Poznawcze i instytucjonalne bariery przedsiębiorczości w Polsce

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Poznawcze i instytucjonalne bariery przedsiębiorczości w Polsce"

Transkrypt

1 Jan K. Solarz Akademia Finansów Poznawcze i instytucjonalne bariery przedsiębiorczości w Polsce Bankowość jest prosta, jeżeli staje się ona skomplikowana, to znaczy, że coś nie jest w porządku. Walter Bagehot ( ) Termin przedsiębiorczość jest odmieniany przez wszystkie przypadki. Przedsiębiorczość ma być cudownym lekarstwem na niską pozycję konkurencyjną Polski. Przedsiębiorczość jest zjawiskiem wielowymiarowym i dynamicznym. Redukowanie jej do jednego, jedynie słusznego wymiaru stanowi poznawczą barierę jej krzewienia. Instytucjonalne podejście do przedsiębiorczości, wywodzone od Schumpetera, zyskuje coraz większe uznanie w teorii ekonomii na świecie. W Polsce nurt instytucjonalny powoli zdobywa swych zwolenników w środowiskach akademickich. W praktyce gospodarczej szczególną barierą przedsiębiorczości jest niezadowalająca edukacja finansowa i nadal bardzo wysoki poziom wykluczenia w dostępie do profesjonalnego zarządzania ryzykiem. Celem opracowania jest wskazanie na niski poziom kompetencji finansowej obywateli i znaczny obszar wykluczenia w dostępie do usług finansowych jako istotnych barier rozwoju przedsiębiorczości w Europie. Po przedstawieniu wyników badań w Wielkiej Brytanii i Polsce zostaną zaproponowane praktyczne kroki, jakie należałoby podjąć, aby pokonać poznawcze i instytucjonalne bariery rozwoju przedsiębiorczości w naszym kraju. Wprowadzenie Poszukiwanie związku przyczynowo-skutkowego między rozwojem świata finansów a działalnością gospodarczą człowieka ma długą historię. Zazwyczaj wywodzi się ją od Arystotelesa. Zdaniem ekonomistów miał on przeciwstawiać chremtistike sztukę robienia pieniędzy i oeconomicus sztukę uzyskiwania komfortu w gospodarstwie domowym. Zdaniem socjologów łączył on sztukę przetrwania, zaspokajania potrzeb podstawowych chremtistike ze sztuką oeconomicus gospodarowania w gospodarstwie domowym. Spór o to, czy należy harmonizować wszystkie aspekty życia człowieka, czy je przeciwstawiać i porządkować na zasadzie hierarchii, podzielił klasyków teorii ekonomicznej. Wykorzenienie działalności gospodarczej z tradycji i świata wartości prowadziło do różnego rodzaju 1

2 determinizmu w teorii ekonomii: ziemi jako czynnika produkcji u fizjokratów, handlu zagranicznego u merkantylistów, kapitału u monetarystów, pracy u marksistów, wiedzy u scjentystów i wielkiej modernizacji. Termin przedsiębiorczość wszedł do obiegu naukowego za sprawą dwóch Francuzów: Bernarda F. de Belidona i J.B. Saya. Pierwszy z nich jako przedsiębiorczego określił takiego kupca, który kupuje pracę i materiały po niepewnej, zmiennej cenie i sprzedaje ich rezultat, produkt, po wcześniej określonej cenie. Drugi za przedsiębiorcę uznawał tego biznesmena, który inwestował swoje dzisiejsze zasoby w nieznaną i nierozpoznawalną przyszłość. Oba te określenia wiązały przedsiębiorczość z zarządzaniem ryzykiem. W pierwszym przypadku z jego akceptacją, aby uzyskiwać zysk nadzwyczajny, w drugim z dywersyfikacją wystawionej na ryzyko działalności. Na tym tle wyróżnia się koncepcja przedsiębiorcy jako ogniwa spajającego wysiłki wynalazcy i bankiera na rzecz rozwoju gospodarczego stworzona przez Schumpetera. Przedsiębiorcami są jedynie te podmioty gospodarcze, które realizują nowe kombinacje czynników produkcji i są aktywnymi uczestnikami takich procesów. Przedsiębiorczość, która na początku XX wieku była w teorii Schumpetera jedynie modelem teoretycznym, stała się w XXI wieku faktem społecznym o rosnącej doniosłości 1. Co przyczyniło się do takiej dyfuzji przedsiębiorczości jako motoru napędowego rozwoju gospodarczego? Wśród wielu czynników dyfuzji przedsiębiorczości warto zwrócić uwagę na trzy. Pierwszy to profesjonalizacja tworzenia i realizacji innowacji. Drugi to upowszechnienie i umiędzynarodowienie profesjonalnego pośrednictwa finansowego. Trzeci to oparcie rozwoju gospodarczego o wiedzę. Profesjonalizacja tworzenia i realizacji innowacji. Zorganizowana przedsiębiorczość Przedsiębiorczość jest to umiejętność przekraczania ustalonych granic, tworzenia nowych produktów i usług na nowe rynki zbytu. Przedsiębiorczość jest przypisywana jednostkom, czasem małym grupom społecznym. Niekiedy mówi się o przedsiębiorczości mniejszości religijnych lub obyczajowych i narodowych. Przedsiębiorczość jest jednak coraz częściej postrzegana jako właściwość pewnego rodzaju sieci. Bliskość przestrzenna B+R tworzy masę krytyczną niezbędną dla dokonania przełomu. 1 Jan K. Solarz, Modele przedsiębiorczości. Doświadczenia USA i Japonii, Instytut Gospodarki Narodowej, Warszawa 1990, s

3 Procesy innowacyjne nie przebiegają tak, jak postęp naukowo-techniczny: w logicznym porządku od badań podstawowych, przez badania stosowane do wdrożeń 2. Oświeceniową wiarę, że wynalazek rodzi potrzebę jego urzeczywistnienia, zastąpiono przekonaniem, że marka przykuje uwagę potencjalnego konsumenta i zrodzi innowację zaspokajającą nowo powstałą potrzebę. Obok sporu o to, co było wcześniej jajko czy kura, podaż innowacji czy popyt na innowacje uwagę praktyków i teoretyków zaprząta rola państwa i rynku w kreowaniu i urzeczywistnianiu przedsiębiorczości i innowacji. Odmienne podejścia do pobudzania i realizacji innowacji wyraża z jednej strony polityka przemysłowa, z drugiej fundusze inwestycyjne typu venture capital. Polityka przemysłowa jest sztuką wyboru tych technologii, które dadzą państwu trwałą przewagę w sferze obronności i konkurencji na globalnym rynku. Fundusze venture capital występują w dwóch formach: wilka i wampira. Wilk obserwuje ekosystem i eliminuje z niego osobniki słabe, niezdolne do rozrodu. Fundusze podwyższonego ryzyka wypatrują źle zarządzane przedsiębiorstwa, przejmują je wrogo przy pomocy środków pozyskanych drogą emisji obligacji i doprowadzają do efektywnej alokacji czynników wytwórczych. O sukcesie venture capital decyduje umiejętność łączenia inżynierii finansowej z profesjonalnym zarządzaniem. Słabością funduszy inwestycyjnych tego typu jest cykliczność gospodarki i okresowy brak płynności na rynku nieruchomości. Brak aktywnej antycyklicznej polityki państwa powoduje nakładanie się na niesprawność rynku nakłada się niesprawność państwa. Powstaje próba przerzucenia na podatników ryzyka przedsiębiorczości. Koncepcja grupy funduszy venture capital, zwanej Krajowym Funduszem Kapitałowym, nie uwzględnia zasady ryzyko za zyski, płynność za bezpieczeństwo. W ramach pola dostępnych wyborów działają fundusze hedgingowe, profesjonalne w dowolnym zakresie ryzyka i w każdej fazie cyklu koniunkturalnego. W warunkach niskiej inflacji i niskiej deflacji szczególnego znaczenia nabierają fundusze venture capital zachowujące się jak wampir. Wówczas na plan pierwszy wysuwa się umiejętność zarządzania płynnością finansową. Ten, kto ma żywą gotówkę jest panem sytuacji. Wysoka rentowność bez płynności to wypadnięcie z rynku, na którym jest olbrzymia nadwyżka podaży nad popytem i wielkie zapasy gotowych towarów i usług. Nic dziwnego, że wampiry napadają na dobre przedsiębiorstwa, flagowe marki budujące zręby gospodarstwa narodowego. Opór przed wrogim przejęciem jest w tej sytuacji działaniem racjonalnym i nie stanowi oznaki nacjonalizmu gospodarczego. 2 Jan K. Solarz, Innowacje w organizacjach gospodarczych, PWE, Warszawa 1981, s

4 Przytoczone obserwacje prowadzą do wniosku, że przedsiębiorczość zagości w Polsce na stałe, jeśli powstanie infrastruktura, w którą obok instytucji kredytowych wejdą państwowe banki rozwojowe, fundusze typu venture capital oraz rodzime fundusze hedgingowe. Aby zorganizowana przedsiębiorczość zaczęła odgrywać istotną role w naszym potencjale rozwojowym, muszą powstać uczelniane parki inżynierii finansowej. Studenci uczelni ekonomicznych muszą się uczyć zarówno głównego nurtu teorii ekonomii, finansów i zarządzania oraz towaroznawstwa. Jedynie kompleksowe wykształcenie ekonomiczne pozwoli przełamać brak dynamiki innowacyjności i przedsiębiorczości w naszej gospodarce. Profesjonalizacja pośrednictwa finansowego. Wykluczenie w dostępie do usług finansowych W okresie pomiędzy Arystotelesem a Schumpeterem bankierzy obsługiwali głównie gminy wyznaniowe, z których się wywodzili oraz rodziny dobrze urodzonych. Pierwsza fala globalizacji rynków finansowych ( ) zwiększyła dostępność usług finansowych w wyniku rozwoju państwowych banków rozwojowych, komunalnych kas kredytowych i sieci towarzystw ubezpieczeń wzajemnych. Druga fala globalizacji rynków finansowych (od roku 1973 do chwili obecnej) ustabilizowała odsetek pozbawionych dostępu do usług finansowych na 20% w USA i 30% średnio w Unii Europejskiej. Wykluczenie w dostępie do profesjonalnego zarządzania ryzykiem finansowym wywołuje zaniepokojenie Komisji Europejskiej. Strategia Lizbońska podkreśla, że swobodny dostęp do usług finansowych jest warunkiem skutecznej walki z bezrobociem, wykluczeniem społecznym oraz ubóstwem i stanowi o potencjale rozwoju. Specjalne programy walki z wykluczeniem w dostępie do profesjonalnych usług finansowych opracowano w Wielkiej Brytanii, Holandii, Francji, Finlandii, Belgii i Niemczech 3. Najnowsze badanie Pentora na reprezentatywnej próbie dorosłych obywateli Polski wykazało, że zaledwie 54% Polaków korzysta z usług bankowych. Na 46% wykluczonych w dostępie do usług bankowych składa się: 12% takich, którzy nie korzystają i nie zamierzają korzystać z bankowych usług. Najpewniej korzystają oni ze Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych, lombardów lub pośredników pożyczkowych zorganizowanej przedsiębiorczości; 3 Hugues Feltesse, Combating Financial Exclusion,European Commission

5 11% takich, którzy korzystali w przeszłości, ale już nie korzystają. Jest to grupa niejednorodna, w którą wchodzą zarówno ci, którym grozi upadłość konsumencka, jak i ci, którzy uznają pożyczki za oznakę niegospodarności; 11% takich, którzy zamierają korzystać z usług bankowych. Ich wykluczenie ma charakter ekonomiczny lub prawny; 9% takich, którzy nie korzystali w przeszłości i nie korzystają obecnie, gdyż nie ma dla nich oferty ze strony banków. Respondenci uważają usługi i produkty bankowe za zbyt dla nich skomplikowane. Często wskazywali, iż czują się zagubieni na rynku finansowym, oceniając swoją wiedzę o produktach i usługach bankowych relatywnie nisko. Na tym tle dodatnio wyróżniają się studenci, mający dostęp do profesjonalnego zarządzania ryzykiem finansowym w 83% 4. Dostęp do profesjonalnych usług bankowych jest: niezbędny: w wielu dziedzinach życia nie można uczestniczyć w społeczeństwie obywatelskim bez dostępu do usług bankowych (przykładem są transfery prywatne, inwestycje, świadczenia socjalne); warunkiem koniecznym dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, zatrudnienia, działalności charytatywnej; rosnący w obliczu ograniczenia dostępu do państwa dobrobytu. Brak dostępu do profesjonalnych usług finansowych prowadzi do: trwania znacznej strefy szarej gospodarki uchylającej się od płacenia podatków; korzystania z usług finansowych zorganizowanej przestępczości i wykorzystywania systemu bankowego do prania brudnych pieniędzy; ucieczki oszczędności za granicę i migracji zarobkowej, która prowadzi do utraty bazy podatkowej w kraju. Błędne decyzje finansowe w gospodarstwach domowych prowadzą do bardzo poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu społeczeństwa, np. bezdomności, upadłości konsumenckiej, rozpadu rodziny. Poziom kompetencji finansowej określa potencjał rozwojowy kraju Od połowy lat 90. ubiegłego wieku truizmem jest teza, że aktywa niematerialne, takie jak wizja, strategia, umiejętności, innowacyjność, układy nieformalne i wiedza w coraz większym stopniu decydują o dobrobycie i sukcesie na konkurencyjnym rynku. W przypadku 4 E. Więcław, Zadowoleni z banków, Rzeczpospolita z 30 kwietnia 1 maja 2007 r. 5

6 przedsiębiorczości można uznać za aktywa niematerialne również kompetencję finansową społeczeństwa. Kompetencja finansowa jest zasobem informacji o instrumentach finansowych i zasadach funkcjonowania rynku finansowego i instytucji finansowych, która może zostać przetworzona w zdatną do użycia wiedzę, dostępną dla wszystkich, którzy mogliby ją stosować. Proces budowy kompetencji finansowej nazywany jest edukacją finansową. Rada OECD wydała w lipcu 2005 r. 26 zaleceń w sprawie edukacji finansowej. Edukacja finansowa jest rozumiana jako proces, w trakcie którego konsument i inwestor doskonali swoje zrozumienie istoty produktu finansowego, koncepcji, i ryzyka oraz pozyskuje informacje lub obiektywną poradę i rozwija umiejętności oceny ryzyka i szans, tak by móc dokonać samodzielnego wyboru. Polem do szczególnego nasilenia edukacji finansowej są pułapki nadmiernego zadłużenia przy wykorzystaniu kart kredytowych oraz współczesne systemy emerytalne. Zadłużenie gospodarstw domowych nieprowadzących działalności gospodarczej może uniemożliwiać spłatę długów z bieżących dochodów. Zagrożenie uznaje się za istotne, gdy łączne długi przekraczają 20% dochodów netto gospodarstwa domowego 5. Celem edukacji finansowej nie jest dublowanie działań prewencyjnych odpowiedzialnych organów nadzoru nad systemem finansowym oraz dublowanie edukacji konsumenckiej. Programy edukacji finansowej mają być ukierunkowane na ustalenie w grupie docelowej oczekiwanego poziomu kompetencji finansowej. Rosnąca złożoność instrumentów finansowych wymaga adekwatnego poziomu przygotowania ich użytkowników. Na kompetencje finansowe składają się: wiedza o finansach i zrozumienie zasad funkcjonowania systemów finansowych, w tym znajomość podstawowych faktów 6%, przestrzeganie prostych instrukcji 23%; umiejętności finansowe oraz umiejętność stosowania wiedzy w praktyce, w tym podejmowanie dobrych decyzji 34% i przewidywanie ich następstw 17%; odpowiedzialność finansowa, umiejętność trafnego integrowania podejmowanych decyzji w czasie i w przestrzeni 7% 6. 5 W. Szpringer, Upadłość konsumencka. Inspiracje z rozwiązań światowych oraz rekomendacje dla Polski, CeDeWu, Warszawa Why Financial Capability Matters, Ottawa 2005, s

7 Przy ocenie kompetencji finansowej trzeba pamiętać o oblanych egzaminach z matematyki finansowej, o braku nauki finansów w programach nauczania w szkolnictwie podstawowym, średnim i wyższym. O skali potrzeb świadczy działalność sieci Obywatelskiego Doradztwa Finansowego w Wielkiej Brytanii. W ciągu roku udziela się ponad 5 milionów porad w blisko 3,5 tys. miejsc w kraju. W tej sieci uczestniczy ponad 20 tys. wolontariuszy, którzy wierzą, że poinformowany klient pośrednika finansowego to klient dobrze zabezpieczony od ryzyka. W Wielkiej Brytanii opracowano Strategię Budowania Kompetencji Finansowej, której realizację powierzono Komisji Nadzoru Finansowego. W Kanadzie podobny tematycznie program jest organizowany pod auspicjami rzecznika praw konsumenta usług bankowych. W Stanach Zjednoczonych uruchomiono w Ministerstwie Skarbu specjalną, wolną od opłat linię internetową i centrum telefonicznie, gdzie można uzyskać pomoc w języku hiszpańskim i angielskim przy wyborze usług finansowych. Doświadczenia zagraniczne są dobrym punktem wyjścia dla krajowego programu edukacji finansowej. Społeczeństwo ryzyka systemu finansowego musi rozpoznawać poszczególne typy ryzyka oraz przewidywać niekorzystne następstwa nakładania się ich na siebie. Edukacja finansowa musi się zacząć od szkoły podstawowej. Musi być wspierana przez tematyczne strony internetowe i kalkulatorki finansowe, do przećwiczenia operacji finansowych. Należy propagować system wczesnego ostrzegania o zagrożeniu oszustwem lub innymi formami ryzyka operacyjnego, ryzyka rynkowego i ryzyka kredytowego, w szczególności pożyczek udzielanych przy pomocy kart bankowych. Kompetencja finansowa przekłada się na możliwe do zaobserwowania zachowania, takie jak: zarządzanie pieniędzmi z dnia na dzień; planowanie budżetów rodzinnych z wyprzedzeniem; dobór produktów i instytucji finansowych; poszukiwanie informacji, porady, potwierdzenia bezpieczeństwa. Obywatele kompetentni w usługach finansowych potrafią: zarządzać swoimi pieniędzmi; planować swój budżet rodzinny; dokonywać wyboru oferty usług; przyjmować porady bezstronnych i uczciwych doradców finansowych. Należy jednak pamiętać, że edukacja na rzecz kompetencji finansowych nie jest w stanie: 7

8 zlikwidować barier dostępu do usług wynikających z historii kredytowej; wyeliminować z obrotu gospodarczego jego nieuczciwych uczestników, zastąpić działania nadzoru nad instrumentami i instytucjami finansowymi; zniwelować brak oferty usług dla mało zamożnych i początkujących przedsiębiorców. Ważnym przełomem w kształtowaniu edukacji finansowej jest Dyrektywa o Rynku Instrumentów Finansowych, wchodząca w życie jesienią br., która nakłada obowiązek na profesjonalnych pośredników finansowych dokonania rozróżnienia na zawodowców i amatorów. W przypadku bankowości inwestycyjnej rozróżnienie na detalistów i hurtowników bywa trudne. Nic dziwnego, że władze nadzorcze opracowują szczegółowe instrukcje jak dokonać niezbędnych rozróżnień między instytucjami finansowymi i ich klientami. Ważnym kierunkiem działań na rzecz edukacji finansowej jest promowanie badań behawioralnych, psychologicznych i socjologicznych nad funkcjonowaniem rynków finansowych. Wnioski a) Większość analiz dotyczących poznawczych i praktycznych aspektów przedsiębiorczości ma charakter makro- lub mikroekonomiczny. W pierwszym przypadku tworzone są warunki do zasysania lub popychania innowacji i przedsiębiorczości. W drugim przypadku kształtowane są sylwetka absolwenta i jego szanse na sukces w roli przedsiębiorcy. b) Analiza porównawczo-instytucjonalna jest prowadzona na poziomie mezzoekonomicznym. Wówczas najważniejsza jest kompetencja finansowa wśród Polaków. Jej niedostateczny poziom jest jedną z najistotniejszych barier rozwoju przedsiębiorczości w naszym kraju. c) Niezbędne są badania podstawowe nad funkcjonowaniem rynków finansowych prowadzone przez psychologów i socjologów. Przedsiębiorczość jest fenomenem ponaddyscyplinarnym i wymaga holistycznego podejścia. d) Konieczne są badania operacyjne nad zarządzaniem ryzykiem systemowym. Bez ustalenia zasad funkcjonowania sztabu zarządzania kryzysowego trudno jest wzbudzić poczucie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. 8

9 e) Niezbędne są badania wdrożeniowe nad wprowadzeniem bezgotówkowego obrotu gospodarczego, nad usprawnieniem obsługi sektora finansów publicznych oraz rozwojem systemu edukacji finansowej. f) Prawo do profesjonalnego zarządzania ryzykiem finansowym należy zaliczyć do praw obywatelskich każdego mieszkańca Europy. Bez tego prawa globalizacja rynków finansowych będzie prowadzić w warunkach liberalizacji przepływów kapitałowych do polaryzacji społeczeństwa na rosnącą grupę wykluczonych oraz większość zadowolonych klientów banków. Abstract Knowledge makes the money go round. Considering the fact that financial markets are becoming increasingly sophisticated and households take more responsibility for financial decisions, especially in the field of entrepreneurship, financially educated individuals are necessary to ensure sufficient levels of investor and consumer protection as well as the smooth functioning, not only of financial markets, but also the economy. Nota o Autorze Autor jest prorektorem Akademii Finansów. Jest autorem monografii poświęconych zarządzaniu ryzykiem systemowym i komparatystyce systemów finansowych. 9

Wymagania edukacyjne z podstaw przedsiębiorczości klasa 3LO. Wymagania edukacyjne. Uczeń:

Wymagania edukacyjne z podstaw przedsiębiorczości klasa 3LO. Wymagania edukacyjne. Uczeń: Wymagania edukacyjne z podstaw przedsiębiorczości klasa 3LO Wymagania edukacyjne podstawowe ponadpodstawowe Dział I. Człowiek istota przedsiębiorcza zna pojęcie osobowości człowieka; wymienia mechanizmy

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. Stefan Krajewski

prof. dr hab. Stefan Krajewski OBSZARY TEMATYCZNE SEMINARIUM LICENCJACKIEGO STUDIA STACJONARNE I STOPNIA prof. dr hab. Stefan Krajewski 1. Budżety samorządów terytorialnych (dochody, wydatki, struktura budżetu gminy lub powiatu) 2.

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE

BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT G-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY OBROTU GOSPODARCZEGO. Podstawy ekonomii. Podstawy finansów i bankowości. Pojęcie gospodarki i obrotu gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu: Ekonomia i finanse

Sylabus przedmiotu: Ekonomia i finanse Sylabus przedmiotu: Ekonomia i finanse Punkty ECTS 2 Łączna liczba godzin: 50, w tym: - wykłady 10 godz. -ćwiczenia 15 godz. -samokształcenie 25 godz. Typ przedmiotu: do wyboru Wymiar godzinowy przeznaczony

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Nazwa innowacji: Ekonomia i finanse - innowacyjny moduł programowy dla przedmiotu Podstawy przedsiębiorczości Rodzaj innowacji: programowa

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Rok III / semestr VI Specjalność Bez specjalności Kod

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław FIEDOR Prof. dr hab. Andrzej

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2015 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo I. Informacje ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy

Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy Zarządzaj efektywnie swoim budżetem domowym Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy O projekcie Cel główny

Bardziej szczegółowo

PLAN STUDIÓW niestacjonarnych zaocznych drugiego stopnia. Finanse i rachunkowość

PLAN STUDIÓW niestacjonarnych zaocznych drugiego stopnia. Finanse i rachunkowość Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Ekonomii PLAN STUDIÓW niestacjonarnych zaocznych drugiego stopnia Finanse i rachunkowość Obowiązuje studentów rozpoczynających kształcenie od roku akademickiego

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2016 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Uniwersytet Szczeciński 24. listopada 2016 r. Finansowanie działalności przedsiębiorstwa Sposoby finansowania działalności przedsiębiorstwa dr Maciej Pawłowski PLAN WYKŁADU 1. Podstawowe pojęcia 2. Źródła

Bardziej szczegółowo

Rynkowy system finansowy Marian Górski

Rynkowy system finansowy Marian Górski Rynkowy system finansowy Marian Górski Podręcznik obejmuje całościową analizę rynkowego systemu finansowego, który wraz z sektorem finansów publicznych tworzy system finansowy gospodarki. Autor podzielił

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Polskie Towarzystwo Ekonomiczne 28.01.2016 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci znawcy systemów bankowych

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac dyplomowych

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW 1. Podatki i opłaty lokalne jako źródło dochodów własnych gminy 2. Analiza dochodów budżetowych jednostek samorządów terytorialnych na przykładzie gminy... w latach...

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Wybór promotorów prac magisterskich

Wybór promotorów prac magisterskich Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i Rachunkowość studia niestacjonarne Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku Finanse

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość

Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku Finanse

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy kierunku ZARZĄDZANIE, I 0 licencjat Wiedza o zarządzaniu 1. Przegląd funkcji kierowniczych. 2. Teorie motywacyjne i przywódcze. 3. Współczesne koncepcje zarządzania.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 28 marca 2011r. Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki

Warszawa, 28 marca 2011r. Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki Warszawa, 28 marca 2011r. Stawiamy na innowacje Kluczem do stałego i szybkiego rozwoju gospodarczego są: - maksymalizacja efektywności wykorzystania zasobów (wiedzy, kapitału, pracy, zasobów naturalnych

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania a etap rozwoju przedsiębiorstwa

Źródła finansowania a etap rozwoju przedsiębiorstwa Źródła finansowania a etap rozwoju przedsiębiorstwa Sieci Inwestorów Kapitałowych (Aniołów Biznesu) na świecie Roma Toft, MAEŚ Kraków, r. Agenda 1. Fazy rozwoju a finansowanie przedsięwzięcia - problemy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III / IV Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW 1. Podatki i opłaty lokalne jako źródło dochodów własnych gminy 2. Analiza dochodów budżetowych jednostek samorządów terytorialnych na przykładzie gminy... w latach...

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia niestacjonarne I stopnia Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia niestacjonarne I stopnia Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Dr hab. Karol KOCISZEWSKI, prof. UE Promotorzy prac dyplomowych

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac dyplomowych

Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac dyplomowych prof. zw. dr hab. Ewa Bogacka-Kisiel systemy bankowe usługi i procedury

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Sposoby finansowania działalności przedsiębiorstwa dr Maciej Pawłowski Uniwersytet Szczeciński 13. kwietnia 2017 r. PLAN WYKŁADU 1. Podstawowe pojęcia 2. Źródła finansowania 3. Kapitał własny a kapitał

Bardziej szczegółowo

Kierunek Ekonomia Rok I Lp. Przedmioty Blok Wymiar

Kierunek Ekonomia Rok I Lp. Przedmioty Blok Wymiar Kierunek Ekonomia Rok I Semestr 1 Semestr 2 Matematyka wstęp 60 1 30 30 1 Matematyka A 60 6 30 30 E 2 Podstawy statystyki A 60 6 30 30 E 3 Podstawy mikroekonomii A 60 6 30 30 E 4 Podstawy makroekonomii

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marketingiem w przedsiębiorstwie

Zarządzanie marketingiem w przedsiębiorstwie Zarządzanie marketingiem w przedsiębiorstwie Opis specjalności: Celem specjalności Zarządzanie marketingiem w przedsiębiorstwie jest wykształcenie specjalistów posiadających kompetencje pozwalające im

Bardziej szczegółowo

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Analiza ryzyka działalności gospodarczej Business Intelligence Ekonometria Klasyfikacja i analiza danych Metody ilościowe na rynku kapitałowym Metody ilościowe w analizach

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia

Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Promotorzy

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów finanse należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III, semestr letni (semestr szósty) Specjalność Bez specjalności

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Współczesna bankowość komercyjna 12. Rozdział 2. Modele organizacji działalności banków komercyjnych 36

SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Współczesna bankowość komercyjna 12. Rozdział 2. Modele organizacji działalności banków komercyjnych 36 SPIS TREŚCI Część I. Organizacja i strategie działalności banków komercyjnych Rozdział 1. Współczesna bankowość komercyjna 12 1.1. Pojęcie i cechy... 13 1.2. Determinanty rozwoju współczesnych banków komercyjnych...

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r.

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r. FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Jelenia Góra, grudzień 2014 r. I. Fundusz pożyczkowy dla kobiet... 3 1. Termin przyjmowania wniosków... 3 2. Limity

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Rekrutacja 2016/2017

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Rekrutacja 2016/2017 WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Rekrutacja 2016/2017 Studia I stopnia - licencjackie ekonomia zarządzanie Studia I stopnia - inżynierskie zarządzanie i inżynieria produkcji Studia II stopnia - zarządzanie ekonomia

Bardziej szczegółowo

Włączeni w rozwój wsparcie rodziny i podnoszenia kwalifikacji zawodowych w kontekście potrzeb gospodarki regionu pomorskiego

Włączeni w rozwój wsparcie rodziny i podnoszenia kwalifikacji zawodowych w kontekście potrzeb gospodarki regionu pomorskiego Włączeni w rozwój wsparcie rodziny i podnoszenia kwalifikacji zawodowych w kontekście potrzeb gospodarki regionu pomorskiego Gdańsk, 31 marca 2017 r. Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW Spis treści Wstęp Rozdział 1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW 1.1. Etymologia terminu finanse i główne etapy rozwoju finansów 1.2. Współczesne rozumienie finansów 1.2.1. Ogólna charakterystyka finansów

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Klastry- podstawy teoretyczne

Klastry- podstawy teoretyczne Klastry- podstawy teoretyczne Dr inż. Anna Szerenos Politechnika Warszawska, Wydział Inżynierii Produkcji Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego, Program Innet Plan prezentacji Koncepcja klastra

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak

Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak Autor adresuje książkę do Czytelników pragnących lepiej zrozumieć procesy rozwoju gospodarczego we współczesnym świecie. Do studentów, ekonomistów

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT I-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH Czym jest innowacja? Możliwe źródła Wewnętrzne i zewnętrzne źródła informacji o innowacji w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Oferta na wynajem przestrzeni biurowej w ECDF Inkubator

Oferta na wynajem przestrzeni biurowej w ECDF Inkubator Oferta na wynajem przestrzeni biurowej w Przez: Karolina Kłobucka Partner Zarządzający T. +48 507 106 807 E. inkubator@ecdf.pl Dotyczy: wynajmu przestrzeni biurowej w, usługi doradztwa biznesowego i prawnego,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Problemy ekonomiczne

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Problemy ekonomiczne Uniwersytet Szczeciński 6 maja 2015 r. Problemy ekonomiczne Ekonomia w domu Przemysław Pluskota EKONOMIA jest jedną z dziedzin nauk społecznych zajmującą się badaniem prawidłowości i działaniem mechanizmów

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia drugiego stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia drugiego stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia drugiego stopnia) Obowiązuje od 01.10.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia - opis przedmiotu

Makroekonomia - opis przedmiotu Makroekonomia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Makroekonomia Kod przedmiotu 14.3-WK-MATP-Ma-W-S14_pNadGen6IRKR Wydział Kierunek Wydział Matematyki, Informatyki i Ekonometrii Matematyka

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 ROZDZIAŁ I GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 1. Współczesna gospodarka światowa i jej struktura... 19 1.1. Podmioty gospodarki światowej... 21 1.2. Funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Ewelina Sokołowska ALTERNATYWNE FORMY INWESTOWANIA NA RYNKU PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH

Ewelina Sokołowska ALTERNATYWNE FORMY INWESTOWANIA NA RYNKU PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA ROZPRAWA HABILITACYJNA Ewelina Sokołowska ALTERNATYWNE FORMY INWESTOWANIA NA RYNKU PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH TORUŃ 2010 SPIS TREŚCI Wstęp 13 Rozdział 1 EWOLUCJA RYNKU INNOWACJI

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2016/2017 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2016/2017 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2016/2017 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość prof. zw. dr hab. inż. Dorota Korenik produkty i usługi finansowe (wykorzystanie,

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Klub Polska 2025+, Klub Bankowca 30.09.2015 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci - znawcy systemów

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Region i jego rozwój w warunkach globalizacji

Region i jego rozwój w warunkach globalizacji Region i jego rozwój w warunkach globalizacji Jacek Chądzyński Aleksandra Nowakowska Zbigniew Przygodzki faktycznie żyjemy w dziwacznym kręgu, którego środek jest wszędzie, a obwód nigdzie (albo może na

Bardziej szczegółowo

7. Zastosowanie wybranych modeli nieliniowych w badaniach ekonomicznych. 14. Decyzje produkcyjne i cenowe na rynku konkurencji doskonałej i monopolu

7. Zastosowanie wybranych modeli nieliniowych w badaniach ekonomicznych. 14. Decyzje produkcyjne i cenowe na rynku konkurencji doskonałej i monopolu Zagadnienia na egzamin magisterski na kierunku Ekonomia 1. Znaczenie wnioskowania statystycznego w weryfikacji hipotez 2. Organizacja doboru próby do badań 3. Rozkłady zmiennej losowej 4. Zasady analizy

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Przedmiot, struktura i metoda nauki finansów

Rozdział 1 Przedmiot, struktura i metoda nauki finansów Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Przedmiot, struktura i metoda nauki finansów 1.1. Zjawiska i procesy oraz stosunki finansowe jako przedmiot nauki finansów Etymologia pojęcia "finanse" Finanse w ujęciu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ Celem Programu jest promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje oraz rozwijanie powiązań i synergii między przedsiębiorstwami, ośrodkami badawczo-rozwojowymi

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 1 CO TO SĄ FINANSE? Definicja Finanse 1. Dziedzina nauki zajmująca się analizą, jak ludzie lokują dostępne zasoby w danym okresie. 2. Ogół

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r.

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r. Przedsiębiorczość akademicka Spółki spin-off i spin-out Uwarunkowania prawne: -Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (DZ.U. Nr 164 poz. 1365 z poźn. zmianami) -Ustawa z dnia 15 września

Bardziej szczegółowo

KATEGORYZACJA KLIENTÓW

KATEGORYZACJA KLIENTÓW KATEGORYZACJA KLIENTÓW Prawnie obowiązującą wersją tego dokumentu jest wersja angielska. Niniejsze tłumaczenie ma jedynie charakter informacyjny. Kliknij tutaj, aby otworzyć dokument w języku angielskim.

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych Studia stacjonarne II stopnia, rok akademicki 2012/2013. Wybór specjalności na kierunku Finanse i rachunkowość

Wydział Nauk Ekonomicznych Studia stacjonarne II stopnia, rok akademicki 2012/2013. Wybór specjalności na kierunku Finanse i rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych Studia stacjonarne II stopnia, rok akademicki 2012/2013 Wybór specjalności na kierunku Finanse i rachunkowość KIERUNEK: Finanse i rachunkowość SPECJALNOŚCI: Finanse, podatki

Bardziej szczegółowo

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Analiza ryzyka działalności gospodarczej Business Intelligence Klasyfikacja i analiza danych Metody ilościowe na rynku kapitałowym Metody ilościowe w analizach regionalnych

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Kierunek EKONOMIA WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. rekrutacja 2017/2018

Kierunek EKONOMIA WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. rekrutacja 2017/2018 WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH rekrutacja 2017/2018 Kierunek EKONOMIA Studia stacjonarne i niestacjonarne Studia I stopnia licencjackie Studia II stopnia - Nowa oferta specjalności!!! Studia III stopnia doktoranckie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa do drugiego wydania... XI Wykaz skrótów... XIII

Spis treści. Przedmowa do drugiego wydania... XI Wykaz skrótów... XIII Spis treści Przedmowa do drugiego wydania............................... XI Wykaz skrótów... XIII Rozdział I. Zasadnicze zagadnienia teorii finansów publicznych... 1 1. Podstawowe pojęcia i koncepcje teorii

Bardziej szczegółowo

POLSKI PRZEMYSŁ TEKSTYLNY I ODZIEśOWY ANALIZA SWOT

POLSKI PRZEMYSŁ TEKSTYLNY I ODZIEśOWY ANALIZA SWOT POLSKI PRZEMYSŁ TEKSTYLNY I ODZIEśOWY ANALIZA SWOT Anna Raulin, Polska Izba OdzieŜowo-Tekstylna Warsztaty pt. Konkurencyjność polskiego sektora tekstylnego i skórzanego wobec importu towarów z Chin i innych

Bardziej szczegółowo

CO NOWEGO W RPO WK-P dla PRZEDSIĘBIORCÓW? Opracował: Lech Światły

CO NOWEGO W RPO WK-P dla PRZEDSIĘBIORCÓW? Opracował: Lech Światły CO NOWEGO W RPO WK-P dla PRZEDSIĘBIORCÓW? Opracował: Lech Światły URZĄD MARSZAŁKOWSKI WK-P zamierza uruchomić wsparcie m.in. na następujące projekty w ramach osi priorytetowej 1 Wzmocnienie innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość prof. zw. dr hab. Ewa Bogacka-Kisiel systemy bankowe usługi

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

- Potrzeby, dobra, usługi - Zasoby ekonomiczne

- Potrzeby, dobra, usługi - Zasoby ekonomiczne Wykaz tematów z podstaw przedsiębiorczości na rok szkolny 2012 2013 dla Liceum Ogólnokształcącego, Liceum Profilowanego i Technikum Rozkład materiału według programu 44/PZS1/2012/2 dla klas: II TRA; III

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Mikro- i makroekonomia na kierunku Administracja

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Mikro- i makroekonomia na kierunku Administracja OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Mikro- i makroekonomia na kierunku Administracja I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Mikro-i makroekonomia 2. Kod modułu : MME (10-MME-a1-s; 10-MME-a1-ns)

Bardziej szczegółowo

Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej

Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej Struktura organizacyjna Katedry Ekonomii i Polityki Gospodarczej Kierownik KEiPG: dr hab. Alina Daniłowska, prof. nadz. SGGW Zakład Ekonomii Dr Aldona Zawojska

Bardziej szczegółowo

ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ INNOWACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ

ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ INNOWACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ INNOWACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Lublin 25 stycznia 2017 r. Projekt dofinansowany w wysokości 85% ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego w ramach Funduszu Współpracy Dwustronnej

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Założeniem POIR jest wsparcie realizacji całego procesu powstawania

Bardziej szczegółowo