr kopalnia Dębieńsko kopalnia Bolesław Śmiały kopalnia Jankowice a 0,758 0,766 0,987 tgβ 2,376 2,240 2,610 l s, m 0,30h 0,38h 0,34h a 1 0,68 0,76 0,49 c 1 1/rok 53,380 27,650 46,478 a 2 0,07 0,03 0,06 c 2 1/rok 6,032 2,078 3,207 Rys. 2. Rozkład rzeczywistych i obliczonych wzorem (1) obniżeń nad pokładem 326/5 kopalni Dębieńsko przy założeniu stałości parametru tgβ

19 Nr 10 PRZEGLĄD GÓRNICZY 19 atacji. Pomimo zastosowania zmiennego obniżenia stropu, zależnego od wielkości powierzchni wybranej, opis niepełnej niecki obniżeniowej jest niezadowalający. W początkowym stadium jej rozwoju obserwuje się zawyżone wartości obniżeń teoretycznych w stosunku do rzeczywistych. Jednocześnie zasięg niecki obniżeniowej stwierdzonej pomiarami geodezyjnymi jest znacznie większy od obliczonego. Aby uzyskać zmniejszenie wartości maksymalnych obniżeń, J. Zych [10] proponuje uzmiennienie współczynnika osiadania. W niniejszym opracowaniu ewentualność taka została wykorzystana poprzez zastosowanie liniowego kształtu osiadania stropu w rejonie krawędzi eksploatacji. Za czynnik decydujący o możliwości poprawy opisu niecki obniżeniowej uznano zmienność parametru tgβ wraz z wybiegiem pola eksploatacyjnego. W dalszej części opracowania ponownie przeanalizowano materiał obserwacyjny pod kątem oszacowania zmian wartości parametru zasięgu wpływów w zależności od zmieniających się wraz z rozwojem eksploatacji rozmiarów eksploatowanych pól, a następnie obliczono teoretyczne wielkości obniżeń, zakładając zmienność tego parametru w kolejnych cyklach obserwacyjnych. 5. Badanie przebiegu zmienności parametru tgβ w zależności od wybiegu frontu ścianowego 5.1. Zmienność parametru tgβ wraz z rozwojem eksploatacji Badania przebiegu zmienności parametru zasięgu wpływów polegały na aproksymacji wyników pomiarów w kolejnych cyklach pomiarowych. Zakładając, że wartości parametrów a, l s oraz a 1, c 1, a 2, c 2 nie zmieniają się w trakcie rozwoju eksploatacji, wyznaczono wartości parametru zasięgu wpływów na podstawie analizy obniżeń punktów linii obserwacyjnych. Określone w ten sposób wartości parametru tgβ odniesione zostały do jego końcowej wartości tgβ k, uzyskanej w ostatnim czasookresie. Wyniki obliczeń zestawiono w tablicach 2, 3, 4. Przebieg zmienności parametru tgβ w zależności od wybiegu pola ścianowego L, określonego względem głębokości eksploatacji h, zaprezentowano poniżej w formie graficznej. Rysunek 3 dotyczy trzech analizowanych przypadków. Wyniki porównania pozwalają stwierdzić, że we wszystkich przypadkach zależność wartości parametru tgβ/tgβ k od wybiegu pola ścianowego L/h ma podobny przebieg. Można wyróżnić trzy fazy zmienności parametru tgβ: 1. W przypadku bardzo małych obniżeń parametr tgβ jest mały, bliski wartości 1,0. Podobnie małym nachyleniem zboczy charakteryzują się teoretyczne niecki obniżeniowe opisywane za pomocą wzorów H. Gila [4] i F. Dymka [3], otrzymanych na gruncie liniowej teorii sprężystości. Dodać trzeba, że w przypadku skał tworzących górotwór karboński, liniowa teoria sprężystości może mieć zasto- Tablica 2. Wartości tgβ/tgβ k wyznaczone dla rejonu kopalni Dębieńsko Data pomiaru Wybieg/głębokość L/h tgβ/tgβ k ,37 0, ,46 0, ,53 0, ,71 0, ,89 1, ,17 1, ,35 1, ,61 1, ,87 1, ,17 1, ,57 1,000 Tablica 3. Wartości tgβ/tgβ k wyznaczone dla rejonu kopalni Bolesław Śmiały Data pomiaru Wybieg/głębokość L/h tgβ/tgβ k ,60 0, ,91 0, ,04 0, ,24 0, ,58 1, ,03 1, ,47 1, ,50 1,000 Rys. 3. Zmienność parametru tgβ/tgβ k wraz z rozwojem eksploatacji

20 20 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 Tablica 4. Wartości tgβ/tgβ k wyznaczone dla rejonu kopalni Jankowice Data pomiaru Wybieg/głębokość L/h tgβ/tgβ k ,17 0, ,25 0, ,32 0, ,43 1, ,45 1, ,48 1, ,50 1, ,52 1, ,54 1, ,59 1, ,64 1, ,76 1, ,90 1, ,06 1, ,09 1, ,12 1, ,16 1, ,06 1, ,74 1,000 sowanie jedynie wtedy, gdy mamy do czynienia z bardzo małymi deformacjami. 2. Przy wzrastającym wybiegu pola ścianowego, wartość tgβ wzrasta gwałtownie, by przy pewnym wybiegu osiągnąć wartość maksymalną tgβ max. Jest to etap kształtowania się niepełnej niecki obniżeniowej i przejścia w pełną nieckę obniżeniową. Temu etapowi odpowiada zmiana własności górotworu w kierunku cech opisywanych przez ośrodek stochastyczny. 3. Po osiągnięciu przez front ścianowy dostatecznie długiego wybiegu, następuje pewien nieznaczny spadek wartości parametru tgβ do pewnej wartości ustalonej tgβ k. Bliższe wyjaśnienie tego zagadnienia wymagałoby jednak wyników obserwacji, obrazujących również profil ustalonej niecki obniżeniowej w rejonie zatrzymania frontu ścianowego. Uzyskany wynik sugeruje, że w rejonie zatrzymania frontu ścianowego (duży wybieg), wartość tgβ może być mniejsza niż w rejonie rozruchu, co byłoby zgodne z wynikami dotychczasowymi prac prowadzonych przez R. Mielimąkę [8] Zastosowanie zmiennej wartości parametru tgβ do opisu nieustalonej niecki obniżeniowej Przyjmując jako stałe wartości parametrów a, l s, a 1, c 1, a 2, c 2 oraz zmieniające się wraz wybiegiem frontu ścianowego wartości parametru zasięgu wpływów, zestawionych w tablicach 2, 3, 4, obliczono obniżenia punktów obserwacyjnych w kolejnych cyklach pomiarowych. Na rysunku 4 dokonano porównania rzeczywistych i teoretycznych profili niecek obniżeniowych z uwzględnieniem różnych wartości parametru tgβ. Analiza porównawcza wskazuje, że dokładność aproksymacji obniżeń pomierzonych wzorem (1) z uwzględnieniem zmieniającej się wraz z powierzchnią wybrania wartości parametru tgβ jest zdecydowanie lepsza od dokładności, którą uzyskano, zakładając stałość tego parametru w procesie deformacji. Świadczą o tym wartości średniego kwadratowego błędu reprognozy (σ=19,2 mm) oraz współczynnika korelacji (R=0,9988). Zasadniczej poprawie podlega opis początkowego stadium niecki obniżeniowej, gdy rozmiary eksploatowanej parceli są małe w porównaniu z głębokością eksploatacji. Największe różnice pomiędzy maksymalnymi wartościami obniżeń, które zanotowano, zakładając stałość parametru tgβ w procesie ujawniania wpływów, dotyczyły czterech początkowych czasookresów obliczeniowych. Wynosiły one odpowiednio 6,8 %W pmax, 8,3 %W pmax, 9,9 %W pmax i 6,6 %W pmax. Zastosowanie zmieniającej się wraz z rozwojem eksploatacji wartości parametru zasięgu wpływów przyczyniło się do znacznego zmniejszenia tych różnic. W tym przypadku ukształtowały się one na poziomie: 0,7 %W pmax, 1,1 %W pmax, 0,1 %W pmax, 0,9 %W pmax. 6. Podsumowanie Na podstawie porównania wyników wykonanych symulacji komputerowych z wynikami pomiarów geodezyjnych stwierdzono, że maksymalne wartości obniżeń obliczonych przy założeniu stałości parametru tgβ są znacznie większe od obserwowanych. Ponadto niecki obniżeniowe tworzące Rys. 4. Porównanie rzeczywistych i teoretycznie obliczonych obniżeń przy uwzględnieniu różnych wartości parametru tgβ kopalnia Dębieńsko

WYKORZYSTANIE SYSTEMU OBSŁUGI KOPALNIANYCH MAP NUMERYCZNYCH DLA CELÓW PROGNOZOWANIA DEFORMACJI TERENU GÓRNICZEGO

WYKORZYSTANIE SYSTEMU OBSŁUGI KOPALNIANYCH MAP NUMERYCZNYCH DLA CELÓW PROGNOZOWANIA DEFORMACJI TERENU GÓRNICZEGO Jan BIAŁEK 1, Marian PONIEWIERA 2 WYKORZYSTANIE SYSTEMU OBSŁUGI KOPALNIANYCH MAP NUMERYCZNYCH DLA CELÓW PROGNOZOWANIA DEFORMACJI Streszczenie W niniejszym referacie omówiono problematykę związaną z tworzeniem

Bardziej szczegółowo

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A )

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A ) www.geodesign.pl geodesign@geodesign.pl 87-100 Toruń, ul. Rolnicza 8/13 GSM: 515170150 NIP: 764 208 46 11 REGON: 572 080 763 D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE WĄTKI REALIZOWANE W PROJEKCIE GEOPORTAL

GŁÓWNE WĄTKI REALIZOWANE W PROJEKCIE GEOPORTAL GŁÓWNE WĄTKI REALIZOWANE W PROJEKCIE GEOPORTAL Realizacja prac w ramach Implementacji Przedmiot prac - prace analityczne, projektowe, wdrożeniowo implementacyjne, dokumentacyjne oraz szkoleniowe, związane

Bardziej szczegółowo

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A )

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A ) www.geodesign.pl geodesign@geodesign.pl 87-100 Toruń, ul. Rolnicza 8/13 GSM: 515170150 NIP: 764 208 46 11 REGON: 572 080 763 D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie serwisów WMS w oprogramowaniu GEO-MAP

Wykorzystanie serwisów WMS w oprogramowaniu GEO-MAP Wykorzystanie serwisów WMS w oprogramowaniu GEO-MAP 1. Informacje ogólne WMS (Web Map Service) to opracowany przez OGC (Open Geospatial Consortium) międzynarodowy standard publikacji danych przestrzennych

Bardziej szczegółowo

CPT-CAD - Program do tworzenia dokumentacji geologicznej i geotechnicznej

CPT-CAD - Program do tworzenia dokumentacji geologicznej i geotechnicznej CPT-CAD - Program do tworzenia dokumentacji geologicznej i geotechnicznej Trzy w jednym?? Moduł CPT-CAD jest przeznaczony do tworzenia: map przekrojów geologicznych i geotechnicznych własnych rysunków

Bardziej szczegółowo

NOŚNOŚĆ PALI POJEDYNCZYCH

NOŚNOŚĆ PALI POJEDYNCZYCH NOŚNOŚĆ PALI POJEDYNCZYCH Obliczenia wykonuje się według PN-83/B-02482 Fundamenty budowlane. Nośność pali i fundamentów palowych oraz Komentarza do normy PN-83/B-02482, autorstwa M. Kosseckiego (PZIiTB,

Bardziej szczegółowo

Fundamenty na terenach górniczych

Fundamenty na terenach górniczych Fundamenty na terenach górniczych Instrukcja ITB Wymagania techniczno-budowlane dla obiektów budowlanych wznoszonych na terenach podlegających wpływom eksploatacji górniczej zostały wydane i zalecone do

Bardziej szczegółowo

GEOTECHNICZNE WARUNKI POSADOWIENIA

GEOTECHNICZNE WARUNKI POSADOWIENIA INWESTOR: Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Wiązownie Ul. Boryszewska 2 05-462 Wiązowna OPRACOWANIE OKREŚLAJĄCE GEOTECHNICZNE WARUNKI POSADOWIENIA dla potrzeb projektu budowlano wykonawczego: Budowa zbiornika

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych dr inż. Adam Iwaniak Infrastruktura Danych Przestrzennych w Polsce i Europie Seminarium, AR Wrocław

Bardziej szczegółowo

W tym celu korzystam z programu do grafiki wektorowej Inkscape 0.46.

W tym celu korzystam z programu do grafiki wektorowej Inkscape 0.46. 1. Wprowadzenie Priorytetem projektu jest zbadanie zależności pomiędzy wartościami średnich szybkości przemieszczeń terenu, a głębokością eksploatacji węgla kamiennego. Podstawowe dane potrzebne do wykonania

Bardziej szczegółowo

GeoPlus Badania Geologiczne i Geotechniczne. Dr Piotr Zawrzykraj 02-775 Warszawa, ul. Alternatywy 5 m. 81, tel. 0-605-678-464, www.geoplus.com.

GeoPlus Badania Geologiczne i Geotechniczne. Dr Piotr Zawrzykraj 02-775 Warszawa, ul. Alternatywy 5 m. 81, tel. 0-605-678-464, www.geoplus.com. GeoPlus Badania Geologiczne i Geotechniczne Dr Piotr Zawrzykraj 02-775 Warszawa, ul. Alternatywy 5 m. 81, tel. 0-605-678-464, www.geoplus.com.pl NIP 658-170-30-24, REGON 141437785 e-mail: Piotr.Zawrzykraj@uw.edu.pl,

Bardziej szczegółowo

Departament Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego

Departament Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego W ramach konkursu Internetowa Mapa Roku 2013 organizowanego przez Stowarzyszenie Kartografów Polskich Departament Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego zgłasza dwa opracowania

Bardziej szczegółowo

serwisy W*S ERDAS APOLLO 2009

serwisy W*S ERDAS APOLLO 2009 serwisy W*S ERDAS APOLLO 2009 1 OGC (Open Geospatial Consortium, Inc) OGC jest międzynarodowym konsorcjum 382 firm prywatnych, agencji rządowych oraz uniwersytetów, które nawiązały współpracę w celu rozwijania

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Konferencja Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Uniwersytet Śląski w Katowicach 12 lutego 2014 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski

Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski 1. Obciążenia środowiskowe (wiatr, falowanie morskie, prądy morskie, poziomy zwierciadła wody, oddziaływanie lodu) 2. Poziomy obciążeń

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: N Iz-GGiP/36

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: N Iz-GGiP/36 Strona 1 z 5 Z1PU7 Wydanie N1 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: Ochrona terenów górniczych 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2013/14 4. Poziom kształcenia: studia

Bardziej szczegółowo

Opinia geotechniczna GEO-VISION. Pracownia Badań Geologicznych

Opinia geotechniczna GEO-VISION. Pracownia Badań Geologicznych Pracownia Badań Geologicznych GEO-VISION 47-220 Kędzierzyn-Koźle, ul. Pionierów 1 B/2 Pracownia: 47-220 Kędzierzyn-Koźle, ul. Bema 2a/4 e-mail: geo-vision@wp.pl tel. 607-842-318 Zamawiający: Pracownia

Bardziej szczegółowo

Fundamentem nazywamy tę część konstrukcji budowlanej lub inżynierskiej, która wsparta jest bezpośrednio na gruncie i znajduje się najczęściej poniżej

Fundamentem nazywamy tę część konstrukcji budowlanej lub inżynierskiej, która wsparta jest bezpośrednio na gruncie i znajduje się najczęściej poniżej Fundamentowanie 1 Fundamentem nazywamy tę część konstrukcji budowlanej lub inżynierskiej, która wsparta jest bezpośrednio na gruncie i znajduje się najczęściej poniżej powierzchni terenu. Fundament ma

Bardziej szczegółowo

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 Fotogrametria to technika pomiarowa oparta na obrazach fotograficznych. Wykorzystywana jest ona do opracowywani map oraz do różnego rodzaju zadań pomiarowych.

Bardziej szczegółowo

Robocza baza danych obiektów przestrzennych

Robocza baza danych obiektów przestrzennych Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Robocza baza danych obiektów przestrzennych Autor: Wilkosz Justyna starszy specjalista Szkolenie Powiatowej Służby Geodezyjnej i

Bardziej szczegółowo

MIERNICTWO GÓRNICZE SYLLABUS

MIERNICTWO GÓRNICZE SYLLABUS MIERNICTWO GÓRNICZE SYLLABUS Dr inż. Jan Blachowski Politechnika Wrocławska Instytut Górnictwa Zakład Geodezji i GIS Pl. Teatralny 2 tel (71) 320 68 73 SYLLABUS Podstawy pozycjonowania satelitarnego GPS

Bardziej szczegółowo

Gmina Korfantów 48-317 Korfantów ul. Rynek 4. 1/Korfantów /12

Gmina Korfantów 48-317 Korfantów ul. Rynek 4. 1/Korfantów /12 Gmina Korfantów 48-317 Korfantów ul. Rynek 4 Dokumentacja geotechniczna z badań podłoża gruntowego 1/Korfantów /12 dla zaprojektowania boiska i obiektu kubaturowego na terenie działki 414 i 411/10 obręb

Bardziej szczegółowo

Technologia tworzenia. metody i parametry obliczeń. Dr inż. Artur KUBOSZEK INSTYTUT INŻYNIERII PRODUKCJI

Technologia tworzenia. metody i parametry obliczeń. Dr inż. Artur KUBOSZEK INSTYTUT INŻYNIERII PRODUKCJI Technologia tworzenia strategicznej mapy hałasu: metody i parametry obliczeń Dr inż. Strategiczna mapa hałasu, służy do ogólnej diagnozy stanu istniejącego hałasu z różnych źródeł na danym obszarze i opracowania

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej

Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej prof. dr hab. inż. Andrzej J. OSIADACZ Politechnika Warszawska Wydział Inżynierii Środowiska dr hab. inż. Maciej

Bardziej szczegółowo

Opis ćwiczeń zrealizowanych podczas szkolenia

Opis ćwiczeń zrealizowanych podczas szkolenia Opis ćwiczeń zrealizowanych podczas szkolenia Szkolenie dedykowane dla pracowników JST I. Weryfikacja zapisów dokumentów planistycznych Wykorzystana funkcjonalność oprogramowania QGIS: Wizualizacja zasobów

Bardziej szczegółowo

1. WSTĘP... 3 2. ZAKRES WYKONANYCH PRAC... 3

1. WSTĘP... 3 2. ZAKRES WYKONANYCH PRAC... 3 2 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 3 2. ZAKRES WYKONANYCH PRAC... 3 2.1 Prace terenowe...3 2.2 Prace laboratoryjne...4 2.3 Prace kameralne...4 3. BUDOWA GEOLOGICZNA I WARUNKI WODNE... 4 4. CHARAKTERYSTYKA GEOTECHNICZNA

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA dla zadania Budowa kanalizacji grawitacyjnej wraz z przyłączami w miejscowości GRODZISK WIELKOPOLSKI rejon ul. Górnej, os.

OPINIA GEOTECHNICZNA dla zadania Budowa kanalizacji grawitacyjnej wraz z przyłączami w miejscowości GRODZISK WIELKOPOLSKI rejon ul. Górnej, os. Pracownia Projektowa GEOEKO dr Andrzej Kraiński P Dane firmy: Dane kontaktowe: adres: Drzonków, ul. Rotowa 18, adres: Zielona Góra, 66-004 Racula ul. Morelowa 29/5 NIP: 929-101-99-76 tel.: 604 850 217,

Bardziej szczegółowo

Opinia określająca warunki geotechniczne. pod budowę nowej nawierzchni drogi. w miejscowości Leboszowice, w woj. śląskim

Opinia określająca warunki geotechniczne. pod budowę nowej nawierzchni drogi. w miejscowości Leboszowice, w woj. śląskim GGS-PROJEKT Pracowania geologii i ochrony środowiska ul. Narutowicza 3, 41-503 Chorzów www.ggsprojekt.pl ggsprojekt@ggsprojekt.pl NIP: 498 022 62 63 tel.: 794 966 609 698 957 789 Opinia określająca warunki

Bardziej szczegółowo

mgr Sławomir Gawałko upr. geologiczne: V-1494, VI-0396 dr inż. Jan Wencewicz Upr. bud. St-584/78 Członek MAZ/WM/1580/1 Warszawa, kwiecień 2010 r.

mgr Sławomir Gawałko upr. geologiczne: V-1494, VI-0396 dr inż. Jan Wencewicz Upr. bud. St-584/78 Członek MAZ/WM/1580/1 Warszawa, kwiecień 2010 r. 1989 www.hydeko.eu ZAMAWIAJĄCY Zarząd Mienia m. st. Warszawy Jednostka Budżetowa ul. Jana Kazimierza 62 01-248 Warszawa UMOWA ZMW/26/2010/I3/AK/C z dnia 08.02.2010 r. TEMAT DOKUMENTACJA WYKONAWCZA ZADANIA

Bardziej szczegółowo

Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne

Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne Prawo geologiczne i górnicze Art.42 Dokumentacja hydrogeologiczna 1. Dokumentację hydrogeologiczną sporządza się w celu: 1) ustalenia zasobów wód podziemnych; 2)

Bardziej szczegółowo

GEOWIERT. geotechniczna

GEOWIERT. geotechniczna Głuchołazy,pl.Zgody 1 budynek mieszkalny wielorodzinny GEOWIERT Usługi Geologiczne Rok założenia 1987r Adres: 45-521 Opole-Grudzice,ul.Borowskiego 7 Tel./fax (077) 454-83-42 Telefon komórkowy 0602 643071

Bardziej szczegółowo

Opinia geotechniczna dla działek zlokalizowanych przy ul. Kolejowej w Konstancinie-Jeziornie

Opinia geotechniczna dla działek zlokalizowanych przy ul. Kolejowej w Konstancinie-Jeziornie Strona1 Opinia geotechniczna dla działek zlokalizowanych przy ul. Kolejowej w Konstancinie-Jeziornie Obręb 01-14, dz.ew. 130/2, 129/2, 127/2, 126/2, 125/2, 144, 136/2, 136/1 Obręb 01-23, dz.ew. 9/1, 9/2,

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA w związku z remontem drogi leśnej w leśnictwach Śliwnik oraz Leszno Górne Opracowanie: dr Agnieszka Gontaszewska upr. geol. V-1532, VII-1451 Świdnica, maj 2012 Dokumentacja geotechniczna...

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie ze stażu naukowo-technicznego

Sprawozdanie ze stażu naukowo-technicznego dr inż. Edyta Brzychczy mgr inż. Aneta Napieraj Katedra Ekonomiki i Zarządzania w Przemyśle Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

Tok postępowania przy projektowaniu fundamentu bezpośredniego obciążonego mimośrodowo wg wytycznych PN-EN 1997-1 Eurokod 7

Tok postępowania przy projektowaniu fundamentu bezpośredniego obciążonego mimośrodowo wg wytycznych PN-EN 1997-1 Eurokod 7 Tok postępowania przy projektowaniu fundamentu bezpośredniego obciążonego mimośrodowo wg wytycznych PN-EN 1997-1 Eurokod 7 I. Dane do projektowania - Obciążenia stałe charakterystyczne: V k = (pionowe)

Bardziej szczegółowo

Metadane w zakresie geoinformacji

Metadane w zakresie geoinformacji Metadane w zakresie geoinformacji Informacja o zasobie danych przestrzennych Plan prezentacji 1. Co to są metadane i o czym nas informują? 2. Rola metadanych 3. Dla jakich zbiorów tworzone są metadane?

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA dla projektu przebudowy drogi w m. Nowa Wieś gmina Kozienice

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA dla projektu przebudowy drogi w m. Nowa Wieś gmina Kozienice DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA dla projektu przebudowy drogi w m. Nowa Wieś gmina Kozienice Miejscowość: Nowa Wieś Powiat: Kozienice Województwo: mazowieckie Opracował: mgr inż. Lucjan SITO inż. Jacek Oleksik

Bardziej szczegółowo

MAPY CYFROWE I ICH ZASTOSOWANIE

MAPY CYFROWE I ICH ZASTOSOWANIE MAPY CYFROWE I ICH ZASTOSOWANIE MAPY CYFROWE I ICH ZASTOSOWANIE NYSA, dn. 24.10.2014r. Opracowanie: Marcin Dorecki Wiesław Fościak Mapa zasadnicza rozumie się przez to wielkoskalowe opracowanie kartograficzne,

Bardziej szczegółowo

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Załącznik nr 2 Rozdział 1 Techniki precyzyjnego pozycjonowania w oparciu o GNSS 1. Podczas wykonywania pomiarów geodezyjnych metodą precyzyjnego pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza

System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza Mateusz Troll Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ Tomasz Gacek GISonLine S.C. Plan prezentacji 1. Informacje o projekcie 2. Składowe systemu

Bardziej szczegółowo

Informator nawigacyjny dla Górnej Odry i Kanału Gliwickiego INSTRUKCJA OBSŁUGI

Informator nawigacyjny dla Górnej Odry i Kanału Gliwickiego INSTRUKCJA OBSŁUGI Informator nawigacyjny dla Górnej Odry i Kanału Gliwickiego INSTRUKCJA OBSŁUGI GLIWICE 2012 r. Informator Nawigacyjny Informator nawigacyjny dla Górnej Odry i Kanału Gliwickiego INSTRUKCJA OBSŁUGI Gliwice,

Bardziej szczegółowo

Normy serii ISO 19100 w geodezji i geoinformatyce

Normy serii ISO 19100 w geodezji i geoinformatyce Akademia Rolnicza we Wrocławiu Normy serii ISO 19100 w geodezji i geoinformatyce Adam Iwaniak Alina Kmiecik Nowoczesne ODGIK - utopia czy rzeczywistość, Wisła 13-15 października 2006 Lata 80te Spectrum,

Bardziej szczegółowo

GEOPORTAL 2. Broker INSPIRE Broker krajowy Broker branżowy. Eliza Asendy, Marek Szulc 23-25.10.2012, Warszawa

GEOPORTAL 2. Broker INSPIRE Broker krajowy Broker branżowy. Eliza Asendy, Marek Szulc 23-25.10.2012, Warszawa GEOPORTAL 2 Broker INSPIRE Broker krajowy Broker branżowy Eliza Asendy, Marek Szulc 23-25.10.2012, Warszawa Czym jest GEOPORTAL 2? GEOPORTAL 2 jest jednym z największych projektów w Polsce, który koncentruje

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej ze strony systemów informatycznych

Wsparcie dla działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej ze strony systemów informatycznych Wsparcie dla działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej ze strony systemów informatycznych Potencjał efektywności energetycznej w przemyśle Seminarium Stowarzyszenia Klaster 3x20 Muzeum Górnictwa

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA PORTALU SIDGG

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA PORTALU SIDGG INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA PORTALU SIDGG dla Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy Instytut Badawczy 1. Uruchomienie aplikacji. a. Wprowadź nazwę użytkownika w miejsce Nazwa użytkownika b. Wprowadź hasło

Bardziej szczegółowo

ST-K.06 Roboty ziemne - Wymagania ogólne

ST-K.06 Roboty ziemne - Wymagania ogólne ST-K.06 Roboty ziemne - Wymagania ogólne Spis treści 1. WSTĘP...2 1.1. Przedmiot Specyfikacji Technicznej...2 1.2. Zakres stosowania ST...2 1.3. Ogólny zakres robót objętych ST...2 1.4. Określenia podstawowe...2

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA. dla projektowanego boiska na terenie Szkoły Podstawowej nr 4 w Będzinie przy ulicy Stalickiego

OPINIA GEOTECHNICZNA. dla projektowanego boiska na terenie Szkoły Podstawowej nr 4 w Będzinie przy ulicy Stalickiego Spis treści : strona : 1. WSTĘP... 2 1.1. CEL BADAŃ... 2 1.2. MATERIAŁY WYJŚCIOWE... 3 2. PRZEBIEG PRAC BADAWCZYCH... 4 2.1. PRACE POLOWE... 4 2.2. PRACE KAMERALNE... 4 3. OPIS I LOKALIZACJA TERENU...

Bardziej szczegółowo

Implementacja standardu GML w oprogramowaniu ESRI i GISPartner na przykładzie Geoportalu2

Implementacja standardu GML w oprogramowaniu ESRI i GISPartner na przykładzie Geoportalu2 Implementacja standardu GML w oprogramowaniu ESRI i GISPartner na przykładzie Geoportalu2 Paweł Soczewski Warszawa, 10 kwietnia 2013 Modelowanie świata rzeczywistego Model pojęciowy - conceptual model

Bardziej szczegółowo

CPT-pro. Program do analizy i prezentacji wyników badań polowych oraz tworzenia dokumentacji geologicznej i geotechnicznej.

CPT-pro. Program do analizy i prezentacji wyników badań polowych oraz tworzenia dokumentacji geologicznej i geotechnicznej. CPT-pro CPT-pro jest wielomodułowym pakietem oprogramowania przeznaczonym do: Analizy, interpretacji i prezentacji sondowań statycznych CPT/CPTU, sondowań dynamicznych DPT i SPT oraz testów środowiskowych

Bardziej szczegółowo

Moduł meteorologiczny w serwisie CRIS

Moduł meteorologiczny w serwisie CRIS Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni Moduł meteorologiczny w serwisie CRIS Czesław Kliś Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych Projekt finansowany ze środków funduszy

Bardziej szczegółowo

Badanie ankietowe dotyczące funkcjonalności aplikacji geoportalowej

Badanie ankietowe dotyczące funkcjonalności aplikacji geoportalowej Badanie ankietowe dotyczące funkcjonalności aplikacji geoportalowej Daniel Starczewski Centrum UNEP/GRID-Warszawa 1. Cel ankiety 2. Grupa ankietowanych - charakterystyka 3. Zakres opracowania ankiety 4.

Bardziej szczegółowo

Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN

Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN Program GEOPLAN umożliwia zmianę układu współrzędnych geodezyjnych mapy. Można tego dokonać przy udziale oprogramowania przeliczającego

Bardziej szczegółowo

Dokumentowanie warunków geologiczno-inżynierskich w rejonie osuwisk w świetle wymagań Eurokodu 7

Dokumentowanie warunków geologiczno-inżynierskich w rejonie osuwisk w świetle wymagań Eurokodu 7 Ogólnopolska Konferencja Osuwiskowa O!SUWISKO Wieliczka, 19-22 maja 2015 r. Dokumentowanie warunków geologiczno-inżynierskich w rejonie osuwisk w świetle wymagań Eurokodu 7 Edyta Majer Grzegorz Ryżyński

Bardziej szczegółowo

BADANIA GEOTECHNICZNE podłoŝa gruntowego kanalizacji w Rogoźniku, ul. Trzcionki

BADANIA GEOTECHNICZNE podłoŝa gruntowego kanalizacji w Rogoźniku, ul. Trzcionki BADANIA GEOTECHNICZNE podłoŝa gruntowego kanalizacji w Rogoźniku, ul. Trzcionki ZLECENIODAWCA: Zespół Projektowo-Realizacyjny PRO-SAN 40-067 Katowice, ul. Mikołowska 19a Wykonawca: Zabrze - luty 2008 r.

Bardziej szczegółowo

Geoportal monitoringu środowiska województwa lubelskiego, jako forma informowania społeczeństwa o stanie środowiska w województwie

Geoportal monitoringu środowiska województwa lubelskiego, jako forma informowania społeczeństwa o stanie środowiska w województwie Geoportal monitoringu środowiska województwa lubelskiego, jako forma informowania społeczeństwa o stanie środowiska w województwie WIOŚ LUBLIN Joanna Śluz Łukasz Prażmo Państwowy Monitoring Środowiska

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA do projektu budowy domu jednorodzinnego w Dębe Wielkie obręb Dębe Wielkie, dz. ew. 1537

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA do projektu budowy domu jednorodzinnego w Dębe Wielkie obręb Dębe Wielkie, dz. ew. 1537 DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA do projektu budowy domu jednorodzinnego w Dębe Wielkie obręb Dębe Wielkie, dz. ew. 1537 Zleceniodawca: Krzysztof Kalinowski ul. Willowa 2, 05-014 Dębe Wielkie Opracował: mgr

Bardziej szczegółowo

z dnia... 2015 r. w sprawie bazy danych obiektów topograficznych oraz mapy zasadniczej

z dnia... 2015 r. w sprawie bazy danych obiektów topograficznych oraz mapy zasadniczej ROZPORZĄDZENIE Projekt z dnia 18.06.15 r. MINISTRA ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI 1) z dnia... 2015 r. w sprawie bazy danych obiektów topograficznych oraz mapy zasadniczej Na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 7

Bardziej szczegółowo

WYKONANIE OPROGRAMOWANIA DEDYKOWANEGO

WYKONANIE OPROGRAMOWANIA DEDYKOWANEGO Zapytanie ofertowe nr 1/2014 Wrocław, dn. 29.01.2014 Lemitor Ochrona Środowiska Sp. z o. o. ul. Jana Długosza 40, 51-162 Wrocław tel. recepcja: 713252590, fax: 713727902 e-mail: biuro@lemitor.com.pl NIP:

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA. Temat: Kanalizacja sanitarna we wsiach Godzikowice, Ścinawa Polska, Ścinawa (gm. Oława)

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA. Temat: Kanalizacja sanitarna we wsiach Godzikowice, Ścinawa Polska, Ścinawa (gm. Oława) G E O L badania geologiczne ul. Świeża 7a; 54-060 Wrocław NIP 894-172-74-83 tel./fax. (071) 351 38 83; tel. kom. (0601) 55 68 90 DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA PODŁOŻA GRUNTOWEGO Temat: Kanalizacja sanitarna

Bardziej szczegółowo

Roboty fundamentowe poniżej poziomu wód gruntowych

Roboty fundamentowe poniżej poziomu wód gruntowych Roboty fundamentowe poniżej poziomu wód gruntowych Wykonywanie fundamentów bezpośrednich poniżej poziomu występowania wód gruntowych wymaga zazwyczaj obniżenia jej zwierciadła na okres prowadzonych prac

Bardziej szczegółowo

Uwagi dotyczące mechanizmu zniszczenia Grunty zagęszczone zapadają się gwałtownie po dobrze zdefiniowanych powierzchniach poślizgu według ogólnego

Uwagi dotyczące mechanizmu zniszczenia Grunty zagęszczone zapadają się gwałtownie po dobrze zdefiniowanych powierzchniach poślizgu według ogólnego Uwagi dotyczące mechanizmu zniszczenia Grunty zagęszczone zapadają się gwałtownie po dobrze zdefiniowanych powierzchniach poślizgu według ogólnego mechanizmu ścinania. Grunty luźne nie tracą nośności gwałtownie

Bardziej szczegółowo

WYNIKI BADAŃ PODŁOŻA GRUNTOWEGO I KONSTRUKCJI NAWIERZCHNI UL. JANA PAWŁA II W HALINOWIE

WYNIKI BADAŃ PODŁOŻA GRUNTOWEGO I KONSTRUKCJI NAWIERZCHNI UL. JANA PAWŁA II W HALINOWIE MG PROJEKT ul. Śreniawitów 1/44, 03-188 Warszawa, tel./fax. (22) 100-59-89, 601-200-706, mgprojekt.geologia@wp.pl WYNIKI BADAŃ PODŁOŻA GRUNTOWEGO I KONSTRUKCJI NAWIERZCHNI UL. JANA PAWŁA II W HALINOWIE

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA pod kanalizację w ul. Żurawiej w SULECHOWIE

OPINIA GEOTECHNICZNA pod kanalizację w ul. Żurawiej w SULECHOWIE Pracownia Projektowa GEOEKO dr Andrzej Kraiński Na rynku od 1986 P Dane firmy: Dane kontaktowe: adres: Drzonków, ul. Rotowa 18, adres: Zielona Góra, 66-004 Racula ul. Morelowa 29/5 NIP: 929-101-99-76 tel.:

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik górnictwa odkrywkowego 311[13]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik górnictwa odkrywkowego 311[13]-01 Czerwiec 2009 Zadanie egzaminacyjne W pobliżu istniejącej kopalni odkrywkowej węgla brunatnego Kluki zbadano i udokumentowano dodatkowe, niewielkie złoże towarzyszące węgla brunatnego pokładowe, kategorii I w pobliżu

Bardziej szczegółowo

Karta dokumentacyjna naturalnego zagrożenia geologicznego działalność górnicza Deformacje nieciągłe

Karta dokumentacyjna naturalnego zagrożenia geologicznego działalność górnicza Deformacje nieciągłe Karta dokumentacyjna naturalnego zagrożenia geologicznego działalność górnicza Deformacje nieciągłe Nr ewidencyjny M-34-63-A-a/G/N/6 Lokalizacja: Województwo Powiat Gmina Miejscowość Śląskie Miasto Katowice

Bardziej szczegółowo

Systemy Informacyjne GUGiK (SIG) Uniwersalny Moduł Mapowy (UMM) Istota. Partnerzy. Obecny stan UMM. Elementy i Funkcjonalności.

Systemy Informacyjne GUGiK (SIG) Uniwersalny Moduł Mapowy (UMM) Istota. Partnerzy. Obecny stan UMM. Elementy i Funkcjonalności. Agenda Systemy Informacyjne GUGiK (SIG) Uniwersalny Moduł Mapowy (UMM) Istota Partnerzy Obecny stan UMM Elementy i Funkcjonalności Uniwersalność Korzyści Zasady współpracy Zakończenie Służby ratownicze

Bardziej szczegółowo

Szczyrk, 11 czerwca 2015. Systemy Informacji Przestrzennej. Anatomia geoportalu. www.gis-support.pl. Michał Mackiewicz

Szczyrk, 11 czerwca 2015. Systemy Informacji Przestrzennej. Anatomia geoportalu. www.gis-support.pl. Michał Mackiewicz Szczyrk, 11 czerwca 2015 Anatomia geoportalu Michał Mackiewicz www.gis-support.pl Wspieramy organizacje w zarządzaniu danymi przestrzennymi i dostarczamy narzędzie do lepszego podejmowania decyzji Portal

Bardziej szczegółowo

Dobre dane referencyjne oraz ich praktyczne wykorzystanie podstawą planowania i realizacji zadań

Dobre dane referencyjne oraz ich praktyczne wykorzystanie podstawą planowania i realizacji zadań Dobre dane referencyjne oraz ich praktyczne wykorzystanie podstawą planowania i realizacji zadań Agnieszka Partyka Kierownik Referatu Geodezji i Kartografii - Wojewódzkiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej

Bardziej szczegółowo

System INTEGRYB jako zintegrowane repozytorium danych umożliwiające zaawansowaną analitykę badawczą

System INTEGRYB jako zintegrowane repozytorium danych umożliwiające zaawansowaną analitykę badawczą System INTEGRYB jako zintegrowane repozytorium danych umożliwiające zaawansowaną analitykę badawczą Lena Szymanek 1, Jacek Seń 1, Krzysztof Skibicki 2, Sławomir Szydłowski 2, Andrzej Kunicki 1 1 Morski

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA I DOKUMENTACJA BADAŃ PODŁOŻA GRUNTOWEGO

OPINIA GEOTECHNICZNA I DOKUMENTACJA BADAŃ PODŁOŻA GRUNTOWEGO Projektowanie i wykonawstwo sieci i i instalacji sanitarnych Błażej Rogulski, tel. 503 083 418, e-mail: blazej.rogulski@wp.pl adres: ul. Sosnowskiego 1/56, 02-784 Warszawa NIP: 951-135-26-96, Regon: 142202630

Bardziej szczegółowo

KOŁO NAUKOWE GEODETÓW Dahlta

KOŁO NAUKOWE GEODETÓW Dahlta WYDZ. GEODEZJI GÓRNICZEJ I INŻYNIERII ŚRODOWISKA KOŁO NAUKOWE GEODETÓW Dahlta www.kng.agh.edu.pl Karlova Studánka, 17-19 maja 2012 r. BUDOWA SYSTEMU INFORMACJI PRZESTRZENNEJ DLA UCZELNI WYŻSZEJ GEOPORTAL

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Dr inż. Jacek WARCHULSKI Dr inż. Marcin WARCHULSKI Mgr inż. Witold BUŻANTOWICZ Wojskowa Akademia Techniczna SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Streszczenie: W referacie przedstawiono możliwości

Bardziej szczegółowo

LKA 4111-02-04/2013 K/13/006 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

LKA 4111-02-04/2013 K/13/006 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE LKA 4111-02-04/2013 K/13/006 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE I. Dane identyfikacyjne kontroli Numer i tytuł kontroli Jednostka przeprowadzająca kontrolę Kontrolerzy Jednostka kontrolowana Kierownik jednostki kontrolowanej

Bardziej szczegółowo

Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych

Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych Skrócone opisy pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych Wersja: 1.0 17.06.2015 r. Wstęp W dokumencie przedstawiono skróconą wersję pryncypiów architektury korporacyjnej podmiotów publicznych.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji.

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. W statystyce stopień zależności między cechami można wyrazić wg następującej skali: Skala Guillforda Przedział Zależność Współczynnik [0,00±0,20)

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA ROBOTY ZIEMNE B.02.00.00 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot SST Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót w zakresie: robót

Bardziej szczegółowo

Opinia geotechniczna dla projektowanej budowy odcinka kanalizacji sanitarnej w rejonie ul. Borowinowej i ul. Leśnej w Bieruniu Starym

Opinia geotechniczna dla projektowanej budowy odcinka kanalizacji sanitarnej w rejonie ul. Borowinowej i ul. Leśnej w Bieruniu Starym Sporządzanie dokumentacji geologicznych i hydrogeologicznych Badania przepuszczalności gruntu Raporty oddziaływania na środowisko Przydomowe oczyszczalnie ścieków mgr inż. Michał Potempa 32-500 Chrzanów

Bardziej szczegółowo

GENEROWANIE NUMERYCZNEGO MODELU ZŁOŻA W PROGRAMIE AUTODESK CIVIL 3D

GENEROWANIE NUMERYCZNEGO MODELU ZŁOŻA W PROGRAMIE AUTODESK CIVIL 3D ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ 2007 Seria: GÓRNICTWO z. xxx Nr kol. xxx Marian PONIEWIERA Politechnika Śląska, Gliwice GENEROWANIE NUMERYCZNEGO MODELU ZŁOŻA W PROGRAMIE AUTODESK CIVIL 3D Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

PODZIAŁY NIERUCHOMOŚCI wg standardów

PODZIAŁY NIERUCHOMOŚCI wg standardów PODZIAŁY NIERUCHOMOŚCI wg standardów SPIS TREŚCI 30. Wznowienie znaków lub wyznaczenie punktów granicznych... 1 30.4. Protokół, O Którym Mowa W Art. 39 Ust. 4 Ustawy... 1 64. Dokumentacja osnowy... 3 65.

Bardziej szczegółowo

Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym

Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym Grzegorz Ryżyński Program Bezpieczna Infrastruktura i Środowisko PIG-PIB Etapy

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA

OPINIA GEOTECHNICZNA FIRMA GEOLOGICZNA GeoOptima Bartłomiej Boczkowski os. Z. Starego 13/79, 60-684 Poznań os. J. Słowackiego 13/20, 64-980 Trzcianka tel.: + 48 664 330 620 info@geooptima.com, www.geooptima.com NIP 7631946084

Bardziej szczegółowo

Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński. Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Warszawa, 2001 r.

Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński. Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Warszawa, 2001 r. GENERALNY POMIAR RUCHU 2000 SYNTEZA WYNIKÓW Opracował: mgr inż. Krzysztof Opoczyński Zamawiający: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 2001 r. SPIS TREŚCI 1. Wstęp...1 2. Obciążenie

Bardziej szczegółowo

GIS / Projekt obiektu elektroenergetycznego. Ćwiczenia 2 Mapa wektorowa PG/ Warstwy

GIS / Projekt obiektu elektroenergetycznego. Ćwiczenia 2 Mapa wektorowa PG/ Warstwy GIS / Projekt obiektu elektroenergetycznego Ćwiczenia 2 Mapa wektorowa PG/ Warstwy Co to jest warstwa? W MapInfo rozpoczyna się pracę od otwarcia zbioru i wyświetlenia go w oknie mapy. Każdy zbiór stanowi

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE PRZESTRZENNYCH BAZ DANYCH W RAMACH REGIONALNEGO SYSTEMU INFORMACJI PRZESTRZENNEJ WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO (RSIP WŁ) Łódź, 24.04.

TWORZENIE PRZESTRZENNYCH BAZ DANYCH W RAMACH REGIONALNEGO SYSTEMU INFORMACJI PRZESTRZENNEJ WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO (RSIP WŁ) Łódź, 24.04. TWORZENIE PRZESTRZENNYCH BAZ DANYCH W RAMACH REGIONALNEGO SYSTEMU INFORMACJI PRZESTRZENNEJ WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO (RSIP WŁ) Łódź, 24.04.2015 Projekt Infrastruktura Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej

Bardziej szczegółowo

GEOTEKO Serwis Sp. z o.o. OPINIA GEOTECHNICZNA DLA PROJEKTU PŁYTY MROŻENIOWEJ LODOWISKA ODKRYTEGO ZLOKALIZOWANEGO PRZY UL. POTOCKIEJ 1 W WARSZAWIE

GEOTEKO Serwis Sp. z o.o. OPINIA GEOTECHNICZNA DLA PROJEKTU PŁYTY MROŻENIOWEJ LODOWISKA ODKRYTEGO ZLOKALIZOWANEGO PRZY UL. POTOCKIEJ 1 W WARSZAWIE GEOTEKO Serwis Sp. z o.o. OPINIA GEOTECHNICZNA DLA PROJEKTU PŁYTY MROŻENIOWEJ LODOWISKA ODKRYTEGO ZLOKALIZOWANEGO PRZY UL. POTOCKIEJ 1 W WARSZAWIE Zleceniodawca: PAWEŁ TIEPŁOW Pracownia Projektowa ul.

Bardziej szczegółowo

CENTRUM PROJEKTÓW INFORMATYCZNYCH MINISTERSTWA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI

CENTRUM PROJEKTÓW INFORMATYCZNYCH MINISTERSTWA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI CENTRUM PROJEKTÓW INFORMATYCZNYCH MINISTERSTWA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI Instrukcja użytkownika Narzędzie do modelowania procesów BPEL Warszawa, lipiec 2009 r. UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ

Bardziej szczegółowo

8. Analiza danych przestrzennych

8. Analiza danych przestrzennych 8. naliza danych przestrzennych Treścią niniejszego rozdziału będą analizy danych przestrzennych. naliza, ogólnie mówiąc, jest procesem poszukiwania (wydobywania) informacji ukrytej w zbiorze danych. Najprostszym

Bardziej szczegółowo

Usługi sieciowe w Małopolskiej Infrastrukturze Informacji Przestrzennej w oparciu o wspólny projekt UMK i UMWM

Usługi sieciowe w Małopolskiej Infrastrukturze Informacji Przestrzennej w oparciu o wspólny projekt UMK i UMWM Georeferencyjne dane przestrzenne w INSPIRE - od zbiorów do usług danych przestrzennych Usługi sieciowe w Małopolskiej Infrastrukturze Informacji Przestrzennej w oparciu o wspólny projekt UMK i UMWM Autorzy:

Bardziej szczegółowo

Jak rozpocząć pracę? Mapa

Jak rozpocząć pracę? Mapa Jak rozpocząć pracę? SWDE Manager jest aplikacją służącą do przeglądania graficznych i opisowych danych ewidencji gruntów i budynków zapisanych w formacie SWDE (.swd,.swg,.swde). Pracując w SWDE Managerze,

Bardziej szczegółowo

Portal internetowy Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 w Polsce.

Portal internetowy Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 w Polsce. Portal internetowy Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 w Polsce. Robert Wańczyk ProGea Consulting, ul. Pachońskiego 9, Kraków,, Koncepcja Serwisu (1) Firma ProGea Consulting przygotowała portal

Bardziej szczegółowo

gruntów Ściśliwość Wytrzymałość na ścinanie

gruntów Ściśliwość Wytrzymałość na ścinanie Właściwości mechaniczne gruntów Ściśliwość Wytrzymałość na ścinanie Ściśliwość gruntów definicja, podstawowe informacje o zjawisku, podstawowe informacje z teorii sprężystości, parametry ściśliwości, laboratoryjne

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do technologii Business Intelligence i hurtowni danych

Wprowadzenie do technologii Business Intelligence i hurtowni danych Wprowadzenie do technologii Business Intelligence i hurtowni danych 1 Plan rozdziału 2 Wprowadzenie do Business Intelligence Hurtownie danych Produkty Oracle dla Business Intelligence Business Intelligence

Bardziej szczegółowo

Symulacja działania sterownika dla robota dwuosiowego typu SCARA w środowisku Matlab/Simulink.

Symulacja działania sterownika dla robota dwuosiowego typu SCARA w środowisku Matlab/Simulink. Symulacja działania sterownika dla robota dwuosiowego typu SCARA w środowisku Matlab/Simulink. Celem ćwiczenia jest symulacja działania (w środowisku Matlab/Simulink) sterownika dla dwuosiowego robota

Bardziej szczegółowo

Kartografia multimedialna krótki opis projektu. Paweł J. Kowalski

Kartografia multimedialna krótki opis projektu. Paweł J. Kowalski Kartografia multimedialna krótki opis projektu Paweł J. Kowalski Copyright Paweł J. Kowalski 2008 1. Schemat realizacji projektu 2 Celem projektu wykonywanego w ramach ćwiczeń z kartografii multimedialnej

Bardziej szczegółowo

GeoPlus Badania Geologiczne i Geotechniczne. Dr Piotr Zawrzykraj 02-775 Warszawa, ul. Alternatywy 5 m. 81, tel. 0-605-678-464, www.geoplus.com.

GeoPlus Badania Geologiczne i Geotechniczne. Dr Piotr Zawrzykraj 02-775 Warszawa, ul. Alternatywy 5 m. 81, tel. 0-605-678-464, www.geoplus.com. GeoPlus Badania Geologiczne i Geotechniczne Dr Piotr Zawrzykraj 02-775 Warszawa, ul. Alternatywy 5 m. 81, tel. 0-605-678-464, www.geoplus.com.pl NIP 658-170-30-24, REGON 141437785 e-mail: Piotr.Zawrzykraj@uw.edu.pl,

Bardziej szczegółowo

Rozmieszczanie i głębokość punktów badawczych

Rozmieszczanie i głębokość punktów badawczych Piotr Jermołowicz Inżynieria Środowiska Rozmieszczanie i głębokość punktów badawczych Rozmieszczenie punktów badawczych i głębokości prac badawczych należy wybrać w oparciu o badania wstępne jako funkcję

Bardziej szczegółowo