PERSPEKTYWY REGIONALNEGO ZWIĄZKU ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU PSZCZELARZY W TORUNIU. Rozwój programu Młody Pszczelarz

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PERSPEKTYWY REGIONALNEGO ZWIĄZKU ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU PSZCZELARZY W TORUNIU. Rozwój programu Młody Pszczelarz"

Transkrypt

1 PERSPEKTYWY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU REGIONALNEGO ZWIĄZKU PSZCZELARZY W TORUNIU Rozwój programu Młody Pszczelarz Ljuba Ivasivka, Roslava Stoyanova, Wiktoria Kowalińska, Katarzyna Cieśla 7/26/2013

2 ORGANIZATOR PARTNER BIZNESOWY SPONSOR Fundacja Sendzimira PARTNER Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Miasto Toruń Poniższy raport został sporządzony przez uczestników Akademii Letniej Wyzwania Zrównoważonego Rozwoju w Polsce, Toruń 2013, w ramach projektu Zrównoważonego Biznesu. 1

3 Spis treści 1. Wstęp Podstawowe informacje o Regionalnym Związku Pszczelarzy w Toruniu Obecna sytuacja Środowisko przyrodnicze Gospodarka Społeczeństwo Jakość życia Możliwe rozwiązania Program Młody Pszczelarz Krótki opis Analiza metodą kompasu Propozycja zajęć dla dzieci i młodzieży Krótki opis Analiza metodą kompasu Inne propozycje Pasieka modelowa Zaproszenie i zachęcenie do współpracy wolontariuszy Wybrane dobre praktyki z zakresu pszczelarstwa z Polski i zagranicy Turystyka pszczelarska Festiwal miodu Wakacyjne obozy Adopcja pszczół Olej Kujawski Pszczoły w mieście Możliwości finansowania Potencialni partnerzy Lokalne NGOsy: Lokalne firmy/institucje Lokalne szkoły/uniwersytety Podsumowanie

4 1. WSTĘP Poniższy raport powstał, jako część praktycznego projektu biznesowego, realizowanego podczas Akademii Letniej Wyzwania Zrównoważonego Rozwoju w Polsce 2013, organizowanej przez Fundację Sendzimira we współpracy z Miastem Toruń. Celem raportu jest zaproponowanie możliwości zrównoważonego rozwoju Regionalnego Związku Pszczelarzy w Toruniu oraz podniesienie świadomości społecznej na temat znaczenia pszczół w przyrodzie i korzyści, jakich dostarczają człowiekowi. Pszczoły nie tylko produkują miód, ale również świadczą inne usługi, takie jak zapylanie, które ma kluczowe znaczenie dla różnorodności biologicznej oraz produkcji żywności. Pszczoły zapylają do 80 90% wszystkich upraw, co stanowi 1/3 produkcji żywności dla ludzkości. W pierwszej części raportu, przeanalizowaliśmy obecną sytuację Związku oraz pszczelarstwa ogółem za pomocą narzędzia Kompas, które obejmuje cztery obszary środowisko przyrodnicze, gospodarkę, społeczeństwo i jakość życia. W drugiej części raportu opisaliśmy możliwe rozwiązania, dzieląc je na dwie główne kategorie Program Młody Pszczelarz oraz działania aktywizujące dzieci i młodzież. Każdy z pomysłów krótko opisaliśmy oraz przeanalizowaliśmy z perspektywy zrównoważonego rozwoju, odnosząc się do wyników narzędzia Kompas. Następnie zaproponowaliśmy możliwości finansowania projektów oraz możliwe sposoby współpracy z innymi podmiotami. Końcowa część raportu zawiera informacje o dobrych praktykach w sektorze pszczelarstwa, które mogą stanowić inspirację dla Regionalnego Związku Pszczelarzy w Toruniu. 2. PODSTAWOWE INFORMACJE O REGIONALNYM ZWIĄZKU PSZCZELARZY W TORUNIU W rejonie Torunia tradycja pszczelarska jest bardzo długa, bo sięgająca XIII wieku. Pierwszy Związek Pszczelarski w tym rejonie powstał po I Wojnie Światowej. W 1935 podczas Walnego Zjazdu Delegatów Pomorskiego Związku Towarzystw Pszczelniczych, uchwalono nowy statut Związku i zmieniono nazwę na Pomorski Związek Pszczelarzy z siedzibą w Toruniu. Od tamtej pory, Związek aktywnie uczestniczy w zarządzaniu i organizacji różnych imprez i promuje pszczelarstwo jako wartościowe hobby w tym regionie. Obecnie Regionalny Związek Pszczelarzy w Toruniu składa się z 10 okręgów: Toruń, Grudziądz, Jabłonowo Pomorskie, Chełmno, Wąbrzeźno, Łasina, Chełmża, Brodnica, Gołub-Dobrzyń, Górzno o łącznej liczbie 500 członków, którzy łącznie posiadają ponad 1000 rodzin pszczelich. Regionalny Zarząd składa się z 7 osób (w tym Prezesa). Związek organizuje fora, festiwale, dni pszczelarza, konkursy fotograficzne, edukacyjne zajęcia na pasiece dla 3

5 dzieci i młodzieży; członkowie Związku biorą również udział w polskich i międzynarodowych wydarzeniach dotyczących pszczelarstwa. 3. OBECNA SYTUACJA Przeanalizowaliśmy obecną sytuację Związku oraz ogólnie pszczelarstwa, metodą narzędzia Kompas, definiując najważniejsze problemy i wskaźniki w czterech różnych obszarach. Narzędzie Kompas, które zostało wprowadzone przez Alana AtKinsson a, służy do podnoszenia powszechnego zrozumienia zrównoważonego rozwoju, a także do analizy sytuacji zastanej pod kątem możliwości jej zmiany, w tym kierunków przyszłego rozwoju. Podobnie jak w tradycyjnym kompasie, narzędzie składa się z czterech kategorii środowiska przyrodniczego (ekosystemy, bioróżnorodność, zasoby, odpady), gospodarki (sytuacja gospodarcza i otoczenie ekonomiczne), społeczeństwa (kultura, normy i warunki socjalne) oraz jakości życia (szczęście, zdrowie, samopoczucie) Środowisko przyrodnicze Jednym z najważniejszych zagadnień, związanych ze zrównoważonym rozwojem są warunki naturalne. W tym przypadku, głównymi wskaźnikami są: populacja pszczół, różnorodność biologiczna roślin oraz ilość używanych pestycydów i antybiotyków. Nadmierne stosowanie pestycydów i GMO powoduje spadek populacji pszczół Najlepszymi terenami dla pszczelarstwa są obszary wolne od działalności przemysłowej, takie jak, rozległe łąki, w regionie występujące głównie w okolicach Jabłonowa Pomorskiego, Wąbrzeźna, Łasiny. Te obszary charakteryzują się największą koncentracją pasiek oraz największym zagęszczeniem uli na km 2. Niestety, obecna sytuacja w województwie Kujawsko-Pomorskim (podobnie jak w skali globalnej), pokazuje, że wielkość populacji pszczół maleje. Powodów takiego stanu rzeczy jest wiele. Pierwszym z nich jest fakt, że pszczoły są bardzo wrażliwe na różne choroby, mikroorganizmy chorobotwórcze czy grzyby. Po drugie nie ma poprawy znaczącego postępu w dziedzinie leków stosowanych do leczenia pszczół. Procedura wprowadzania nowych leków jest bardzo skomplikowana i mija dużo czasu nim nowoczesny lek dotrze na rynek. Negatywny wpływ na populację pszczół ma również nowoczesne rolnictwo. Sadzenie monokulturowych upraw (rzepak, kukurydza, żyto, pszenica) na rozległych terenach jest dla pszczół poważnym zagrożeniem i czyni je bardziej narażonymi i mniej odpornymi na szkodliwe czynniki zewnętrzne, co powoduje ich wyginięcie lub 4

6 znacznie obniża wydajność ich pracy. Dlatego też niezwykle ważne jest, aby wokół pasieki uprawiać różnorodne rośliny. Negatywny wpływ na pszczoły może mieć również rozprzestrzenianie się upraw i nasion GMO, a także częste stosowanie pestycydów, co niestety w polskim sektorze rolnictwa jest ważnym problemem. Niektóre nawozy sztuczne i pestycydy są szkodliwe dla pszczół, gdyż uszkadzają ich system odpornościowy. Chociaż w 2013 roku nie było oficjalnie zgłoszonych przypadków zatrucia pszczół chemicznymi środkami roślin, odnotowano kilka konfliktów między pszczelarzami, a rolnikami. Spory kończyły się akcjami edukacji skierowanej do rolników, w tym uświadamianiem im jak ważne jest ograniczanie użycia pestycydów w porach, gdy pszczoły latają na polach. W Polsce istnieją pewne ograniczenia dotyczące użycia chemikaliów. Na przykład, stosowanie chemicznych środków ochrony roślin zawierających neonikotynoidy zostało zabronione na okres 3 lat. Powodem tego zakazu był fakt, że naukowo dowiedzione, że substancja ta osłabia pszczoły, co może prowadzić do osłabienia lub śmierci całej rodziny pszczelej. Mimo to, popularny herbicyd Roundap, produkowany przez firmę Monsanto, jest legalnie stosowany w Polsce, choć jego całkowity czas rozkładu w glebie trwa 30 lat, co prowadzi do toksyczności pastwisk pszczelich, a później również miodów. W województwie Kujawsko-Pomorskim zagęszczenie uli (jedna rodzina pszczela w jednym ulu), wynosi 2,5 ula/km 2. Celem Regionalnego Związku Pszczelarzy w Toruniu jest osiągnięcie zagęszczenia równego 3 ule/km 2 w niedalekiej przyszłości. Ten plan jest utrudniony przez kwestie zdrowia pszczół w tym roku po wyjątkowo długiej zimie, odnotowano śmierć ok. 20% populacji pszczół Gospodarka Głównym problemem z ekonomicznego punktu widzenia jest pozyskanie funduszy, zarówno na organizację warsztatów edukacyjnych, jak i na kursu dla osób, które chciałyby założyć pasiekę i prowadzić swój własny biznes. Wskaźnikami, których użyliśmy są fundusze UE, cena sprzętu pasiecznego oraz ceny miodu. Komisja Europejska oferuje wsparcie na: pomoc techniczną dla pszczelarzy, analizę miodu, badania stosowane oraz zasiedlanie uli. Refunduje się 50% kosztów różnych programów pszczelarskich, a pozostałe 50% jest pokrywane przez państwo członkowskie. Program na lata obejmuje stopniowy wzrost finansowania, Polska otrzyma w latach zł rocznie 1. Oprócz wiedzy i doświadczenia, do rozpoczęcia pszczelarskiej działalności gospodarczej potrzebne są również inwestycje. Mała pasieka, do 10 rodzin pszczelich, może kosztować do 12 tys. zł. Drogi jest również sprzęt do pobierania miodu, a opieka nad pszczołami wymaga dodatkowych kosztów na zakup leków, dezynfekcji, 1 European Commission, 2013, Green light for beekeeping programmes. 5

7 czy pokarmu dla pszczół. Ponieważ w pierwszym roku, nie pobiera się miodu, zwrot inwestycji jest stosunkowo długi i może trwać nawet więcej niż 3 lata. Cena miodu zależy od wyboru pszczelarza można sprzedawać miód do hurtowni lub bezpośrednio klientowi. Jeśli pszczelarz zdecyduje się sprzedać miód do hurtowni, otrzymuje pieniądze po trzech miesiącach, a cena 10 zł/kg jest zbyt niska, żeby zapewnić samofinansowanie się pasieki. Sprzedając miód bezpośrednio do klientów, pszczelarze mogą uzyskać wyższą cenę ok. 40 zł/kg. W tym celu, muszą jednak uzyskać licencję od Inspekcji weterynaryjnej, co jest skomplikowane, ponieważ stawia np. wymaganie posiadania odrębnego pomieszczenia do przetwarzania miodu z wentylacją, bieżącą wodą itp. Sprzedaż bezpośrednia obejmuje również dodatkowe koszty, związane z marketingiem produktu. Kolejną grupą czynników są wymierne zyski płynące z pracy pszczół. Według oddziału pszczelnictwa w Puławach, roczne zyski z zapylania przez pszczoły pól rzepaku, szacuje się na mln zł, a dla upraw sadowniczych zyski przewyższają kwotę 3 mld zł rocznie 2. Około jedna trzecia plonów w rolnictwie jest zapylana przez owady. Jednocześnie straty dla gospodarki w Polsce, ze względu na niedobór pszczół szacuje się na 2,5 3 mld rocznie Społeczeństwo Analizując warunki społeczne w odniesieniu do pszczelarstwa, użyłyśmy wskaźników takich jak średnia wieku pszczelarzy; równowaga pomiędzy amatorami, a profesjonalnymi pszczelarzami; a także konsumpcję miodu. Ule na terenie miasta (np. w Toruniu) spotykają się z różnym odbiorem. Z jednej strony, istnieje grupa mieszkańców, którzy są świadomi korzyści Drogi sprzęt i powolny zwrot płynących od pszczół, z drugiej strony pszczoły w inwestycji może być przeszkodą przestrzeni miejskiej, budzą obawy zwykłych dla młodych pszczelarzy ludzi, a nawet strach przed użądleniem. Duże pasieki mogą być silnie krytykowane przez sąsiadów, rodziny z dziećmi i osoby uczulone na jad pszczeli. Ważną kwestią do podkreślenia w kontekście społeczeństwa, jest specyficzna struktura wiekowa pszczelarzy w Związku. Według zebranych danych, średnia wieku pszczelarzy w Związku wynosi ok. 70 lat (co przewyższa średnią wieku pszczelarzy w całym kraju, która wynosi 57 lat). Rozkład wieku waha się od 24 do 90 lat. Ten problem ma zasięg ogólnopolski Departament Rynków Rolnych, Ministerstwa 2 Semkiw P., Ochał J. [2010]: Sektor pszczelarski w Polsce aktualne dane (cz. I). Pszczelarstwo nr 5, ss Semkiw P., Ochał J. [2010]: Sektor pszczelarski w Polsce aktualne dane (cz. I). Pszczelarstwo nr 5, ss

8 Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w swoich opracowaniach wyraźnie alarmuje, że niewielki procent młodych ludzi zaangażowanych w pszczelarstwo to poważne wyzwania dla całego sektora. Równie istotnym problemem wydaje się być duże rozproszenie uli i dominacja pszczelarzy amatorów (posiadający mniej niż 80 rodzin pszczelich), a także przeważająca liczba mężczyzn (tylko 24 kobiety wśród 500 członków Związku). Niestety jest to zgodne z ogólną tendencją w Polsce. 3 Kolejną kwestią jest ilość spożywanego miodu i profil przeciętnego klienta. Według Prezesa Związku, największa ilość miodu sprzedawana jest osobom starszym, którzy mają ograniczone możliwości finansowe, więc wysoka cena miodu to dla nich poważna przeszkoda. Mimo, że Polska jest jednym z liderów w produkcji miodu w Europie, ilość spożywanego miodu na osobę w naszym kraju wynosi zaledwie 0,62 kg/os. i jest niższa niż w innych krajach Europy (np. Grecja 3,5 kg/os., Austria 2,5 kg/os., Niemcy 2 kg/os.). Opisane kwestie mogą okazać się kluczowe i powinny być brane pod uwagę w trakcie przygotowywania i wdrażania nowych programów, skierowanych zarówno do członków Związku jak i innych zainteresowanych stron Jakość życia Regionalny Związek Pszczelarzy w Toruniu, stara się zachęcać ludzi do pszczelarstwa na wiele sposobów. Dlatego działania promocyjne są skierowane do różnych grup ludzi, szczególnie do dzieci i do doświadczonych pszczelarzy. Aby zachęcić dzieci, a także pokazać im znaczenie pszczół w przyrodzie, Związek organizuje konkursy Związek organizuje warsztaty i festiwale pszczelarskie plastyczne i fotograficzne. Wspólnie z Powiatową i Miejską Biblioteką Publiczną oraz lokalnym gimnazjum, organizowany jest Wojewódzki Festiwal Konkursów o Pszczołach, podczas którego uczniowie mogą sprawdzić swoją wiedzę o pszczołach, a także zaprezentować swoje zdolności artystyczne. Dla doświadczonych pszczelarzy, Regionalny Związek Pszczelarzy w Toruniu organizuje dużą imprezę poświęconą pszczelarstwu Forum Pszczelarzy w Przysieku. Współpracując z Kujawsko-Pomorskim Ośrodkiem Doradztwa Rolniczego, przeprowadza cykl wykładów i organizuje targi sprzętu pszczelarskiego. Wydarzenie cieszy się dużo popularnością wśród pszczelarzy w ostatniej edycji udział wzięło 1200 osób. 3 Biuletyn Informacyjny (nr 7 8/2008) wydany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; pod redakcją Małgorzaty Książyk. 7

9 W sezonie zimowym, Związek organizuje cykl 6-cio dniowych szkoleń Pszczoła, a środowisko, prowadzonych w kołach terenowych województwa. W tym roku udział wzięło 620 osób. W szkoleniu Prowadzenie pasiek metodami ekologicznymi udział wzięło 50 uczestników. We wrześniu tego roku, członkowie Związku zamierzają wziąć udział w wycieczce do Kijowa, gdzie odbędzie się największy, międzynarodowy kongres pszczelarski Apimondia. Regionalny Związek Pszczelarzy w Toruniu promuje swoją działalność za pośrednictwem strony internetowej, którą odwiedza średnio 161 osób dziennie. Pszczelarstwo ma pozytywny wpływ na jakość życia. Pracując z pszczołami, pszczelarze spędzają dużo czasu na świeżym powietrzu i są silnie związani z naturą. Kolejną zaletą jest aromaterapia dostarczana przez pszczoły: wdychanie powietrza z ula (wosk, kwiaty, miód) ma pozytywny wpływ na osoby z alergiami i problemami oddechowymi. Pszczelarstwo jako hobby, zwiększa zadowolenie z życia. 4. MOŻLIWE ROZWIĄZANIA W tej części raportu, prezentujemy opracowane przez nas dwa możliwe rozwiązania Program Młody Pszczelarz, skierowany do osób dorosłych, które chciałyby założyć własną pasiekę oraz działania aktywizujące dzieci i młodzież, aby zainteresować je tematyką pszczelarską. Prezentujemy również pomysły, które wesprą oba te projekty stworzenie pasieki edukacyjnej oraz zachęcenie wolontariuszy Program Młody Pszczelarz Krótki opis Program będzie skierowany do następujących grup docelowych: letnich osób, którzy przechodzą na wcześniejszą emeryturę i chciałyby założyć własną pasiekę, jako hobby lub dodatkowe źródło dochodów; studentów kończących uczelnie wyższe, którzy chcą rozpocząć własną działalność gospodarczą (dotarcie do tej grupy docelowej można wspierać poprzez kontakt z organizacjami studenckimi, klubami ekologicznymi, biurami karier); osoby bezrobotne, którzy chcą rozpocząć własną działalność gospodarczą w pszczelarstwie (współpraca z regionalnymi ośrodkami pomocy osobom bezrobotnym). Mechanizm działania opiera się na programie edukacyjnym dla początkujących pszczelarzy, który obejmie 20 chętnych do pracy w tym zawodzie osób. Szkolenie będzie składało się z 6-cio miesięcznej części teoretycznej (wykłady) oraz rocznej części praktycznej (praca z pszczołami na pasiece) spotkania będą odbywać się w systemie weekendowym. Uczestnicy otrzymają również materiały edukacyjne oraz dostęp do internetowego forum, gdzie będą mogli omówić istotne kwestie i zadawać pytania opiekunom. Po zakończonym kursie, uczestnicy mogą otrzymać wsparcie w 8

10 stworzeniu własnej pasieki w formie konsultacji na temat pozyskiwania środków finansowych lub możliwości przejęcia opuszczonej pasieki. Uczestnicy, którzy założą własne pasieki po zakończonym kursie, będą w ciągu pierwszego roku swojej pracy w stałym kontakcie z doświadczonym pszczelarzem, który zapewni ogólne wsparcie i wskazówki, a także będzie regularnie odwiedzał pasiekę podopiecznego. Program dla uczestników będzie bezpłatny Analiza metodą Kompasu Środowisko przyrodnicze: Program zachęci większą liczbę osób do pszczelarstwa, co doprowadzi do zwiększenia populacji pszczół w tej części Polski. W tym przypadku, będzie to pozytywnie wpływać na jedną z głównych usług ekosystemów: zapylanie. Część osób, które ukończą kurs, przejmą opiekę nad opuszczonymi ulami, co zapobiegnie rozprzestrzenianiu się chorób do innych pasiek i będzie miało pozytywny wpływ na zdrowie pszczół w rejonie. Ponieważ pszczelarstwo wymaga poprawy jakości terenu wokół pasieki, rosnąca liczba pszczelarzy będzie miała pozytywny wpływ na różnorodność biologiczną. Gospodarka: stabilność finansowa programu, będzie w dużym stopniu zależała od zdolności Związku do pozyskania środków finansowych na niego. W celu zmniejszenia tego uzależnienia, Związek może przemyśleć opcję podziału kosztów 80% można pokrywać ze środków własnych, a 20% pokrywanych byłoby przez uczestników. Program może mieć pozytywny wpływ na gospodarkę rejonu, ponieważ pozwoli młodym absolwentom i osobom bezrobotnym na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej. Społeczeństwo: Program będzie zachęcał młodych ludzi do pszczelarstwa i pozwoli także doświadczonym pszczelarzom przekazać swoją wiedzę następnej generacji. Osoby, które ukończą kurs dla początkujących, będą zaproszone do wstąpienia do Regionalnego Związku Pszczelarzy, co znacznie poprawi strukturę wiekową w Związku. Jakość życia: program może przyczynić się do redukcji bezrobocia, a także będzie okazją dla młodych absolwentów do rozpoczęcia własnej działalności gospodarczej. Co więcej, młodzi ludzie korzystają z różnych narzędzi komunikacyjnych i mogą skuteczniej dotrzeć do różnych grup społeczeństwa. Zatem zwiększenie zainteresowania pszczelarstwem młodych ludzi, będzie skutkowało wzrostem świadomości społecznej na temat znaczenia pszczół Propozycja zajęć dla dzieci i młodzieży Krótki opis Zwiedzanie modelowej pasieki dla uczniów 9

11 Powyższa propozycja umożliwi dzieciom ze szkół podstawowych oraz starszej młodzieży wizytę u pszczelarza i obejrzenie modelowej pasieki, a dodatkowo zwiększy ich wiedzę z zakresu życia pszczół i pszczelarstwa, a także ich znaczenia dla ekosystemów w procesie zapylania roślin czy wytwarzania produktów spożywczych. Co więcej, wizyty te będą urozmaicone praktycznymi warsztatami z zakresu obserwacji życia pszczół czy wyrobu świec z pszczelego wosku. Proponowane warsztaty i wykłady mogłyby być prowadzone w ramach praktyk przez studentów uczelni rolniczych i członków ekologicznych klubów zainteresowanych pszczołami. Ciekawym pomysłem, mogłoby też być zaangażowanie zagranicznych wolontariuszy, np. w ramach programu Wolontariatu Europejskiego, co umożliwiłoby uczniom dodatkowo naukę języków obcych. Letni obóz pszczelarski Nasza propozycja uwzględnia dwie opcje obozów dla dwóch różnych grup wiekowych pierwsza skierowana jest do dzieci ze szkół podstawowych, grupą docelową drugiej jest młodzież do 21 roku życia. Dzieci najlepiej uczą się przez doświadczenie Propozycja obozu dla dzieci zawiera gry edukacyjne, edukację nastawioną na naturę (np. metody rozpoznawania roślin, drzew, ich wartości dla pszczół, znaczenia pszczół w życiu człowieka), zajęcia artystyczne (jak malowanie, warsztaty rękodzielnicze wyrób świeczek z wosku pszczelego itp.) oraz utworzenie ścieżek edukacyjnych w lesie. Obóz dla młodzieży to propozycja zapoznania z bardziej szczegółową wiedzą na temat życia pszczół i opieki nad pasieką oraz możliwością przetestowania swojej wiedzy w praktyce pod okiem doświadczonych pszczelarzy. Dodatkowo obie powyższe propozycje, oprócz zajęć skupionych na pszczelarstwie i pszczołach, mogłyby dostarczać wiedzy o lokalnych tradycjach i zwyczajach (jak nauka tańca i piosenek ludowych czy tradycyjnych przepisów kulinarnych), proponować warsztaty rzemieślnicze (ceramika, rzeźba, wyrób świeczek itp.), jazdę konną, wspinaczkę czy inne sporty. Udział w obozach byłby w większości odpłatny. Bezpłatna możliwość uczestnictwa mogłaby być nagrodą dla zwycięzców konkursu na temat pszczół, organizowanego przez Związek Pszczelarzy przed obozem. Adopcja ula Adopcja jest propozycją dla szkół ponadpodstawowych czy młodzieżowych klubów ekologicznych, umożliwiającą regularne wizyty np. w modelowej pasiece oraz pomoc przy opiece nad wybranym ulem pod okiem doświadczonego pszczelarza. Dzięki temu uczniowie nie tylko zdobędą wiedzę praktyczną, ale i doświadczenie niezbędne przy zakładaniu własnej pasieki w przyszłości. Ciekawą propozycją jest również prowadzenie bloga z opisem wykonywanych w pasiecie zabiegów pielęgnacyjnych i 10

12 wiadomościami z życia pszczół, co mogłoby przyczynić się do zwiększenia świadomości społecznej w zakresie znaczenia pszczół Analiza metodą Kompasu Środowisko przyrodnicze: zaproponowane aktywności nie mają bezpośredniego wpływu na środowisko naturalne, jednakże przyczynią się do wzrostu ogólnej wiedzy na jego temat wśród dzieci i młodzieży. Dodatkowo niektóre z aktywności zaproponowanych w ramach obozów letnich jak np. tworzenie ogrodów z roślinami miododajnymi dla pszczół, mogą przyczynić się do zwiększenia bioróżnorodności. Gospodarka: zorganizowanie powyższych aktywności nie wymaga dużego nakładu finansowego, a jedynym wydatkiem będzie ewentualne wynagrodzenie dla wykładowców, osób prowadzących warsztaty oraz opiekunów grup dzieci i młodzieży. W celu pokrycia wspomnianych wydatków w zakresie edukacji, możliwe jest znalezienia dodatkowego źródła finansowania w postaci projektów i konkursów grantowych. Społeczeństwo: działania te zwiększą świadomość dzieci i młodzieży w zakresie znaczenia pszczół w naszym życiu, pomoże im to również pokonać ewentualny strach przed tymi pożytecznymi owadami oraz przyczyni się do ogólnego wzrostu akceptacji pszczół przez społeczeństwo. Program pomoże zrozumieć walory zdrowotne miodu, przez co może wpłynąć na wzrost spożycia miodu wśród młodych ludzi. Dobrostan i wpływ na ogólną jakość życia: zaproponowane aktywności zachęcą dodatkowo dzieci do spędzania większej ilości czasu na świeżym powietrzu, co wzmocni ich kontakt z naturą, pozytywnie wpłynie na ich stan zdrowia i ogólne samopoczucie. Pomimo, że propozycja ta nie przyczyni się natychmiastowo do pozyskania nowych członków dla Związku Pszczelarzy, to jednak daje nadzieję, że zapoczątkowane w dzieciństwie czy wieku młodzieńczym hobby będzie w przyszłości kontynuowane i przełoży się na prowadzenie własnej pasieki, co zapewni ciągłość tradycji pszczelarskiej regionu Inne propozycje Pasieka modelowa Stworzenie modelowej pasieki dałoby następujące możliwości jej wykorzystania jako miejsca: edukacji dla ludzi, którzy chcieliby zacząć hodowlę w swojej własnej pasiece (uczestnicy programu Młody Pszczelarz), 11

13 realizacji programów stażowych przez studentów zainteresowanych pszczelarstwem podczas wizyt edukacyjnych dla uczniów, turystyki pszczelarskiej. Możliwości finansowania modelowej pasieki: Środki Unii Europejskiej do pokrycia początkowych wydatków niezbędnych do wybudowania modelowej pasieki. Niewielkie dotacje oraz opieka nad ulami w zamian za miód, uzyskiwane z program adopcji uli przez szkoły, organizacje oraz przedsiębiorstwa. Udostępnienie pasieki do zwiedzania przez turystów, którzy chcieliby dowiedzieć się nieco więcej o pszczołach. Wytworzenie marki i legalna sprzedaż miodu oraz innych produktów pszczelich pozyskiwanych z modelowej pasieki Zaproszenie i zachęcenie do współpracy wolontariuszy Związek pszczelarski może ponadto rozważyć możliwości zachęcenia studentów kierunków przyrodniczych (i nie tylko) do aktywnego wolontariatu w ich strukturach. Przykładowo studenci kierunków informatycznych w ramach programu uniwersyteckiego mogliby wspomóc funkcjonowanie i rozwinąć istniejącą stronę internetową. Studenci pedagogiki czy biologii mogliby być pomocni w przygotowywaniu i przeprowadzeniu działań edukacyjnych, gier i zabaw o tematyce związanej z pszczołami i pszczelarstwem wśród dzieci (takie doświadczenie jest często od nich wymagane w ramach obowiązkowych praktyk na studiach). W zamian studenci będą mogli zdobyć doświadczenie w swoich dziedzinach nauki, a jako podziękowanie otrzymać upominki wprost z pasieki. Promocja wolontariatu i pozyskiwanie wolontariuszy mogłyby się odbywać za pośrednictwem strony internetowej oraz promocji bezpośredniej w trakcie festiwali poświęconych pszczelarstwie oraz podczas innych regionalnych wydarzeń. 12

14 5. WYBRANE DOBRE PRAKTYKI Z ZAKRESU PSZCZELARSTWA Z POLSKI I ZAGRANICY 5.1. Turystyka pszczelarska Jedna z hiszpańskich wiosek Gargantilla del Lozoya postawiła sobie za cel przyciągnięcie turystów zainteresowanych pszczelarstwem. Utworzone zostały specjalne trasy wycieczkowe na łonie natury 4 z tablicami dostarczającymi informacji o życiu i zwyczajach pszczół oraz ich znaczeniu dla człowieka. Dodatkowo turyści mogą przyjrzeć się budowie tradycyjnych i bardziej nowoczesnych uli oraz oczywiście spróbować miodu i innych produktów powstałych na bazie pszczelich wyrobów. Turystyka pszczelarska prężnie rozwija się również w Słowenii, gdzie podróżujący mają do wyboru różne ścieżki tematyczne nawiązujące do pszczelarstwa Festiwal miodu Międzynarodowy Festiwal Pszczelarski 6 to coroczna uroczystość odbywająca się w Kolorado (USA) już od pięciu lat. W ramach festiwalu organizowane są wykłady, zawody dla dzieci, uliczne sprzedaże miodów i innych wyrobów pszczelich, a także mają miejsce warsztaty tematycznie związane z pszczołami. Wszystko po to, by uświadomić społeczeństwu jak wiele zyskuje dzięki pszczołom i jak ważne są one zarówno dla ludzi jak i środowiska Wakacyjne obozy W 2006 Fundacja Przyjaciele Natury zorganizowała wakacyjny obóz zlokalizowany na terenie Parku Narodowego znajdującego się niedaleko Ruse w Bułgarii 7. Zaproponowane w ramach obozu zajęcia obejmowały m.in multimedialne prezentacje lokalnej fauny i flory, spacery edukacyjne po terenie Parku Narodowego, zawody w bieganiu, konkursy sprawdzające znajomość ziół, konkursy malowania i rysowania oraz praktyczne warsztaty związane z tematyką pszczół Adopcja pszczół Interaktywna prezentacja edukacyjna o przyrodzie Ta inicjatywa została już przetestowana i zyskała dużą popularność w Szwecji. Pozwala ona na adopcje pszczół wszystkim pasjonatom, którzy nie mogą posiadać własnej pasieki. System opiera się na wspomaganiu wybranej pasieki niewielkimi

15 datkami finansowymi w zamian za słoiki miodu otrzymywane wraz z końcem lata 8. W ten sposób praktycznie każdy może przyczynić się do promocji usług ekosystemu zapewnianych przez pszczoły (zapylanie), wspomóc produkcję wytworów pszczelich oraz edukację na ich temat. Program umożliwia też internetowe śledzenie losów adoptowanej przez siebie pasieki, a także osobiste jej odwiedzanie. Dodatkowo autorzy programu organizują seminaria na temat pszczół i pszczelarstwa Olej Kujawski Kolejnym przykładem jest firma ZT Kruszwica S.A. produkująca olej rzepakowy, a dodatkowo wspierająca akcje społeczne mające na celu polepszenie sytuacji pszczół w Polsce. Firma w ramach projektu organizuje rodzinne pikniki z wieloma atrakcjami jak sadzenie nektarodajnych roślin na terenie całej Polski. Dodatkowo, przy współpracy z Białowieskim Parkiem Narodowym, sfinansowała skonstruowanie tradycyjnego naturalnego ula, który następnie został zasiedlony pszczołami, a także budowę ścieżki edukacyjnej, publikację książki poświęconej tematyce pszczół oraz opracowanie systemu inwentaryzacji pszczół. Równocześnie firma współpracuje z wieloma ekspertami i badaczami specjalizującymi się w pszczelarstwie czy ogrodnictwie, a także różnymi towarzystwami i stowarzyszeniami pszczelarskimi. Od 2011 roku, wiele osób systematycznie zwiększa swoją wiedzę z zakresu potrzeby ochrony pszczół dzięki kampanii edukacyjnej Z Kujawskim Pomagamy Pszczołom Pszczoły w mieście Kolejnym przykładem dobrych praktyk pszczelarskich może być szwedzka firma Bee Urban 10, zajmująca się problemem pszczół i ochroną bioróżnorodności w mieście. Wspiera firmy, które są zainteresowane podobnymi sprawami, poprzez umożliwienie im zainstalowanie pasieki na dachach budynków firmowych lub posiadłości sponsora. Bee Urban oferuje opiekę nad pasieką oraz odbiór miodu. Oferowana adopcja jednej pszczoły kosztuje ok. 1 zł. Adopcja 500 pszczół umożliwia podjęcie decyzji o lokalizacji pasieki na terenie miasta. Dodatkową opcją jest wykorzystanie przez firmę specjalnych pakietów prezentowych oczywiście w postaci pszczół. W Polsce istnieje obecnie jeden budynek mieszczący na swym dachu hodowlę pszczół jest nim hotel Hyatt w Warszawie. W tym przypadku hotel nie zarabia na adopcji pasieki, ale na wykorzystaniu produktów pszczelich w ofercie swojego hotelu (np. serwowanie firmowego miodu "Złote Łazienki" w hotelowej restauracji)

16 6. MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA Mimo, że pozyskiwanie dofinansowań z Unii Europejskiej stało się w Polsce ostatnio dość popularne, to jednak wciąż wykorzystywana jest jedynie niewielka część funduszy przeznaczonych na działalność pszczelarską, co może prowadzić do stagnacji sektora pszczelarskiego w Polsce. Poniżej przedstawiamy kilka możliwości, które mogą się okazać pomocne: Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oferuje początkującym pszczelarzom refundację za zakup niezbędnego oprzyrządowania, leków dla pszczół oraz samych pszczół; to źródło dofinansowania może z powodzeniem wesprzeć zaproponowany przez nas w rozdziale 4.1 program "Młody Pszczelarz"; Regionalny Program Operacyjny miasta Bydgoszcz program wspiera ochronę i promocję aktywności związanych z ochroną dóbr natury; Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej realizuje konkurs grantowy na projekt ochrony bioróżnorodności i ekosystemów; Fundacja Nasza Ziemia organizuje coroczne akcje mające na celu zwrócenie uwagi na problem ochrony środowiska i konieczności wspólnego dbania o nie; to dobra opcja dofinansowania działań skierowanych do dzieci (patrz rozdział 4.2); GAZ System to Polska firma dostarczająca gaz ziemny, a dodatkowo angażująca się w projekty na rzecz ochrony środowiska. W ramach swojej działalności organizują konkurs na realizację projektów ekologicznych; Bank Ochrony Środowiska oferuje specjalne pakiety promocyjne dla NGO, a dodatkowo wspiera działania na rzecz promocji zrównoważonego rozwoju, ekologii i ochrony środowiska; Lokalna Grupa Działania zrzeszająca przedstawicieli lokalnych organizacji oraz mieszkańców danego obszaru, przyznaje dofinansowania dla organizacji w ramach małych konkursów grantowych; Program Grundvig program promujący uczenie się przez całe życie, dzielenie się wiedzą oraz wymianę doświadczeń i dobrych praktyk w różnych dziedzinach wiedzy; TeleFood ma w swej ofercie specjalne dofinansowanie przyznawane przez jednostkę Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. wyżywienia i rolnictwa. Promuje technologie i dobre praktyki wśród małych producentów rolnych, 15

17 proponuje specjalny program wspierania inicjatyw oddolnych umożliwiający ubieganie się o dofinansowanie (również dla sektora pszczelarskiego) na działania proekologiczne jak również zakup niezbędnego sprzętu. Wartość dofinansowania wynosi do 10 tys. dolarów. Melvita francuska firma produkująca organiczne kosmetyki w tym produkty na bazie miodu oferuje dofinansowania do projektów ochrony pszczół. 7. POTENCIALNI PARTNERZY 7.1. Lokalne NGOsy: Tilia Toruńskie Towarzystwo Ekologów organizujące programy ekologiczne. W swej ofercie ma działania i zawody dla dzieci i młodzieży oraz warsztaty dla nauczycieli uświadamiające wartość natury i zrównoważonego rozwoju. Obecnie głównym miejscem realizacji ich projektów jest obszar Torunia znany jako "Barbaka". Towarzystwo jest otwarte i gotowe na współpracę z innymi partnerami. Polski Klub Ekologiczny ogólnopolskie stowarzyszenie zajmujące się edukacją ekologiczną, organizowaniem wykładów i warsztatów, a także przeprowadzaniem kampanii promujących ochronę środowiska Lokalne firmy/institucje Bielenda polska firma specjalizująca się w produkcji naturalnych kosmetyków również z zastosowaniem wosku pszczelego (seria przeznaczona do pielęgnacji skóry), nawiązanie partnerstwa z firmą tego typu mogłoby zaowocować współpracą i wykorzystaniem w procesie produkcji miodu pochodzącego od lokalnych pszczelarzy; Ulica Poziomkowa inicjatywa (tzw. kooperatywa spożywcza) dzięki której można zamówić świeże produkty bezpośrednio od rolników czy lokalnych producentów; prowadzony przez Ulicę Poziomkową blog mógłby służyć również jako miejsce sprzedaży miodu oraz innych wyrobów pszczelich; FC Kopernik S.A. znana w całej Polsce firma cukiernicza produkująca tradycyjne toruńskie pierniki. Jako, że w swoich przepisach wykorzystują miód mogliby być zainteresowani limitowaną edycję pierników wypiekanych na bazie miodu pochodzącego z lokalnych pasiek. 16

18 ZT Kruszwica S.A. firma produkująca oleje, doświadczona w organizacji akcji na rzecz ochrony pszczół w Polsce; współpraca mogłaby opierać się na wsparciu członków Związku w organizacji warsztatów i zawodów dla dzieci; Urząd Marszałkowski może spełniać ważną funkcję pośredniczącą w poszukiwaniu firm zainteresowanych zainwestowaniem w pszczelarstwo; Lokalne centra SPA mogłyby proponować w swej ofercie zabiegi pielęgnacyjne w oparciu o wykorzystanie wosku pszczelego z lokalnych pasiek; Lokalne agencje turystyczne również potencjalni partnerzy dla Regionalnego Związku Pszczelarzy, ponieważ mogą promować turystykę pszczelarską i uwzględniać ją w swojej ofercie; Lokalne kawiarnie i cukiernie, które mogłyby serwować miód pitny, a także koktajle czy herbaty z dodatkiem lokalnego miodu Regionalne szkoły/uniwersytety Technikum w Gronowie (specjalność: rolnictwo) przez umożliwienie studentom odbywania praktyk przy pasiekach mogłoby wesprzeć działalność edukacyjną Związku Pszczelarzy; Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu tu szczególnie zainteresowany współpracą mógłby być wydział biologii i ochrony środowiska; Uniwersytet Trzeciego Wieku w Toruniu uczestniczy w programie "Wolontariusze w Akcji", stąd mógłby zachęcać i promować wolontariat przy pasiekach. 8. PODSUMOWANIE Powyższy raport został stworzony w oparciu o dokonaną przez nas analizę aktualnej sytuacji Regionalnego Związku Pszczelarzy w Toruniu oraz całego sektora pszczelarskiego w Polsce. W tym celu wykorzystałyśmy narzędzie Kompasu, które równocześnie naprowadziło nas na zaproponowane pomysły i rozwiązania, mogące przyczynić się do dalszego zrównoważonego rozwoju Związku. Analiza stanu obecnego wskazuje szereg istotnych kwestii wymagających uwagi w pierwszej kolejności. W kontekście środowiska naturalnego największym problemem wydaje 17

19 się być dramatycznie zmniejszająca się populacja pszczół, spowodowana nadmiernym stosowaniem środków chemicznych, hodowlą upraw zmodyfikowanych genetycznie oraz stosowaniem upraw monokulturowych. Utrudnieniem sektora pszczelarskiego z perspektywy ekonomicznej są wysokie koszty utrzymania uli oraz drogi sprzęt, przy stosunkowo niskiej cenie miodu oraz utrudnieniach przy zdobyciu licencji na jego sprzedaż. Analiza sfery społecznej, jako najbardziej istotną kwestię, ujawniła wysoką średnią wieku pszczelarzy oraz niską konsumpcję miodu, szczególnie wśród młodych ludzi. Ostatnią analizowaną przez nas płaszczyzną w kontekście pszczelarstwa był dobrostan i jakość życia, gdzie odnalazłyśmy wiele aspektów pozytywnego wpływu pszczelarstwa na osiąganie życiowej satysfakcji, zyskanie pasjonującego hobby, które może być rozwijane w przyszłości. W odpowiedzi na zdiagnozowane obszary zaproponowałyśmy zestaw rozwiązań. Przede wszystkim, skupiłyśmy się na zebraniu sposobów odmłodzenia struktury wiekowej w Związku poprzez zaproponowanie programu "Młody Pszczelarz" skierowanego do osób, które chciałyby założyć swoją własną pasiekę hobbystyczną lub profesjonalną. Program uwzględnia szereg wykładów, praktyczne warsztaty oraz stałe wsparcie ze strony doświadczonych pszczelarzy. Drugą propozycją są działania skierowane do dzieci i młodzieży, jak wizyty w modelowej pasiece edukacyjnej, letnie obozy pszczelarskie, czy projekt "Adopcji ula". Ten ostatni element ma na celu podniesienie świadomości i zainteresowania pszczołami wśród młodszych ludzi, co mogłaby zapewnić ciągłość tradycji pszczelarskich regionu. Zasugerowana przez nas modelowa pasieka mogłaby spełniać wiele funkcji, takich jak: edukacja dzieci, miejsce praktyk dla początkujących pszczelarzy, atrakcja turystyczna. Aby wesprzeć wprowadzenie powyższych propozycji w życie, zaproponowałyśmy wykorzystanie różnych form wolontariatu oraz szereg programów, a także potencjalnych partnerów mogących wspomóc Regionalny Związek Pszczelarski w realizacji nowych działań. Mamy nadzieję, że przedstawiony przez nas program wesprze zrównoważony rozwój Regionalnego Związku Pszczelarzy, przyciągnie nowych członków oraz przyczyni się do zwiększenia świadomości społecznej w zakresie ważnej roli, jaką pełnią pszczoły dla środowiska naturalnego i człowieka. 18

POSTĘPOWANIE PRZY ZAKŁADANIU PASIEKI EKOLOGICZNEJ

POSTĘPOWANIE PRZY ZAKŁADANIU PASIEKI EKOLOGICZNEJ INSTRUKCJA POSTĘPOWANIE PRZY ZAKŁADANIU PASIEKI EKOLOGICZNEJ Piotr Skubida, Piotr Semkiw, Krzysztof Jeziorski, Andrzej Pioś Zakład Pszczelnictwa Instytutu Ogrodnictwa w Puławach, Pracownia Technologii

Bardziej szczegółowo

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Zarys projektu Celem projektu, którego pierwszy, opisywany tu etap planujemy zrealizować w okresie od stycznia do sierpnia 2006, jest przygotowanie

Bardziej szczegółowo

kampania na rzecz ochrony środowiska życia pszczół i innych owadów zapylających

kampania na rzecz ochrony środowiska życia pszczół i innych owadów zapylających PSZCZOŁY PROSZĄ O POMOC kampania na rzecz ochrony środowiska życia pszczół i innych owadów zapylających Konferencja Ochrona owadów zapylających warunkiem zachowania ekosystemów i produkcji żywności Opole

Bardziej szczegółowo

Rozwój branży pszczelarskiej w Polsce oraz związanych z nią usług, jako droga two-rzenia nowych miejsc pracy i rozwoju obszarów wiejskich

Rozwój branży pszczelarskiej w Polsce oraz związanych z nią usług, jako droga two-rzenia nowych miejsc pracy i rozwoju obszarów wiejskich Rozwój branży pszczelarskiej w Polsce oraz związanych z nią usług, jako droga two-rzenia nowych miejsc pracy i rozwoju obszarów wiejskich Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Stowarzyszenie Edukacja dla

Bardziej szczegółowo

ENGLISH SUMMER CAMP 2015

ENGLISH SUMMER CAMP 2015 ENGLISH SUMMER CAMP 2015 Szanowni Państwo! Właśnie rozpoczynamy organizację obozu English Summer Camp 2015. Chcielibyśmy zaprosić Państwa współpracy i prosić o wsparcie materialne naszych działań. Niestety

Bardziej szczegółowo

o ochronie i poszanowaniu przyrody. 8 czerwca 2013r. ZCDN Szczecin

o ochronie i poszanowaniu przyrody. 8 czerwca 2013r. ZCDN Szczecin SZKOLNE KOŁA Ligi Ochrony Przyrody o ochronie i poszanowaniu przyrody. 8 czerwca 2013r. ZCDN Szczecin Historia LOP sięga początków XX wieku W Polsce problemy ochrony i kształtowania środowiska wspiera

Bardziej szczegółowo

ZWIERZĘTA. z różnych stron ŚWIATA

ZWIERZĘTA. z różnych stron ŚWIATA ZWIERZĘTA z różnych stron ŚWIATA PROJEKT Projekt Nie znikaj poświęcony jest zagadnieniu bioróżnorodności. Choć słowo bioróżnorodność jest stosunkowo młode, to robi obecnie prawdziwą karierę. Niestety przyczyna

Bardziej szczegółowo

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis 18 sierpnia 2010 r. Młody obywatel Opis Młodzie ludzie przy wsparciu nauczycieli i władz samorządowych badają kapitał społeczny w swojej miejscowości. Przedstawiają wnioski władzom lokalnym. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Kodeks dobrych praktyk Ogrodnictwo wobec roślin inwazyjnych obcego pochodzenia

Kodeks dobrych praktyk Ogrodnictwo wobec roślin inwazyjnych obcego pochodzenia Kodeks dobrych praktyk Ogrodnictwo wobec roślin inwazyjnych obcego pochodzenia Emilia Bylicka Departament Zarządzania Zasobami Przyrody Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 14 października 2015 r. Warszawa

Bardziej szczegółowo

konferencja Gospodarka odpadami - szanse, zagrożenia i nowe technologie Międzynarodowe Targi Ochrony Środowiska POLEKO Poznań, 25-26 listopada 2009

konferencja Gospodarka odpadami - szanse, zagrożenia i nowe technologie Międzynarodowe Targi Ochrony Środowiska POLEKO Poznań, 25-26 listopada 2009 konferencja Gospodarka odpadami - szanse, zagrożenia i nowe technologie Międzynarodowe Targi Ochrony Środowiska POLEKO Poznań, 25-26 listopada 2009 Małgorzata Małochleb Związek Stowarzyszeń Polska Zielona

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY Informacja dotycząca wsparcia rynku produktów pszczelich w sezonie 2007/2008

KOMUNIKAT PRASOWY Informacja dotycząca wsparcia rynku produktów pszczelich w sezonie 2007/2008 2007.10.08 KOMUNIKAT PRASOWY Informacja dotycząca wsparcia rynku produktów pszczelich w sezonie 2007/2008 Agencja Rynku Rolnego (ARR), w uzgodnieniu z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW), rozpoczęła

Bardziej szczegółowo

pod wspólnym tytułem Pszczoła a środowisko

pod wspólnym tytułem Pszczoła a środowisko Regionalny Związek Pszczelarzy w Toruniu ul. Środkowa 11 87-100 Toruń Cykl Szkoleń w Kołach Terenowych zrzeszonych w RZP Toruń pod wspólnym tytułem Pszczoła a środowisko 12 stycznia 2013 r. szkolenia :

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/ Jak przygotować i realizować projekt, pozyskiwanie środków, partnerów, wątpliwości, pytania, wymiana doświadczeń - fora, przykłady dobrych praktyk, narzędzia pomocne w realizacji Fundacja Rozwoju Systemu

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

PARTNERSTWO MIĘDZYREGIONALNE W DZIAŁANIACH NA RZECZ ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI- PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY Z REGIONAMI WARMII I MAZUR ORAZ POMORZEM

PARTNERSTWO MIĘDZYREGIONALNE W DZIAŁANIACH NA RZECZ ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI- PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY Z REGIONAMI WARMII I MAZUR ORAZ POMORZEM PARTNERSTWO MIĘDZYREGIONALNE W DZIAŁANIACH NA RZECZ ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI- PRZYKŁAD WSPÓŁPRACY Z REGIONAMI WARMII I MAZUR ORAZ POMORZEM Kazimierz Sumisławski Departament Środowiska i Rolnictwa Urząd

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Koordynator Festiwalu BOSS

Szanowni Państwo, Koordynator Festiwalu BOSS Szanowni Państwo, w imieniu Fundacji Studenckie Forum Business Centre Club zwracamy się do Państwa z ofertą współpracy przy projekcie Festiwal BOSS. Mamy nadzieję, że poniższa oferta będzie dla Państwa

Bardziej szczegółowo

Rodzina Garcia Fernandez rozpoczęła działalność wielofunkcyjną w 1983 roku.

Rodzina Garcia Fernandez rozpoczęła działalność wielofunkcyjną w 1983 roku. Wstęp: Rodzina Garcia Fernandez rozpoczęła działalność wielofunkcyjną w 1983 roku. Główne działania, które przeprowadzili to: - Zbiór i wprowadzanie na rynek produktów pszczelarskich, takich jak miód,

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA

Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA Idea programu W programie Wolontariat studencki grupy liczące od dwóch do pięciu studentów wolontariuszy prowadzą zajęcia edukacyjne

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA SKUTECZNEJ EDUKACJI

ŹRÓDŁA SKUTECZNEJ EDUKACJI ŹRÓDŁA SKUTECZNEJ EDUKACJI Ośrodek Działań Ekologicznych Źródła 90-602 Łódź, ul. Zielona 27 tel. 042 632 03 11, kom. 507 575 535 www.zrodla.org www.zieloneszkoly.pl Edukacja ekologiczna - Ośrodek Edukacji

Bardziej szczegółowo

MI(07)16P1 Bruksela, 17 października 2007 r. PROJEKT

MI(07)16P1 Bruksela, 17 października 2007 r. PROJEKT Komitet ds. Rolniczych Organizacji Zawodowych w UE (COPA) Główny Komitet Spółdzielczości Rolniczej w UE (COGECA) MI(07)16P1 Bruksela, 17 października 2007 r. PROJEKT WSTĘPNE WNIOSKI GRUPY ROBOCZEJ COPA/COGECA

Bardziej szczegółowo

LISTEN TO VOICE OF VILLAGES

LISTEN TO VOICE OF VILLAGES LISTEN TO VOICE OF VILLAGES O PROJEKCIE: Priorytet: Podniesienie konkurencyjności i atrakcyjności miast i regionów Czas trwania: 36 miesięcy (styczeń 2009-grudzień 2011) Budżet projektu: 2 495 572,00 euro

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

Projekt realizowany przez Stowarzyszenie TRATWA Wrocław

Projekt realizowany przez Stowarzyszenie TRATWA Wrocław Projekt realizowany przez Stowarzyszenie TRATWA Wrocław Celem projektu było: przygotowanie grupy przyszłych liderów społecznych (wykształconych, młodych ludzi) do wejścia na rynek pracy w ramach III sektora

Bardziej szczegółowo

Założenia programu Eko - Polska

Założenia programu Eko - Polska Założenia programu Eko - Polska dr Jarosław Klimczak Warszawa 17 Kwiecień 2013r. Cele programu Promocja Polski jako kraju który wykorzystał szanse pakietu klimatycznego Pokazanie Polski jako lidera w ekologii

Bardziej szczegółowo

III Wojewódzki Festiwal Konkursów o pszczołach

III Wojewódzki Festiwal Konkursów o pszczołach III Wojewódzki Festiwal Konkursów o pszczołach Mając na względzie potrzebę ochrony środowiska naturalnego kolejny rok z rzędu chcemy pogłębić świadomość dzieci i młodzieży na temat dobrodziejstw jakie

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Dr Krzysztof Jończyk Kongres Innowacji Polskich, Kraków, 10.03.2015 1 r. Rolnictwo ekologiczne Rozp. Rady (WE) 834/2007

Bardziej szczegółowo

Na naszej liście projektów znajdują się aktualnie następujące propozycje:

Na naszej liście projektów znajdują się aktualnie następujące propozycje: Ta współpraca się opłaca! Zapraszamy do współpracy w realizacji projektów społecznych opracowanych przez studentów. Przedstawiamy projekty studentów Uniwersytetu Przyrodniczego. Organizacje pozarządowe

Bardziej szczegółowo

Konkurs Dobrych Praktyk Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy. Bezpieczni na starcie, zdrowi na mecie. Zaproszenie do składania wniosków

Konkurs Dobrych Praktyk Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy. Bezpieczni na starcie, zdrowi na mecie. Zaproszenie do składania wniosków Bezpieczeństwo i zdrowie w pracy dotyczy każdego. Jest dobre dla ciebie. Dobre dla firmy. Bezpieczni na starcie, zdrowi na mecie Promowanie zrównoważonego życia zawodowego #EUhealthyworkplaces www.healthy-workplaces.eu

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R.

DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R. DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R. Lubelski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Końskowoli LODR w Końskowoli zasięgiem swojej działalności obejmuje teren całego województwa lubelskiego,

Bardziej szczegółowo

Opracowanie statystyczne na podstawie danych zebranych 01.03.15r. na Walnym Zebraniu.

Opracowanie statystyczne na podstawie danych zebranych 01.03.15r. na Walnym Zebraniu. Opracowanie statystyczne na podstawie danych zebranych 01.03.15r. na Walnym Zebraniu. Dane zostały zebrane od 18 osób w formie anonimowej ankiety, łączna liczba rodzin pszczelich wyniosła 419 pni wiosną

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW?

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? www.nauka.gov.pl/praktyki SPIS TREŚCI 1. CZYM SĄ STUDENCKIE PRAKTYKI ZAWODOWE 2. CO ZYSKUJE PRACODAWCA 3. GDZIE SZUKAĆ STUDENTÓW NA PRAKTYKI 3.1 Portal

Bardziej szczegółowo

O programie Kalendarium Galeria

O programie Kalendarium Galeria Cele i założenia projektu: O programie Kalendarium Galeria zwiększenie społecznego zaangażowania młodzieży zamieszkującej małe miejscowości w działania na rzecz środowiska lokalnego poprzez stworzenie

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy. www.kraina-nafty.pl

Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy. www.kraina-nafty.pl Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Szwajcarsko-Polski Program Współpracy jest formą bezzwrotnej pomocy zagranicznej przyznanej przez Szwajcarię Polsce i 9 innym członkom Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

KRAJE BIORĄCE UDZIAL W PROJEKCIE:

KRAJE BIORĄCE UDZIAL W PROJEKCIE: KRAJE BIORĄCE UDZIAL W PROJEKCIE: TURCJA HISZPANIA BUŁGARIA RUMUNIA GRECJA POLSKA ZIEMIA to jedyne miejsce gdzie toczy się życie, jedyne miejsce gdzie możemy żyć. Poza nią nie ma innego miejsca na Świecie

Bardziej szczegółowo

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne POLSKI ZWIĄZEK PRYWATNYCH PRACODAWCÓW TURYSTYKI LEWIATAN I INSTYTUT TURYSTYKI W KRAKOWIE SP. Z O. O. ZAPRASZAJĄ PRZEDSIĘBIORCÓW I ICH PRACOWNIKÓW DO UDZIAŁU W PROJEKCIE Wzrost adaptacyjności mikro, małych

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13

Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13 Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13 Agencja Rynku Rolnego (ARR), w uzgodnieniu z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW), rozpoczęła działania w ramach mechanizmu

Bardziej szczegółowo

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań II warsztat strategiczny gmina Gorzków Część I. Opracowanie Misji i Wizji gminy MISJA Grupa 1: 1. Bezpieczne przejścia szlaki komunikacyjne (ścieżka rowerowa, szlaki konne, trasy spacerowe, chodniki łączące

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS. Informacja

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS. Informacja MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Departament Rynku Pracy PROGRAM 30 MINUS Informacja dotycząca wykorzystania w roku 2010 środków rezerwy Funduszu Pracy przeznaczonych na realizację Programu aktywizacji

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 Umowa Partnerstwa Zwiększaniu szans na zatrudnienie grup defaworyzowanych służyć będzie wsparcie sektora ekonomii społecznej oraz zapewnienie jego skutecznego i efektywnego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem.

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Opis ćwiczenia ĆWICZENIE Czy biznes jest opłacalny? Ent-teach Rozdział 3 Analiza Rynku To ćwiczenie skierowane jest do studentów wszystkich obszarów kształcenia zawodowego, którzy biorą udział w projekcie

Bardziej szczegółowo

Szanowni mieszkańcy Gmin Bojadła, Czerwieńsk, Kolsko, Nowogród Bobrzański, Sulechów, Świdnica, Trzebiechów, Zabór!

Szanowni mieszkańcy Gmin Bojadła, Czerwieńsk, Kolsko, Nowogród Bobrzański, Sulechów, Świdnica, Trzebiechów, Zabór! Szanowni mieszkańcy Gmin Bojadła, Czerwieńsk, Kolsko, Nowogród Bobrzański, Sulechów, Świdnica, Trzebiechów, Zabór! Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Między Odrą a Bobrem rozpoczęła działania zmierzające

Bardziej szczegółowo

TUTORING i COACHING. w stronę nowoczesnej pracy dydaktycznej. Departament Edukacji i Sportu Wydział Projektów Edukacyjnych i Stypendiów

TUTORING i COACHING. w stronę nowoczesnej pracy dydaktycznej. Departament Edukacji i Sportu Wydział Projektów Edukacyjnych i Stypendiów TUTORING i COACHING w stronę nowoczesnej pracy dydaktycznej Departament Edukacji i Sportu Wydział Projektów Edukacyjnych i Stypendiów Cel projektu: Głównym celem projektu jest wzrost skuteczności kształcenia

Bardziej szczegółowo

CZŁOwiek środowisko integracja

CZŁOwiek środowisko integracja CZŁOwiek środowisko integracja Aktywna edukacja na obszarach chronionych Materiały szkoleniowe dla nauczycieli - 1 - Autorzy: Monika krauze wioletta Leszczyńska Michał Leszczyński Anna Makowska katarzyna

Bardziej szczegółowo

Szansa dla młodych na rynku pracy! Broszura współfinansowana z Funduszu Pracy

Szansa dla młodych na rynku pracy! Broszura współfinansowana z Funduszu Pracy Szansa dla młodych na rynku pracy! Broszura współfinansowana z Funduszu Pracy Czym są gwarancje dla młodzieży? Gwarancje dla młodzieży to program ułatwiający start na rynku pracy. Jest to nowa inicjatywa

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ EDUKACJI, CZYLI JAK EFEKTYWNIE FINANSOWAĆ EDUKACJĘ

PRZYSZŁOŚĆ EDUKACJI, CZYLI JAK EFEKTYWNIE FINANSOWAĆ EDUKACJĘ PRZYSZŁOŚĆ EDUKACJI, CZYLI JAK EFEKTYWNIE FINANSOWAĆ EDUKACJĘ I JAK PLANOWAĆ DZIAŁANIA (STRATEGIA)? II Międzynarodowe Forum Ekologiczne Kołobrzeg, 17.09.2015 r. Małgorzata Skupińska RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ.

Bardziej szczegółowo

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje:

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Comenius Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Dwustronne Partnerskie Projekty Szkół Wielostronne Partnerskie Projekty Szkół Partnerskie Projekty

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

1 Efektywność podstawowych form aktywizacji zawodowej realizowanych w ramach programów na rzecz promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków

1 Efektywność podstawowych form aktywizacji zawodowej realizowanych w ramach programów na rzecz promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków Analiza efektywności podstawowych form promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej bezrobotnych i poszukujących pracy finansowanych z Funduszu Pracy w woj. podlaskim w latach 2009-2012 Niniejsze opracowanie

Bardziej szczegółowo

REKRUTACJA DO KLAS PIERWSZYCH W ZESPOLE SZKÓŁ OGRODNICZYCH IM. STANISŁAWA SZUMCA W BIELSKU - BIAŁEJ

REKRUTACJA DO KLAS PIERWSZYCH W ZESPOLE SZKÓŁ OGRODNICZYCH IM. STANISŁAWA SZUMCA W BIELSKU - BIAŁEJ REKRUTACJA DO KLAS PIERWSZYCH W ZESPOLE SZKÓŁ OGRODNICZYCH IM. STANISŁAWA SZUMCA W BIELSKU - BIAŁEJ Podstawa prawna: Decyzja Śląskiego Kuratora Oświaty Nr ST-KZ.110.1.15.2012.KS z dnia 27.XII.2012r. w

Bardziej szczegółowo

Nowy projekt ACTIV aktywnie i razem dla rozwoju Regionalnej Sieci Wolontariatu

Nowy projekt ACTIV aktywnie i razem dla rozwoju Regionalnej Sieci Wolontariatu Nowy projekt ACTIV aktywnie i razem dla rozwoju Regionalnej Sieci Wolontariatu Niezwykle popularna idea pracy wolontarystycznej powoduje, że osób chcących zostać wolontariuszami przybywa, szczególnie w

Bardziej szczegółowo

SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE

SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE PROGRAM ZAJĘĆ Kamila Wyleżek ROK SZKOLNY 2015/2016 CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU Program zajęć szkolnego koła przyrodniczego przeznaczony jest dla uczniów klas gimnazjum oraz I przysposabiającej

Bardziej szczegółowo

Diagnoza współpracy w projekcie pn: Wspólnie budujmy kapitał społeczny Kalisza wdrożenie standardów współpracy NGO i JST

Diagnoza współpracy w projekcie pn: Wspólnie budujmy kapitał społeczny Kalisza wdrożenie standardów współpracy NGO i JST KWESTIONARIUSZ ANKIETY Szanowni Państwo, serdecznie zapraszamy do udziału w badaniu, którego celem jest pozyskanie informacji nt. współpracy kaliskich organizacji pozarządowych (fundacji i stowarzyszeń)

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Natura 2000 w terenie

Natura 2000 w terenie Antoni Marczewski Natura 2000 w terenie Fot. W. Stepaniuk Doświadczenia Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków OTOP Założone w 1991 Prawie 1000 ha rezerwatów, w których prowadzona jest czynna ochrona

Bardziej szczegółowo

Sieci współpracy i samokształcenia powiat krapkowicki województwo opolskie

Sieci współpracy i samokształcenia powiat krapkowicki województwo opolskie Sieci współpracy i samokształcenia powiat krapkowicki województwo opolskie Kompleksowe wspomaganie szkół i przedszkoli w zakresie doskonalenia nauczycieli w powiecie krapkowickim 1. Rola dyrektora w promocji

Bardziej szczegółowo

LISTEN TO THE VOICE OF VILLAGES Wysłuchaj głosu wsi. Opole, 24 maja 2011

LISTEN TO THE VOICE OF VILLAGES Wysłuchaj głosu wsi. Opole, 24 maja 2011 LISTEN TO THE VOICE OF VILLAGES Wysłuchaj głosu wsi PROGRAM DLA EUROPY ŚRODKOWEJ P 1. Wspieranie innowacyjności na obszarze Europy Środkowej, P 2. Poprawa wewnętrznej i zewnętrznej dostępności obszaru

Bardziej szczegółowo

Nazwa instytucji Nazwa projektu Typ działań/cel Grupa docelowa Dodatkowe informacje Fundacja Tesco Dzieciom

Nazwa instytucji Nazwa projektu Typ działań/cel Grupa docelowa Dodatkowe informacje Fundacja Tesco Dzieciom Nazwa instytucji Nazwa projektu Typ działań/cel Grupa docelowa Dodatkowe informacje Fundacja Tesco Dzieciom Fundacja Grupy Górażdże Konkurs grantowy Pracownia Talentów Konkurs grantowy Aktywni w Regionie

Bardziej szczegółowo

Wioska Garncarska dobra praktyka

Wioska Garncarska dobra praktyka Projekt pn. Edukacja dla inicjatywy lokalnej w Gminie Lubomierz jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Priorytet IX, działanie

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020 Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił między innymi wcześniejsze programy sektorowe Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Młodzież w działaniu 2007-2013 Erasmus+ Młodzież

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 1157/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 8 października 2015 roku

Uchwała Nr 1157/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 8 października 2015 roku Uchwała Nr 1157/2015 z dnia 8 października 2015 roku w sprawie: zmian do projektu Programu współpracy Samorządu Województwa Wielkopolskiego z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi

Bardziej szczegółowo

Głos organizacji pozarządowych w programowaniu Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 województwo małopolskie

Głos organizacji pozarządowych w programowaniu Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 województwo małopolskie Głos organizacji pozarządowych w programowaniu Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 województwo małopolskie Edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Bardziej szczegółowo

Założenia do programu. tworzenia nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich poprzez rozwój branży pszczelarskiej w Polsce

Założenia do programu. tworzenia nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich poprzez rozwój branży pszczelarskiej w Polsce Założenia do programu tworzenia nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich poprzez rozwój branży pszczelarskiej w Polsce Plan prezentacji 1. Zasady tworzenia ogólnopolskiej sieć pasiek produkcyjnych. 2.

Bardziej szczegółowo

Global Citizen Schools

Global Citizen Schools - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Global Citizen Schools Oferta współpracy dla szkół ponadgimnazjalnych i g i mnazjów Kilka słów o AIESEC AIESEC - kim jesteśmy? AIESEC jest największą

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT FUNDUSZY WYDZIAŁ FUNDUSZU PRACY Podejmowanie przez bezrobotnych działalności gospodarczej z wykorzystaniem środków Funduszu Pracy w podziale na rodzaje

Bardziej szczegółowo

Wyniki konsultacji projektu Programu Współpracy na rok 2014

Wyniki konsultacji projektu Programu Współpracy na rok 2014 Wyniki konsultacji projektu Programu Współpracy na rok 2014 Zgłaszający: Towarzystwo Miłośników Czarnej Białostockiej i Okolic Lp. Zapis w projekcie Programu Współpracy Propozycja zapisu Uzasadnienie Opinia

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE WDRAŻANIE WSPARCIA W RAMACH LOKALNYCH GRUP RYBACKICH ORAZ UDZIAŁ W PROCESIE APLIKACYJNYM URZĘDÓW MARSZAŁKOWSKICH

PRAKTYCZNE WDRAŻANIE WSPARCIA W RAMACH LOKALNYCH GRUP RYBACKICH ORAZ UDZIAŁ W PROCESIE APLIKACYJNYM URZĘDÓW MARSZAŁKOWSKICH PRAKTYCZNE WDRAŻANIE WSPARCIA W RAMACH LOKALNYCH GRUP RYBACKICH ORAZ UDZIAŁ W PROCESIE APLIKACYJNYM URZĘDÓW MARSZAŁKOWSKICH Karolina Szambelańczyk Oddział Obsługi PO Ryby Departament Programów Rozwoju

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1 Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie we współpracy z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie organizują STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1. Informacja

Bardziej szczegółowo

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin Grzegorz Gorzała Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa Al. Jana Pawła II 11, 00-828 Warszawa Podstawa prawna USTAWA

Bardziej szczegółowo

Polska Rada Organizacji Młodzieżowych. Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018

Polska Rada Organizacji Młodzieżowych. Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018 Polska Rada Organizacji Młodzieżowych Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018 Misja PROM Wzmacnianie głosu i potencjału młodych ludzi i organizacji młodzieżowych poprzez rzecznictwo ich interesów oraz

Bardziej szczegółowo

XIX SPOTKANIE NARODOWYCH SIECI OBSZARÓW WIEJSKICH. Gdańsk, 11-13 września 2013 r.

XIX SPOTKANIE NARODOWYCH SIECI OBSZARÓW WIEJSKICH. Gdańsk, 11-13 września 2013 r. XIX SPOTKANIE NARODOWYCH SIECI OBSZARÓW WIEJSKICH Gdańsk, 11-13 września 2013 r. Realizacji zadań Sekretariatu Regionalnego KSOW Województwa Pomorskiego ZAKRES PREZENTACJI: Realizacja zadań Sekretariatu

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLEŃ REALIZOWANYCH PRZEZ POLSKIE STOWARZYSZENIE FUNDRAISINGU:

OFERTA SZKOLEŃ REALIZOWANYCH PRZEZ POLSKIE STOWARZYSZENIE FUNDRAISINGU: OFERTA SZKOLEŃ REALIZOWANYCH PRZEZ POLSKIE STOWARZYSZENIE FUNDRAISINGU: Zapraszamy do udziału w szkoleniach organizowanych przez Polskie Stowarzyszenie Fundraisingu. Pokazujemy jak skutecznie pozyskać

Bardziej szczegółowo

Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013. Urszula Budzich-Szukała

Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013. Urszula Budzich-Szukała Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013 Urszula Budzich-Szukała Krajowa Sieć Leader+ podstawy prawne Rozporządzenie Rady 1260/99 dotyczące ogólnych przepisów

Bardziej szczegółowo

Starostwo Powiatowe w Rypinie, 20 kwietnia 2015 roku

Starostwo Powiatowe w Rypinie, 20 kwietnia 2015 roku Projekty realizowane przez Powiat Rypiński Dobry Zawód Lepszy Start Działanie 9.2 POKL, wartość projektu 2 748 754,05 zł, dofinansowanie 2 336 440,94 zł. Pogłębiaj wiedzę, rozwijaj umiejętności, poznaj

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Impreza odbywa się pod patronatem Urzędu Dzielnicy Warszawa Wawer oraz znanych osobistości.

Impreza odbywa się pod patronatem Urzędu Dzielnicy Warszawa Wawer oraz znanych osobistości. O Fundacji Jakie są cele Fundacji? Fundacja, między innymi poprzez organizowanie Biegu Wawerczyka, będzie wspierała wychowanie dzieci w sportowym duchu i zdrowej rywalizacji. Nasi podopieczni to dzieci

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy

Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Funkcjonowanie Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy 1. Informacje ogólne. Szwajcarsko Polski Program współpracy jest formą bezzwrotnej pomocy zagranicznej przyznanej przez Szwajcarię Polsce i 9 innym

Bardziej szczegółowo

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych Kim jesteśmy? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy to ogólnopolski, nieodpłatny program edukacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z WYJAZDU STUDYJNEGO Do Bawarii / Niemcy w terminie 16 20 października 2012 r.

RAPORT Z WYJAZDU STUDYJNEGO Do Bawarii / Niemcy w terminie 16 20 października 2012 r. STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA RYBACKA KASZUBY Wieżyca 1 83-315 Szymbark Tel/fax: 58 684 35 80 e-mail: biuro@lgrkaszuby.pl www.lgrkaszuby.pl STOWARZYSZENIE PÓŁNOCNOKASZUBSKA LOKALNA GRUPA RYBACKA 84-120

Bardziej szczegółowo

Raport WSB 2014 www.wsb.pl

Raport WSB 2014 www.wsb.pl Studenci, Absolwenci, Pracodawcy. Raport WSB 2014 www.wsb.pl WPROWADZENIE prof. dr hab. Marian Noga Dyrektor Instytutu Współpracy z Biznesem WSB we Wrocławiu Z przyjemnością oddaję w Państwa ręce pierwszy

Bardziej szczegółowo

Programy unijne. realizowane w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Gryficach

Programy unijne. realizowane w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Gryficach Programy unijne realizowane w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Gryficach W roku szkolnym 2011/2012 w naszej szkole są realizujemy programy: Newton też był uczniem Kompetencje kluczowe

Bardziej szczegółowo

YOUTH BUSINESS POLAND

YOUTH BUSINESS POLAND YOUTH BUSINESS POLAND OPIS IV EDYCJI PROGRAMU MENTORINGOWO-SZKOLENIOWEGO Organizatorzy: Patroni honorowi: PROGRAM YOUTH BUSINESS POLAND Youth Business Poland jest częścią The Prince s Youth Business International,

Bardziej szczegółowo

Plan działania Sekretariatu Regionalnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich

Plan działania Sekretariatu Regionalnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich Załącznik do uchwały nr./../14 Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia. lipca 2014r. Załącznik do uchwały nr./../13 Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dn.. 2013 r. Plan działania Sekretariatu

Bardziej szczegółowo

1. Co mogą robić uczelnie, by zwiększać liczbę miejsc na praktykach wysokiej jakości dla swoich studentów? [pytanie do pracodawców]

1. Co mogą robić uczelnie, by zwiększać liczbę miejsc na praktykach wysokiej jakości dla swoich studentów? [pytanie do pracodawców] 1. Co mogą robić uczelnie, by zwiększać liczbę miejsc na praktykach wysokiej jakości dla swoich studentów? [pytanie do pracodawców] Obligatoryjny udział pracodawców na etapie przygotowania programów studiów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 20 marca 2008 r. Szanowni Państwo,

Warszawa, 20 marca 2008 r. Szanowni Państwo, Warszawa, 20 marca 2008 r. Szanowni Państwo, w imieniu Fundacji dla Polski serdecznie zapraszam i zachęcam do udziału w II edycji szkoleń Ekonomia na ulicy skierowanych do pracowników i współpracowników

Bardziej szczegółowo

Mining and Mineral Processing Waste Management Innovation Network Sieć Innowacji w Zarządzaniu Odpadami Górniczymi i Przeróbczymi

Mining and Mineral Processing Waste Management Innovation Network Sieć Innowacji w Zarządzaniu Odpadami Górniczymi i Przeróbczymi Mining and Mineral Processing Waste Management Innovation Network Sieć Innowacji w Zarządzaniu Odpadami Górniczymi i Przeróbczymi Główne problemy i możliwości sektora gospodarki odpadami górniczymi i przeróbczymi

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: zasadnicza szkoła zawodowa - 3-letni okres nauczania /1/ Zawód: Pszczelarz; symbol: 612302 Podbudowa programowa: gimnazjum

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY Danuta Rozmarynowska Gimnazjum Publiczne w Głuszycy PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY I. Wyjątki z rozporządzeń MENiS w sprawie programów nauczania.

Bardziej szczegółowo

Oferta współpracy. Samorząd Studentów UE we Wrocławiu

Oferta współpracy. Samorząd Studentów UE we Wrocławiu Szanowni Państwo! Mam przyjemność przedstawić Państwu propozycję współpracy z Samorządem Studentów Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Samorząd Studentów zrzesza kilkuset aktywnych działaczy, tworząc

Bardziej szczegółowo

GOSPODAROWANIE ŚRODKAMI FUNDUSZU PRACY - SPRAWOZDANIE ZA 2005 R. -

GOSPODAROWANIE ŚRODKAMI FUNDUSZU PRACY - SPRAWOZDANIE ZA 2005 R. - MIEJSKI URZĄD PRACY W LUBLINIE www.mup.lublin.pl GOSPODAROWANIE ŚRODKAMI FUNDUSZU PRACY - SPRAWOZDANIE ZA 2005 R. - LUBLIN, MARZEC 2006 R. Gospodarowanie środkami Funduszu Pracy - sprawozdanie za 2005

Bardziej szczegółowo

539313-LLP-1-2013-1-IT-LEONARDO-LMP

539313-LLP-1-2013-1-IT-LEONARDO-LMP Newsletter nr. 2 LIVORG Projektowanie i testowanie nowych ram kształcenia i szkolenia zawodowego w celu transferu i uznania umiejętności ekologicznego zarządzania zwierzętami hodowlanymi w Europie Okres

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie przy szkole

Stowarzyszenie przy szkole Mikoszewo 25.05.2015 Stowarzyszenie przy szkole jako sposób na aktywizację społeczności lokalnej na rzecz dzieci i młodzieży Stowarzyszen ie krok po kroku Jak założyć stowarzyszenie? źródło: ngo.pl Obowiązki

Bardziej szczegółowo

Pan Desbois specjalizuje się w recyklingu odpadów. Jego gospodarstwo zajmuje na 1,5ha ziemi niedaleko centrum szkolenia koni wyścigowych w Marsylii.

Pan Desbois specjalizuje się w recyklingu odpadów. Jego gospodarstwo zajmuje na 1,5ha ziemi niedaleko centrum szkolenia koni wyścigowych w Marsylii. Wstęp: Gospodarstwo pana Desbois zajmuje się produkcją humusu z dżdżownic oraz kompostowaniem przy wykorzystaniu robaków, przeznaczonym dla osób prywatnych i zawodowców. Pan Desbois specjalizuje się w

Bardziej szczegółowo

Zróbmy to dla Wisły ZRÓBMY TO DLA WISŁY

Zróbmy to dla Wisły ZRÓBMY TO DLA WISŁY ZRÓBMY TO DLA WISŁY Włocławskie Centrum Edukacji Ekologicznej od dnia 01 października 2010r. realizowało projekt Zróbmy to dla Wisły finansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie merytoryczne i finansowe z działań Ośrodka Wsparcia Ekonomii Społecznej na subregion metropolitalny i Nadwiślański za rok 2014

Sprawozdanie merytoryczne i finansowe z działań Ośrodka Wsparcia Ekonomii Społecznej na subregion metropolitalny i Nadwiślański za rok 2014 Sprawozdanie merytoryczne i finansowe z działań Ośrodka Wsparcia Ekonomii Społecznej na subregion metropolitalny i Nadwiślański za rok 2014 Stowarzyszenie Gdański Obszar Metropolitalny realizuje jako lider

Bardziej szczegółowo

Komórka UMWD/jednostka organizacyjna województwa opiniująca propozycję Wydział Zdrowia

Komórka UMWD/jednostka organizacyjna województwa opiniująca propozycję Wydział Zdrowia Tabela 1. Uwagi i propozycje przedstawicieli organizacji pozarządowych i podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zgłoszone podczas prac nad Programem

Bardziej szczegółowo