Poznawcze i instytucjonalne bariery przedsiębiorczości w Polsce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Poznawcze i instytucjonalne bariery przedsiębiorczości w Polsce"

Transkrypt

1 Jan K. Solarz Akademia Finansów Poznawcze i instytucjonalne bariery przedsiębiorczości w Polsce Bankowość jest prosta, jeżeli staje się ona skomplikowana, to znaczy, że coś nie jest w porządku. Walter Bagehot ( ) Termin przedsiębiorczość jest odmieniany przez wszystkie przypadki. Przedsiębiorczość ma być cudownym lekarstwem na niską pozycję konkurencyjną Polski. Przedsiębiorczość jest zjawiskiem wielowymiarowym i dynamicznym. Redukowanie jej do jednego, jedynie słusznego wymiaru stanowi poznawczą barierę jej krzewienia. Instytucjonalne podejście do przedsiębiorczości, wywodzone od Schumpetera, zyskuje coraz większe uznanie w teorii ekonomii na świecie. W Polsce nurt instytucjonalny powoli zdobywa swych zwolenników w środowiskach akademickich. W praktyce gospodarczej szczególną barierą przedsiębiorczości jest niezadowalająca edukacja finansowa i nadal bardzo wysoki poziom wykluczenia w dostępie do profesjonalnego zarządzania ryzykiem. Celem opracowania jest wskazanie na niski poziom kompetencji finansowej obywateli i znaczny obszar wykluczenia w dostępie do usług finansowych jako istotnych barier rozwoju przedsiębiorczości w Europie. Po przedstawieniu wyników badań w Wielkiej Brytanii i Polsce zostaną zaproponowane praktyczne kroki, jakie należałoby podjąć, aby pokonać poznawcze i instytucjonalne bariery rozwoju przedsiębiorczości w naszym kraju. Wprowadzenie Poszukiwanie związku przyczynowo-skutkowego między rozwojem świata finansów a działalnością gospodarczą człowieka ma długą historię. Zazwyczaj wywodzi się ją od Arystotelesa. Zdaniem ekonomistów miał on przeciwstawiać chremtistike sztukę robienia pieniędzy i oeconomicus sztukę uzyskiwania komfortu w gospodarstwie domowym. Zdaniem socjologów łączył on sztukę przetrwania, zaspokajania potrzeb podstawowych chremtistike ze sztuką oeconomicus gospodarowania w gospodarstwie domowym. Spór o to, czy należy harmonizować wszystkie aspekty życia człowieka, czy je przeciwstawiać i porządkować na zasadzie hierarchii, podzielił klasyków teorii ekonomicznej. Wykorzenienie działalności gospodarczej z tradycji i świata wartości prowadziło do różnego rodzaju 1

2 determinizmu w teorii ekonomii: ziemi jako czynnika produkcji u fizjokratów, handlu zagranicznego u merkantylistów, kapitału u monetarystów, pracy u marksistów, wiedzy u scjentystów i wielkiej modernizacji. Termin przedsiębiorczość wszedł do obiegu naukowego za sprawą dwóch Francuzów: Bernarda F. de Belidona i J.B. Saya. Pierwszy z nich jako przedsiębiorczego określił takiego kupca, który kupuje pracę i materiały po niepewnej, zmiennej cenie i sprzedaje ich rezultat, produkt, po wcześniej określonej cenie. Drugi za przedsiębiorcę uznawał tego biznesmena, który inwestował swoje dzisiejsze zasoby w nieznaną i nierozpoznawalną przyszłość. Oba te określenia wiązały przedsiębiorczość z zarządzaniem ryzykiem. W pierwszym przypadku z jego akceptacją, aby uzyskiwać zysk nadzwyczajny, w drugim z dywersyfikacją wystawionej na ryzyko działalności. Na tym tle wyróżnia się koncepcja przedsiębiorcy jako ogniwa spajającego wysiłki wynalazcy i bankiera na rzecz rozwoju gospodarczego stworzona przez Schumpetera. Przedsiębiorcami są jedynie te podmioty gospodarcze, które realizują nowe kombinacje czynników produkcji i są aktywnymi uczestnikami takich procesów. Przedsiębiorczość, która na początku XX wieku była w teorii Schumpetera jedynie modelem teoretycznym, stała się w XXI wieku faktem społecznym o rosnącej doniosłości 1. Co przyczyniło się do takiej dyfuzji przedsiębiorczości jako motoru napędowego rozwoju gospodarczego? Wśród wielu czynników dyfuzji przedsiębiorczości warto zwrócić uwagę na trzy. Pierwszy to profesjonalizacja tworzenia i realizacji innowacji. Drugi to upowszechnienie i umiędzynarodowienie profesjonalnego pośrednictwa finansowego. Trzeci to oparcie rozwoju gospodarczego o wiedzę. Profesjonalizacja tworzenia i realizacji innowacji. Zorganizowana przedsiębiorczość Przedsiębiorczość jest to umiejętność przekraczania ustalonych granic, tworzenia nowych produktów i usług na nowe rynki zbytu. Przedsiębiorczość jest przypisywana jednostkom, czasem małym grupom społecznym. Niekiedy mówi się o przedsiębiorczości mniejszości religijnych lub obyczajowych i narodowych. Przedsiębiorczość jest jednak coraz częściej postrzegana jako właściwość pewnego rodzaju sieci. Bliskość przestrzenna B+R tworzy masę krytyczną niezbędną dla dokonania przełomu. 1 Jan K. Solarz, Modele przedsiębiorczości. Doświadczenia USA i Japonii, Instytut Gospodarki Narodowej, Warszawa 1990, s

3 Procesy innowacyjne nie przebiegają tak, jak postęp naukowo-techniczny: w logicznym porządku od badań podstawowych, przez badania stosowane do wdrożeń 2. Oświeceniową wiarę, że wynalazek rodzi potrzebę jego urzeczywistnienia, zastąpiono przekonaniem, że marka przykuje uwagę potencjalnego konsumenta i zrodzi innowację zaspokajającą nowo powstałą potrzebę. Obok sporu o to, co było wcześniej jajko czy kura, podaż innowacji czy popyt na innowacje uwagę praktyków i teoretyków zaprząta rola państwa i rynku w kreowaniu i urzeczywistnianiu przedsiębiorczości i innowacji. Odmienne podejścia do pobudzania i realizacji innowacji wyraża z jednej strony polityka przemysłowa, z drugiej fundusze inwestycyjne typu venture capital. Polityka przemysłowa jest sztuką wyboru tych technologii, które dadzą państwu trwałą przewagę w sferze obronności i konkurencji na globalnym rynku. Fundusze venture capital występują w dwóch formach: wilka i wampira. Wilk obserwuje ekosystem i eliminuje z niego osobniki słabe, niezdolne do rozrodu. Fundusze podwyższonego ryzyka wypatrują źle zarządzane przedsiębiorstwa, przejmują je wrogo przy pomocy środków pozyskanych drogą emisji obligacji i doprowadzają do efektywnej alokacji czynników wytwórczych. O sukcesie venture capital decyduje umiejętność łączenia inżynierii finansowej z profesjonalnym zarządzaniem. Słabością funduszy inwestycyjnych tego typu jest cykliczność gospodarki i okresowy brak płynności na rynku nieruchomości. Brak aktywnej antycyklicznej polityki państwa powoduje nakładanie się na niesprawność rynku nakłada się niesprawność państwa. Powstaje próba przerzucenia na podatników ryzyka przedsiębiorczości. Koncepcja grupy funduszy venture capital, zwanej Krajowym Funduszem Kapitałowym, nie uwzględnia zasady ryzyko za zyski, płynność za bezpieczeństwo. W ramach pola dostępnych wyborów działają fundusze hedgingowe, profesjonalne w dowolnym zakresie ryzyka i w każdej fazie cyklu koniunkturalnego. W warunkach niskiej inflacji i niskiej deflacji szczególnego znaczenia nabierają fundusze venture capital zachowujące się jak wampir. Wówczas na plan pierwszy wysuwa się umiejętność zarządzania płynnością finansową. Ten, kto ma żywą gotówkę jest panem sytuacji. Wysoka rentowność bez płynności to wypadnięcie z rynku, na którym jest olbrzymia nadwyżka podaży nad popytem i wielkie zapasy gotowych towarów i usług. Nic dziwnego, że wampiry napadają na dobre przedsiębiorstwa, flagowe marki budujące zręby gospodarstwa narodowego. Opór przed wrogim przejęciem jest w tej sytuacji działaniem racjonalnym i nie stanowi oznaki nacjonalizmu gospodarczego. 2 Jan K. Solarz, Innowacje w organizacjach gospodarczych, PWE, Warszawa 1981, s

4 Przytoczone obserwacje prowadzą do wniosku, że przedsiębiorczość zagości w Polsce na stałe, jeśli powstanie infrastruktura, w którą obok instytucji kredytowych wejdą państwowe banki rozwojowe, fundusze typu venture capital oraz rodzime fundusze hedgingowe. Aby zorganizowana przedsiębiorczość zaczęła odgrywać istotną role w naszym potencjale rozwojowym, muszą powstać uczelniane parki inżynierii finansowej. Studenci uczelni ekonomicznych muszą się uczyć zarówno głównego nurtu teorii ekonomii, finansów i zarządzania oraz towaroznawstwa. Jedynie kompleksowe wykształcenie ekonomiczne pozwoli przełamać brak dynamiki innowacyjności i przedsiębiorczości w naszej gospodarce. Profesjonalizacja pośrednictwa finansowego. Wykluczenie w dostępie do usług finansowych W okresie pomiędzy Arystotelesem a Schumpeterem bankierzy obsługiwali głównie gminy wyznaniowe, z których się wywodzili oraz rodziny dobrze urodzonych. Pierwsza fala globalizacji rynków finansowych ( ) zwiększyła dostępność usług finansowych w wyniku rozwoju państwowych banków rozwojowych, komunalnych kas kredytowych i sieci towarzystw ubezpieczeń wzajemnych. Druga fala globalizacji rynków finansowych (od roku 1973 do chwili obecnej) ustabilizowała odsetek pozbawionych dostępu do usług finansowych na 20% w USA i 30% średnio w Unii Europejskiej. Wykluczenie w dostępie do profesjonalnego zarządzania ryzykiem finansowym wywołuje zaniepokojenie Komisji Europejskiej. Strategia Lizbońska podkreśla, że swobodny dostęp do usług finansowych jest warunkiem skutecznej walki z bezrobociem, wykluczeniem społecznym oraz ubóstwem i stanowi o potencjale rozwoju. Specjalne programy walki z wykluczeniem w dostępie do profesjonalnych usług finansowych opracowano w Wielkiej Brytanii, Holandii, Francji, Finlandii, Belgii i Niemczech 3. Najnowsze badanie Pentora na reprezentatywnej próbie dorosłych obywateli Polski wykazało, że zaledwie 54% Polaków korzysta z usług bankowych. Na 46% wykluczonych w dostępie do usług bankowych składa się: 12% takich, którzy nie korzystają i nie zamierzają korzystać z bankowych usług. Najpewniej korzystają oni ze Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych, lombardów lub pośredników pożyczkowych zorganizowanej przedsiębiorczości; 3 Hugues Feltesse, Combating Financial Exclusion,European Commission

5 11% takich, którzy korzystali w przeszłości, ale już nie korzystają. Jest to grupa niejednorodna, w którą wchodzą zarówno ci, którym grozi upadłość konsumencka, jak i ci, którzy uznają pożyczki za oznakę niegospodarności; 11% takich, którzy zamierają korzystać z usług bankowych. Ich wykluczenie ma charakter ekonomiczny lub prawny; 9% takich, którzy nie korzystali w przeszłości i nie korzystają obecnie, gdyż nie ma dla nich oferty ze strony banków. Respondenci uważają usługi i produkty bankowe za zbyt dla nich skomplikowane. Często wskazywali, iż czują się zagubieni na rynku finansowym, oceniając swoją wiedzę o produktach i usługach bankowych relatywnie nisko. Na tym tle dodatnio wyróżniają się studenci, mający dostęp do profesjonalnego zarządzania ryzykiem finansowym w 83% 4. Dostęp do profesjonalnych usług bankowych jest: niezbędny: w wielu dziedzinach życia nie można uczestniczyć w społeczeństwie obywatelskim bez dostępu do usług bankowych (przykładem są transfery prywatne, inwestycje, świadczenia socjalne); warunkiem koniecznym dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, zatrudnienia, działalności charytatywnej; rosnący w obliczu ograniczenia dostępu do państwa dobrobytu. Brak dostępu do profesjonalnych usług finansowych prowadzi do: trwania znacznej strefy szarej gospodarki uchylającej się od płacenia podatków; korzystania z usług finansowych zorganizowanej przestępczości i wykorzystywania systemu bankowego do prania brudnych pieniędzy; ucieczki oszczędności za granicę i migracji zarobkowej, która prowadzi do utraty bazy podatkowej w kraju. Błędne decyzje finansowe w gospodarstwach domowych prowadzą do bardzo poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu społeczeństwa, np. bezdomności, upadłości konsumenckiej, rozpadu rodziny. Poziom kompetencji finansowej określa potencjał rozwojowy kraju Od połowy lat 90. ubiegłego wieku truizmem jest teza, że aktywa niematerialne, takie jak wizja, strategia, umiejętności, innowacyjność, układy nieformalne i wiedza w coraz większym stopniu decydują o dobrobycie i sukcesie na konkurencyjnym rynku. W przypadku 4 E. Więcław, Zadowoleni z banków, Rzeczpospolita z 30 kwietnia 1 maja 2007 r. 5

6 przedsiębiorczości można uznać za aktywa niematerialne również kompetencję finansową społeczeństwa. Kompetencja finansowa jest zasobem informacji o instrumentach finansowych i zasadach funkcjonowania rynku finansowego i instytucji finansowych, która może zostać przetworzona w zdatną do użycia wiedzę, dostępną dla wszystkich, którzy mogliby ją stosować. Proces budowy kompetencji finansowej nazywany jest edukacją finansową. Rada OECD wydała w lipcu 2005 r. 26 zaleceń w sprawie edukacji finansowej. Edukacja finansowa jest rozumiana jako proces, w trakcie którego konsument i inwestor doskonali swoje zrozumienie istoty produktu finansowego, koncepcji, i ryzyka oraz pozyskuje informacje lub obiektywną poradę i rozwija umiejętności oceny ryzyka i szans, tak by móc dokonać samodzielnego wyboru. Polem do szczególnego nasilenia edukacji finansowej są pułapki nadmiernego zadłużenia przy wykorzystaniu kart kredytowych oraz współczesne systemy emerytalne. Zadłużenie gospodarstw domowych nieprowadzących działalności gospodarczej może uniemożliwiać spłatę długów z bieżących dochodów. Zagrożenie uznaje się za istotne, gdy łączne długi przekraczają 20% dochodów netto gospodarstwa domowego 5. Celem edukacji finansowej nie jest dublowanie działań prewencyjnych odpowiedzialnych organów nadzoru nad systemem finansowym oraz dublowanie edukacji konsumenckiej. Programy edukacji finansowej mają być ukierunkowane na ustalenie w grupie docelowej oczekiwanego poziomu kompetencji finansowej. Rosnąca złożoność instrumentów finansowych wymaga adekwatnego poziomu przygotowania ich użytkowników. Na kompetencje finansowe składają się: wiedza o finansach i zrozumienie zasad funkcjonowania systemów finansowych, w tym znajomość podstawowych faktów 6%, przestrzeganie prostych instrukcji 23%; umiejętności finansowe oraz umiejętność stosowania wiedzy w praktyce, w tym podejmowanie dobrych decyzji 34% i przewidywanie ich następstw 17%; odpowiedzialność finansowa, umiejętność trafnego integrowania podejmowanych decyzji w czasie i w przestrzeni 7% 6. 5 W. Szpringer, Upadłość konsumencka. Inspiracje z rozwiązań światowych oraz rekomendacje dla Polski, CeDeWu, Warszawa Why Financial Capability Matters, Ottawa 2005, s

7 Przy ocenie kompetencji finansowej trzeba pamiętać o oblanych egzaminach z matematyki finansowej, o braku nauki finansów w programach nauczania w szkolnictwie podstawowym, średnim i wyższym. O skali potrzeb świadczy działalność sieci Obywatelskiego Doradztwa Finansowego w Wielkiej Brytanii. W ciągu roku udziela się ponad 5 milionów porad w blisko 3,5 tys. miejsc w kraju. W tej sieci uczestniczy ponad 20 tys. wolontariuszy, którzy wierzą, że poinformowany klient pośrednika finansowego to klient dobrze zabezpieczony od ryzyka. W Wielkiej Brytanii opracowano Strategię Budowania Kompetencji Finansowej, której realizację powierzono Komisji Nadzoru Finansowego. W Kanadzie podobny tematycznie program jest organizowany pod auspicjami rzecznika praw konsumenta usług bankowych. W Stanach Zjednoczonych uruchomiono w Ministerstwie Skarbu specjalną, wolną od opłat linię internetową i centrum telefonicznie, gdzie można uzyskać pomoc w języku hiszpańskim i angielskim przy wyborze usług finansowych. Doświadczenia zagraniczne są dobrym punktem wyjścia dla krajowego programu edukacji finansowej. Społeczeństwo ryzyka systemu finansowego musi rozpoznawać poszczególne typy ryzyka oraz przewidywać niekorzystne następstwa nakładania się ich na siebie. Edukacja finansowa musi się zacząć od szkoły podstawowej. Musi być wspierana przez tematyczne strony internetowe i kalkulatorki finansowe, do przećwiczenia operacji finansowych. Należy propagować system wczesnego ostrzegania o zagrożeniu oszustwem lub innymi formami ryzyka operacyjnego, ryzyka rynkowego i ryzyka kredytowego, w szczególności pożyczek udzielanych przy pomocy kart bankowych. Kompetencja finansowa przekłada się na możliwe do zaobserwowania zachowania, takie jak: zarządzanie pieniędzmi z dnia na dzień; planowanie budżetów rodzinnych z wyprzedzeniem; dobór produktów i instytucji finansowych; poszukiwanie informacji, porady, potwierdzenia bezpieczeństwa. Obywatele kompetentni w usługach finansowych potrafią: zarządzać swoimi pieniędzmi; planować swój budżet rodzinny; dokonywać wyboru oferty usług; przyjmować porady bezstronnych i uczciwych doradców finansowych. Należy jednak pamiętać, że edukacja na rzecz kompetencji finansowych nie jest w stanie: 7

8 zlikwidować barier dostępu do usług wynikających z historii kredytowej; wyeliminować z obrotu gospodarczego jego nieuczciwych uczestników, zastąpić działania nadzoru nad instrumentami i instytucjami finansowymi; zniwelować brak oferty usług dla mało zamożnych i początkujących przedsiębiorców. Ważnym przełomem w kształtowaniu edukacji finansowej jest Dyrektywa o Rynku Instrumentów Finansowych, wchodząca w życie jesienią br., która nakłada obowiązek na profesjonalnych pośredników finansowych dokonania rozróżnienia na zawodowców i amatorów. W przypadku bankowości inwestycyjnej rozróżnienie na detalistów i hurtowników bywa trudne. Nic dziwnego, że władze nadzorcze opracowują szczegółowe instrukcje jak dokonać niezbędnych rozróżnień między instytucjami finansowymi i ich klientami. Ważnym kierunkiem działań na rzecz edukacji finansowej jest promowanie badań behawioralnych, psychologicznych i socjologicznych nad funkcjonowaniem rynków finansowych. Wnioski a) Większość analiz dotyczących poznawczych i praktycznych aspektów przedsiębiorczości ma charakter makro- lub mikroekonomiczny. W pierwszym przypadku tworzone są warunki do zasysania lub popychania innowacji i przedsiębiorczości. W drugim przypadku kształtowane są sylwetka absolwenta i jego szanse na sukces w roli przedsiębiorcy. b) Analiza porównawczo-instytucjonalna jest prowadzona na poziomie mezzoekonomicznym. Wówczas najważniejsza jest kompetencja finansowa wśród Polaków. Jej niedostateczny poziom jest jedną z najistotniejszych barier rozwoju przedsiębiorczości w naszym kraju. c) Niezbędne są badania podstawowe nad funkcjonowaniem rynków finansowych prowadzone przez psychologów i socjologów. Przedsiębiorczość jest fenomenem ponaddyscyplinarnym i wymaga holistycznego podejścia. d) Konieczne są badania operacyjne nad zarządzaniem ryzykiem systemowym. Bez ustalenia zasad funkcjonowania sztabu zarządzania kryzysowego trudno jest wzbudzić poczucie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. 8

9 e) Niezbędne są badania wdrożeniowe nad wprowadzeniem bezgotówkowego obrotu gospodarczego, nad usprawnieniem obsługi sektora finansów publicznych oraz rozwojem systemu edukacji finansowej. f) Prawo do profesjonalnego zarządzania ryzykiem finansowym należy zaliczyć do praw obywatelskich każdego mieszkańca Europy. Bez tego prawa globalizacja rynków finansowych będzie prowadzić w warunkach liberalizacji przepływów kapitałowych do polaryzacji społeczeństwa na rosnącą grupę wykluczonych oraz większość zadowolonych klientów banków. Abstract Knowledge makes the money go round. Considering the fact that financial markets are becoming increasingly sophisticated and households take more responsibility for financial decisions, especially in the field of entrepreneurship, financially educated individuals are necessary to ensure sufficient levels of investor and consumer protection as well as the smooth functioning, not only of financial markets, but also the economy. Nota o Autorze Autor jest prorektorem Akademii Finansów. Jest autorem monografii poświęconych zarządzaniu ryzykiem systemowym i komparatystyce systemów finansowych. 9

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Rok III / semestr VI Specjalność Bez specjalności Kod

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2015 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo I. Informacje ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE

BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT G-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY OBROTU GOSPODARCZEGO. Podstawy ekonomii. Podstawy finansów i bankowości. Pojęcie gospodarki i obrotu gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Nazwa innowacji: Ekonomia i finanse - innowacyjny moduł programowy dla przedmiotu Podstawy przedsiębiorczości Rodzaj innowacji: programowa

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac dyplomowych

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW 1. Podatki i opłaty lokalne jako źródło dochodów własnych gminy 2. Analiza dochodów budżetowych jednostek samorządów terytorialnych na przykładzie gminy... w latach...

Bardziej szczegółowo

Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy

Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy Zarządzaj efektywnie swoim budżetem domowym Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy O projekcie Cel główny

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów finanse należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Polskie Towarzystwo Ekonomiczne 28.01.2016 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci znawcy systemów bankowych

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III / IV Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak

Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak Autor adresuje książkę do Czytelników pragnących lepiej zrozumieć procesy rozwoju gospodarczego we współczesnym świecie. Do studentów, ekonomistów

Bardziej szczegółowo

Rynkowy system finansowy Marian Górski

Rynkowy system finansowy Marian Górski Rynkowy system finansowy Marian Górski Podręcznik obejmuje całościową analizę rynkowego systemu finansowego, który wraz z sektorem finansów publicznych tworzy system finansowy gospodarki. Autor podzielił

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Analiza ryzyka działalności gospodarczej Business Intelligence Ekonometria Klasyfikacja i analiza danych Metody ilościowe na rynku kapitałowym Metody ilościowe w analizach

Bardziej szczegółowo

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW Spis treści Wstęp Rozdział 1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW 1.1. Etymologia terminu finanse i główne etapy rozwoju finansów 1.2. Współczesne rozumienie finansów 1.2.1. Ogólna charakterystyka finansów

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Klub Polska 2025+, Klub Bankowca 30.09.2015 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci - znawcy systemów

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość

Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku Finanse

Bardziej szczegółowo

Wybór promotorów prac magisterskich

Wybór promotorów prac magisterskich Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i Rachunkowość studia niestacjonarne Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku Finanse

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III, semestr letni (semestr szósty) Specjalność Bez specjalności

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy kierunku ZARZĄDZANIE, I 0 licencjat Wiedza o zarządzaniu 1. Przegląd funkcji kierowniczych. 2. Teorie motywacyjne i przywódcze. 3. Współczesne koncepcje zarządzania.

Bardziej szczegółowo

Kierunek Ekonomia Rok I Lp. Przedmioty Blok Wymiar

Kierunek Ekonomia Rok I Lp. Przedmioty Blok Wymiar Kierunek Ekonomia Rok I Semestr 1 Semestr 2 Matematyka wstęp 60 1 30 30 1 Matematyka A 60 6 30 30 E 2 Podstawy statystyki A 60 6 30 30 E 3 Podstawy mikroekonomii A 60 6 30 30 E 4 Podstawy makroekonomii

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania a etap rozwoju przedsiębiorstwa

Źródła finansowania a etap rozwoju przedsiębiorstwa Źródła finansowania a etap rozwoju przedsiębiorstwa Sieci Inwestorów Kapitałowych (Aniołów Biznesu) na świecie Roma Toft, MAEŚ Kraków, r. Agenda 1. Fazy rozwoju a finansowanie przedsięwzięcia - problemy

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r.

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r. FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Jelenia Góra, grudzień 2014 r. I. Fundusz pożyczkowy dla kobiet... 3 1. Termin przyjmowania wniosków... 3 2. Limity

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych Studia stacjonarne II stopnia, rok akademicki 2012/2013. Wybór specjalności na kierunku Finanse i rachunkowość

Wydział Nauk Ekonomicznych Studia stacjonarne II stopnia, rok akademicki 2012/2013. Wybór specjalności na kierunku Finanse i rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych Studia stacjonarne II stopnia, rok akademicki 2012/2013 Wybór specjalności na kierunku Finanse i rachunkowość KIERUNEK: Finanse i rachunkowość SPECJALNOŚCI: Finanse, podatki

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Problemy ekonomiczne

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Problemy ekonomiczne Uniwersytet Szczeciński 6 maja 2015 r. Problemy ekonomiczne Ekonomia w domu Przemysław Pluskota EKONOMIA jest jedną z dziedzin nauk społecznych zajmującą się badaniem prawidłowości i działaniem mechanizmów

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce Zaproszenie do dyskusji Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

PressPack. Sztuka doradzania. O firmie

PressPack. Sztuka doradzania. O firmie PressPack PressPack Rynek usług finansowych i ubezpieczeniowych w Polsce rośnie bardzo dynamicznie. I choć do Niemiec, gdzie jeden doradca finansowy przypada średnio na 1000 mieszkańców jeszcze nam daleko

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 1 CO TO SĄ FINANSE? Definicja Finanse 1. Dziedzina nauki zajmująca się analizą, jak ludzie lokują dostępne zasoby w danym okresie. 2. Ogół

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie płynnością finansową w inwestycjach Aniołów Biznesu. Warszawa, 24 kwietnia 2012 roku

Zarządzanie płynnością finansową w inwestycjach Aniołów Biznesu. Warszawa, 24 kwietnia 2012 roku www.psab.pl Zarządzanie płynnością finansową w inwestycjach Aniołów Biznesu Warszawa, 24 kwietnia 2012 roku Kim jest Anioł Biznesu? to inwestor kapitałowy, który angażuje własne środki finansowe w rozwój

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ Celem Programu jest promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje oraz rozwijanie powiązań i synergii między przedsiębiorstwami, ośrodkami badawczo-rozwojowymi

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Uwagi wstępne Rozdział I Konkurencja a regulacja na rynku consumer finance

Spis treści Wykaz skrótów Uwagi wstępne Rozdział I Konkurencja a regulacja na rynku consumer finance Wykaz skrótów... 11 Uwagi wstępne... 15 Rozdział I Konkurencja a regulacja na rynku consumer finance... 23 1.1. Wspólny rynek usług finansowych Unii Europejskiej... 23 1.2. Zasada kraju pochodzenia dostawcy

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Ewelina Sokołowska ALTERNATYWNE FORMY INWESTOWANIA NA RYNKU PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH

Ewelina Sokołowska ALTERNATYWNE FORMY INWESTOWANIA NA RYNKU PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA ROZPRAWA HABILITACYJNA Ewelina Sokołowska ALTERNATYWNE FORMY INWESTOWANIA NA RYNKU PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH TORUŃ 2010 SPIS TREŚCI Wstęp 13 Rozdział 1 EWOLUCJA RYNKU INNOWACJI

Bardziej szczegółowo

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT I-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH Czym jest innowacja? Możliwe źródła Wewnętrzne i zewnętrzne źródła informacji o innowacji w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

Program wsparcia funduszy kapitału zalążkowego

Program wsparcia funduszy kapitału zalążkowego Program wsparcia funduszy kapitału zalążkowego Tomasz Sypuła Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 19 września 2006r. Plan prezentacji Co to jest fundusz kapitału zalążkowego? Cel udzielanego wsparcia

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie współczesnej gospodarki rynkowej rynek finansowy

Funkcjonowanie współczesnej gospodarki rynkowej rynek finansowy Funkcjonowanie współczesnej gospodarki rynkowej rynek finansowy Autorzy: Wiesława Przybylska-Kapuścińska (red.) Książka zawiera interesujące przyczynki dotyczące przede wszystkim funkcjonowania rynku finansowego.

Bardziej szczegółowo

Młody inwestor na giełdzie

Młody inwestor na giełdzie Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie mgr Jarosław Kilon Uniwersytet w Białymstoku 22 kwietnia 2010 r. Giełda Różne rodzaje giełd Źródła: pzmolsztyn.pl, gieldapiotrkow.pl. Giełda

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw

Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw www.psab.pl Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytutu Nauk Ekonomicznych i Społecznych Koordynator zarządzający Ponadregionalną Siecią Aniołów Biznesu - Innowacja

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

- Potrzeby, dobra, usługi - Zasoby ekonomiczne

- Potrzeby, dobra, usługi - Zasoby ekonomiczne Wykaz tematów z podstaw przedsiębiorczości na rok szkolny 2012 2013 dla Liceum Ogólnokształcącego, Liceum Profilowanego i Technikum Rozkład materiału według programu 44/PZS1/2012/2 dla klas: II TRA; III

Bardziej szczegółowo

Finanse dla niefinansistów

Finanse dla niefinansistów Finanse dla niefinansistów Może inny podtytuł? Wszystkie prawa zastrzeżone Racjonalne i świadome podejmowanie decyzji zarządczych, lepsze zarządzanie i wykorzystanie zasobów przedsiębiorstwa, zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Finanse. Opracowała: dr Bożena Ciupek

Finanse. Opracowała: dr Bożena Ciupek Finanse Opracowała: dr Bożena Ciupek Ogólne informacje o przedmiocie Cel przedmiotu: 1. Zapoznanie słuchaczy z podstawowymi pojęciami z zakresu finansów, umiejscowienie zjawisk finansowych w całokształcie

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII

AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII PROGRAM SZKOLENIOWO-WARSZTATOWY GRUPY INVESTIN Termin: 24 listopada 11 grudnia 2015 Miejsce: Warszawa Centrum Przedsiębiorczości Smolna, ul. Smolna 4 Akademia Komercjalizacji

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Piotr Górski, Monika Liszewska Edukacja finansowa szansą na zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Kim jesteśmy Nasze wartości Nasi ludzie

Kim jesteśmy Nasze wartości Nasi ludzie Osiągnięcia w latach 2009-2014 Kim jesteśmy Jesteśmy największą polityczną rodziną w Europie, kierują nami przekonania centroprawicowe. Jesteśmy Grupą Europejskiej Partii Ludowej w Parlamencie Europejskim.

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r.

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Trendy i możliwości Perspektywa makroekonomiczna - wysoki potencjał wzrostu w Polsce Popyt na kapitał - Wzrost zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI. Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy

TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI. Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy 1 Wykład metodyczny Platforma internetowa osią projektu

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA ROZPRAWA HABILITACYJNA. Ewelina Sokołowska ALTERNATYWNE FORMY INWESTOWANIA NA RYNKU PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH

UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA ROZPRAWA HABILITACYJNA. Ewelina Sokołowska ALTERNATYWNE FORMY INWESTOWANIA NA RYNKU PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA ROZPRAWA HABILITACYJNA Ewelina Sokołowska ALTERNATYWNE FORMY INWESTOWANIA NA RYNKU PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH TORUŃ 2010 SPIS TREŚCI Wstęp.........................................................

Bardziej szczegółowo

Atuty współpracy banków lokalnych i samorządów. Mirosław Potulski Bank Polskiej Spółdzielczości S.A.

Atuty współpracy banków lokalnych i samorządów. Mirosław Potulski Bank Polskiej Spółdzielczości S.A. Atuty współpracy banków lokalnych i samorządów Mirosław Potulski Bank Polskiej Spółdzielczości S.A. Bankowość spółdzielcza w Polsce 576 banków spółdzielczych Ponad 4,4 tys. placówek, tj. ok. 30% wszystkich

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. www.marr.pl

Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. www.marr.pl Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. MARR SA: Założona w 1993 Główny udziałowiec Województwo Małopolskie 88,8% 170 pracowników Kapitał założycielski: 87 675 000 PLN (~20 mln EUR) Oferta MARR SA

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac magisterskich

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac magisterskich prof. zw. dr hab. Ewa Bogacka-Kisiel systemy bankowe usługi i procedury

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Plan prezentacji System finansowy a sfera realna Rozwój w ujęciu krajowym,

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie współpracy dla innowacji

Rozwijanie współpracy dla innowacji Rozwijanie współpracy dla innowacji Warsztat dr inż. Anna Sworowska na zlecenie Górnośląskiej Agencji Przedsiębiorczości i Rozwoju Sp. z o.o. Radlin, 14 marca 2014 r. Cel spotkania Po co to wszystko? uzasadnienie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Finanse i Rachunkowość Specjalność BANKOWOŚĆ I UBEZPIECZENIA

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Finanse i Rachunkowość Specjalność BANKOWOŚĆ I UBEZPIECZENIA Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Finanse i Rachunkowość Specjalność BANKOWOŚĆ I UBEZPIECZENIA Profil Absolwenta Oferta nauczania jest skierowana do osób, które zainteresowane są ścieżka

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r.

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r. Przedsiębiorczość akademicka Spółki spin-off i spin-out Uwarunkowania prawne: -Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (DZ.U. Nr 164 poz. 1365 z poźn. zmianami) -Ustawa z dnia 15 września

Bardziej szczegółowo

Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r.

Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r. Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r. Odpowiedzialne kredytowanie i pożyczanie w UE Odpowiedzialne kredytowanie produkty kredytowe

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Założeniem POIR jest wsparcie realizacji całego procesu powstawania

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia, fundusze Private Equity/ Venture Capital

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo