Oprogramowanie wolne i otwarte w administracji publicznej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Oprogramowanie wolne i otwarte w administracji publicznej"

Transkrypt

1 Oprogramowanie wolne i otwarte w administracji publicznej Przegląd reguł i stanu zastosowań Analiza przygotowana przez zespół Stowarzyszenia Komputer w Firmie Założenia i koordynacja Robert Kamioski Analiza Tomasz Kulisiewicz Warszawa, styczeo 2011 r. 1

2 Spis treści 1. STRESZCZENIE OCHRONA PRAW AUTORSKICH I LICENCJE LICENCJONOWANIE OPROGRAMOWANIA TYPY LICENCJI A KATEGORIE OPROGRAMOWANIA LICENCJE OPROGRAMOWANIA WŁASNOŚCIOWEGO OPROGRAMOWANIE WOLNE I OTWARTE (FLOSS) DOMENA PUBLICZNA ORAZ INNE MODELE OTWARTOŚD KODU A OTWARTOŚD STANDARDÓW SYSTEMY INFORMATYCZNE ADMINISTRACJI CENTRALNEJ I SAMORZĄDOWEJ A OPROGRAMOWANIE FLOSS NAJCZĘŚCIEJ WYKORZYSTYWANE OPROGRAMOWANIE FLOSS FLOSS W OFERCIE GŁÓWNYCH DOSTAWCÓW ROZWIĄZAO INFORMATYCZNYCH KRYTERIA WYBORU OPROGRAMOWANIA ZASADY DOSTAW I UDOSTĘPNIANIA OPROGRAMOWANIA ADMINISTRACJI FLOSS A ZASADA NEUTRALNOŚCI TECHNOLOGICZNEJ NEUTRALNOŚD TECHNOLOGICZNA W PRZETARGACH PUBLICZNYCH CZYNNIKI WSPIERAJĄCE I OGRANICZAJĄCE ZASTOSOWANIE FLOSS INTEROPERACYJNOŚD I STANDARDY WYMIANY DANYCH PUŁAPKA UZALEŻNIENIA SIĘ OD DOSTAWCY TCO JAKO ARGUMENT ROZWIĄZANIA WSPARCIA TECHNICZNEGO WYKORZYSTANIE FLOSS W POLSKIEJ ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ BADANIA STANU INFORMATYZACJI URZĘDÓW BADANIE OPROGRAMOWANIA STOSOWANEGO PRZEZ URZĘDY ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ WNIOSKI SPIS RYSUNKÓW SPIS TABEL

3 1. Streszczenie Na wstępie opracowania (punkty 2-4) przedstawiono podstawowe zasady licencjonowania oprogramowania własnościowego i otwartego, zwracając przy tym uwagę na problematykę otwartych standardów i jej związku z oprogramowaniem. W punkcie 5. opracowania przedstawiono wolne i otwarte oprogramowanie najczęściej wykorzystywane w administracji publicznej, w tym oprogramowanie dostarczane przez głównych dostawców rozwiązao informatycznych. W p. 6. poruszono związki typów licencji oprogramowania z neutralnością technologiczną, a także kwestie neutralności w zamówieniach publicznych administracji. W p. 7. wymieniono czynniki wspierające i ograniczające zastosowanie otwartego oprogramowania w administracji publicznej, przytaczając analizy całkowitych kosztów użytkowania (TCO) a także omawiając argumentację na temat wsparcia technicznego ze strony dostawców oprogramowania. Punkt 8. zawiera omówienie pod kątem zastosowania otwartego oprogramowania wyników głównych badao stanu informatyzacji polskiej administracji publicznej. W punkcie 9. sformułowano wnioski na temat przyczyn zdecydowanej przewagi udziału oprogramowania własnościowego, głównie oprogramowania Microsoftu, w administracji. Wśród głównych czynników wymieniono skalę upowszechnienia systemów operacyjnych i oprogramowania biurowego Microsoftu, zakres dostarczania oprogramowania w wersji OEM (z nowymi komputerami), przeświadczenie, że za oprogramowaniem własnościowym (lub firmami instalującymi to oprogramowanie) stoją wielcy, stabilni producenci oprogramowania, rozpoznawalni i gwarantujący bezpieczeostwo inwestycji w przypadku jakichkolwiek problemów. Dodatkowymi czynnikami ograniczającymi upowszechnienie oprogramowania otwartego jest przyzwyczajeniach urzędników, jako użytkowników systemów informatycznych, powszechnośd oprogramowania własnościowego i wynikająca stąd zgodności z innymi aplikacjami, stosowanymi w otoczeniu. Rolę odgrywają też potencjalne koszty (lub obawy) związane z migracją na oprogramowanie otwarte w przypadku stosowania oprogramowania własnościowego a także obawy o brak gwarancji i opieki technicznej producenta (mimo oferowania takich usług przez dostawców otwartego oprogramowania). Natomiast na korzyśd oprogramowania otwartego nie działają jeszcze względy stosowania otwartych standardów i ogólniej: interoperacyjności, głównie z powodu słabej znajomości tych zagadnieo w administracji publicznej. 2. Ochrona praw autorskich i licencje Zgodnie z treścią Artykułu 4. genewskiego Traktatu WIPO o prawie autorskim z 1996 r. Programy komputerowe są chronione jak utwory literackie w rozumieniu artykułu 2. Konwencji berneoskiej 1. Ochrona ta odnosi się do programów komputerowych niezależnie od sposobu lub 1 Konwencja berneoska o ochronie dzieł literackich i artystycznych Akt paryski z 1971 r. 3

4 formy wyrażania. Na tej podstawie we wszystkich krajach-sygnatariuszach tych międzynarodowych traktatów kod programu jest traktowany, jako utwór i chroniony przez prawo autorskie, chod zazwyczaj zasady ochrony dostosowane są do specyfiki oprogramowania, różniąc się trochę od warunków ochrony innych kategorii utworów (literackich, muzycznych, wizualnych itp.) 2. Tak też jest w polskiej ustawie o prawach autorskich i prawach pokrewnych 3, która w Rozdziale 7. zawiera oddzielne przepisy dotyczące programów komputerowych (Art ). Zasadnicze różnice dotyczą zakresu tzw. dozwolonego użytku własnego, z którego oprogramowanie jest właściwie w całości wyłączone. Należy tu przypomnied ogólną definicję licencji. Licencja to: urzędowe lub ustawowe zezwolenie na wykonywanie czynności, której nie wolno wykonywad bez zezwolenia, jeden z typów umowy wykorzystywany w prawie własności przemysłowej i prawie własności intelektualnej. Zgodnie z prawem autorskim podmiot, któremu przysługują majątkowe prawa autorskie do utworu, może w drodze umowy udzielid innej osobie upoważnienia (licencji) do korzystania z tego programu na określonych w umowie licencyjnej polach eksploatacji. Prawo autorskie wyróżnia dwa główne typy licencji, obowiązujących na określonych polach eksploatacji: licencja wyłączna, która zastrzega wyłącznośd korzystania z utworu przez licencjobiorcę w określony sposób i zobowiązuje go do nieudzielania dalszych licencji innym osobom w danym zakresie (na danym polu eksploatacji, terytorium), dając mu monopol na korzystanie z licencjonowanego w ten sposób rozwiązania; jest to licencja stosowana zazwyczaj tylko w przypadku dużych systemów informatycznych opracowywanych na potrzeby danego użytkownika. Wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. W odniesieniu do oprogramowania licencja wyłączna zastrzega wyłącznośd korzystania z oprogramowania przez licencjobiorcę w określony sposób i nie zezwala mu na udzielanie dalszych licencji innym osobom w danym zakresie (na danym polu eksploatacji, terytorium). Stosowana jest zazwyczaj w przypadku dużych systemów informatycznych opracowywanych na potrzeby danego użytkownika w tym administracji publicznej; 2 Zgodnie z Art. 2. Traktatu WIPO Ochrona prawa autorskiego obejmuje sposób wyrażenia, a nie idee, procedury, metody działania, czy też pojęcia matematyczne jako takie. Natomiast na podstawie Art. 5. Traktatu chronione są także bazy danych. 3 Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U nr 24 poz. 83) 4

5 licencja niewyłączna na podstawie, której licencjodawca ma prawo udzielania dalszych licencji na danym polu eksploatacji. Jeżeli umowa licencyjna wyraźnie nie stanowi o wyłącznym charakterze licencji, należy uznad, że zawarta została umowa licencji niewyłącznej. Umowa licencji niewyłącznej nie wymaga formy pisemnej. W przypadku oprogramowania producent/dostawca oprogramowania (licencjodawca) ma prawo udzielania dalszych licencji na danym polu eksploatacji innym użytkownikom tego samego oprogramowania. Jest to licencja stosowana przede wszystkim dla oprogramowania z pudełka, sprzedawanego masowo użytkownikom koocowym. Szczególnym przypadkiem jest sublicencja, w której licencjobiorca może udzielid dalszej licencji ale tylko wtedy, gdy takie upoważnienia znajduje się w jego umowie licencyjnej. 3. Licencjonowanie oprogramowania We wczesnych latach zastosowao komputerów mainframe podstawowe oprogramowanie systemowe i użytkowe dostarczane przez dostawcę komputera udostępniane było użytkownikom najczęściej na następujących zasadach: było użyczane do wykorzystywania wraz z komputerem albo za oddzielną opłatą albo za opłatą wliczoną w koszt wynajmowania systemu mainframe (który w latach 50. i 60. przeważnie nie był nawet sprzedawany, ale tylko wynajmowany użytkownikowi firmie czy instytucji); było bezpłatnym (wliczonym w cenę) dodatkiem do systemu mainframe sprzedawanego użytkownikowi, który następnie najczęściej tworzył własne oprogramowanie użytkowe na swoje potrzeby na takiej zasadzie udostępniany był system operacyjny, assemblery, kompilatory, debuggery i inne programy wchodzące w skład systemów uruchomieniowych. W latach 50. i 60. oprogramowanie było dostarczane przez dostawców systemów zwykle razem z kodem źródłowym, celowo po to, by użytkownicy mogli je poprawiad, dostosowywad do własnych potrzeb, czy pisad oprogramowanie współpracujące. Dostawcy systemów szczególnie chętnie dostarczali software na tej zasadzie uczelniom, licząc na ich aktywne podejście i współpracę w usprawnianiu i poprawianiu programów. W czasach systemów mainframe (a potem także minikomputerów, nazywanych później midrange) raczej nie było problemów z wykorzystywaniem oprogramowania poza uprawnieniami licencyjnymi, więc kwestia ta nie znajdowała się w centrum uwagi dostawców. Przypadki stosowania oprogramowania bez zgody i wiedzy producentów zdarzały się, ale miały one specyficzny charakter zwykle wiązały się z próbą produkcji komputerów o architekturze skopiowanej z pierwowzoru i na tyle z nią zgodnej, że na skopiowanej architekturze sprzętowej mogły działad nawet kody binarne oprogramowania pierwowzoru. Z racji kosztów opracowania i 5

6 produkcji ówczesnych systemów prób takich dokonywali tylko producenci albo nawet całe kraje. Pierwszym systemem masowo klonowanym była słynna seria minikomputerów PDP produkcji Digital Equipment Corporation, a zwłaszcza produkowany od lat 70. przez 20 lat minikomputer PDP-11. Jego kopie produkowano m. in. w ZSRR (komputery SM, DWK i Elektronika), w Bułgarii, NRD i w Polsce (seria SM głównie SM-4), w Jugosławii (Iskra Delta 800) i na Węgrzech (TPA-11 i Micro-11). W latach 70. i 80. były też licencyjne wyjątki należała do nich m. in. seria komputerów Odra 1300 (modele 1304, 1305 i 1325), zaprojektowanych i produkowanych przez wrocławskie Elwro. Dzięki porozumieniu z brytyjskim koncernem ICL system Odra 1300 był binarnie kompatybilny z serią ICT/ICL 1900, zaś nabywcy mogli korzystad z bogatych bibliotek oprogramowania ICL Na podstawie porozumienia z Honeywellem w zakładach Ei-Niš Računarski Centar w Niszu (Serbia) montowany był jugosłowiaoski system Bull-HN H6000, a umowa obejmowała także dostarczanie programów Honeywella. Natomiast naruszeniem zarówno praw patentowych, jak i licencyjnych na wielką skalą było uruchomienie w latach 70. przez ówczesne kraje RWPG produkcji komputerów serii JS EMC (RIAD) sklonowanego systemu mainframe IBM S/360 z lat 60. Ponieważ system był binarnie kompatybilny z serią 360, więc wykorzystywano oryginalne oprogramowanie IBM, a także oprogramowanie tworzone przez innych dostawców. Jedynym wyjątkiem w serii RIAD był węgierski komputer R-10, niemający z resztą serii właściwie nic wspólnego i produkowany przez zakłady Videoton na licencji francuskiej firmy CII (francuskim oryginałem był model CII 10010). Systemy IBM S/360 i S/370 były w latach 70. I 80. tak popularne na całym świecie, że w okresie tym powstawały liczne komputery, które chod realizowane na innych platformach sprzętowych były binarnie kompatybilne z systemem 360/370, co prowadziło do różnych utarczek prawnych. Do takich systemów należały Amdahl (kupiony później przez Fujitsu), National Semiconductors, Hitachi, RCA Spectra 70, ICL System 4, a nawet południowoafrykaoski Persetel. Systemy binarnie kompatybilne z następną generacją mainframe IBM, systemami serii S/390, powstawały także po 2000 r. Licencje na oprogramowanie systemów mainframe i midrange zazwyczaj były przywiązane do konkretnego egzemplarza systemu, pracującego w konkretnej lokalizacji (nie tylko kraju, ale nawet mieście i firmie), co zresztą doprowadziło na początku lat 90. do problemów licencyjnych np. z oprogramowaniem systemów IBM AS/400, przywiezionych do Europy Środkowo- Wschodniej przez pojawiające się wtedy w krajach regionu wielkie sieci hipermarketów. Oprogramowanie stało się oddzielnym przedmiotem obrotu gospodarczego zasadniczo dopiero, gdy zaczęły powstawad niezależne firmy software'owe. Impulsem była też zmiana modelu udostępniania oprogramowania przez koncern IBM, dominujący na ówczesnym rynku komputerowym. Obawiając się oskarżeo ze strony organów antymonopolowych IBM w 1969 r. zmienił model udostępniania programów, sprzedając je oddzielnie, a nie dostarczając je za darmo z systemami. Mniej więcej w tym samym czasie ukształtowała się praktyka 6

7 licencjonowania oprogramowania a więc udzielania nabywcy prawa do korzystania z oprogramowania na warunkach określonych w licencji. Problem licencji na oprogramowanie nabrał szczególnej wagi od czasu upowszechnienia się komputerów osobistych, wobec masowej sprzedaży oprogramowania oddzielnie, lub wraz z komputerami osobistymi, sprzedawanymi w milionach sztuk. Dla przykładu w tabeli (Tabela 1.) zawarto dane dotyczące sprzedaży komputerów osobistych w Polsce w pierwszych 3 kwartałach 2010 r. łącznie sprzedano ich w ciągu 9 miesięcy ponad 2,6 mln sztuk. Tabela 1. Sprzedaż komputerów osobistych w Polsce w pierwszych 3 kwartałach 2010 r. Typ komputera Sprzedaż [tys. szt.] Komputery desktop Notebooki Łącznie: źródło: PART 4. Typy licencji a kategorie oprogramowania Z uwagi na charakter wykorzystywania lub dostępnośd kodu źródłowego oprogramowania ukształtowały się dwie podstawowe kategorie oprogramowania, co znalazło swoje odzwierciedlenie w sposobach ich licencjonowania Licencje oprogramowania własnościowego Większośd oprogramowania wykorzystywanego przez użytkowników koocowych należy do tzw. oprogramowania własnościowego. W przypadku oprogramowania własnościowego autor oprogramowania zastrzega sobie wszystkie prawa, udostępniając użytkownikowi prawa ściśle określone w licencji i ograniczone głównie do korzystania z oprogramowania. Taki model dystrybucji oprogramowanie występuje najczęściej i można go traktowad, jako model tradycyjny. W modelu tym producent czerpie zyski z oprogramowania poprzez odpłatne udzielanie licencji na używanie pojedynczych lub wielu kopii oprogramowania. Używanie typowego oprogramowania własnościowego określone jest zazwyczaj licencją o charakterze licencji EULA 4 Źródłem informacji w p są m.in. praca magisterska Przemysława Kulczyckiego Analiza porównawcza modeli licencjonowania oprogramowania (2008, Wydział Zarządzania Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Praca opublikowana jako seria artykułów autora pod adresem: na zasadzie Creative Commons Uznanie Autorstwa 2.5., dostępna także na oraz materiały firmowe Microsoftu dotyczące zasad licencjonowania oprogramowania. 7

8 (End-User License Agreement licencja użytkownika koocowego). Licencja udzielana jest zwykle bezterminowo (licencja wieczysta). W miarę upowszechniania się komputerów osobistych i ich oprogramowania sprzedawanego oddzielnie pojawiła się potrzeba uproszczenia procedury niewyłącznego licencjonowania oprogramowania własnościowego sprzedawanego masowo oddzielnie lub wraz z komputerem. W przypadku oprogramowania sprzedawanego niezależnie od komputera ( pudełkowego ) pojawiła się tzw. umowa shrink wrap, nazywana także umową celofanową. Jest to umowa licencyjna niewyłączna, której szczególną cechę stanowi sposób zawarcia: jest ona zawierana w momencie rozerwania powłoki foliowej zabezpieczającej opakowanie nośnika z programem komputerowym lub też zerwania naklejki znajdującej się na pudełku. Warunki umowy celofanowej bywają naklejane lub drukowane na opakowaniu albo umieszczane w oddzielnej kopercie lub broszurce wewnątrz opakowania. Opakowanie bywa zabezpieczane naklejką zawierającą ostrzeżenie, że otwierając opakowanie użytkownik zapoznał się z warunkami licencji, zrozumiał je i zaakceptował. Wobec coraz częstszej dystrybucji oprogramowania przez sied nabywca licencji zamiast zrywad naklejki czy folie musi podczas instalowania programu wyrazid zgodę na warunki licencji wyświetlane na ekranie podczas instalacji programu (tzw. click-wrap license). W taki sposób zawierane są umowy na detaliczne produkty pudełkowe Microsoftu, nazywane w terminologii firmy FPP (Full Packaged Product). Nośnik z licencjonowanym produktem jest opakowany w folię, w pudełku jest zazwyczaj także umowa EULA (End User License Agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Oprogramowania), czyli umowa licencyjna zawierana między koocowym użytkownikiem a firmą Microsoft, a dodatkowo także certyfikat autentyczności (COA Certificate of Authenticity). Inaczej rozwiązywana jest kwestia udzielenia licencji w przypadku dystrybucji oprogramowania wykorzystywanego przez użytkowników firmowych, korporacyjnych czy instytucjonalnych, co dotyczy także administracji publicznej (tzw. licencje grupowe). Oprogramowanie jest dostarczane użytkownikowi na pojedynczym nośniku lub przez sied, zaś pola eksploatacji i inne warunki (przeważnie liczba jednoczesnych użytkowników lub liczba komputerów, na których licencjobiorca może zainstalowad oprogramowanie) określone są w odrębnej umowie licencyjnej. Taki model licencjonowania nazywany jest site licence a w przypadku podkreślenia sieciowego charakteru wykorzystywania danego oprogramowania network licence (licencja sieciowa). W przypadku jednorazowych zakupów oprogramowania są to licencje Microsoft Open Licence (od 5 komputerów) oraz Microsoft Select Licence (od 250 komputerów). Są też wersje korporacyjne stosowane w zakupach ratalnych (Enterprise Agreement, Value Licence, Enterprise Subscription), różniące się głównie czasem obowiązywania). Specjalnym rodzajem upowszechniania oprogramowania jest preinstalowanie go na nowych komputerach przez producenta/dostawcę komputera (OEM Original Equipment 8

9 Manufacturer). Najczęściej w ten sposób dostarczany jest system operacyjny, często także popularne pakiety oprogramowania biurowego. W przypadku oprogramowania Microsoftu udostępniającym prawa licencyjne dla użytkownika koocowego, wynikające z umowy EULA jest firma nazwana System Builder, która ma obowiązek świadczenia pomocy technicznej w ramach licencji OEM System Builder. Oprogramowanie w wersji OEM jest przywiązane do oryginalnego systemu komputerowego, na którym zostało zainstalowane i umowa ta nie może byd przenoszona na inny komputer. Prawa wynikające z licencji na oprogramowanie mogą zostad przekazane innemu użytkownikowi, ale tylko z całym komputerem. Wraz z komputerem przekazywanym nowemu użytkownikowi poprzedni użytkownik powinien przekazad oryginalne nośniki z oprogramowaniem oraz Certyfikat Autentyczności (COA), a także ewentualne instrukcje obsługi oraz oryginalną fakturę lub paragon potwierdzający zakup. Dotychczasowy użytkownik przekazujący (sprzedający) komputer wraz z oprogramowaniem OEM nie może zachowad sobie żadnych kopii oprogramowania. W taki sposób sprzedawane są obecnie systemy operacyjne Microsoftu (w tym także systemy Windows Server) oraz pakiety biurowe MS Works 9.0 oraz MS Office. Pakiet biurowy MS Office jest sprzedawany przez producentów komputerów m. in. w modelu Office Ready PC, który polega na tym, że producenci komputerów instalują na nowych komputerach wszystkie pakiety oprogramowania Office z matrycy (zestawu OPK Master Kit). Jest to zwykle 60-dniowa wersja próbna. Pakiety są zablokowane aby odblokowad wybrany pakiet (Basic, Small Business lub Professional), klient kupuje tzw. beznośnikowy zestaw licencyjny (Medialess License Kit), zawierający tylko klucze do odblokowania zakupionej wersji pakietu. Po kupieniu zestawu beznośnikowego (a właściwie tylko licencji) klient może odblokowad oprogramowanie OEM, pobrad je ze strony Microsoftu lub zamówid je na nośniku (za oddzielną opłatą za kopiowanie i wysyłkę nośnika w przypadku Microsoftu 15 EUR za płytę). Specyficznym przypadkami oprogramowania własnościowego są: shareware udostępniane za stosunkowo niską opłatą, zazwyczaj na określony wstępny okres (próbny) bezpłatnie, adware udostępniane użytkownikowi bezpłatnie, ale za to musi on oglądad reklamy, freeware udostępniane za darmo, ale z pozostawieniem wszystkich praw autorowi. Obecnie model shareware jest wypierany przez licencje typu trial/demo, także umożliwiające korzystanie z programu przez określony czas. Często wersje shareware/trial/demo/adware, a także freeware są skromniejszymi wersjami oprogramowania w pełni funkcjonalnego i ich celem jest zachęcenie użytkownika do nabycia licencji na wersję pełną. Częśd autorów oprogramowania freeware ogranicza prawa użytkowników do klas zastosowao: za darmo można korzystad z wersji programu do zastosowao niekomercyjnych (często nazywaną np. Light/Lite), natomiast do użytku komercyjnego należy kupid wersję pełną, profesjonalną (nazywaną np. Pro). Przeważnie 9

10 użytkownicy oprogramowania typu shareware mają prawo do rozpowszechniania (redystrybucji) danego programu bez jego zmian Oprogramowanie wolne i otwarte (FLOSS) Modele licencjonowania wolnego i otwartego oprogramowania też bazują na prawie autorskim, ale właściciel praw autorskich do oprogramowania udziela licencji na używanie programu w określony przez niego sposób. Model wolnego oprogramowania wywodzi się z przełomu lat 60. i 70., z tradycyjnych zasad powszechnego i nieodpłatnego udostępniania oprogramowania opracowanego na amerykaoskich uczelniach tym z prac nad systemem Unix. W tym miejscu w ślad za pracą 5 należy poczynid rozgraniczenie między tzw. oprogramowaniem wolnym, a otwartym. Filozofię leżącą u podstaw modelu wolnego oprogramowania sformułował w latach 80. Richard Stallman, założyciel Free Software Foundation, propagujący ideę dzielenie się ze wszystkimi własnymi ideami i informacją, która powinna byd wolna w rozumieniu wolności kopiowania i adaptowania do własnych potrzeb. Jej definicję można znaleźd na stronach Projektu GNU, sztandarowego projektu systemu operacyjnego, zainicjowanego przez R. Stallmana: Wolne oprogramowanie odnosi się do prawa użytkowników do swobodnego uruchamiania, kopiowania, rozpowszechniania, analizowania, zmian i ulepszania programów. Oprogramowanie nazywamy wolnym, jeśli wszyscy użytkownicy posiadają w pełni wszystkie te prawa. 6 Natomiast termin oprogramowania o otwartym i dostępnym dla wszystkich kodzie źródłowym upowszechnił jeden z pionierów ruchu open source, Eric S.Raymond, współzałożyciel Open Source Initiative. Otwartośd i dostępnośd oznacza tu nie tylko dostęp do kodu źródłowego, ale także swobodę redystrybucji zarówno wersji skompilowanej, jak i dołączonej wersji źródłowej, zezwolenie na tworzenie dzieł (programów) pochodnych, które muszą byd rozpowszechniane na tych samych warunkach, jak oprogramowanie oryginalne, spójnośd kodu źródłowego, zakaz jakąkolwiek dyskryminacji wobec osób i obszarów zastosowao, neutralnośd technologiczną licencji itp. Dla obu tych modeli oprogramowania zaproponowano łączną nazwę Free/Libre Open-Source Software (FLOSS). Istotnym pojęciem związanym z oprogramowaniem FLOSS jest klauzula copyleft. Termin ten powstał, jako parafraza terminu copyright (prawo autorskie) i wyraża, że zamiast zastrzeżenia dla twórcy praw do programu i ograniczenia ich odbiorcom dzieł, twórca oddaje niemal wszystkie 5 Joanna Kucharska, Wolne i Otwarte Oprogramowanie i jego wykorzystanie w procesie informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, Poznao 2010,

11 prawa (prawo do używania, dystrybucji, tworzenia dzieł zależnych, czerpania korzyści majątkowych z dzieła) użytkownikom, pozostawiając sobie prawo do uznania autorstwa i ewentualnej zmiany licencji. W ramach tych dwóch częściowo nakładających się na siebie ujęd swobody korzystania z programu oraz swobodnego dostępu do jego kodu źródłowego zaproponowano wiele rodzajów mniej lub bardziej restrykcyjnych licencji. Ilustruje je Rysunek 1. Rysunek 1. Modele licencyjne FLOSS źródło: Przemysław Kulczycki, "Analiza porównawcza modeli licencjonowania oprogramowania", Kraków 2008, Jednym z typów licencji FLOSS jest Europejska Licencja Publiczna (EUPL), opublikowana w 22 językach w wersji 1.1 w styczniu 2009 r. 7 Jest ona zbliżona do GPL i innych głównych licencji FLOSS (zawiera zresztą listę zgodnych z nią licencji) i przygotowana została z myślą o upowszechnianiu interoperacyjnego oprogramowania głównie w administracji publicznej krajów unijnych. Nie ma jednak żadnych zastrzeżeo dotyczących możliwości powszechnego wykorzystywania licencji EUPL według założeo licencja EUPL może byd wykorzystywana przez każdego właściciela praw autorskich do oprogramowania. Modele licencjonowania grupowego i sieciowego, a także instalacji OEM, przedstawione w odniesieniu do oprogramowania własnościowego w p. 4.1., stosowane są także w dostawach oprogramowania otwartego. W oprogramowaniu FLOSS dostarczanym przez firmy komercyjne licencja najczęściej określa warunki świadczenia usług aktualizacji systemu oraz wsparcia technicznego, rzadziej liczbę kopii systemu, do których instalacji uprawniony jest użytkownik

12 Określenia liczby instalacji lub obsługiwanych serwerów dotyczą zwykle serwerowych wersji systemów operacyjnych. Dla przykładu licencja Red Hat Enterprise Linux Basic, występująca w dwóch wersjach: Red Hat Enterprise Linux Server i Red Hat Enterprise Linux Advance Platform, dla pierwszej z nich określa dopuszczalną liczbę obsługiwanych serwerów wirtualnych (2 sztuki), dla drugiej wersji liczba ta jest nieograniczona. SUSE Linux oraz OpenOffice sprzedawane są też w rozbudowanym systemie licencjonowania firmy Novell. Dla produktów pudełkowych licencja gwarantuje aktualizacje nabywanego oprogramowania oraz różne warianty wsparcia technicznego, przy czym czas i zakres wsparcia zależne są od typu i liczby nabywanych pakietów. W przypadku zakupów masowych nabywca biznesowy może korzystad z opcji MLA (Master License Agreement) lub VLA (Volume License Agreement). Dla instytucji edukacyjnych przeznaczona jest kategoria Academic, w której są warianty SLA (School License Agreement), ALA (Academic License Agreement) oraz VLA (Volume License Agreement) for Education, przeznaczone dla różnych typów szkół podstawowych, średnich, wyższych oraz dla klinik akademickich. W opcjach SLA i ALA użytkownik jest najemcą licencji, w opcji VLA nabywa ją na własnośd. Licencje te różnią się także sposobem liczenia liczby użytkowników: SLA bazuje na liczbie uczniów lub terminali, ALA na liczbie pełnych etatów przeliczeniowych lub liczbie terminali, VLA na warunkach określonych w EULA oraz na liście progów dostępności danego produktu. Zdefiniowane są też minimalne roczne opłaty licencyjne, uprawniające do nabycia produktów w danej opcji. Do administracji publicznej skierowana jest licencja VLA for Government, w której nabywca może nabyd na własnośd lub najmowad licencję. W wariancie dla administracji publicznej nie ma minimalnych progów rocznych opłat licencyjnych, natomiast użytkownik musi nabyd z każdą nową licencją minimalny okres wsparcia produktu. Podobne warunki licencji grupowych VLA oferowane są przez Novell także dla organizacji non-profit Domena publiczna oraz inne modele Specyficznym przypadkiem jest umieszczenie oprogramowania w tzw. domenie publicznej (public domain). Formalnie nie jest to licencja, bo udostępnienie programu w domenie publicznej oznacza, że nie zastrzeżono do niego żadnych praw autorskich i do korzystania nie jest potrzebna żadna licencja. Praktycznie dzieło (program) umieszczony w domenie publicznej można traktowad tak, jakby udostępnione było na podstawie licencji wolnego oprogramowania, pozwalającej na korzystanie z niego na wszystkich polach eksploatacji. Do domeny publicznej należą też dzieła, które nigdy nie były objęte licencjami, np. ustawy i dokumenty urzędowe, statystyki publiczne, wzory matematyczne itp. Licencje zbliżone do licencji otwartej udzielane bywają także przez firmy komercyjne. Jedną z inicjatyw Microsoftu jest licencja typu Shared Source, polegająca na udostępniania kodu źródłowego korporacjom, producentom OEM, instytucjom rządowym, ośrodkom akademickim, które wymagają dostępu do kodu źródłowego np. ze względów bezpieczeostwa. Instytucje i firmy 12

13 oraz niezależni twórcy mogą uzyskad dostęp do kodu źródłowego wybranych programów po podpisaniu odpowiedniego kontraktu i spełnieniu warunków określonych przez Microsoft. Dwie proponowane przez Microsoft licencje Shared Source (Publiczna 8 i Wzajemna) zostały zaakceptowane i zatwierdzone przez OSI, jako licencje zgodne z regułami Open Source Initiative. Są one obecnie podstawowymi licencjami, na jakich Microsoft rozpowszechnia swoje oprogramowanie typu FLOSS m.in. na platformie CodePlex Otwartość kodu a otwartość standardów Pojęciem związanym z wolnym i otwartym oprogramowaniem jest otwartośd standardów. Chod są to obszary w pewien sposób powiązane, to jednak pojęcia FLOSS i otwartych standardów nie są tożsame. Jak to przedstawiono w p. 4.2, oprogramowanie FLOSS bazuje na modelu licencjonowania oprogramowania, natomiast otwarte standardy to normy i ramy techniczne, najczęściej będące wynikiem porozumienia dostawców (w tym autorów, producentów i dostawców oprogramowania, protokółów transmisyjnych, formatów danych itp.) sformułowane w taki sposób, że spełniają określone warunki swobodnego dostępu do standardu oraz kosztów korzystania z niego. Organizacją zajmującą się definicjami, standardami, promocją oraz gromadzeniem i reprezentowaniem twórców oprogramowania i ich społeczności, organizacji, instytucji i firm działających w dziedzinie oprogramowania FLOSS jest Open Source Initiative (OSI) 10 amerykaoska organizacja pożytku publicznego, założona w 1998 r. przez Erica Raymonda oraz Bruce'a Perensa. Najważniejszym projektem, będącym właściwie jednym z głównych celów działania OSI, jest Open Source Definition definicja sformułowana w 2004 r. i aktualna do dziś w niemal niezmienionej formie. Definicja ta określa nie tylko zasady dostępu do kodu źródłowego, ale także podkreślając, że jest to niezwykle ważne dla istoty FLOSS zasady dystrybucji oprogramowania o otwartym kodzie. Podstawowe elementy i reguły określone w Open Source Definition to: swobodna redystrybucja oprogramowania FLOSS licencja nie może ograniczad nikogo w sprzedaży lub przekazywaniu oprogramowania w systemach dystrybucji oprogramowania pochodzącego z różnych źródeł; dostępnośd kodu źródłowego, który powinien byd albo dystrybuowany wraz z programem, albo dostępny w inny sposób (przede wszystkim w Internecie, albo przy 8 Licencja publiczna firmy Microsoft (Ms-PL)

14 niewielkim koszcie np. kopiowania nośników) w formie, umożliwiającej innym programistom modyfikację kodu źródłowego; zasady tworzenia prac pochodnych licencja musi umożliwiad modyfikację lub tworzenie prac pochodnych, rozpowszechnianych na tych samych zasadach, co prace oryginalne; integralnośd oryginalnego kodu źródłowego zasady ewentualnego ograniczenia dystrybucji oprogramowania zmodyfikowanego i oznaczania autorstwa; niedyskryminowanie żadnych osób, grup osób lub dziedzin zastosowao oraz przestrzeganie zasady jednakowego obowiązywania licencji wobec wszystkich, do których dystrybuowany jest program; neutralnośd licencji względem produktu, zakaz ograniczania praw do korzystania także w innych formach dystrybucji, zakaz ograniczania innego oprogramowania, wymóg neutralności technologicznej licencji. OSI sformułowało także m.in. wymagania i kryteria dotyczące standardów oprogramowania FLOSS (Open Standards Requirement for Software) oraz reguły zgodności ze standardami OSI (Open Standards Compliance). W Europejskich Ramach Interoperacyjności 11 z grudnia 2010 r., we wstępie do Zalecenia nr 22, mówiącego, że administracja publiczna powinna przy tworzeniu europejskich usług publicznych preferowad otwarte standardy, uwzględniając zakres ich funkcjonalności, dojrzałośd oraz wsparcie ze strony rynku, sformułowano następujące reguły obowiązujące przy pełnym zastosowaniu zasady otwartości: wszyscy interesariusze mają takie same możliwości udziału w opracowywaniu specyfikacji, zaś elementem procesu podejmowania decyzji jest jej publiczny przegląd; każdy może się zapoznad ze specyfikacją; prawa własności intelektualnej związane ze specyfikacją są przedmiotem licencjonowania na zasadzie FRAND 12 lub bezpłatnie w taki sposób, że pozwalają na stosowanie zarówno oprogramowania własnościowego, jak i o otwartym kodzie źródłowym. 11 European Interoperability Framework (EIF) For European Public Services opublikowane jako załącznik nr 2 do Komunikatu Komisji pt. W kierunku interoperacyjności europejskich usług użyteczności publicznej (KOM(2010) 744 z 16 grudnia 2010 r. 12 FRAND (Fair, reasonable and non discriminatory) reguły uczciwe, rozsądne i niedyskryminujące 14

15 Stosowanie otwartych standardów w administracji publicznej zgodnie z wytycznymi OSOR 13 traktowane jest jako metoda unikania monopolu czy uzależnienia się od jakiegokolwiek dostawcy rozwiązao informatycznych (zob. p. 7.2). Przykładem implementacji i wykorzystania otwartych standardów jest format dokumentów aplikacji i pakietów biurowych ODF, zastosowany w 2005 r. w pakiecie OpenOffice (zob. p. 5.1). Format ODF w wersji 1.0 (zdefiniowany jako otwarty standard organizacji OASIS) został też wymieniony obok własnościowych formatów RTF i DOC (Microsoftu) oraz PDF (Adobe), jako format dokumentów w załącznikach rozporządzenia Rady Ministrów dotyczącego minimalnych wymagao dla systemów teleinformatycznych administracji publicznej 14. W Polsce otwarte standardy w technologiach informacyjnych propagowane i wspierane są przez KROS (Koalicję na Rzecz Otwartych Standardów) nieformalna inicjatywę firm informatycznych, instytucji i organizacji 15. Kwestia standardów zwłaszcza wymiany dokumentów, a także otwartości standardów jest istotna dla administracji publicznej i dlatego standardy i ich otwartośd znajdują się w centrum uwagi unijnych programów i inicjatyw mających na celu uzyskanie interoperacyjności usług administracji na poziomie paneuropejskim (IDSBC, ISA). Więcej na ten temat w p.7.1. Warto w tym miejscu zwrócid uwagę, że z jednej strony oprogramowanie FLOSS może stosowad własne rozwiązania, które niekoniecznie muszą byd kompatybilne z opublikowanymi standardami otwartymi chod historycznie większośd obecnych standardów otwartych wypracowana została przez społeczności czy organizacje związane z ruchem oprogramowania FLOSS. Z drugiej strony natomiast oprogramowanie własnościowe może stosowad otwarte standardy danych, formatów lub protokółów. Z punktu widzenia interoperacyjności bardzo istotne jest, że oprogramowanie udostępniane w modelu FLOSS zazwyczaj wykorzystuje otwarte standardy, gdyż wśród zasad, którymi kierują się twórcy wolnego i otwartego oprogramowania jest osiągnięcie maksymalnej możliwej interoperacyjności w tym także z oprogramowaniem własnościowym. 13 OSOR Guideline on Public Procurement and Open Source Software, public draft version 1.0, 2008, (W portalu przedstawiane są przykłady implementacji rozwiązao korzystających z oprogramowania FLOSS w administracji publicznej krajów UE. Portal jest kontynuacją Open Source Observatory, w 2007 r. projekt ten zmienił nazwę (i zakres) na Open Source Observatory and Repository) 14 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 października 2005 r. w sprawie minimalnych wymagao dla systemów teleinformatycznych

16 5. Systemy informatyczne administracji centralnej i samorządowej a oprogramowanie FLOSS W ciągu ostatnich 20 lat w trakcie informatyzacji polskiej administracji centralnej i samorządowej zbudowano z lepszym bądź gorszym skutkiem i z różną efektywnością cały szereg systemów informacyjnych. Częśd z nich stanowiła kontynuację paostwowych systemów budowanych jeszcze w latach 60. (systemy dla statystyki publicznej, dla Narodowego Banku Polskiego i PKO BP) i 70. XX wieku (m.in. PESEL, rejestry kierowców i pojazdów, branżowe systemy dla energetyki, drogownictwa, kolejnictwa i inne), ale większośd stanowiły systemy potrzebne nowym strukturom administracji paostwowej i samorządowej do działania w nowym ustroju paostwa i gospodarki. Na przełomie lat 90. i dekady 2000 pojawiło się też zapotrzebowanie na usługi e-administracji, co obok zmian technologicznych i organizacyjnych pociągnęło za sobą pojawienie się nowych projektów informatycznych. Przeglądem dziedzin, w których prowadzone były, są i będą najważniejsze projekty informatyzacyjne może byd lista podstawowa projektów realizowanych w ramach 7. osi priorytetowej Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Społeczeostwo informacyjne budowa elektronicznej administracji. Znajdują się na niej główne projekty informatyczne realizowane obecnie na potrzeby administracji centralnej (Tabela 2). Zasadniczo wszystkie zgromadzone w tej tabeli systemy budowane są z wykorzystaniem oprogramowania własnościowego, przeważnie na podstawie licencji wyłącznych, z wyjątkiem standardowych podsystemów informatycznych (jak np. oprogramowanie bazodanowe obsługujące rejestry centralne), w których korzysta się z modułów parametryzowanych czy dostosowywanych na potrzeby konkretnego użytkownika lub systemu, co nie zawsze pociąga za sobą stosowanie licencji wyłącznej. Elementami FLOSS najczęściej wykorzystywanymi w dużych systemach dla administracji publicznej są serwery pocztowe (np. Postfix, Mailserver) oraz systemy bazodanowe (np. MySQL), a także serwery aplikacji (np. Apache Geronimo, Zope). Dużo więcej oprogramowania FLOSS występuje w administracji samorządowej, m.in. dlatego, że jej dostawcami w większości przypadków są firmy małe i średnie, częściej korzystające z bezpłatnych lub tanich programów lub modułów (np. serwery aplikacji, serwery pocztowe) lub narzędzi deweloperskich o otwartym kodzie źródłowym. 16

17 Tabela 2. Lista głównych projektów informatycznych administracji centralnej Nazwa projektu Instytucja odpowiedzialna za realizację projektu 1 Platforma Lokalizacyjno - Informacyjna z Centralną Bazą Danych (PLI CBD) UKE 2 Informatyzacja wydziałów ksiąg wieczystych MS 3 pl.id - polska ID karta 4 epuap 2 5 Ogólnopolska sied teleinformatyczna na potrzeby obsługi numeru alarmowego 112 MSWiA/CPI 6 System Informacyjny Statystyki Publicznej (SISP) GUS 7 Geoportal 2 GUGiK 8 Platforma Usług Elektronicznych dla klientów ZUS ZUS 9 - Platforma komunikacyjna obszaru zabezpieczenia społecznego MPiPS 10 e-deklaracje 2 11 e-rejestracja 12 e-podatki 13 Program e-cło 14 Konsolidacja i centralizacja systemów centralnych i podatkowych 15 Platforma udostępniania on-line przedsiębiorcom usług i zasobów cyfrowych rejestrów medycznych 16 Elektroniczna Platforma Gromadzenia, Analizy i Udostępniania zasobów cyfrowych o Zdarzeniach Medycznych MF MZ/CSIOZ 17 Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej MG 18 Rozbudowa dziedzinowej platformy elektronicznej Ministerstwa Sprawiedliwości, w tym uruchomienie usług dla przedsiębiorców i osób fizycznych na portalu dostępowo informacyjnym (dostęp elektroniczny do wydziałów ksiąg wieczystych, które prowadzą księgi wieczyste w formie elektronicznej, KRK, Biura Monitora Sądowego i Gospodarczego) MS Dane dotyczące wykorzystania oprogramowania otwartego w polskiej administracji publicznej omawiane są w p. 8. W opracowaniu dotyczącym gospodarczego wpływu oprogramowania o otwartym kodzie źródłowym na innowacyjnośd i konkurencyjnośd sektora ICT w UE 16 z 2006 r. szacowano, że niemal 66% oprogramowania FLOSS jest tworzona przez indywidualnych programistów, ok. 15% przez firmy i niemal 20% przez inne instytucje. Ogółem według danych z tego opracowania udział własnościowego oprogramowania pudełkowego w 16 Economic impact of open source software on innovation and the competitiveness of the Information and Communication Technologies (ICT) sector in the EU (http://ec.europa.eu/enterprise/sectors/ict/files/ flossimpact_en.pdf) 17

18 sprzedaży na rynku europejskim wynosi ok. 19%, podczas gdy udział oprogramowania robionego na zamówienie wynosi ok. 52%, natomiast opracowanego we własnym zakresie wewnętrznie przez informatyków firm ok. 29%. (Rysunek 1.) Rysunek 1. Udziały oprogramowania w sprzedaży w UE na zamówienie 52% opracowane wewnętrznie w firmach 29% "pudełkowe" 19% 5.1. Najczęściej wykorzystywane oprogramowanie FLOSS Opublikowane w 1991 r. przez Linusa Thorvaldsa jądro Linuksa, stworzone w celu zastąpienia wykorzystywanego przez niego Minixa, zostało szybko obudowane różnymi elementami, początkowo wywodzącymi się z projektu GNU R. Stallmana (stąd częste określenie formalne GNU/Linux dla różnych dystrybucji Linuksa). Zwłaszcza od roku 1995 widoczny jest dynamiczny rozwój różnych dystrybucji Linuksa i tworzących je społeczności. Jednym z charakterystycznych zjawisk jest przy tym kontrast między krótkotrwałymi i niestabilnymi projektami pojawiającymi się dośd często na całym świecie, a dużą stabilnością i konsekwentnym rozwojem takich najbardziej znanych, kanonicznych wręcz projektów (dystrybucji), jak Debian czy Slackware. Innym ciekawym zjawiskiem jest powstawanie dystrybucji lokalnych, tworzonych w krajach nienależących tradycyjnie do głównego nurtu produkcji oprogramowania (np. Puppy Linux z Australii, Yoper z Nowej Zelandii, dystrybucje włoskie, jak Hymera czy Sabayon czy hiszpaoskojęzyczne Mayix, rosyjskie ALT Linux, ASPLinux ). Dystrybucje takie bywają wspierane przez administrację krajową ze względów edukacyjnych, jak np. Pardus z Turcji, wspierany przez turecką Radę Rozwoju Nauki i Techniki. Z krajów naszego regionu swojego czasu dynamicznie rozwijał się polski Aurox oraz PLD, obecnie rośnie popularnośd węgierskiego Frugalware oraz słowackiego Greenie Linux. Nie ma jednak wiarygodnych danych dotyczących popularności poszczególnych dystrybucji. Wokół społeczności deweloperów powstało głównie w latach 90. kilka silnych firm, oferujących komercyjne dystrybucje systemów, zarówno serwerowych, jak i desktopowych, 18

19 przeznaczonych dla użytkowników biznesowych, w tym korporacyjnych. Najbardziej znane obecnie to amerykaoska firma RedHat Linux i francuska Mandriva. Firmą RedHat zbudowana została wokół opracowanej w 1993 r. dystrybucji RedHat Linux. W 2003 r. dystrybucję tę rozdzielno na dwie gałęzie: bezpłatną Fedorę (nadal finansowaną przez firmę RedHat) oraz komercyjną dystrybucję Red Hat Enterprise Linux (RHEL). Mandriva powstała jako Mandrakesoft, tworząc Mandrake Linux. W 2005 r. połączyła się z brazylijską firmą Conectiva i zmieniła nazwę firmy oraz dystrybucji na Mandriva. Od tego czasu Mandriva dostarcza zarówno bezpłatną dystrybucję Mandriva Linux, jak i serwerową Mandriva Enterprise Server, a także narzędzia zarządzania środowiskami IT. Niemiecką firmę SuSE w 2004 r. przejął Novell, który od tego czasu dostarcza system SUSE Linux Enterprise w wersjach serwerowych i na komputery osobiste. Novell wspiera także projekt FLOSS opensuse.org, udostępniający dystrybucję bezpłatną. Najczęściej firmy związane z Linuksem udostępniają wersje bezpłatne dystrybucji (ew. z opłatą za nośnik), jednocześnie opracowując i sprzedając korporacyjne wersje komercyjne. W taki sposób działa m.in. istniejąca od 2004 r. brytyjska (zarejestrowana na wyspie Man) firma Canonical, która opracowała Ubuntu, jedną z najpopularniejszych obecnie dystrybucji Linuksa, wywodzącą się z Debiana. Głównie dzięki dynamicznemu rozwojowi licznych dystrybucji Linuksa najczęściej wykorzystywane oprogramowanie FLOSS to środowiska systemowe (systemy operacyjne) oraz systemy serwerowe, w tym serwery pocztowe, plików, aplikacji i wydruków, a także specjalizowane rozwiązania takie, jak np. ściany ogniowe i inne systemy bezpieczeostwa. W biznesowych zastosowaniach oprogramowania FLOSS można zauważyd dośd wyraźną i powszechną regułę otwarte oprogramowanie tworzone jest w dwóch dośd rozbieżnych modelach, w zależności od zastosowao: dla zastosowao prostych lub niekrytycznych ciągle pojawiają się nowe, innowacyjne rozwiązania opracowywane nawet przez pojedynczych programistów, nierzadko młodych i w ten sposób właśnie rozpoczynających swą profesjonalną karierę; dla zastosowao złożonych lub krytycznych jest wiele rozwiązao dostatecznie dobrze sprawdzonych i na tyle powszechnych, że praktycznie rzecz biorąc można wybierad spośród wielu głównych gałęzi i nurtów, nad którymi już od lat pracują liczące nawet tysiące członków społeczności. Przeważnie wokół takich rozwiązao powstają profesjonalne firmy, dostarczające bazujące na FLOSS rozwiązania specjalizowane/kastomizowane czy tworzone na potrzeby konkretnego użytkownika czy kontrahenta, a wraz z nimi usługi wdrożenia, szkoleo, doradztwa, serwisu itp. co zresztą nie oznacza, że rezygnują z modelu licencjonowania FLOSS. W modelu FLOSS często opracowywane są też narzędzia do zarządzania heterogenicznymi środowiskami IT. 19

20 Wspomniane wyżej modele oczywiście nie są całkowicie rozłączne najczęściej wspomniane wyżej firmy komercyjne powstawały na bazie innowacyjnych, prostych pomysłów wspieranych przez społeczności czy przez inwestorów widzących ich potencjalną wartośd biznesową. Platformy linuksowe są też szeroko używane w roli wyspecjalizowanych systemów wbudowanych w urządzenia. Najczęściej zastosowania takie spotykane są w sterowaniu ruterami i innymi urządzeniami sieciowymi. Linuks występuje też jako system dla sterowników sprzętowych oraz telefonów komórkowych (smartfony). Ogromne upowszechnienie komputerów osobistych na świecie, powiązane z równie powszechnym stosowaniem pakietów biurowych, a także z początkowo wysokimi cenami tych pakietów, spowodowało pojawienie się w latach 90. licznych pakietów biurowych tworzonych w modelu otwartym i wolnym. Największą popularnośd zdobył pakiet OpenOffice.org. Wywodzi się on z pakietu Star Office opracowanego w latach 90. przez niemiecką firmę StarDivision. Po jej kupieniu przez Sun Microsystems w 1999 r. w roku 2002 pakiet został udostępniony na zasadach otwartego kodu źródłowego. Zastosowany w nim w 2005 r. format plików Open Document Format (ODF) został przyjęty w 2006 r. jako standard ISO 17. Po przejęciu Sun Microsystems przez Oracle a pakiet oraz tworząca go społecznośd deweloperska są nadal wspierane przez Sun Microsystems (od stycznia 2010 r. Oracle jest 100-procentowym właścicielem firmy Sun). Według informacji organizacji OpenOffice.org 18 społecznośd OpenOffice.org liczy obecnie ponad 750 tys. zarejestrowanych członków, ponad 100 programistów pracujących nad projektem (w przeliczeniu na pełne etaty) i ok. 500 osób deklarujących zaangażowanie w projekt. Składający się obecnie z 6 programów pakiet dostępny jest na 6 platformach systemowych i w ponad 90 wersjach językowych. OpenOffice.org podaje, że od początku udostępniania pakiet został pobrany ponad 100 mln razy. Kod źródłowy dostępny jest na licencji LGPL (GNU Lesser General Public License, zezwalającej na korzystanie z bibliotek własnościowych), ponadto elementy pakietu licencjonowane są na zasadach LPL (Limited Public Licence). Główne firmy wspierające OpenOffice.org to obok Sun Microsystems Novell, Red Hat, IBM i Google, a także chioska firma Beijing Redflag CH2000. Według raportu 19 przygotowanego przez hiszpaoską fundację Cenatic, promującą oprogramowanie o kodzie otwartym i wspieraną przez hiszpaoski rząd oraz samorządy wspólnot autonomicznych (regionów) trzy kraje UE, w których administracja i instytucje publiczne 17 Standard ISO/IEC (Open Document Format for Office Applications) Report on the International Status of Open Source Software 2010 (http://www.cenatic.es/category/1) 20

21 najszerzej stosują otwarte oprogramowanie to Francja, Hiszpania i Niemcy. Np. we Francji oprogramowanie otwarte zainstalowano w 250 szkołach i uczelniach na podstawie umowy Ministerstwa Edukacji z firmą Mandriva. W 2008 r. dokonano migracji systemów na ok. 2,5 tys. serwerach w tych instytucjach. W Niemczech jednym z najbardziej znanych projektów jest LiMux rozpoczęta w 2006 r. migracja infrastruktury IT administracji Monachium (14 tys. komputerów, budżet projektu rzędu 35 mln EUR, z czego 38% przeznaczono na szkolenia użytkowników). Istotnym elementem projektu było porozumienie z IBM i SUSE, na podstawie którego władze Monachium uzyskały znaczące upusty na dostawy oprogramowania, usługi i szkolenia. Cechą charakterystyczną wdrożeo oprogramowania otwartego w administracji publicznej Hiszpanii było opracowanie specjalnych dystrybucji bazujących na najpopularniejszych dystrybucjach Linuksa (m.in. Ubuntu) i rozprowadzanych m.in. we wspólnotach autonomicznych Andaluzji i Estremadury przez administrację regionalną FLOSS w ofercie głównych dostawców rozwiązań informatycznych Z oczywistych powodów (przede wszystkim niskich kosztów wyposażenia w narzędzia deweloperskie) oprogramowanie FLOSS jest domeną działania małych i średnich dostawców rozwiązao informatycznych. Silnym impulsem było pojawienie się platform Java. W miarę wzrostu popularności oprogramowania FLOSS oraz liczby biznesowych i korporacyjnych aplikacji użytkowych, oprogramowaniem tym zainteresowali się także wielcy dostawcy rozwiązao informatycznych. Nie bez znaczenia było też zauważenie przez wielkich dostawców potencjału społeczności zajmujących się oprogramowaniem FLOSS, określenie obszarów współpracy z tymi społecznościami oraz możliwości włączenia produktów opracowanych przez te społeczności do oferty komercyjnej wielkich dostawców. W związku z OpenOffice w p. 5.1 wymieniono tak znane firmy informatyczne, jak Novell, Sun Microsystems i Google. Już w latach 90. pojawiły się pierwsze rozwiązania Open Source dostarczane przez IBM. Jako dostawca systemów mainframe oraz oprogramowania dla tych systemów już w koocu lat 90. IBM rozpoczął współpracę z komercyjnymi dostawcami dystrybucji Linuksa, stosowanych w środowisku sztandarowego systemu mainframe S/390 (nazywającego się dziś w jego najnowszych wersjach zseries). Od tego czasu na platformie sprzętowej zseries działa środowisko systemowe IBM Enterprise Linux Server (ELS). Ściślej rzecz biorąc jest to platforma wirtualizacyjna, na której użytkownik może uruchomid swoje dystrybucje Linuksa, w tym komercyjne dystrybucje Novella i Red Hat, w wersjach przygotowanych specjalnie do współpracy ze środowiskiem IBM ELS. Rozwiązania bazujące na otwartym oprogramowaniu mają też duży udział w webowej ofercie IBM. Najbardziej znanym systemem tego typu jest oprogramowanie WebSphere, w tym WebSphere Application Server Community Edition, serwer aplikacji Java EE, wykorzystujący m.in. architekturę FLOSS Apache Geronimo i platformę Apache Tomcat. IBM udostępnia też pakiet biurowy Lotus Symphony, bazujący na rozwiązaniach OpenOffice.org i wspierający standard ODF (ISO 26300), włączyło to także do swojego własnościowego oprogramowania Lotus Notes. 21

22 W portfolio Oracle a rozwiązania korzystające z modelu FLOSS znalazły się jeszcze na długo przed przejęciem Sun Microsystems. Wcześniej Oracle kupował firmy opracowujące opensourcowe rozwiązania bazodanowe, włączając te rozwiązania do oferowanych przez siebie systemów informatycznych. Dziś wszystkie niemal główne produkty Oracle a włącznie z Oracle Database mają wersje działające w środowiskach linuksowych. Przejęte wraz z niewielką fioską firmą rozwiązania InnoDB służą do przechowywania danych transakcyjnych dla popularnej bazy danych MySQL, będącej rozwiązaniem FLOSS, w ofercie Oracle a jest też całkowicie opensourcowe rozwiązanie systemu bazodanowego Oracle Berkeley DB. Wraz z Sun Microsystems Oracle przejął nie tylko wspomniany pakiet biurowy, ale także rozwiązania i projekty serwera aplikacyjnego Java GlassFish, środowisko deweloperskie NetBeans, wirtualizację VirtualBox. Po przejęciu firmy SUSE silnym dostawcą systemów i oprogramowania FLOSS stał się Novell, oferując zarówno środowiska systemowe i serwerowe (SUSE Linux Enterprise Server, wspomniany SUSE Linux Enterprise Server for System z dla serwerów IBM i inne), platformy wirtualizacyjne (np. VMware Server), systemy zarządzania zasobami sprzętowymi i systemowymi (Novell ZENworks Linux Management) oraz oprogramowanie dla komputerów osobistych (SUSE Linux Enterprise Desktop). Oprogramowanie FLOSS jest też dostępne na platformach sprzętowych i systemowych HP Invent, przede wszystkim w wyniku akwizycji przez HP przez ostatnie dwie dekady różnych firm, w tym także firm dostarczających rozwiązania wykorzystujące FLOSS. Do najczęściej wymienianych rozwiązao zawierających elementy FLOSS bądź bazujących na takich modelach licencyjnych należą serwery transakcyjne CORBA, Tuxedo i Pathways, silniki baz danych SQL i Enscribe oraz serwery aplikacji Java J2EE. Wielcy dostawcy rozwiązao są zainteresowani FLOSS także z uwagi na rozwijanie usług SaS (Software as a Service), a ostatnio rosnącej popularności i dużym nadziejom pokładanym w modelu przetwarzania w chmurze (Cloud Computing). Zwłaszcza ta druga sfera wiązana jest dośd silnie z modelem FLOSS można wręcz stwierdzid, że idea przetwarzania w chmurze powstała w społecznościach zajmujących się otwartym oprogramowaniem, a przynajmniej ukształtowała się pod ich silnym wpływem. Warto wspomnied w tym miejscu, że w latach pojawiła się nawet próba instytucjonalizacji komercyjnych rozwiązao linuksowych w postaci inicjatywy i konsorcjum United Linux. Była to współpraca 4 silnych wtedy firm zajmujących się dystrybucjami Linuksa. Sygnatariuszami porozumienia konsorcyjnego United Linux były firmy SUSE, Turbolinux, Conectiva oraz Caldera Systems (później połączyła się z SCO, tworząc SCO Group). Celem było stworzenie wspólnej komercyjnej dystrybucji Linuksa i wspólne zbudowanie wokół niej ekosystemu rozwiązao, usług, doradztwa i pomocy technicznej. Konsorcjum przygotowało nawet dystrybucję United Linux 1.0, udostępnioną publicznie w listopadzie 2002 r. Jednak jeden z członków konsorcjum (ówczesne SCO) nieoczekiwanie rozpoczął serię procesów przeciwko 22

23 różnym firmom korzystającym z Unixa i Linuksa, oskarżając je o naruszenie patentów i praw autorskich. Ponieważ jeden z pozwów skierowany został przeciwko Novellowi, właścicielowi SUSE a więc członka konsorcjum zaś innym pozwanym był IBM, korzystający z oprogramowania w modelu FLOSS i wspierający społecznośd, porozumienie nie mogło dalej działad i rozpadło się w styczniu 2004 r Kryteria wyboru oprogramowania Istotnym elementem wyboru systemu w administracji publicznej jest sformułowanie kryteriów wyboru rozwiązania na podstawie cech funkcjonalnych, czynników ekonomicznych i organizacyjnych. Dotyczy to zarówno platformy systemowej, jak i oprogramowania aplikacyjnego, a w nim w szczególności oprogramowania używanego w codziennej pracy administracji, a więc głównie biurowego. Tomasz Barbaszewski w swoim opracowaniu Zamówienia publiczne na oprogramowanie Aspekty technologiczne i finansowe 20 zwraca uwagę, że z punktu widzenia użytkownika stanowiska komputerowego (urzędnika) wybór systemu operacyjnego jest na tyle mało istotny (m.in. z powodu podobieostwa interfejsów i korzystania z poszczególnych funkcji), że użytkownik może nawet nie zauważyd zmiany systemu w przypadku migracji. Autor stawia tezę, że każdy poprawnie skonfigurowany współczesny system operacyjny komputera osobistego może spełnid (i to z dużym nadmiarem) rzeczywiste potrzeby urzędnika szczebla podstawowego zarówno administracji paostwowej, jak i samorządowej pod względem przyjazności oraz ergonomiczności interfejsu użytkownika. 6. Zasady dostaw i udostępniania oprogramowania administracji 6.1. FLOSS a zasada neutralności technologicznej Zasada neutralności technologicznej, której przestrzeganie gwarantowad ma m.in. taki sam dostęp wykonawców oferujących rozwiązania informatyczne korzystające z oprogramowania FLOSS, jak dostawców rozwiązao stosujących oprogramowanie własnościowe, sformułowana została w ustawie o informatyzacji 21. W Art. 1. Ust. 2. i 3. zawarte są zobowiązania dotyczące wymagao dla systemów IT używanych w administracji publicznej: 20 Tomasz Barbaszewski Zamówienia publiczne na oprogramowanie - Aspekty technologiczne i finansowe (Fundacja Wolnego i Otwartego Oprogramowania, Poznao 2010) 21 Ustawa z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. nr 64 z 2005 poz. 565 zm. Dz.U. z 2006 r., Nr 12, poz. 65; Dz.U. z 2006 r., Nr 73, poz. 501; Dz.U. z 2008 r., Nr 127, poz. 817; Dz.U. z 2009 r., Nr 157, poz. 1241; Dz.U. z 2010 r., Nr 40, poz. 230; Dz.U. z 2010 r., Nr 182, poz. 1228) 23

24 2) ustalania minimalnych wymagao dla systemów teleinformatycznych używanych do realizacji zadao publicznych oraz dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej z podmiotami publicznymi oraz ustalania Krajowych Ram Interoperacyjności systemów teleinformatycznych w sposób gwarantujący neutralnośd technologiczną i jawnośd używanych standardów i specyfikacji, 3) dostosowania systemów teleinformatycznych używanych do realizacji zadao publicznych do minimalnych wymagao dla systemów teleinformatycznych używanych do realizacji zadao publicznych oraz do Krajowych Ram Interoperacyjności systemów teleinformatycznych w sposób gwarantujący neutralnośd technologiczną i jawnośd używanych standardów i specyfikacji Natomiast w Art. 3 zdefiniowana jest sama neutralnośd technologiczna: 19) neutralnośd technologiczna zasada równego traktowania przez władze publiczne technologii teleinformatycznych i tworzenia warunków do ich uczciwej konkurencji, w tym zapobiegania możliwości eliminacji technologii konkurencyjnych przy rozbudowie i modyfikacji eksploatowanych systemów teleinformatycznych lub przy tworzeniu konkurencyjnych produktów i rozwiązao; 6.2. Neutralność technologiczna w przetargach publicznych Odniesienie do neutralności technologicznej i konieczności jej przestrzegania w przetargach publicznych sformułowane jest w sposób pośredni w Prawie zamówieo publicznych 22. W Art. 7. Ust. 1. tej ustawy zawarty jest obowiązek przygotowania zamówienia w sposób gwarantujący zachowanie konkurencji: 1. Zamawiający przygotowuje i przeprowadza postępowanie o udzielenie zamówienia w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji oraz równe traktowanie wykonawców. Natomiast w Art. 29. Ust 3. jest określenie zasad definiowana przedmiotu zamówienia, z którego także można wyprowadzid koniecznośd zachowania neutralności technologicznej: 3. Przedmiotu zamówienia nie można opisywad przez wskazanie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia, chyba, że jest to uzasadnione specyfiką przedmiotu zamówienia i zamawiający nie może opisad przedmiotu zamówienia za pomocą dostatecznie dokładnych określeo, a wskazaniu takiemu towarzyszą wyrazy lub równoważny. Nieprzestrzeganie powyższych reguł może byd karane na podstawie ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych 23. Według Art. 17. Ust. 1. tej ustawy za naruszenie 22 Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówieo publicznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759 i Nr 161, poz. 1078) 23 Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz.U nr 14 poz. 114) 24

25 dyscypliny finansów publicznych rozumie się m.in. udzielenie zamówienia publicznego w taki sposób, że przedmiot zamówienia lub warunki przystąpienia do przetargu i realizacji zamówienia zostały określone w sposób naruszający zasady uczciwej konkurencji. Za naruszenie grozi kara upomnienia, nagany, kara pieniężna lub zakaz pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi. Udział i podejście do oprogramowania FLOSS w przetargach publicznych badała warszawsk firma analityczna UBIK BC. W opublikowanym w sierpniu 2007 r. raporcie podsumowano przetargi na środowiska systemowe i oprogramowanie biurowe ogłaszane w okresie od lipca 2006 r. do czerwca 2007 r. W październiku 2007 r. ukazała się aktualizacja raportu za okres od 12 czerwca do kooca września 2007 r. 24 (Rysunki pochodzą z obu tych raportów). W okresie badanym w pierwszym raporcie analizowane podmioty ogłosiły 174 przetargi na systemy operacyjne oraz oprogramowanie biurowe i systemowe na łączną kwotę 155,5 mln zł, przy czym częśd oprogramowania kupowała była w 115 przetargach łącznych ze sprzętem. Wśród nabywanych systemów operacyjnych ( Rysunek 2. ) w badanym okresie dużą rolę odegrał zakup przez ZUS 25 tys. systemów MS Windows Vista w ramach uaktualnieo do najnowszej wersji a także zakup przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej ponad 14 tys. licencji dla użytkowników systemu Novell Open Enterprise Server w urzędach pracy. W samych systemach serwerowych przewaga systemów własnościowych (540 licencji Windows 2000 Server, 50 licencji Sun Solaris) nad FLOSS (101 licencji Red Hat Linux, 8 SUSE Linux) była dużo mniejsza, nie można jej jednak ocenid na podstawie opublikowanych danych, gdyż w pierwszym raporcie nie ma rozgraniczenia na Linuksa oraz ew. własnościowe wersje Unixa (podano, że nabyto łącznie 163 takie systemy), nie podano też, czy Red Hat Linux i SUSE Linux były systemami zastosowanymi na komputerach osobistych, czy serwerach. 24 UBIK BC Przetargi instytucji publicznych w obszarze ICT na przykładzie oprogramowania biurowego i systemowego w okresie od lipca 2006 do czerwca 200, Warszawa, sierpieo UBIK BC Przetargi instytucji publicznych w obszarze ICT na przykładzie oprogramowania biurowego i systemowego w okresie od 12 czerwca do 30 września 2007 r., Warszawa, październik Oba raporty dostępne na stronie 25

26 Rysunek 2. Liczba nabytych licencji na systemy operacyjne (lipiec 2006-czerwiec 2007) Przewaga oprogramowania własnościowego w pakietach biurowych nad pakietem FLOSS była zdecydowana w badanym okresie na niemal 39,4 tys. całych pakietów i pojedynczych aplikacji MS Office kupiono tylko 51 pakietów OpenOffice.org (Rysunek 3.). W raporcie zwrócono uwagę, że w 88% badanych przypadków opis przedmiotu zamówienia w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia (SIWZ) był określony niezgodnie z przepisami ustawy o zamówieniach publicznych, uniemożliwiając konkurencję ze strony oprogramowania alternatywnego, w tym FLOSS. Rysunek 3. Struktura zakupów pakietów biurowych (lipiec 2006-czerwiec 2007) W dodatkowym badaniu z czerwca-września 2007 analizowano 177 przetargów na oprogramowanie biurowe i systemowe na łączną kwotę 51,5 mln zł. W przetargach tych przewaga systemów serwerowych MS Windows 2003 była daleko mniejsza (Rysunek 4.), niż w zestawieniach poprzedniego raportu UBIK BC: na 147 systemów MS Windows 2003 Server przypadało łącznie 136 systemów Linuks i Unix (z czego 127 to różne dystrybucje Linuksa, nie ma 26

27 jednak informacji, czy systemy uniksowe, w tym Solaris 25, były systemami otwartymi, czy własnościowymi). Rysunek 4. Struktura zakupów systemów serwerowych (czerwiec-wrzesieo 2007) Natomiast w nabywanych w tym okresie systemach operacyjnych dla komputerów osobistych (Rysunek 5.) przewaga systemów MS Windows była znów zdecydowana Linuks występował tylko na niecałych 2,9% komputerów PC. Rysunek 5. Struktura zakupów systemów dla komputerów PC (czerwiec-wrzesieo 2007) Podobnie jak w okresie lipiec 2006-czerwiec 2007 przedstawiały się proporcje liczby pakietów biurowych (Rysunek 6.): liczba pakietów innych, niż Microsoftu była znikoma 100 szt. małego pakietu biurowego minioffice opracowanego przez firmę Ferro Software z Bielska-Białej (przy czym nie ma informacji, czy firma publikuje gdziekolwiek kod źródłowy programów wchodzących w jego skład sam pakiet sprzedawany jest jako komercyjny, rozpowszechniany jest też na zasadzie shareware). 25 Kod źródłowy systemu Solaris został opublikowany przez Sun Microsystem w 2005 r. na zasadzie licencji CDDL, natomiast otwarty system OpenSolaris ukazał się po raz pierwszy w maju 2008 r. 27

28 Rysunek 6. Struktura zakupów pakietów biurowych (czerwiec-wrzesieo 2007) W drugim raporcie UBIK BC także zwrócono uwagę na nieprzestrzeganie neutralności technologicznej: tym razem w 75% przetargów opis w SIWZ był niepoprawny, bowiem wymieniano nazwy konkretnych produktów, nie dając możliwości zaoferowania rozwiązao równoważnych. Przestrzeganie zasady neutralności technologicznej obserwują organizacje pozarządowe, pełniące w tym przypadku rolę tzw. watchdoga w stosunku do administracji publicznej. W dziedzinie FLOSS rolę taką pełni poznaoska Fundacja Wolnego i Otwartego Oprogramowania, która m.in. prowadziła trwający od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. pilotażowy projekt Prawidłowe i transparentne przetargi publiczne na narzędzia informatyczne. Obok szkoleo dla przedstawicieli urzędów administracji publicznej we współpracy z Pentor International przeprowadzone zostało ogólnopolskie badanie na temat wykorzystywanego oprogramowania w urzędach administracji publicznej, prowadzono też działalnośd popularyzatorską 26, a także monitoring przetargów publicznych pod kątem neutralności technologicznej, unikania uzależnienia się od jednego dostawcy (vendor lock-in) i innych aspektów. W ramach monitoringu obserwowano i interweniowano m.in. w przypadku postępowao zakupowych dotyczących IT, a prowadzonych przez Agencję Mienia Wojskowego MON, Generalną Dyrekcję Dróg Publicznych i Autostrad, Komendę Główna Policji, Komendę Wojewódzką Policji w Poznaniu, Małopolskie Centrum Przedsiębiorczości, MSZ, Pierwszy Urząd

29 Skarbowy Warszawa Śródmieście, Powiatowy Urząd Pracy w Nysie, Urząd Marszałkowski w Łodzi. Przykładem korekty SIWZ wskutek interwencji skorygowane jest przetarg na oprogramowanie serwerowe rozpisany w 2010 r. przez Małopolskie Centrum Przedsiębiorczości z Krakowa. W oryginalnej SIWZ 27 określono m.in., że Przedmiotem zamówienia jest: Dostawa licencji na oprogramowanie serwerowe dla Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości. 1. Licencja dożywotnia na system serwerowy Windows 2008 R2 umożliwiająca zainstalowanie i użytkowanie oprogramowania pełniącego rolę platformy wirtualizacyjnej. Serwerowy system operacyjny Windows 2008 R2 przeznaczony do pracy w środowisku dwuprocesorowym, 64-bitowym. 4. Licencja dożywotnia na serwer pocztowy Exchange umożliwiająca instalację i użytkowanie oprogramowania w systemie wirtualnym Windows Serwer 2003/2008 (serwer fizyczny dwuprocesorowy, 64-bit). W wyniku interwencji SIWZ został oficjalnie zmieniony w następujący sposób: Przedmiotem zamówienia jest: Dostawa licencji na oprogramowanie serwerowe dla Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości. 1. Licencja dożywotnia na serwerowy system operacyjny z graficznym interfejsem zarządzającym, przeznaczony do użytkowania, jako uzupełnienie istniejącej struktury informatycznej (zorganizowanej w oparciu serwer Windows 2003). 4. Licencja dożywotnia na serwerowy system poczty elektronicznej umożliwiająca instalację i użytkowanie oprogramowania w istniejącym systemie wirtualnym Windows Serwer 2003/2008 (serwer fizyczny dwuprocesorowy, 64-bit). Serwer pocztowy w możliwie najwyższej, stabilnej wersji dostępnej na rynku. - 1 szt. Szczegółowe funkcjonalności: a) Wsparcie migracji kont pocztowych z użytkowanego systemu pocztowego (opartego na systemie Exchange Serwer 2003, z aplikacjami klienckimi Microsoft Office Outlook),. Jak na to zwraca uwagę Bohdan Widła w swoim artykule dotyczącym wolnego oprogramowania w zamówieniach publicznych 28, w zamówieniach publicznych występuje też kwestia takiego określenia warunków dostawy oprogramowania w SIWZ, że można je traktowad jako ograniczenie lub wyłączenie przez zamawiającego możliwości zaoferowania w przetargu oprogramowania rozpowszechnianego na licencji FLOSS. W praktyce zamawiający obecnie rzadko wprost zakazują oferowania oprogramowania otwartego. Jednak w SIWZ podają wzory B. Widła Wolne oprogramowanie w zamówieniach publicznych kilka uwag na marginesie orzecznictwa Krajowej Izby Odwoławczej (Czas Informacji, nr 4(5)/2010, s. 53) 29

30 umów lub istotnych postanowieo umów licencyjnych z wymaganiami dotyczącymi praw własności intelektualnej określonymi w taki sposób, że albo wyklucza to zaoferowanie licencji FLOSS, albo też utrudnia oferentowi zorientowanie się, czy oferta zawierająca otwarte oprogramowanie będzie zgodna z warunkami przetargu. W takiej sytuacji w lipcu 2010 r. doszło już do rozstrzygnięcia Krajowej Izby Odwoławczej przy Prezesie Urzędu Zamówieo Publicznych, dopuszczającej oprogramowanie FLOSS 29. Problem ten może mied też wersję lustrzaną (co także stało się już przedmiotem postępowania przed Krajową Izbą Odwoławczą 30 ): zastrzeżenia przez ogłaszającego przetarg, że dostarczane oprogramowanie bazodanowe musi byd oprogramowaniem open source. Jeden z oferentów zgłosił protest, jednak określenie użyte w SIWZ nie zostało w tym przypadku przez KIO podważone. Izba uznała, że w SIWZ zamawiający nie naruszył zasad konkurencyjności, gdyż z jednej strony użyte określenie nie wskazuje na konkretny produkt, ale całą grupę produktów dostępnych na rynku, a z drugiej że zamawiający nie musi formułowad warunków w taki sposób, by zapewnid udział w postępowaniu każdemu wykonawcy z branży informatycznej. Autor cytowanego artykułu zwraca jednak uwagę, że zamawiający nie sprecyzował w SIWZ, co dla niego znaczy pojęcie open source. Jego zdaniem dla uniknięcia wątpliwości oraz zarzutów dotyczących nieprecyzyjnego opisu przedmiotu zamówienia zamawiający powinni w takich przypadkach wskazywad przynajmniej główne cechy licencji FLOSS, posługując się na przykład definicją wypracowaną przez OSI. 7. Czynniki wspierające i ograniczające zastosowanie FLOSS 7.1. Interoperacyjność i standardy wymiany danych Oprogramowanie FLOSS jest uważane za ważny element realizacji reguł interoperacyjności systemów administracji publicznej, gdyż wraz z otwartymi standardami ułatwiad ma współpracę systemów administracji publicznej wewnątrz kraju i w usługach paneuropejskich. W Komunikacie Komisji Europejskiej dotyczącym interoperacyjności europejskich usług użyteczności publicznej 31 stwierdzono, że według Europejskiej Agendy Cyfrowej (EAC) interoperacyjnośd jest niezbędna do maksymalnego wykorzystania społecznego i gospodarczego potencjału technologii informacyjnych i EAC sukces będzie mogła osiągnąd wtedy, gdy zostanie zapewniona 29 KIO/UZP 1244/10 30 KIO/UZP 1853/09 31 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego i Komitetu Regionów W kierunku interoperacyjności europejskich usług użyteczności publicznej (KOM(2010) 744 z 16 grudnia 2010 r. 30

31 interoperacyjnośd oparta na normach i otwartych platformach. Unijne działania na rzecz interoperacyjności są prowadzone w ramach szeroko zakrojonych programów KE: zakooczonego w 2009 r. programu IDABC 32 i stanowiącego jego kontynuację programu ISA 33 na lata W ślad za Europejskimi Ramami Interoperacyjności interoperacyjnośd została zdefiniowania w znowelizowanej ustawie o informatyzacji 34 (Art. 3 p., 18) jako zdolnośd różnych podmiotów oraz używanych przez nie systemów teleinformatycznych i rejestrów publicznych do współdziałania na rzecz osiągnięcia wzajemnie korzystnych i uzgodnionych celów, z uwzględnieniem współdzielenia informacji i wiedzy przez wspierane przez nie procesy biznesowe realizowane za pomocą wymiany danych za pośrednictwem wykorzystywanych przez te podmioty systemów teleinformatycznych. Dodatkowo w Art. 13 ust. 1. jest stwierdzenie, że Podmiot publiczny używa do realizacji zadao publicznych systemów teleinformatycznych spełniających minimalne wymagania dla systemów teleinformatycznych oraz zapewniających interoperacyjnośd systemów na zasadach określonych w Krajowych Ramach Interoperacyjności. Krajowe Ramy Interoperacyjności (KRI) zgodnie z ustawą o informatyzacji mają byd określone w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. Chod jednak projekty KRI publikowane są już od 2007 r., to do dziś rozporządzenie takie nie zostało jeszcze przyjęte przez Radę Ministrów. Kwestia interoperacyjności widziana na poziomie standardów wymiany dokumentów znajduje swój wyraz w ocenach pracowników polskiej administracji publicznej. W omawianym w p badaniu stanu informatyzacji urzędów administracji przeprowadzanym dla MSWiA w odpowiedziach na pytanie o przeszkody we wprowadzaniu usług e-administracji niezmiennie w latach 2006, 2007 i 2008 na drugim miejscu po braku środków finansowych na rozwój elektronicznej administracji (waga 7,17 w skali od 1 do 10) znajduje się brak wspólnych standardów wymiany dokumentów (waga 6,4). Najsilniej jest on odczuwany przez pracowników urzędów centralnych, marszałkowskich i wojewódzkich ( 32 Decyzja 2004/387/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie interoperatywnego świadczenia ogólnoeuropejskich usług egovernment dla administracji publicznej, przedsiębiorstw i obywateli (IDABC). 33 Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady 922/2009/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie rozwiązao interoperacyjnych dla europejskich administracji publicznych (ISA). 34 Ustawa z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U z późniejszymi zmianami) 31

32 Rysunek 7.). 32

33 Rysunek 7. Brak standardów jako przeszkoda e-administracji 7.2. Pułapka uzależnienia się od dostawcy Czynnikiem często podnoszonym w dyskusjach nad modelem korzystania z oprogramowania jest pułapka uzależnienia się od dostawcy (vendor lock-in). Zwolennicy oprogramowania FLOSS podkreślają, że dzięki otwartości i dostępności kodu oprogramowania FLOSS użytkownik nie jest narażony na wpadnięcie w pułapkę uzależnienia, bo z powodu otwartości oprogramowania łatwiej mu zmienid dostawcę. Kwestia ta jest podnoszona także w przypadku dostarczania usług w modelu przetwarzania w chmurze lub przy wykorzystywaniu oprogramowania w trybie SaaS (Software as a Service). Trzeba jednak zauważyd, że chod wykorzystanie oprogramowania w zastosowaniach SaaS często bazuje na oprogramowaniu typu FLOSS, to jednak zazwyczaj usługa dostarczana jest jako komercyjna przez komercyjnego dostawcę. Użytkownik ma szanse uciec takiemu dostawcy tylko wtedy, gdy może liczyd na dostatecznie silne wsparcie ze strony własnych specjalistów oraz społeczności pracującej nad daną dystrybucją czy wersją FLOSS. Ważniejszym zabezpieczeniem przed uzależnieniem się od komercyjnym dostawcy usług bazujących na FLOSS nie jest otwartośd kodu źródłowego oprogramowania dostawcy usług, ale otwartośd interfejsów programowych API oraz protokołów komunikacyjnych. Dopiero otwarte API i opublikowane protokoły umożliwia stosunkowo łatwą zmianę dostawcy usług, gdyż dzięki temu nowy dostawca może zaoferowad swoje rozwiązania dostosowane do otwartych interfejsów. Warto w tym miejscu przypomnied długotrwałą (ponad 3 lata) batalię prawną S. Pawłowicza, twórcy projektu Janosik, o udostępnienie dokumentacji protokołu KSI MAIL, stosowanego w wymianie danych między programem Płatnik Przekaz elektroniczny a systemem KSI ZUS. Dopiero po kolejnych orzeczeniach sądowych w lipcu 2007 r. ZUS udostępnił specyfikację protokołu KSI MAIL, a także specyfikację interfejsu systemu KSI. Trzeba jednak 33

34 zaznaczyd, że żądanie udostępnienia dokumentacji protokółu bazowało na zasadzie dostępu do informacji publicznej, a nie zasad licencjonowania oprogramowania własnościowego stworzonego przez ówczesny Prokom Software na podstawie umowy z ZUS. Jednak główna linia obrony przyjęta przez ZUS (nabywcę licencji oprogramowania własnościowego) w sprawie udostępnienia specyfikacji protokółu przynajmniej linia prezentowana w wystąpieniach medialnych przedstawicieli tej instytucji świadczyła albo o całkowitym niezrozumieniu celów i zasad otwartości protokółu (w wypowiedziach przedstawicieli ZUS mieszano je z rzekomym żądaniem udostępnienia kodu źródłowego oprogramowania systemu KSI, podnosząc też względy bezpieczeostwa paostwa), albo też o przeświadczeniu, że prezentowane w tych wypowiedziach argumenty zostaną bezkrytycznie przyjęte przez środowisko informatyczne oraz opinię publiczną. Podnoszonym przez zwolenników FLOSS argumentem na rzecz otwartego oprogramowania systemowego, a dotyczącym pułapki uzależnienia od dostawcy oprogramowania własnościowego, jest duża dostępnośd oprogramowania FLOSS na różne platformy sprzętowe od x386/486/586/686 przez PowerPC, SPARC (Sun Microsystems), po ARM i inne procesory stosowane w smart fonach. Kwestia pułapki uzależnienia podnoszona jest m.in. w rekomendacjach Prezesa UZP dotyczących udzielania zamówieo publicznych na systemy informatyczne 35, w których obok kwestii prawidłowego przeniesienia praw autorskich i licencjonowania dużo uwagi poświęcono także sposobom unikania tej pułapki, prezentując typowe błędy popełniane w tej dziedzinie przez zamawiających systemy TCO jako argument Koszt nabycia i użytkowania oprogramowania jest zagadnieniem bardzo istotnym z punktu widzenia użytkowników korporacyjnych i instytucjonalnych. Na całkowity koszt użytkowania oprogramowania (TCO total cost of ownership) składają się: koszt zakupu oprogramowania (koszt licencji), koszt wdrożenia oprogramowania (instalacja, szkolenie pracowników), koszty jego późniejszego utrzymania (koszt pomocy technicznej, wynagrodzenia pracowników odpowiedzialnych za administrację oprogramowaniem). Koszt TCO jest analizowany jako istotna podstawa decyzji użytkowników instytucjonalnych, dotyczących wyboru oprogramowania: własnościowego czy typu FLOSS. 35 Udzielanie zamówieo publicznych na systemy informatyczne Rekomendacje, UZP

35 W ostatniej dekadzie opublikowano kilka analiz porównawczych TCO dotyczących systemów bazujących na oprogramowaniu FLOSS i własnościowym. W analizie przygotowanej przez zespół IDC w 2002 r. 36 badano TCO dla aplikacji korporacyjnych w środowisku Windows 2000 w stosunku do środowiska linuksowego dla firmy liczącej 100 pracowników i w okresie 5 lat. Raport oparty był na wywiadach telefonicznych przeprowadzonych ze 104 szefami IT z firm amerykaoskich. Zespół IDC stwierdził, że w środowisku Windows 2000 TCO było niższe dla 4 kategorii zastosowao: obsługi plików, wydruków, infrastruktury sieciowej oraz bezpieczeostwa. Natomiast środowisko Linuksa miało niższe TCO dla aplikacji webowych. W raporcie stwierdzono również, iż największy udział w TCO miał nie koszt nabycia licencji na oprogramowanie ani zakup sprzętu, ale koszty osobowe oraz koszty ewentualnych przestojów z powodu awarii. W raporcie nie uwzględniono wpływu przestojów na produktywnośd (w raporcie posługiwano się 40-procentowym współczynnikiem produktywności, zakładając, że pracownicy nie pozostawaliby całkowicie nieproduktywni podczas awarii infrastruktury). Jednym z wniosków z ankiet było też stwierdzenie, że serwery linuksowe mają mniej nieplanowanych przestojów, niż serwery pracujące w środowisku Windows 2000, wykazują one też mniejsze obciążenia. W raporcie podkreślono, że TCO jest tylko jednym z elementów branych pod uwagę przy wyborze konkretnej platform systemowej. W dodatku w miarę rozwoju oprogramowania wspierającego zarządzanie infrastrukturą IT oraz środowisk serwerowych wynik takiego badania może byd odmienny. Raport IDC był ostro krytykowany w środowiskach wspierających ruch FLOSS, głównie nie ze względów merytorycznych, ale przede wszystkim dlatego, że zamówiony został przez Microsoft. Australijska firma Cybersource w opublikowanej po raz pierwszy w 2002 r. i zaktualizowanej w 2004 r. analizie porównawczej kosztów platformy systemowej 37 zestawiła przykładowe koszty zakupu oprogramowania dla firmy, w której do sieci podłączonych jest 250 użytkowników. Rozważano dwie opcje: Green field wyposażania całkowicie nowej firmy, wykorzystania istniejącej infrastruktury sprzętowej komputerów i sieci. 36 Bozman, Jean; Gillen, Al; Kolodgy, Charles; Kusnetzky, Dan; Perry, Randy; & Shiang, David Windows 2000 Versus Linux in Enterprise Computing: An assessment of business value for selected workloads. IDC, sponsored by Microsoft Corporation (October 2002). 37 Linux vs. Windows Total Cost of Ownership Comparison, 35

36 W obu przypadkach TCO liczono dla 3 lat, dla takiego samego okresu licząc też amortyzację. Wyposażenie sprzętowe obejmowało systemy serwerowe (1 serwer pocztowy, 1 sprzętowy firewall, 5 serwerów plików i wydruków, 1 serwer intranetowy i bazodanowy, 1 serwer e- biznesowy), stacje robocze (245 komputerów desktop, 3 silniejsze komputery dla programistów i dodatkowe 2 desktopy o takiej samej silniejszej specyfikacji), jedno urządzenie wielofunkcyjne (drukarka/faks/skaner/kopiarka), 4 drukarki sieciowe oraz infrastrukturę sieciową (kable, rutery, przełączniki rozliczaną zryczałtowanym kosztem 100 USD na komputer 38 ). Koszty sprzętowe liczono tak, jakby komputery były kupowane bez żadnego oprogramowania (a więc tylko odejmowano koszt systemów preinstalowanych OEM). Porównanie robiono dla trzech wersji platform systemowych: Microsoft Windows systemy serwerowe, systemy operacyjne desktopów, pakiety biurowy MS Office, oprogramowanie graficzne Adobe Photoshop CS oraz Adobe Acrobat Standard, oprogramowanie antywirusowe Symantec AntiVirus Corporate Edition; Standardowa platforma linuksowa serwer webowy Apache, proxy Squid, bazodanowy MySQL/PostgreSQL, pocztowy Sendmail/Postfix, systemy desktopowe Debian, Fedora Core, Slackware, SuSE Professional, platforma KDevelop, program graficzny GIMP, pakiet OpenOffice, system e-handlu OSCommerce; Komercyjny zestaw linuksowy Red Hat Enterprise Linux (serwerowy i dla komputerów osobistych) lub SuSE Enterprise Server 9 (z 3-letnim wsparciem), serwery pocztowe, bazodanowe oprogramowanie graficzne, biurowe i system e-handlu jak w linuksowej wersji standardowej. Wyliczone dla powyższych platform TCO dla przypadku nowozakładanej firmy zawiera Tabela 3. Koszty sprzętu były oczywiście jednakowe dla wszystkich trzech platform i przy zakupie całkowicie nowej konfiguracji wyniosły po ,50 USD dla każdej z trzech wersji. Identyczne były też koszty dostępu do Internetu. W kosztach operacyjnych wliczono płace 3 administratorów systemu i informatyków. Zasadnicza różnica na korzyśd platform linuksowych występowała oczywiście w kosztach licencji oprogramowania, przede wszystkim w kosztach oprogramowania biurowego. Ogólnie koszt licencji platformy systemowej Microsoftu był wyższy od komercyjnej wersji platformy linuksowej o 11,5%, natomiast koszty utrzymania platform linuksowych były wyższe od platformy Microsoftu w przypadku Linuksa komercyjnego o ponad 28%. Łącznie TCO platformy Microsoftu dla 3 lat wyliczono jako wyższy od standardowej platformy linuksowej o ok. 26%, zaś od komercyjnej o 18,7%. 38 W opracowaniu Cybersource wszystkie ceny podano w dolarach amerykaoskich, a nie australijskich (przeliczenie wg kursu z 16 września 2004 r.) 36

37 Tabela 3. Zestawienie TCO dla trzech platform dla 3 lat [w USD] Pozycja kosztów Microsoft Windows Standardowa platforma linuksowa Komercyjny zestaw linuksowy Platforma sprzętowa , , ,50 Platformy systemowe i serwerowe ,00 89, ,00 Oprogramowanie biurowe ,00 0,00 0,00 Oprogramowanie techniczne, graficzne 9393,00 0,00 0,00 Microsoft Software Assurance ,00 nd nd Łączne koszty oprogramowania ,00 89, ,00 Dostęp do Internetu 18000, , ,00 Płace informatyków , , ,00 Doradztwo 45000, , ,00 Szkolenia 30000, , ,00 Inne koszty 25000, , ,00 Łączne koszty operacyjne , , ,00 Łączne koszty , , ,00 Oszczędności w procentach - 25,94% 18,69% źródło: Linux vs. Windows Total Cost of Ownership Comparison Warto jednak zwrócid uwagę, że po stronie kosztów oprogramowania bazującego na MS Windows wliczono pozycję Microsoft Software Assurance (MS SA), kosztującą sporą kwotę ponad 211 tys. USD. Nie jest to tymczasem koszt obligatoryjny użytkownik wcale nie musi wykupywad MS SA. Bez tego kosztu różnica między wydatkami na kompletną platformę zbudowaną na MS Windows a komercyjną dystrybucją linuksową zmniejsza się do niecałych 4%. Dyskutowanym elementem analizy była też wielkośd różnicy między kosztami doradztwa dla systemów linuksowych w stosunku do platformy MS Windows. Można jednak zauważyd, że doradztwo dla platform MS Windows, jako dużo popularniejszych, jest zwykle taosze, niż dla platform linuksowych. Dodatkowo krytycy wliczenia kosztu MS SA podnosili, że chod MS SA jest kosztem, to jednak w zależności od typu licencji i ich liczby użytkownik MS SA uzyskuje poza standardowymi usługami pomocy technicznej także dodatkowe bonusy i korzyści w postaci m.in. 37

38 voucherów na szkolenia, dostępu do platform szkoleo e-learningowych, programu użytkowania oprogramowania biurowego w domu, czy też zniżek w zakupach dla pracowników. W 2005 r. analizę TCO dla systemów wykonała na zlecenie IBM firma konsultingowa Robert Frances Group. Analiza bazowała na bezpośrednich wywiadach w 20 firmach zatrudniających, co najmniej 250 pracowników. Według tej analizy TCO dla serwerów aplikacji na platformie linuksowej był o 40% niższy, niż dla platformy Microsoftu i o 54% niższy od TCO serwerów na platformie Solaris. W analizie Robert Frances Groups znalazło się dyskusyjne stwierdzenie, że koszty administrowania Linuksem są niższe, bo jeden administrator może administrowad większą liczbą systemów aplikacyjnych, niż na platformie Windows, zaś system jest lepiej wykorzystywany, bo na platformie linuksowej uruchamianych jest więcej aplikacji. W analizach Cybersource i Robert Frances Group nie uwzględniono jednak kosztów migracji na inną platformę zależnych od bardzo wielu czynników (np. umiejętności i przyzwyczajenia pracowników, dotychczas używanego oprogramowania). Migracja na inną platformę może wymagad wymiany lub przepisania części dotychczas używanego oprogramowania, zwłaszcza systemów opracowanych lub silnie kastomizowanych dla konkretnej firmy. Koszty migracji systemów aplikacyjnych mogą przewyższyd oszczędności wynikające z przejścia na taoszą platformę. Warto zauważyd, że koszty licencji na oprogramowanie to od 30 do 45% kosztów implementacji użytkowego systemu informatycznego np. systemu ERP (Tabela 4). Tabela 4. Struktura kosztów wdrożenia systemu ERP Kategoria kosztów Kategorie firm/kraje Średnie wartości (n=223) Koszty licencji Firma mała 43,15% Firma średnia 45,00% Firma duża 33,42% Kastomizacja programów 20,85% Implementacja w organizacji firmy 18,54% Dania 10,31% Koszty sprzętu Słowacja 23,98% Słowenia 22,32% Firmy z głównym informatykiem 25,65% Firmy bez głównego informatyka 18,31% Źródło: 2008/papers/sudzina-johansson-TCO.pdf 38

39 7.4. Rozwiązania wsparcia technicznego Jednym z argumentów podnoszonych w dyskusjach wokół zastosowao oprogramowania FLOSS są potencjalne problemy związane z zapewnieniem wsparcia technicznego dla użytkowników. Kontrakty na wykonanie oprogramowania na zamówienie zawierają zazwyczaj bardzo szczegółowe określenia obowiązków i zakresu wsparcia technicznego ze strony wykonawcy, czasów reakcji, cen poszczególnych opcji itp., natomiast nie można określid generalnie, jaki jest zakres wsparcia oraz jaki jest jego koszt, gdyż w systemach takich takie elementy są negocjowane niezależnie dla każdego przypadku (systemu) zwłaszcza dla systemów dużych i bardzo dużych. W przypadkach systemów wielkich (by wspomnied tu np. realizację wsparcia dla KSI ZUS czy IACS dla ARiMR) dostawca systemu przeważnie posługuje się wyspecjalizowanymi firmami szkoleniowymi oraz wsparcia technicznego i doradztwa, ewentualnie wchodzącymi w skład jego grupy, nierzadko budując taki system wsparcia we współpracy z organizacją klienta. W systemach takich wsparcie jest wielostopniowe w zależności od rangi i charakteru problemu, przeważnie na pierwszym stopniu, pierwszego kontaktu, wsparcie dla użytkowników masowych ze strony klienta realizowane jest poprzez centrum kontaktu telefonicznego (call center). Oprogramowanie pudełkowe oraz OEM i sprzedawane w ramach licencji grupowych dla klientów masowych (w tym korporacyjnych) wspierane jest przez struktury organizowane w tym celu przez producentów/dostawców oprogramowania, przy czym zakres wsparcia uzależniony jest od: rodzaju oprogramowania (systemowe, biurowe, specjalistyczne, bazodanowe itp.), typu użytkownika (konsument, użytkownik biznesowy, użytkownik korporacyjnym) modelu licencyjnego (pojedyncze licencje, licencje grupowe itp.) i charakteru kontraktu na dostawę oprogramowania (w tym liczby wykupionych licencji). Przykładem takiej organizacji jest system wsparcia Microsoftu w Polsce. Na system ten składa się: wsparcie podstawowe obejmujące na poziomie wspieranych dodatków Service Pack: o pomoc techniczną dotyczącą zgłaszanych problemów (bezpłatną i płatną oraz pomoc techniczną dotycząca napraw gwarancyjnych), o pomoc techniczną dotycząca aktualizacji zabezpieczeo, o możliwośd zgłoszenia żądania w sprawie poprawek niedotyczących zabezpieczeo; wsparcie dodatkowe (po fazie wsparcia podstawowego) dotyczące produktów dla przedsiębiorstw i programistów, obejmujące: o płatną pomocą techniczną, o bezpłatną pomocą techniczną dotyczącą aktualizacji zabezpieczeo, o pomoc techniczna dla poprawek niedotyczących zabezpieczeo (na podstawie oddzielnej umowy). 39

40 pomoc techniczną online wykorzystywaną przez klientów samodzielnie i dostępną przez cały cykl wsparcia technicznego oraz co najmniej przez 12 miesięcy po jego zakooczeniu. Analogicznie rozbudowany jest np. system wsparcia Novella, na który składają się programy pomocy technicznej (świadczonej bezpośrednio przez organizację Novella lub przez jego partnerów, w zależności od skali i typu kontraktu na dostawę oprogramowania), system samopomocy technicznej oparty na udostępnianej bazie wiedzy, różnego typu subskrypcje techniczne itp. Wspomniane zautomatyzowane systemy samopomocy technicznej tworzone są albo na bazie usług webowych (np. Fix it Solution Center system pomocy on-line dla użytkowników oprogramowania Microsoftu), albo przy użyciu programu-klienta na komputerze użytkownika (np. Novell Support Advisor), przy czym w tym drugim przypadku system diagnostyki przy użyciu programu-klienta także łączy się ze strukturami wsparcia dostawcy. Rozwiązania automatycznej diagnostyki i wsparcia technicznego stosowane są nie tylko dla użytkowników oprogramowania dostarczanego użytkownikom masowym indywidualnym i biznesowym ale także w omawianych wcześniej systemach wsparcia masowego użytkowników w korporacjach oraz w instytucjach, w tym w administracji publicznej. Problem braku wsparcia w przypadku oprogramowania FLOSS podnoszony jest jako jedna za barier jego zastosowania także w przypadku administracji publicznej. Trzeba jednak zwrócid uwagę, że dla FLOSS wsparcie to też istnieje. Realizowane jest ono w dwóch modelach: w rozproszonym modelu społecznościowym, na podstawie kontraktów na świadczenie takiego wsparcia (tzw. Maintenance Contracts). Jak podkreśla T. Barbaszewski w swojej pracy 39, model społecznościowy jest odpowiedni raczej dla indywidualnych użytkowników. Zaskakuje on swoją wysoką efektywnością (jeśli chodzi o możliwośd znalezienia rozwiązania problemu), natomiast nie gwarantując terminów rozwiązania problemu nie może byd akceptowany jako podstawa wsparcia dla systemów wykorzystywanych przez użytkowników profesjonalnych (w tym administrację publiczną). Ci użytkownicy zawierają kontrakty na wsparcie realizowane odpłatnie przez określone podmioty (najczęściej przez dostawcę oprogramowania, całego rozwiązania, czy systemu wykorzystującego FLOSS). Oczywiście oba modele są wykorzystywane również w przypadku oprogramowania własnościowego jak zaznacza autor wspomnianej pracy: często jako uzupełnienie ograniczonej (nierzadko do minimum) gwarancji. 39 tamże 40

41 Obawy dotyczące niedostatecznego wsparcia wdrażania i korzystania z oprogramowania FLOSS biorą się także stąd, że w większości przypadków firmy specjalizujące się w takim oprogramowaniu są firmami małymi (co wynika także z dużo niższych kosztów specjalizowania się w oprogramowaniu FLOSS, z racji dużej dostępności bezpłatnych profesjonalnych narzędzi deweloperskich rozpowszechnianych na zasadach FLOSS). Np. zdecydowana większośd spośród 100 firm zgrupowanych na liście firm oferujących wsparcie techniczne dla Linuksa dostępnej na stronie to firmy mikro i małe. 8. Wykorzystanie FLOSS w polskiej administracji publicznej 8.1. Badania stanu informatyzacji urzędów W latach r. na zlecenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji przeprowadzono pięd edycji badania stanu informatyzacji urzędów administracji publicznej w Polsce. Według wyników pierwszego badania w porównaniu za rokiem poprzednim w roku 2004 wzrósł udział oprogramowania FLOSS w urzędach gminnych (z 1,52% do 2,76%). W dziedzinie oprogramowania biurowego pakiet MS Office stosowany był na 47,91% stanowisk komputerowych, zaś OpenOffice.org na 12,39%. 40 Największy zasięg oraz zakres miało badanie przeprowadzone przez ARC Rynek Opinia w czerwcu 2009 r., a dotyczące stanu informatyzacji urzędów w 2008 r. 41 Badanie zostało przeprowadzone na szerokiej próbie: do wzięcia udziału zaproszono 2571 urzędów, w wyznaczonym czasie wypełnioną ankietę odesłały 1802 urzędy. Wśród zadanych pytao były też takie, które pozwoliły na określenie udziału platform i oprogramowania FLOSS w polskiej administracji publicznej. W poniższych tabelach przytoczono odpowiedzi na pytania dotyczące tematyki oprogramowania FLOSS. Pyt. B1: Proszę podad liczbę komputerów używanych w pracy biurowej pod systemem operacyjnym z rodziny Windows w grudniu 2008 r.? 40 ARC Rynek i Opinia Stopieo informatyzacji urzędów w Polsce. Raport generalny z badao ilościowych dla Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Warszawa, listopad ARC Rynek i Opinia Stan informatyzacji urzędów administracji publicznej w Polsce w 2008 r. Raport generalny z badao ilościowych dla Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Warszawa, lipiec 2009 (http://www.mswia.gov.pl/portal/pl/256/7621/wyniki_badania_stanu_informatyzacji_urzedow_administr acji_publicznej_w_2008_r.html) 41

42 2008: N=1802, 2007: N=2112, 2006: N=1943. Odpowiadały wszystkie urzędy. Tabela 5. Średnia liczba komputerów z oprogramowaniem Windows Typ urzędu Średnia liczba komputerów 2006 Urzędy marszałkowskie 423,67 Urzędy wojewódzkie 463,86 Urzędy centralne 795,15 573,44 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 137,40 45,08 Urzędy gminne 29,14 (Grupa II) Urzędy marszałkowskie 539,45 Urzędy wojewódzkie 568,38 Urzędy centralne 646, ,14 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 161,20 53,65 Urzędy gminne 35,33 (Grupa II) Urzędy marszałkowskie 729,00 Urzędy wojewódzkie 603,00 Urzędy centralne 938, ,13 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 174,30 58,09 Urzędy gminne 36,02 (Grupa II) 54,90 (łącznie) 64,85 (łącznie) 76,79 (łącznie) W badanych urzędach wyraźnie można wyróżnid dwie grupy, różniące się zasadniczo liczbą pracujących komputerów (Tabela 5). Grupa I. to urzędy centralne, marszałkowskie i wojewódzkie, w których średnia liczba komputerów przekracza 500. W grupie II. są urzędy administracji samorządowej (gminnej) oraz struktur powiatowych. Średnie liczby komputerów w grupie urzędów gminnych są o rząd wielkości mniejsze od liczby w grupie I., natomiast na poziomie powiatowym sięgają 20% średnich liczb dla grupy pierwszej. Można więc powiedzied, że z punktu widzenia dostawców rozwiązao informatycznych grupa I. odpowiada charakterystyce firm dużych, natomiast grupa II. większych firm średnich (poziom powiatowy) oraz małych (poziom gminny). 42

43 Pyt. B2: Proszę podad liczbę komputerów używanych w pracy biurowej pod systemami operacyjnymi typu Linux w grudniu 2008 r.? 2008: N=1802, 2007: N=2112, 2006: N=1943. Odpowiadały wszystkie urzędy. Tabela 6. Średnia liczba komputerów z oprogramowaniem Linuks Typ urzędu Średnia liczba komputerów 2006 Urzędy marszałkowskie 3,67 Urzędy wojewódzkie 4,57 Urzędy centralne 0,77 2,97 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 2,04 0,72 Urzędy gminne 0,49 (Grupa II) Urzędy marszałkowskie 0,45 Urzędy wojewódzkie 3,75 Urzędy centralne 13, ,50 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 1,33 0,71 Urzędy gminne 0,61 (Grupa II) Urzędy marszałkowskie 45,36 Urzędy wojewódzkie 5,38 Urzędy centralne 5, ,98 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 2,71 0,95 Urzędy gminne 0,62 (Grupa II) 0,76 (łącznie) 0,83 (łącznie) 1,32 (łącznie) W danych dotyczących średniej liczby komputerów z systemem Linuks, używanych w pracy biurowej (Tabela 6.) zaskakuje gwałtowny skok liczby takich komputerów w urzędach marszałkowskich między 2007 a 2008 r., co spowodowało, że liczba ich w tej grupie jest o rząd wielkości wyższa od liczby w innych urzędach centralnych i wojewódzkich. W urzędach grupy I. liczba komputerów z Linuksem i tak jest zazwyczaj jest ona wyższa od liczby w jednostkach niższego szczebla z racji dysponowania przez urzędy grupy I. wyspecjalizowaną kadrą informatyczną o wyższych umiejętnościach, niż w przypadku urzędów gminnych. Wydaje się jednak, że albo w zbieraniu lub obróbce danych nastąpił błąd, albo też niewłaściwie 43

44 przyporządkowano komputery np. mimo sformułowania pytania wskazującego, że chodzi o komputery używane w pracy biurowej, wliczono tam także serwery. Pyt. B3: Proszę podad liczbę komputerów używanych w pracy biurowej, które były wyposażone w pakiet Microsoft Office w grudniu 2008 r.? 2008: N=1802, 2007: N=2112, 2006: N=1943. Odpowiadały wszystkie urzędy. Tabela 7. Liczba komputerów z pakietem MS Office Typ urzędu Średnia liczba komputerów 2006 Urzędy marszałkowskie 382,00 Urzędy wojewódzkie 452,43 Urzędy centralne 779,77 553,03 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 109,68 32,18 Urzędy gminne 18,79 (Grupa II) Urzędy marszałkowskie 524,91 Urzędy wojewódzkie 529,38 Urzędy centralne 607, ,47 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 135,05 40,42 Urzędy gminne 24,29 (Grupa II) Urzędy marszałkowskie 683,36 Urzędy wojewódzkie 557,81 Urzędy centralne 933, ,98 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 139,03 43,07 Urzędy gminne 24,86 (Grupa II) 41,83 (łącznie) 51,48 (łącznie) 61,43 (łącznie) Dane dotyczące oprogramowania biurowego (Tabela 7. i Tabela 8.) także pokazują bardzo dużą przewagę pakietu MS Office, chod różnica między liczbą komputerów z pakietem MS Office a OpenOffice.org nie wynosi aż rzędu wielkości, jak w przypadku platform systemowych średnia liczba komputerów z pakietem MS Office jest ok. 3 razy wyższa od liczby z OpenOffice.org. Zwraca uwagę trochę wyższa dynamika przyrostu liczby komputerów z zainstalowanym pakietem OpenOffice.org dla MS Office wynosiła ona kolejno dla lat 2007 i 2008 (w porównaniu z poprzednim rokiem) 23,1% i 19,3%, natomiast dla OpenOffice.org odpowiednio29,1% i 23,7%. 44

45 Średnia dynamika przyrostu liczby komputerów z MS Windows w urzędach wynosiła w tych latach ok. 18% (wobec niskiego udziału platform linuksowych dane dotyczące dynamiki przyrostu liczby komputerów dla tej kategorii są niemiarodajne). Pyt. B4: Proszę podad liczbę komputerów w pracy biurowej, które były wyposażone w pakiet biurowy typu open source np. OpenOffice w grudniu 2008 r.? 2008: N=1802, 2007: N=2111, 2006: N=1943. Odpowiadały wszystkie urzędy. Tabela 8. Liczba komputerów z pakietem OpenOffice Typ urzędu Średnia liczba komputerów 2006 Urzędy marszałkowskie 84,22 Urzędy wojewódzkie 40,50 Urzędy centralne 15,54 42,42 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 26,57 12,80 Urzędy gminne 10,42 (Grupa II) 13,35 (łącznie) 2007 Urzędy marszałkowskie 59,64 Urzędy wojewódzkie 120,00 Urzędy centralne 21,18 66,75 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 35,58 16,19 Urzędy gminne 12,88 (Grupa II) 17,24 (łącznie) 2008 Urzędy marszałkowskie 178,8 Urzędy wojewódzkie 126,5 Urzędy centralne 21,80 94,21 (Grupa I) Starostwa powiatowe i miasta na prawach powiatu 43,13 19,37 Urzędy gminne 14,86 (Grupa II) 21,32 (łącznie) 8.2. Badanie oprogramowania stosowanego przez urzędy administracji publicznej W marcu 2010 r. opublikowane zostały wyniki badania wykorzystania oprogramowania FLOSS w polskiej administracji publicznej, przeprowadzonego przez firmę Pentor Research International dla Fundacji Wolnego i Otwartego Oprogramowania. Badanie przeprowadzone zostało w lutym 45

46 2010 r. metodą CAWI (wywiad przeprowadzony przez Internet), uzyskano 101 wypełnionych ankiet (wywiadów). Celem była ocena wykorzystania narzędzi informatycznych w administracji publicznej w ocenie pracowników działów IT badanych urzędów ze szczególnym uwzględnieniem wolnego i otwartego oprogramowania. Badano urzędy centralne oraz urzędy pozacentralne wyższego stopnia (wojewódzkie, regionalne, okręgowe itp.) bez urzędów administracji samorządowej. Działy IT tych urzędów obsługiwały łącznie 1193 serwerów: w urzędach szczebla centralnego średnio 13 serwerów, w urzędach szczebla niższego średnio po 11 serwerów. Rysunek 8. Systemy serwerowe W klasie systemów serwerowych (Rysunek 8.) można zauważyd, że w badanych urzędach wysoki był współczynnik współużywania systemów serwerowych: na ok. 61% serwerów były zainstalowane jednocześnie różne systemy, przy czym dominujący był udział systemów operacyjnych Windows i Linuksa (dla nich współczynnik współużywania wynosił nawet 70%). Udziały pozostałych systemów były jednocyfrowe, przy czym w 11 urzędach centralnych na poziomie 9% były udziały systemów serwerowych Novella, AIX (IBM) oraz wszystkich innych systemów unikowych razem wziętych. W urzędach poza centralnych występował także (4%) FreeBSD. Zwraca uwagę bardzo wysoki udział serwerowych systemów MS Windows w urzędach centralnych (100%), chod i w ich przypadku na 64% serwerów był Linuks, na 9% inne systemy. 46

47 W badaniu systemów desktopowych (Rysunek 9.) rozgraniczano instalacje na komputerach urzędników i na komputerach pracowników IT. Przewaga systemów operacyjnych Microsoftu była dużo wyższa, niż na serwerach MS Windows zainstalowany był na 96% komputerów urzędników. Udział Linuksa był istotny tylko na komputerach pracowników IT (13%) oraz nieprzypisanych do konkretnych stanowisk (12%). Rysunek 9. Systemy desktopowe Udział pakietów biurowych (Rysunek 10.) był zbliżony do odnotowanego w badaniach dla MSWiA. Na 80% stanowisk urzędniczych w badanych urzędach zainstalowany był pakiet MS Office. Jak można było tego oczekiwad, obecnośd pakietu OpenOffice.org na komputerach pracowników IT była dużo wyraźniejsza zainstalowany był na 30% spośród 74 stanowisk pracowników IT. Nie są zaskoczeniem decyzje o instalacji pakietów na stanowiskach pracowników działów IT, dysponujących zdecydowanie wyższymi umiejętnościami posługiwania się różnymi programami a więc w ich przypadku nie trzeba było się obawiad bariery umiejętności. Najwyższy udział (33%) systemów FLOSS występował w przypadku stanowisk nieprzypisanych do konkretnych osób. Stosunkowo niski natomiast jest udział klientów pocztowych na licencjach FLOSS, np. Thunderbird, ClawsMail (Rysunek 11.) chod ogólnie jest on wyższy, niż by to wynikało z proporcji udziałów systemów operacyjnych na komputerach osobistych. W badaniu nie uwzględniano webmailowego dostępu do poczty, natomiast 5% komputerów nieprzypisanych do konkretnych stanowisk nie ma dostępu do poczty elektronicznej. 47

48 Rysunek 10. Udziały pakietów biurowych Rysunek 11. Udziały programów pocztowych 48

49 Rysunek 12. Udziały przeglądarek internetowych Wśród zainstalowanych przeglądarek internetowych (Rysunek 12.) znaczący był udział Firefoxa w przypadku komputerów urzędników wynosił on 36%. Na komputerach pracowników IT udział tej przeglądarki był wyższy (50%), niż Internet Explorera (46%). Safari (zawierającej kod własnościowy oraz elementy open source) i Chrome (open ource) występowały tylko w pojedynczych przypadkach. Ogólnie obserwowany w badaniu udział wolnego i otwartego oprogramowania w administracji publicznej jest stosunkowo niski, chod tylko ok. 10% urzędów nie ma go zainstalowanego w ogóle. Nie jest zaskoczeniem, że oprogramowanie FLOSS jest instalowane częściej jest na komputerach specjalistów IT niż urzędników. W poszczególnych badanych kategoriach oprogramowania wyraźnie widoczne jest wykorzystywanie wolnego i otwartego oprogramowania w postaci przeglądarek internetowych, na drugim miejscu są pakiety biurowe. Na pierwszych trzech miejscach wśród powodów korzystania z oprogramowania FLOSS ankietowani umieścili kolejno: wysokie koszty oprogramowania własnościowego (odpowiedziało tak od 54 do 76% ankietowanych w zależności od stanowiska: pracownik IT, kierownik, samodzielny specjalista), brak środków na zakup płatnych wersji (od 54 do 73% odpowiedzi), zawyżone ceny oprogramowania własnościowego (od 33 do 48% odpowiedzi). 49

Wykład VI. Wybrane zagadnienia licencjonowania i praw autorskich. Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki

Wykład VI. Wybrane zagadnienia licencjonowania i praw autorskich. Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki Wykład VI Wybrane zagadnienia licencjonowania i praw autorskich 1 Licencja Licencja na oprogramowanie to umowa na korzystanie z utworu jakim jest aplikacja

Bardziej szczegółowo

egroupware czy phpgroupware jest też mniej stabilny.

egroupware czy phpgroupware jest też mniej stabilny. Opengroupware to projekt udostępniający kompletny serwer aplikacji oparty na systemie Linux. Dostępny na licencji GNU GPL, strona domowa: http://www.opengroupware.org/ Jego cechy to wysoka stabilność,

Bardziej szczegółowo

Przede wszystkim autor ma oficjalne prawo do autorstwa utworu, rozpowszechniania go pod wyznaczonym pseudonimem, kontroli nad

Przede wszystkim autor ma oficjalne prawo do autorstwa utworu, rozpowszechniania go pod wyznaczonym pseudonimem, kontroli nad Prawo autorskie Prawa autorskie dzielimy na osobiste i majątkowe. Pierwsze z nich polegają na powiązaniu nazwiska twórcy z jego dziełem. Nie wygasają, są niezbywalne, nieprzenoszalne i nie można się ich

Bardziej szczegółowo

Wstęp do Informatyki. Klasyfikacja oprogramowania

Wstęp do Informatyki. Klasyfikacja oprogramowania Wstęp do Informatyki Klasyfikacja oprogramowania Oprogramowanie komputerowe Funkcjonalność komputera jest wynikiem zarówno jego budowy, jak i zainstalowanego oprogramowania Komputer danej klasy znajduje

Bardziej szczegółowo

Często zadawane pytania: Ceny i licencjonowanie systemu MOM 2005. Najnowsze informacje znajdujà si pod adresem: http://www.microsoft.

Często zadawane pytania: Ceny i licencjonowanie systemu MOM 2005. Najnowsze informacje znajdujà si pod adresem: http://www.microsoft. Często zadawane pytania: Ceny i licencjonowanie systemu MM 2005 Najnowsze informacje znajdujà si pod adresem: http://www.microsoft.com/poland/mom/ Ceny i licencjonowanie systemu MM 2005 Czy można wypróbować

Bardziej szczegółowo

Kontekst prawny zarządzania własnością intelektualną

Kontekst prawny zarządzania własnością intelektualną Kontekst prawny zarządzania własnością intelektualną adw. Eryk Kłossowski Janowski Kłossowski Dąbrowska Ignatjew s.c. CZĘŚĆ I zagadnienia teoretyczne PODSTAWY PRAWNE ustawazdnia4lutego1994r.oprawieautorskim

Bardziej szczegółowo

Prawo autorskie i licencje Creative Commons

Prawo autorskie i licencje Creative Commons Prawo autorskie i licencje Creative Commons Tradycyjny copyright Prawo autorskie (ang. copyright, symbol: ) pojęcie prawnicze oznaczające ogół praw przysługujących autorowi utworu albo przepisy upoważniające

Bardziej szczegółowo

Prawne aspekty publikowania obiektów cyfrowych w modelu Open Access

Prawne aspekty publikowania obiektów cyfrowych w modelu Open Access Prawne aspekty publikowania obiektów cyfrowych w modelu Open Access Barbara Szczepańska kierownik biblioteki i zasobów informacyjnych kancelaria prawna Lovells H. Seisler sp. kom. Lovells H. Seisler sp.k.

Bardziej szczegółowo

Rodzaje licencji Program komercyjny

Rodzaje licencji Program komercyjny Licencja Licencja to dokument, który jest umową pomiędzy producentem a nabywcą programu, określającą szczególne warunki jego użytkowania. Umowa licencyjna polega na zezwoleniu na korzystanie z utworu w

Bardziej szczegółowo

Wirtualizacja. Metody, zastosowania, przykłady

Wirtualizacja. Metody, zastosowania, przykłady Wirtualizacja Metody, zastosowania, przykłady Wirtualizacja - Definicja Użycie oprogramowania w celu stworzenia abstrakcji (iluzji) posiadanych zasobów. Historia Pierwsze szerzej znane zastosowanie: komputer

Bardziej szczegółowo

Jak zgodnie z prawem założyć radio internetowe na swojej stronie?

Jak zgodnie z prawem założyć radio internetowe na swojej stronie? Ochrona Własności Intelektualnej cz. VI dr inż.tomasz Ruść Spis treści Na jakich zasadach możemy korzystać z prawa cytatu? Jak zgodnie z prawem założyć radio internetowe na swojej stronie? Czy brak informacji

Bardziej szczegółowo

Historia systemów operacyjnych - Unix

Historia systemów operacyjnych - Unix Historia systemów operacyjnych - Unix Lata 60-te prace na systemem Multisc poprzednikiem Unixa 1969 powstanie systemu Unix 1975 UNIX edition 5 1975 1 BSD 1977 UNIX edition 6 1978 3 BSD 1979 UNIX edition

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia Dostawa licencji na oprogramowania Microsoft Znak postępowania: RZ/37/ZP/2013/PLNG OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 1 do SIWZ I. Przedmiot Zamówienia obejmuje

Bardziej szczegółowo

Small Business Server. Serwer HP + zestaw NOWS

Small Business Server. Serwer HP + zestaw NOWS Small Business Server Serwer HP + zestaw NOWS Co to jest NOWS? Novell Open Workgroup Suite (NOWS) to: zestaw 10 rozwiązań w 1 pakiecie narzędzia do budowy infrastruktury IT całej firmy produkty dla użytkowników

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie Dwie wersje: do domu i dla firmy. Do kogo adresowany? Komponenty

Wprowadzenie Dwie wersje: do domu i dla firmy. Do kogo adresowany? Komponenty Office 365 dla firm Wprowadzenie Jednym z głównych produktów działających w chmurze oferowanych przez firmę Microsoft to Office 365. Czym jest to rozwiązanie, jakie ma sposoby wykorzystania, do kogo jest

Bardziej szczegółowo

Specyfikacja techniczna GoBiz Virtual Office - systemu dostępu do zasobów wirtualnego biura przez Internet

Specyfikacja techniczna GoBiz Virtual Office - systemu dostępu do zasobów wirtualnego biura przez Internet Specyfikacja techniczna GoBiz Virtual Office - systemu dostępu do zasobów wirtualnego biura przez Internet Spis treści 1. Opis przedmiotu zamówienia... 1 1.1. Definicje... 1 2. Główny cel systemu... 2

Bardziej szczegółowo

OS2 rola open source i otwartych standardów w wyrównywaniu szans. Jarosław Kowalski Novell

OS2 rola open source i otwartych standardów w wyrównywaniu szans. Jarosław Kowalski Novell OS2 rola open source i otwartych standardów w wyrównywaniu szans Jarosław Kowalski Novell Rola szkoły w przygotowaniu uczniów do współczesnych wyzwań w szybko zmieniającym się świecie. 2 Trendy w rozwoju

Bardziej szczegółowo

UWAGA: Zainstalowanie Programu oznacza wyrażenie zgody przez Użytkownika na Warunki Licencyjne - bez zastrzeżeń. WARUNKI LICENCYJNE OPROGRAMOWANIA

UWAGA: Zainstalowanie Programu oznacza wyrażenie zgody przez Użytkownika na Warunki Licencyjne - bez zastrzeżeń. WARUNKI LICENCYJNE OPROGRAMOWANIA UWAGA: Zainstalowanie Programu oznacza wyrażenie zgody przez Użytkownika na Warunki Licencyjne - bez zastrzeżeń. WARUNKI LICENCYJNE OPROGRAMOWANIA Niniejsze oprogramowanie komputerowe [Program] oraz materiały

Bardziej szczegółowo

tel. fax. 41 332 32 03 e-mail: sodmidn@sodmidn.kielce.pl www.sodmidn.kielce.pl

tel. fax. 41 332 32 03 e-mail: sodmidn@sodmidn.kielce.pl www.sodmidn.kielce.pl SAMORZĄDOWY OŚRODEK DORADZTWA METODYCZNEGO I DOSKONALENIA NAUCZYCIELI w Kielcach 25-431 KIELCE, ul. Marszałka J. Piłsudskiego 42 tel. fax. 41 332 32 03 e-mail: sodmidn@sodmidn.kielce.pl www.sodmidn.kielce.pl

Bardziej szczegółowo

Modele sprzedaży i dystrybucji oprogramowania Teoria a praktyka SaaS vs. BOX. Bartosz Marciniak. Actuality Sp. z o.o.

Modele sprzedaży i dystrybucji oprogramowania Teoria a praktyka SaaS vs. BOX. Bartosz Marciniak. Actuality Sp. z o.o. Modele sprzedaży i dystrybucji oprogramowania Teoria a praktyka SaaS vs. BOX Bartosz Marciniak Actuality Sp. z o.o. Prezes Zarządu Społeczeństwo informacyjne społeczeństwo, które znalazło zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Prawa autorskie cd. Prawa autorskie. Autorskie prawa majątkowe. Autorskie prawa osobiste

Prawa autorskie cd. Prawa autorskie. Autorskie prawa majątkowe. Autorskie prawa osobiste Prawa autorskie W Polsce prawo autorskie jest regulowane ustawą z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.). Prawa autorskie cd. Prawa

Bardziej szczegółowo

Instrukcje instalacji pakietu IBM SPSS Data Access Pack dla systemu Windows

Instrukcje instalacji pakietu IBM SPSS Data Access Pack dla systemu Windows Instrukcje instalacji pakietu IBM SPSS Data Access Pack dla systemu Windows Spis treści Rozdział 1. Przegląd......... 1 Wstęp................. 1 Wdrażanie technologii Data Access........ 1 Źródła danych

Bardziej szczegółowo

III konferencja z cyklu "Wolne oprogramowanie w geoinformatyce" Wrocław 12-13 maja 2011 r.

III konferencja z cyklu Wolne oprogramowanie w geoinformatyce Wrocław 12-13 maja 2011 r. 1 Open source software for Public Administration 2 Wolne oprogramowanie w administracji publicznej obniża koszt informatyzacji pozwala uzyskad dużo więcej za te same pieniądze wolnośd użytkowania, rozpowszechniania,

Bardziej szczegółowo

Oferta licencyjna dla szkół. Agnieszka Karolak Volume Licensing Sales Specialist

Oferta licencyjna dla szkół. Agnieszka Karolak Volume Licensing Sales Specialist Oferta licencyjna dla szkół Agnieszka Karolak Volume Licensing Sales Specialist Open Value Subscription Agreement for Education Solutions (OVS-ES) Definicja Uprawnionego Użytkownika Edukacyjnego Umowa

Bardziej szczegółowo

Dotacje na innowacje Inwestujemy w waszą przyszłość

Dotacje na innowacje Inwestujemy w waszą przyszłość Załącznik nr 1 Załącznik techniczny przedmiotu zamówienia zakup badań w zakresie opracowania wersji serwera aplikacyjnego pod aplikację wektorową i obsługi wymiany treści multimedialnych w tymże serwerze

Bardziej szczegółowo

Linux i Open Source w biznesie Podsumowanie wyników badania

Linux i Open Source w biznesie Podsumowanie wyników badania II KONGRES LINUKSA PROFESJONALNEGO Linux w biznesie Warszawa, Hotel InterContinental, 6 kwietnia 2006 r. Linux i Open Source w biznesie Podsumowanie wyników badania Organizator badania: Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Temat: Prawo autorskie

Temat: Prawo autorskie Temat: Prawo autorskie Prawo autorskie (ang. copyright, symbol: ) Pojęcie prawnicze oznaczające ogół praw przysługujących autorowi utworu albo zespół norm prawnych wchodzących w skład prawa własności intelektualnej,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja dla Oferenta

Instrukcja dla Oferenta Instrukcja dla Oferenta Definicje System B2B cały system informatyczny (zarówno software autorski, jak i licencje serwerowe, stanowiskowe, bazodanow Instrukcja. Należy wypełnić WSZYSTKIE POLA oznaczone

Bardziej szczegółowo

Instrukcja dla Oferenta. Strona 1 z 9

Instrukcja dla Oferenta. Strona 1 z 9 Definicje Instrukcja dla Oferenta System B2B cały system informatyczny (zarówno software autorski, jak i licencje serwerowe, stanowiskowe, bazodanowe, etc.) obejmujący całą funkcjonalność wskazaną we wszystkich

Bardziej szczegółowo

Umowa licencyjna aplikacji oferowanej przez Wydawnictwo Interaktywne Medutools Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Umowa licencyjna aplikacji oferowanej przez Wydawnictwo Interaktywne Medutools Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Umowa licencyjna aplikacji oferowanej przez Wydawnictwo Interaktywne Medutools Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Niniejsza Umowa Licencyjna Użytkownika Programu "MeduCards" (zwana dalej "umową")

Bardziej szczegółowo

WDROŻENIE ZINTEGROWANEGO SYSTEMU INFORMATYCZNEGO ZARZĄDZANIA GMINĄ - FRONT I BACK OFFICE W TYM SZKOLENIE UŻYTKOWNIKÓW

WDROŻENIE ZINTEGROWANEGO SYSTEMU INFORMATYCZNEGO ZARZĄDZANIA GMINĄ - FRONT I BACK OFFICE W TYM SZKOLENIE UŻYTKOWNIKÓW Urząd Gminy Rajcza ul. Górska 1 34-370 Rajcza Odpowiedź na zapytania dotyczące treści SIWZ! Działając na podstawie art. 38 ust.1 i 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych ( Dz.

Bardziej szczegółowo

Serwery. Autorzy: Karol Czosnowski Mateusz Kaźmierczak

Serwery. Autorzy: Karol Czosnowski Mateusz Kaźmierczak Serwery Autorzy: Karol Czosnowski Mateusz Kaźmierczak Czym jest XMPP? XMPP (Extensible Messaging and Presence Protocol), zbiór otwartych technologii do komunikacji, czatu wieloosobowego, rozmów wideo i

Bardziej szczegółowo

Praca przejściowa. Sklep internetowy. Tomasz Konopelski ZIP50-IWZ Katowice 2006

Praca przejściowa. Sklep internetowy. Tomasz Konopelski ZIP50-IWZ Katowice 2006 Praca przejściowa Sklep internetowy Tomasz Konopelski ZIP50-IWZ Katowice 2006 Polski e-commerce Badania rynku Badaniem, które odbyło się w październiku 2001 roku objęto 300 przedsiębiorstw a ich dobór

Bardziej szczegółowo

Sieciowe dyski wirtualne oraz VM platforma jako usługa. Bogusław Kaczałek Kon-dor GIS Konsulting

Sieciowe dyski wirtualne oraz VM platforma jako usługa. Bogusław Kaczałek Kon-dor GIS Konsulting Sieciowe dyski wirtualne oraz VM platforma jako usługa Bogusław Kaczałek Kon-dor GIS Konsulting Rola służby GiK w tworzeniu polskiej IIP Wisła 8-10 września 2010 Wirtualne dyski sieciowe co to jest? Pod

Bardziej szczegółowo

Otwarte licencje. a udostępnianie. rezultatów projektów. Natalia Mileszyk Alek Tarkowski Centrum Cyfrowe Projekt: Polska Creative Commons Polska

Otwarte licencje. a udostępnianie. rezultatów projektów. Natalia Mileszyk Alek Tarkowski Centrum Cyfrowe Projekt: Polska Creative Commons Polska Otwarte licencje a udostępnianie rezultatów projektów Natalia Mileszyk Alek Tarkowski Centrum Cyfrowe Projekt: Polska Creative Commons Polska Creative Commons, czyli PEWNE prawa zastrzeżone Stopnie otwartości

Bardziej szczegółowo

Krótka Historia. Co to jest NetBeans? Historia. NetBeans Platform NetBeans IDE NetBeans Mobility Pack Zintegrowane moduły. Paczki do NetBeans.

Krótka Historia. Co to jest NetBeans? Historia. NetBeans Platform NetBeans IDE NetBeans Mobility Pack Zintegrowane moduły. Paczki do NetBeans. GRZEGORZ FURDYNA Krótka Historia Co to jest NetBeans? Historia Wersje NetBeans Platform NetBeans IDE NetBeans Mobility Pack Zintegrowane moduły NetBeans Profiler Narzędzie do projektowania GUI Edytor NetBeans

Bardziej szczegółowo

CENNIK OPROGRAMOWANIE MEDIATOR/TERMINAL/TERMINAL GUI

CENNIK OPROGRAMOWANIE MEDIATOR/TERMINAL/TERMINAL GUI OTC Spółka Akcyjna ul. Chełmońskiego 248, 31-348 KRAKÓW tel. (012) 626 36 36, fax (012) 626 36 38 e-mail: office@otc.pl http://www.otc.pl CENNIK 01 maja 2010 Wszystkie ceny podane są w złotych. Do podanych

Bardziej szczegółowo

Licencjonowanie funkcji zarządzania System Center 2012 Server

Licencjonowanie funkcji zarządzania System Center 2012 Server Spis treści Licencjonowanie funkcji zarządzania System Center 2012 Server... 2 1. Co nowego w licencjonowaniu programu System Center 2012?...... 2 2. Czy można uzyskać opis edycji produktu System Center

Bardziej szczegółowo

Licencjonowanie SQL Server. Licencje SAL

Licencjonowanie SQL Server. Licencje SAL Licencjonowanie SQL Server Licencje SAL Pytanie: Klient ma zainstalowane oprogramowanie SQL Server w środowisku z wieloma dzierżawcami i ma dwóch (2) użytkowników, którzy potrzebują dostępu do niego. Czy

Bardziej szczegółowo

Umowa licencyjna na korzystanie z Aplikacji freeyah (zwana dalej Licencją )

Umowa licencyjna na korzystanie z Aplikacji freeyah (zwana dalej Licencją ) Umowa licencyjna na korzystanie z Aplikacji freeyah (zwana dalej Licencją ) 1. Przedmiotem niniejszej Licencji jest aplikacja przeznaczona do korzystania z usług telekomunikacyjnych i innych świadczonych

Bardziej szczegółowo

Otoczenie prawne biblioteki cyfrowej

Otoczenie prawne biblioteki cyfrowej Otoczenie prawne biblioteki cyfrowej Barbara Szczepańska kierownik biblioteki i zasobów informacyjnych kancelaria prawna Lovells H. Seisler sp. kom. Typy bibliotek biblioteka (tradycyjna) biblioteka wirtualna

Bardziej szczegółowo

Otwarte standardy jako podstawa społeczeństwa informacyjnego w Polsce

Otwarte standardy jako podstawa społeczeństwa informacyjnego w Polsce Otwarte standardy jako podstawa społeczeństwa informacyjnego w Polsce Krzysztof ubik Kowalczyk krzysztof.kowalczyk@ubikbc.pl Konferencja Wikimedia Polska 2007 DEFINICJE Otwarty standard (wg KROS) 1.Został

Bardziej szczegółowo

Prawo autorskie w pracy nauczyciela. Opracowanie: Mieczysława Skrzypczak Katarzyna Wilczkowska

Prawo autorskie w pracy nauczyciela. Opracowanie: Mieczysława Skrzypczak Katarzyna Wilczkowska Prawo autorskie w pracy nauczyciela Opracowanie: Mieczysława Skrzypczak Katarzyna Wilczkowska Podstawa prawna Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 5 lutego 1994 roku http://isap.sejm.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Aspekty etyczno-prawne związane z wytwarzaniem i użytkowaniem oprogramowania

Aspekty etyczno-prawne związane z wytwarzaniem i użytkowaniem oprogramowania Aspekty etyczno-prawne związane z wytwarzaniem i użytkowaniem oprogramowania dr inż. Izabela Szczęch Politechnika Poznańska Podstawy informatyki Plan wykładu Prawo autorskie Program komputerowy i oprogramowanie

Bardziej szczegółowo

Liczba użytkowników 1 2-4 5-9 10-24 25-49 50-99 100+

Liczba użytkowników 1 2-4 5-9 10-24 25-49 50-99 100+ Programy ESET licencje imienne Licencje na okres 1 roku, ceny netto w złotówkach. Liczba użytkowników 1 2-4 5-9 10-24 25-49 50-99 100+ ESET NOD32 Antivirus - 100,00 - - - - - ESET Cybersecurity dla Mac

Bardziej szczegółowo

KN FEST 2010. GNU/Linux. Mateusz Probachta (aka Robal): Linux Łagodne wprowadzenie

KN FEST 2010. GNU/Linux. Mateusz Probachta (aka Robal): Linux Łagodne wprowadzenie GNU/ Mateusz Probachta (aka Robal): Łagodne wprowadzenie jest wolnym, otwartym i całkowicie darmowym systemem operacyjnym. Kiedy słyszysz, wyobrażasz sobie nawiedzonych informatyków wpisujących niezrozumiałe

Bardziej szczegółowo

CENNIK OPROGRAMOWANIE MEDIATOR/TERMINAL/TERMINAL GUI

CENNIK OPROGRAMOWANIE MEDIATOR/TERMINAL/TERMINAL GUI OTC Spółka Akcyjna ul. Chełmońskiego 248, 31-348 KRAKÓW tel. 12 626 36 36, fax 12 626 36 38 e-mail: office@otc.pl http://www.otc.pl CENNIK 01 stycznia 2014 Wszystkie ceny podane są w złotych. Do podanych

Bardziej szczegółowo

Polskie Towarzystwo Informatyczne Warszawa, 16 lutego 2011 r. Zarząd Główny

Polskie Towarzystwo Informatyczne Warszawa, 16 lutego 2011 r. Zarząd Główny Polskie Towarzystwo Informatyczne Warszawa, 16 lutego 2011 r. Zarząd Główny Uwagi do projektu Rozporządzenia RM w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagao dla rejestrów publicznych

Bardziej szczegółowo

Produkty. MKS Produkty

Produkty. MKS Produkty Produkty MKS Produkty czerwiec 2006 COPYRIGHT ArkaNET KATOWICE CZERWIEC 2006 KOPIOWANIE I ROZPOWSZECHNIANIE ZABRONIONE MKS Produkty czerwiec 2006 Wersja dokumentu W dokumencie użyto obrazków zaczerpniętych

Bardziej szczegółowo

GoBiz System platforma współpracy marektingowej

GoBiz System platforma współpracy marektingowej GoBiz System platforma współpracy marektingowej Spis treści 1. Opis przedmiotu zamówienia... 1 1.1. Definicje... 1 2. Główny cel platformy... 2 3. Główni odbiorcy systemu... 2 4. Przedmiot zamówienia...

Bardziej szczegółowo

Umowa licencyjna użytkownika oprogramowania Publiker Klient dla Windows wersja 1.x.x firmy NetVision

Umowa licencyjna użytkownika oprogramowania Publiker Klient dla Windows wersja 1.x.x firmy NetVision Umowa licencyjna użytkownika oprogramowania Publiker Klient dla Windows wersja 1.x.x firmy NetVision Przed zainstalowaniem Oprogramowania Publiker Klient dla Windows należy zapoznać się z poniższym tekstem.

Bardziej szczegółowo

Prawa autorskie, licencje

Prawa autorskie, licencje Prawa autorskie, licencje Wyjaśnienie pojęć oraz tezy do dyskusji Michał Rad 21.10.2015 Przedstawione w dalszej części wykładu tezy są prywatnym poglądem autora i powinne być traktowane jako głos w dyskusji,

Bardziej szczegółowo

Rozwiązanie Compuware Data Center - Real User Monitoring

Rozwiązanie Compuware Data Center - Real User Monitoring Rozwiązanie Compuware Data Center - Real User Monitoring COMPUWARE DATA CENTER REAL USER MONITORING... 3 2 COMPUWARE DATA CENTER REAL USER MONITORING Sercem narzędzia Compuware Data Center Real User Monitoring

Bardziej szczegółowo

Zasady licencjonowania dostępu (CAL / EC)

Zasady licencjonowania dostępu (CAL / EC) Zasady licencjonowania dostępu (CAL / EC) Licencjonowanie dostępu do serwera (CAL) może być postrzegane jako skomplikowane ze względu na techniczny charakter produktów serwerowych oraz sieci. Dostępne

Bardziej szczegółowo

Licencjonowanie pytania i odpowiedzi

Licencjonowanie pytania i odpowiedzi Pytanie: Czym jest CPS? Odpowiedź: CPS to akronim od Cloud Platform Suite, pakietu obejmującego produkty Windows Server 2012 R2, System Center 2012 R2, Windows Azure Pack oraz SQL Server 2012 Standard,

Bardziej szczegółowo

IBM SPSS Statistics Wersja 22. Linux - Instrukcja instalacji (licencja autoryzowanego użytkownika)

IBM SPSS Statistics Wersja 22. Linux - Instrukcja instalacji (licencja autoryzowanego użytkownika) IBM SPSS Statistics Wersja 22 Linux - Instrukcja instalacji (licencja autoryzowanego użytkownika) Spis treści Instrukcja instalacji.......... 1 Wymagania systemowe........... 1 Kod autoryzacji.............

Bardziej szczegółowo

Prawo autorskie - zespół przyjętych norm i aktów prawnych, mających na celu zabezpieczenie wytworu ludzkiej działalności przed nielegalnym

Prawo autorskie - zespół przyjętych norm i aktów prawnych, mających na celu zabezpieczenie wytworu ludzkiej działalności przed nielegalnym Licencje Prawo autorskie - zespół przyjętych norm i aktów prawnych, mających na celu zabezpieczenie wytworu ludzkiej działalności przed nielegalnym rozpowszechnianiem, kopiowaniem czy czerpaniem korzyści

Bardziej szczegółowo

Dostawa programu Microsoft Access lub równoważnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020

Dostawa programu Microsoft Access lub równoważnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020 Projekt współfinansowany jest przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz środków budżetu województwa opolskiego w ramach pomocy technicznej Regionalnego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Umowy licencyjne Microsoft dla Edukacji

Umowy licencyjne Microsoft dla Edukacji Umowy licencyjne Microsoft dla Edukacji Open Value Subscription Agreement for Education Solutions (OVS-ES) Definicja Uprawnionego Użytkownika Edukacyjnego Instytucje Edukacyjne Definicja Uprawnionego Użytkownika

Bardziej szczegółowo

Przykłady wykorzystania edukacyjnych portali internetowych oraz dostępnych tam multimediów

Przykłady wykorzystania edukacyjnych portali internetowych oraz dostępnych tam multimediów Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Przykłady wykorzystania edukacyjnych portali internetowych oraz dostępnych tam multimediów Podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

UMOWA LICENCYJNA OPROGRAMOWANIA ADMAILER

UMOWA LICENCYJNA OPROGRAMOWANIA ADMAILER UMOWA LICENCYJNA OPROGRAMOWANIA ADMAILER UWAGA! Przed zainstalowaniem programu AdMailer należy zapoznać się z treścią niniejszego dokumentu, stanowi on bowiem prawnie wiążącą Umowę, której przedmiotem

Bardziej szczegółowo

Praca klienta biura rachunkowego na wspólnej bazie

Praca klienta biura rachunkowego na wspólnej bazie Praca klienta biura rachunkowego na wspólnej bazie (wersja 1.0) Soneta Sp z o.o. ul. Wadowicka 8a, wejście B 31-415 Kraków tel./fax +48 (12) 261 36 41 http://www.enova.pl e-mail: handel@enova.pl 1 Spis

Bardziej szczegółowo

Skrócony przewodnik po licencjonowaniu. Microsoft Internal Edition - Do Not Distibute Externally

Skrócony przewodnik po licencjonowaniu. Microsoft Internal Edition - Do Not Distibute Externally Skrócony przewodnik po licencjonowaniu Microsoft Internal Edition - Do Not Distibute Externally Wersja 1.0 4/28/2010 Opis Przewodnik ten przeznaczony jest dla osób chcących zapoznać się z podstawowymi

Bardziej szczegółowo

WOLNE OPROGRAMOWANIE w administracji publicznej. Łukasz Jachowicz honey@7thguard.net

WOLNE OPROGRAMOWANIE w administracji publicznej. Łukasz Jachowicz honey@7thguard.net WOLNE OPROGRAMOWANIE w administracji publicznej Łukasz Jachowicz honey@7thguard.net Historia Wolnego Oprogramowania Początki rozwoju oprogramowania Laboratorium AI MIT ( 70) Powstanie projektu GNU (1983)

Bardziej szczegółowo

System INTEGRYB jako zintegrowane repozytorium danych umożliwiające zaawansowaną analitykę badawczą

System INTEGRYB jako zintegrowane repozytorium danych umożliwiające zaawansowaną analitykę badawczą System INTEGRYB jako zintegrowane repozytorium danych umożliwiające zaawansowaną analitykę badawczą Lena Szymanek 1, Jacek Seń 1, Krzysztof Skibicki 2, Sławomir Szydłowski 2, Andrzej Kunicki 1 1 Morski

Bardziej szczegółowo

Prawo autorskie i otwarte zasoby w bibliotece szkolnej. Kamil Śliwowski, @kasliwowski Creative Commons Polska / otwartezasoby.pl

Prawo autorskie i otwarte zasoby w bibliotece szkolnej. Kamil Śliwowski, @kasliwowski Creative Commons Polska / otwartezasoby.pl Prawo autorskie i otwarte zasoby w bibliotece szkolnej Kamil Śliwowski, @kasliwowski Creative Commons Polska / otwartezasoby.pl Prawo autorskie i otwarte zasoby w bibliotece szkolnej Kamil Śliwowski, @kasliwowski

Bardziej szczegółowo

Wolne Oprogramowanie

Wolne Oprogramowanie Technologia informacyjna Wolne Oprogramowanie Aleksander Denisiuk denisjuk@euh-e.edu.pl Elblaska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna ul. Lotnicza 2 82-300 Elblag Technologia informacyjna p. 1 Wolne Oprogramowanie

Bardziej szczegółowo

Spis Treści. Dotacje na innowacje Inwestujemy w waszą przyszłość

Spis Treści. Dotacje na innowacje Inwestujemy w waszą przyszłość Załącznik nr 1 Załącznik techniczny przedmiotu zamówienia Zakup badań w zakresie opracowania koncepcji prezentacji video tras turystycznych wraz z dostawą do siedziby Zamawiającego Spis Treści 1. Sposób

Bardziej szczegółowo

Otwarte Zasoby Edukacyjne

Otwarte Zasoby Edukacyjne Otwarte Zasoby Edukacyjne a projekty Wikimedia Agnieszka Kwiecień WCSS WMPL Dostęp do wiedzy - filozofia Jedynie nauka tworzy uniwersalną platformę komunikacyjną umożliwiającą racjonalną debatę ponad podziałami

Bardziej szczegółowo

Specyfikacje. Tabela 1. Cechy usługi. Sposób realizacji usługi. Dostęp do zasobów technicznych. Analiza i rozwiązywanie

Specyfikacje. Tabela 1. Cechy usługi. Sposób realizacji usługi. Dostęp do zasobów technicznych. Analiza i rozwiązywanie Arkusz danych Usługi wsparcia dotyczące Usługi Care Pack i usługi kontraktowe, część pakietu HP Care Korzyści z usługi Dostęp do zasobów technicznych HP w celu rozwiązywania problemów Potencjalne obniżenie

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu i zasadnicze kierunki informatyzacji administracji publicznej

Ocena stanu i zasadnicze kierunki informatyzacji administracji publicznej Główne cele konferencji: Ocena stanu i zasadnicze kierunki informatyzacji administracji publicznej Nowe oblicze epuap Mariusz Madejczyk Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji 1 Główne cele warsztatów

Bardziej szczegółowo

Licencjobiorcą jest użytkownik programu eszczepionka, będący osobą fizyczną lub prawną.

Licencjobiorcą jest użytkownik programu eszczepionka, będący osobą fizyczną lub prawną. UWAGA! Przed zainstalowaniem programu eszczepionka należy zapoznad się z poniższą "Umową licencyjną użytkownika programu eszczepionka". Stanowi ona prawnie wiążącą Umowę, której przedmiotem jest udzielenie

Bardziej szczegółowo

Narzędzia Informatyki. Aspekty etyczno-prawne związane z wytwarzaniem i użytkowaniem oprogramowania

Narzędzia Informatyki. Aspekty etyczno-prawne związane z wytwarzaniem i użytkowaniem oprogramowania Narzędzia Informatyki Aspekty etyczno-prawne związane z wytwarzaniem i użytkowaniem oprogramowania 9 grudnia 2013 Prawo autorskie w Polsce terminem tym określa się ogół praw przysługujących autorowi dzieła,

Bardziej szczegółowo

Próba porównania kosztów zakupu i utrzymania oprogramowania biurowego dla małych i średnich firm (studium przypadków)

Próba porównania kosztów zakupu i utrzymania oprogramowania biurowego dla małych i średnich firm (studium przypadków) Oprogramowanie o otwartym kodzie (Open Source) versus oprogramowanie Komercyjne Próba porównania kosztów zakupu i utrzymania oprogramowania biurowego dla małych i średnich firm (studium przypadków) Ogólne

Bardziej szczegółowo

Robert BoBsoN Partyka Praktyka ekonomii otwartości wyzwanie 21 wieku

Robert BoBsoN Partyka Praktyka ekonomii otwartości wyzwanie 21 wieku Robert BoBsoN Partyka Praktyka ekonomii otwartości wyzwanie 21 wieku Porozmawiajmy o języku otwarty 1. «niczym nieograniczony przestrzennie» 2. «bez dachu lub z opuszczonym dachem» 3. «o sklepie, instytucji,

Bardziej szczegółowo

Umowa licencji na korzystanie z oprogramowania Marpnet.pl wersja DEMO przez okres 14 dni 1 Używane w niniejszym dokumencie określenia mają znaczenie,

Umowa licencji na korzystanie z oprogramowania Marpnet.pl wersja DEMO przez okres 14 dni 1 Używane w niniejszym dokumencie określenia mają znaczenie, Umowa licencji na korzystanie z oprogramowania Marpnet.pl wersja DEMO przez okres 14 dni 1 Używane w niniejszym dokumencie określenia mają znaczenie, jak podane w poniższych definicjach: 1.Licencjobiorca

Bardziej szczegółowo

Umowa licencyjna użytkownika koocowego

Umowa licencyjna użytkownika koocowego Umowa licencyjna użytkownika koocowego Proszę uważnie zapoznad się z poniższym tekstem: korzystanie z niniejszego oprogramowania (dalej określanego jako program) oparte jest o umowę licencyjną, której

Bardziej szczegółowo

Projekt architektury systemów informatycznych Uniwersytetu Warszawskiego w oparciu o metodykę TOGAF. Tomasz Turski 26.05.2011

Projekt architektury systemów informatycznych Uniwersytetu Warszawskiego w oparciu o metodykę TOGAF. Tomasz Turski 26.05.2011 Projekt architektury systemów informatycznych Uniwersytetu Warszawskiego w oparciu o metodykę TOGAF Tomasz Turski 26.05.2011 Plan prezentacji Architektura korporacyjna Frameworki Pryncypia Metodyka TOGAF

Bardziej szczegółowo

IBM SPSS Statistics Version 22. Windows - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna)

IBM SPSS Statistics Version 22. Windows - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna) IBM SPSS Statistics Version 22 Windows - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna) Spis treści Instrukcja instalacji.......... 1 Wymagania systemowe........... 1 Instalowanie produktu............ 1

Bardziej szczegółowo

Umowa przenosz ca autorskie prawa maj

Umowa przenosz ca autorskie prawa maj Umowa przenosząca autorskie prawa majątkowe oraz umowa licencyjna (Wzór dotyczy utworów wytworzonych w ramach projektów standardowych, innowacyjnych i ponadnarodowych)* 1 Nr umowy: zawarta w [miejsce zawarcia

Bardziej szczegółowo

IBM SPSS Statistics Wersja 22. Linux - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna)

IBM SPSS Statistics Wersja 22. Linux - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna) IBM SPSS Statistics Wersja 22 Linux - Instrukcja instalacji (licencja wielokrotna) Spis treści Instrukcja instalacji.......... 1 Wymagania systemowe........... 1 Instalowanie produktu............ 1 Praca

Bardziej szczegółowo

Współpraca nauki z przemysłem ICT na przykładzie Wielkopolskiego Centrum Zaawansowanych Technologii Informacyjnych Maciej Stroiński

Współpraca nauki z przemysłem ICT na przykładzie Wielkopolskiego Centrum Zaawansowanych Technologii Informacyjnych Maciej Stroiński Współpraca nauki z przemysłem ICT na przykładzie Wielkopolskiego Centrum Zaawansowanych Technologii Informacyjnych Maciej Stroiński stroins@man.poznan.pl Koncepcja WCZTI Wielkopolskie Centrum Zaawansowanych

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE EDYTA BARACZ Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE Społeczeństwo informacyjne to typ społeczeństwa, którego kształtowanie się ściśle związane

Bardziej szczegółowo

GroupWise 6.5 dla systemu Linux

GroupWise 6.5 dla systemu Linux GroupWise 6.5 dla systemu Linux 29 marca 2004 r. 1.0 Omówienie produktu 2.0 Instrukcje dotyczące instalacji 3.0 Znane problemy 3.1 Problemy administracyjne 3.1.1 Brak obsługi NFS 3.1.2 Niedostępne funkcje

Bardziej szczegółowo

Otwarte standardy podstawą rozwoju przemysłu IT i społeczeństwa informacyjnego w Polsce

Otwarte standardy podstawą rozwoju przemysłu IT i społeczeństwa informacyjnego w Polsce Otwarte standardy podstawą rozwoju przemysłu IT i społeczeństwa informacyjnego w Polsce Krzysztof Kowalczyk krzysztof.kowalczyk@ubikbc.pl Targi Infosystem 2007 11 czerwca 2007 DEFINICJE Otwarty standard

Bardziej szczegółowo

Produkty jednostanowiskowe oraz pakiety dla małych firm.

Produkty jednostanowiskowe oraz pakiety dla małych firm. Obowiązuje od 28 kwietnia 2008 na terytorium Polski. Spis treści Cennik Home+SOHO Produkty jednostanowiskowe oraz pakiety dla małych firm. Informacje dodatkowe SMB+Enterprise xsp Media Product Selector

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. e-match B2S - Zintegrowana platforma kompleksowych usług dla firm startup

ZAPYTANIE OFERTOWE. e-match B2S - Zintegrowana platforma kompleksowych usług dla firm startup Warszawa, 30.11.2012 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Zapraszamy Państwa do udziału w konkursie ofert, którego celem jest wyłonienie dostawcy realizującego usługę stworzenia i wdrożenia systemu opisanego w niniejszym

Bardziej szczegółowo

epuap Opis standardowych elementów epuap

epuap Opis standardowych elementów epuap epuap Opis standardowych elementów epuap Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI...

Bardziej szczegółowo

SANSEC Poland S.A. dla III Konwent Informatyków Warmii i Mazur Bezpieczna administracja w mobilnym świecie

SANSEC Poland S.A. dla III Konwent Informatyków Warmii i Mazur Bezpieczna administracja w mobilnym świecie SANSEC Poland S.A. dla III Konwent Informatyków Warmii i Mazur Bezpieczna administracja w mobilnym świecie Agnieszka Skorupka Key Account Manager Piotr Szewczuk Starszy Konsultant Misja Ludzie Oferta Poprzez

Bardziej szczegółowo

Licencjonowanie System Center 2012 R2

Licencjonowanie System Center 2012 R2 Licencjonowanie Opis produktu Microsoft zapewnia rozwiązania służące do zarządzania zasobami centrów przetwarzania danych, prywatnymi chmurami obliczeniowymi i urządzeniami klienckimi. Zarządzanie prywatną

Bardziej szczegółowo

evolpe Consulting Group 2011 2011-12-03

evolpe Consulting Group 2011 2011-12-03 evolpe Consulting Group 2011 2011-12-03 Rynek oprogramowania evolpe Consulting Group Open Source Commercial Open Source Polecane produkty Korzyści z wdrożenia Podsumowanie Pytania 2 evolpe Consulting Group

Bardziej szczegółowo

Prawa autorskie w obszarze IT. izabela.adamska@cpi.gov.pl

Prawa autorskie w obszarze IT. izabela.adamska@cpi.gov.pl Prawa autorskie w obszarze IT izabela.adamska@cpi.gov.pl Źródła ochrony własności intelektualnej Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. (Dz. U. z 2000r. Nr 80, poz. 904)

Bardziej szczegółowo

UMOWA Nr.../07 (zwana dalej Umowa )

UMOWA Nr.../07 (zwana dalej Umowa ) UMOWA Nr.../07 (zwana dalej Umowa ) zawarta na podstawie art. 4 p. 8 ustawy Prawo zamówień publicznych dnia... r. w Warszawie pomiędzy: Starostwem Powiatu/ Urzędem Miasta/ Urzędem Gminy.. z siedzibą w..,

Bardziej szczegółowo

Licencja programu AdMailer

Licencja programu AdMailer Licencja programu AdMailer UWAGA! Przed zainstalowaniem programu AdMailer należy zapoznać się z treścią niniejszego dokumentu, stanowi on bowiem prawnie wiążącą Umowę, której przedmiotem jest udzielenie

Bardziej szczegółowo

Standardy otwartości publikacji Rekomendacja dla organizacji pozarządowych

Standardy otwartości publikacji Rekomendacja dla organizacji pozarządowych Standardy otwartości publikacji Rekomendacja dla organizacji pozarządowych Otwartość to ważna cecha organizacji sektora społecznego, działających na rzecz wspólnego dobra i rozwiązywania problemów społecznych.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r.

Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r. Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r. Stworzenie platformy internetowej na potrzeby projektu. 1 Wykonanie portalu internetowego na potrzeby e-usługi, obejmującego

Bardziej szczegółowo

e-administracja Uniwersytet Jagielloński Wydział Prawa i Administracji mgr inż.piotr Jarosz

e-administracja Uniwersytet Jagielloński Wydział Prawa i Administracji mgr inż.piotr Jarosz e-administracja Uniwersytet Jagielloński Wydział Prawa i Administracji mgr inż.piotr Jarosz Definicje e-administracji Elektroniczna administracja to wykorzystanie technologii informatycznych i telekomunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

Case Study: Migracja 100 serwerów Warsaw Data Center z platformy wirtualizacji OpenSource na platformę Microsoft Hyper-V

Case Study: Migracja 100 serwerów Warsaw Data Center z platformy wirtualizacji OpenSource na platformę Microsoft Hyper-V Case Study: Migracja 100 serwerów Warsaw Data Center z platformy wirtualizacji OpenSource na platformę Microsoft Hyper-V Warszawa, 6 lutego 2014 www.hypermixer.pl 01 1 2 3 4 Rynkowe wyzwania Poszukiwania

Bardziej szczegółowo

LICENCJA MICROSOFT PRODUCENTA SYSTEMÓW OEM

LICENCJA MICROSOFT PRODUCENTA SYSTEMÓW OEM LICENCJA MICROSOFT PRODUCENTA SYSTEMÓW OEM Zasoby dostępne dla producentów systemów można znaleźć pod adresem oem.microsoft.com/pol/script/home.asp 1. DOZWOLONE ROZPOWSZECHNIANIE ORAZ ZAWARCIE UMOWY LICENCYJNEJ

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego.

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. Warszawa: Usługi serwisu bieżącego oraz dostosowawczego oprogramowania Systemu Obsługi Formularzy Unijnych Numer ogłoszenia: 184932-2007; data zamieszczenia: 05.10.2007 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi

Bardziej szczegółowo