Makroekonomia dr Adrian Horzyk Wykład Makroekonomia nauka o gospodarce jako całości

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Makroekonomia dr Adrian Horzyk (horzyk@uci.agh.edu.pl) Wykład Makroekonomia nauka o gospodarce jako całości"

Transkrypt

1 Makroekonomia nauka o gospodarce jako całości Literatura: 1. Begg D., Fischer S., Dornbush R., Ekonomia. Makroekonomia., PWE, Warszawa Kameschen D.R., McKenzie R.B., Nardinelli C., Ekonomia, tłumacz. NSZZ Solidarność, Gdańsk, Pod red. Milewski R., Podstawy ekonomii, PWN, Warszawa, Smith P., Begg D., Ekonomia. Zbiór zadań., PWE, Warszawa, Podstawowe problemy makroekonomiczne: 1. Stabilność cen (problem inflacji i deflacji) 2. Pełne zatrudnienie (problem bezrobocia) 3. Wzrost gospodarki (problem wzrostu możliwości produkcyjnych gospodarki) 4. Cele społeczne 1. Stabilność cen Stabilność cen stanowiąca cel gospodarki narodowej - jest to taka sytuacja w gospodarce narodowej, w której stopa inflacji jest bliska zeru. Inflacja jest to utrzymujący się wzrost poziomu cen. Inflacja prowadzi do wzrostu płac i wartości nominalnej (pieniężnej) czyli wyrażonej w złotówkach wszystkiego, co posiadamy. Pod jej wpływem znika wartość realna dochodów i wszystkiego, co posiadamy. Wartość realna uwzględnia inflacyjny wzrost cen i dzięki temu umożliwia porównanie wartości w czasie. Siła nabywcza jest to sposób mierzenia wartości pieniężnej za pomocą ilości produktów, jakie można za tą wartość pieniężną kupić. Miernikiem inflacji jest stopa inflacji. Stopa inflacji (SI) jest procentową zmianą poziomu cen obliczaną zgodnie z formułą: PCB PCP SI = PC P 100% PC B poziom cen w roku bieżącym, PC P poziom cen w roku poprzednim Deflacja sytuacja odwrotna do inflacji, odznaczająca się utrzymującym się spadkiem poziomu cen. 1

2 Przyczyny inflacji upatruje się w dwóch rodzajach zdarzeń gospodarczych: 1. Niespodziewany i gwałtowny wzrost kosztów produkcyjnych, który prowadzi do ograniczenia zagregowanej podaży (AS). Inflację taką nazywamy inflacją kosztową. Inflacja kosztowa pojawia się w gospodarce w wyniku wzrostu kosztów produkcji spowodowanego wzrostem cen, np. energii lub płac. Poziom cen pchany jest wtedy przez rosnące koszty. 2. Wzrost zagregowanego popytu (AD) w gospodarce nazywamy inflacją popytową. Inflacja popytowa pojawia się w gospodarce w wyniku wzrostu zagregowanego popytu. Poziom cen ciągnięty jest przez zwiększony popyt nabywców. (a) Inflacja kosztowa (b) Inflacja popytowa Rysunek 1. a) Podczas inflacji kosztowej krzywa agregowanej podaży przesuwa się w lewo, co prowadzi do ustalenia nowej równowagi makroekonomicznej, ale przy wyższych cenach. Wielkość zagregowanego popytu maleje powodując bezrobocie. b) Podczas inflacji popytowej rośnie zagregowany popyt, czemu odpowiada przesunięcie na prawo krzywej zagregowanego popytu, co prowadzi do wyznaczenia nowej równowagi makroekonomicznej. Osiągana jest ona przy wyższym poziomie cen i przy większym realnym produkcie narodowym brutto (r-pnb) prowadząc do obniżenia poziomu bezrobocia. Porównanie rodzajów inflacji: Poziom cen r-pnb Bezrobocie Inflacja kosztowa rośnie spada rośnie Inflacja popytowa rośnie rośnie spada 2

3 Mierniki inflacji: deflator PNB, indeks cen dóbr konsumpcyjnych (CPI), indeks cen dóbr produkcyjnych (PPI) Deflator PNB jest to najobszerniejszy miernik inflacji, który nie mierzy wpływu inflacji tylko jakiejś grupy producentów lub konsumentów, ale obejmuje największą ilość cen, największy koszyk dóbr i usług, praktycznie wszystkich wyprodukowanych w gospodarce, i dlatego jest najlepszy do ocenienia wpływu inflacji na całą gospodarkę. Deflator (deflatorpnb) jest miernikiem zmian poziomu cen: deflatorpn B npnb = 100% rpnb PNB (produkt narodowy brutto) jest to wartość wszystkich dóbr i usług końcowych wyprodukowanych w gospodarce dzięki zatrudnieniu krajowych czynników wytwórczych oraz dochodów z czynników (pracy i kapitału) zatrudnionych za granicą w danym okresie, np. w ciągu roku. n-pnb (nominalny PNB) to wartość PNB obliczana z wykorzystaniem cen bieżących. r-pnb (realny PNB) to wartość PNB obliczana z wykorzystaniem cen roku bazowego. PKB (produkt krajowy brutto) jest to wartość wszystkich dóbr i usług wyprodukowanych w geograficznych granicach kraju w danym czasie, np. w ciągu roku. Oznacza dochody obywateli tego kraju i cudzoziemców zatrudniających swoje czynniki właśnie w tym kraju. Indeks cen konsumpcyjnych (CPI consument price index) mierzy przeciętny poziom cen typowego koszyka dóbr i usług konsumowanego przez typową rodzinę. Jest najpowszechniej wykorzystywanym miernikiem inflacji. Służy on do badania wpływu inflacji na gospodarstwa domowe (konsumentów). Indeks cen produkcyjnych (PPI producer price index) mierzy ceny, które płacą producenci, gdyż obejmuje czynniki produkcyjne z wyjątkiem pracy. Indeks ten przepowiada, co zdarzy się w gospodarce, albowiem jego zmiany wpływają na zmiany cen dóbr konsumpcyjnych w przyszłości. Konsekwencje inflacji: Ograniczenie dochodów stałych, którego próbą rozwiązania jest indeksja. Indeksja polega na powiązaniu wysokości emerytur, rent, płac z indeksem cenowym będącym miernikiem inflacji. Wpływ na sytuację pożyczkobiorców i pożyczkodawców. Inflacja zachęca do brania pożyczek, ale zniechęca do ich udzielania. Korzystne staje się zaciąganie pożyczek, gdyż zwraca się mniejszą wartość niż pożycza. Zniechęcenie do oszczędzania. Inflacja zniechęca do oszczędzania, gdyż oszczędności nie są przed nią chronione. Okazuje się więc, że inflacja ogranicza inwestycje i prowadzi do wolniejszego wzrostu gospodarczego. 3

4 2. Pełne zatrudnienie Problemem gospodarczym, a jednocześnie dramatem ludzkim jest bezrobocie. Bezrobotny to człowiek, który chce pracować i aktywnie szuka pracy, ale nie może otrzymać zatrudnienia przy istniejących stawkach cenowych. Siła robocza jest to grupa występująca na podażowej stronie rynku pracy, a tworzą ją ci, którzy znaleźli zatrudnienie, oraz ci, którzy aktywnie poszukują pracy. Do siły roboczej zaliczamy ludzi pracujących jak i bezrobotnych. Stopa bezrobocia jest miarą bezrobocia. Oblicza się ją jako stosunek liczby bezrobotnych do liczby ludzi stanowiących siłę roboczą i wyraża się ją w procentach. Naturalna stopa bezrobocia występuje w gospodarce, w której osiągnięto pełne zatrudnienie, czyli istnieje w niej tylko bezrobocie frykcyjne. O pełnym zatrudnieniu w gospodarkach rynkowych mówimy wtedy, gdy naturalna stopa bezrobocia mieści się w granicach od 4-6%. Rodzaje bezrobocia: Bezrobocie cykliczne powstaje na wskutek spadku zagregowanego popytu w gospodarce. Spadek zagregowanego popytu w gospodarce powoduje ograniczenie produkcji, co prowadzi do zwolnienia pracowników, a więc do powstania bezrobocia. Jeśli koniunktura się poprawia, wtedy zatrudnienie rośnie, a więc bezrobocie cykliczne maleje. Spadek zagreg. popytu Ograniczenie produkcji Zwolnienia pracowników (bezrobocie) Ograniczenie wydatków konsumpcyjnych Bezrobocie strukturalne powstaje na skutek zmian struktury przemysłowej gospodarki prowadzącej do utraty pracy przez ludzi, posiadających zawody, wykorzystywane w zanikających gałęziach przemysłu. Bezrobocie frykcyjne przy wysokim zagregowanym popycie w gospodarce istnieje jakaś grupa bezrobotnych (są to ludzie zmieniający pracę, wchodzący dopiero na rynek pracy, np. absolwenci szkół, lub na ten teren powracający, np. matki po urlopach wychowawczych). Ten rodzaj bezrobocia nasilają problemy ze zdobyciem informacji o dostępnych miejscach pracy, czy o kursach zawodowych. W niektórych zawodach kobietom jest trudniej znaleźć pracę, co również jest przyczyną zwiększenia czasu trwania bezrobocia frykcyjnego. Innym czynnikiem jest brak mobilności, czyli niemożności lub niechęci zmiany miejsca zamieszkania w celu uzyskania pracy, powodowany przede wszystkim problemami mieszkaniowymi, a także względami rodzinnymi. Bezrobocie cykliczne jest bardzo ważnym problemem gospodarczym, a staje się jeszcze trudniejszym do rozwiązania, na skutek istnienia sztywnych płac. 4

5 (a) Bezrobocie cykliczne (b) Sztywne płace Rysunek 2. a) Spadek zagregowanego popytu w gospodarce powoduje ograniczenie produkcji, co prowadzi do zwalniania pracowników, a więc powstania bezrobocia. b) Spadkowi zagregowanego popytu w gospodarce towarzyszy ograniczenie popytu na rynku pracy. Gdyby płacę ustalał rynek, to byłaby to płaca równowagi. Byłaby ona niższa i odpowiadałby jej niższy poziom zatrudnienia. Przy sztywnych płacach na rynku pojawia się nadwyżka pracy, a firmy nie mogą obniżyć płac, muszą więc ograniczyć zatrudnienie. Skutki są takie, że bezrobocie jest większe, niż byłoby bez wprowadzenia sztywnych płac. Sztywne płace (np. płaca minimalna) to takie płace, których poziom nie reaguje na zmieniające się warunki na rynku pracy. Takie sztywne stawki płac nie są wyznaczone przez punkt przecięcia zagregowanych krzywych popytu i podaży, lecz są narzucone rynkowi pracy. Sztywne płace pogłębiają problem bezrobocia, szczególnie cyklicznego. Cztery podstawowe pytania przy badaniu bezrobocia: Ilu jest bezrobotnych? Oszacowano, iż 1% bezrobocia powoduje niewyprodukowanie 3% całkowitej produkcji! Kim są bezrobotni? W zależności od regionów kraju, miasto i wieś, wieku, wykształcenia i płci. Jak długo trwa okres bez pracy? Jedną z podstawowych informacji jest czas bez pracy, gdyż wraz z wydłużeniem się czasu pozostawania bez zatrudnienia, ludzie skłonni są podejmować gorzej płatne prace. Jaka jest przyczyna bezrobocia? Rezygnacja z pracy (np. mamy na czas wychowywania dzieci) Utrata pracy (np. zamykanie nierentownych zakładów lub firm, które zbankrutowały) Poszukiwanie pracy (np. po okresie bierności zawodowej powrót na rynek pracy) Młodzi ludzie, którzy właśnie ukończyli różne szkoły. Największym problemem jest bezrobocie spowodowane utratą pracy. Jest ono związane ze spadkiem zagregowanego popytu w całej gospodarce. Jest bardzo skomplikowanym problemem, który za pewne nie zostanie szybko rozwiązany. 5

6 3. Wzrost gospodarki W zdrowej gospodarce standard życia i produkcja powinny rosnąć. Celem gospodarczym jest wzrost r-pnb przypadającego na każdego człowieka żyjącego w tej gospodarce. Ekonomiści dążą do poznania, w jaki sposób zmienia się produkcja, zatrudnienie, nominalny i realny PNB i wiele innych wielkości, dzięki którym możemy poznać tajniki wzrostu gospodarczego. Chodzi nam o to, by nasza gospodarka rozwijała się tak, by umożliwiała poziom życia taki, jak w bogatych krajach wysoko rozwiniętych. Warunki, w jakich funkcjonuje gospodarka, zmieniają się wraz z upływem czasu. Życie gospodarcze toczy się nierównomiernym rytmem nazywanym cyklem koniunkturalnym. Cykl koniunkturalny przejawia się okresowymi i w miarę regularnymi wahaniami produkcji i zatrudnienia czynników wytwórczych. Rysunek 3. Wielkość produkcji raz rośnie raz maleje. A depresja, B - rozpoczęcie fazy ożywienia trwająca do momentu C - gospodarka osiąga boom (ekspansja, rozkwit), D - zaczyna się recesja prowadząca do depresji w punkcie E. Od punktu E zaczyna się nowy cykl. Odrzucenie skrajnych wielkości produkcji osiąganych przez gospodarkę w czasie przechodzenia przez cykl wyznacza linię zwaną trendem rozwoju gospodarki. Depresja jest to ta część cyklu koniunkturalnego, z której gospodarka osiąga najniższe poziomy produkcji. Ożywienie jest to ta faza cyklu koniunkturalnego, w czasie której wielkość produkcji rośnie. Boom (ekspansja, rozkwit) jest to część cyklu koniunkturalnego, w którym gospodarka osiąga najwyższy poziom produkcji. Recesja jest to faza cyklu koniunkturalnego, w czasie której wielkość produkcji spada. Trend pokazuje ścieżkę wzrostu gospodarki i jest on stale rosnący, gdyż zwiększa się potencjał produkcyjny gospodarki. Wielkość produkcji w gospodarce faluje i trwa około 5 lat. Wzrost gospodarczy polega na zwiększeniu się możliwości produkcyjnych gospodarki. Wzrost gospodarczy zależy od tempa zdobywania nowych zasobów i rozwijania nowych technologii. Obydwa te czynniki zależą od dzisiejszych decyzji produkcyjnych, czyli od sposobów bieżącego wykorzystania zasobów: 6

7 Zasoby dzielimy na: Dobra kapitałowe są to produkty wykorzystywane do produkcji innych dóbr i usług. Dobra konsumpcyjne są to produkty, które są konsumowane bezpośrednio, a nie zatrudnione do produkcji w dalszym ciągu. Dobra kapitałowe zakupywane przez firmy podczas procesów inwestycyjnych służą zwiększeniu konsumpcji w przyszłości czy zwiększeniu dóbr konsumpcyjnych w okresach przyszłych. Jeśli społeczeństwo dąży do podnoszenia stopy życiowej, to ogranicza konsumpcję, a więc również produkcję dóbr konsumpcyjnych na bieżąco w celu zwiększenia produkcji dóbr kapitałowych. Rysunek 4. Jeśli w gospodarce produkowane są dobra kapitałowe, to ich produkcja wpływa na możliwości produkcyjne w następujących okresach. Pozostaje kwestia wielkości produkcji dóbr kapitałowych. Jeśli jest ona niewielka, to możliwości produkcyjne zwiększają się w niewielkim stopniu, jak to widać w części a). Jeśli w gospodarce realizowane są większe inwestycje przy większej produkcji dóbr kapitałowych, to możliwości produkcyjne zwiększają się w znacznie większym tempie przedstawia to część b) rysunku. 4. Cele społeczne Państwo może zapewnić świadczenia społeczne, takie jak ochrona zdrowia czy edukacja w ramach posiadanych środków. Dlatego wzrost gospodarczy, stabilne ceny i pełne zatrudnienie są bardzo ważne! Ponieważ trudności gospodarcze przeżywają wszystkie kraje, tym większa jest rola ekonomistów i zrozumienia w procesów ekonomicznych otaczającego nas świata. 7

8 Makroekonomia - Ćwiczenia 1 Indeks cen konsumpcyjnych (CPI). Na podstawie badań statystycznych można określić, jakie dobra i usługi należy uwzględnić w takim typowym koszyku. Wybierany jest okres bazowy i określa się ilość produktów wchodzących w skład koszyka w tymże okresie bazowym. Następnie oblicza się wielkość wydatków w okresie bazowym mnożąc ceny produktów przez zakupywane ich ilości. Ten sam koszyk nabywany jest w roku bieżącym, dlatego obliczamy jego wartość, ale już w cenach roku bieżącego. Znając wydatki i ten sam koszyk w różnych okresach obliczamy stosunek procentowy wydatków okresu bieżącego do wydatków okresu bazowego i to już jest indeks cen dla konsumentów (CPI). Przykład: Obliczmy indeks cen dla dóbr konsumpcyjnych CPI dla Wyspy Elegancików. Mieszkańców wyspy charakteryzuje to, że skrupulatnie dbają o swoją linię. Temu celowi podporządkowują więc między innymi swoje odżywianie. Wystarczy powiedzieć, że jedynym spożywanym przez nich produktem jest sok pomarańczowy. Ich troska o wygląd wyraża się także tym, że niezależnie od okoliczności codziennie odwiedzają fryzjera, aby nikt i niczego nie mógł zarzucić ich przykładnemu uczesaniu i odpowiedniemu ostrzyżeniu. Kolejną, cenną zaletą Elegancików jest punktualność. Nie chcąc się spóźniać jeżdżą oni wszyscy mikrobusikami. Na koniec przyjmijmy, że walutą owej wyspy jest muszelka. Produkty z typowego Okres bazowy Okres bieżący koszyka dóbr Ilość Cena Wydatki Ilość Cena Wydatki konsumpcyjnych Pomarańcze 5 0,8 4 muszelki 5 1,2 6 muszelki Fryzowanie 6 11,0 66 muszelek 6 12,5 75 muszelek Przejażdżki 200 0,7 140 muszelek 200 0, muszelek Wydatki całkowite 210 muszelek 231 muszelek CPI 210,0 100 = ,0 100 = ,0 Do koszyka w okresie bazowym wchodzi 5 kg pomarańczy, 6 wizyt u fryzjera i 200 przejażdżek mikrobusikiem. W okresie bazowym wydatki ponoszone na ten koszyk wyniosły 210 muszelek. Niestety ceny rosną i w okresie bieżącym za ten sam koszyk Elegancik musi zapłacić 231 muszelek. CPI równa się stosunkowi wartości koszyka obliczonej w cenach bieżących do wartości koszyka obliczonej w cenach bazowych pomnożonemu przez 100. W okresie bazowym CPI = 100, bo przecież ceny bazowe są cenami bieżącymi w okresie bazowym. Dla okresu bieżącego CPI wynosi 110, co oznacza, że ceny wzrosły o 10% w okresie bieżącym w porównaniu z okresem bazowym. Oj, ciężkie jest życie Elegancika w inflacji! 210,0 Wielkości realne i nominalne. Wielkość nominalna, inaczej mówiąc pieniężna, wyraża wartość wykorzystując ceny bieżące. Wielkość realna uwzględnia istnienie inflacji umożliwiając porównanie wartości w czasie. Aby przeliczyć wielkości nominalne na wielkości realne posługujemy się indeksami: Przykład: Twój znajomy świetnie zarabia, ale przez cały czas martwi się, czy jego szef właściwie uwzględnia inflację podnosząc jego pensję. Rok temu zarabiał 2400zł, a w tym roku jego dochody wynoszą 2700zł miesięcznie, gdzie CPI dla roku poprzedniego równa się 147,7 i CPI dla roku bieżącego wynosi 169,1. Znajomy może stwierdzić, czy jego dochody rosną czy też nie nadążają za inflacją wykorzystując następującą formułę: CPI roku poprzedniego Wartość w zł roku poprzedniego = Wartość w zł roku bieżącego x CPI roku bieżącego Wartość realna bieżącego dochodu Twojego znajomego mierzonego w złotówkach z roku poprzedniego wynosi więc: 147,7 Wartość w zł roku poprzedniego = 2700zł x = 2358,2zł 169,1 Na podstawie obliczeń widzimy, że za 2700 zł z roku bieżącego można kupić tyle dóbr i usług konsumpcyjnych, co za 2358,2 zł w roku poprzednim. Oznacza to, że obawy Twojego kolegi były słuszne, gdyż pomimo, że jego dochód nominalny wzrósł z 2400zł do 2700zł, to w ujęciu realnym zmalał z 2400zł do 2358,2zł. Dochód pieniężny znajomego więc rósł, lecz ceny rosły jeszcze szybciej, tak że siła nabywcza jego dochodu zmalała. 8

9 Pieniądz i polityka monetarna Gospodarka barterowa polega na bezpośredniej wymianie jednych towarów i usług na drugie. Gospodarka pieniężna pozwala ominąć niewygody związane z bezpośrednią wymianą dzięki użyciu pieniądza. Pieniądz to środek umożliwiający wymianę dóbr i usług, a jego funkcje może pełnić cokolwiek, co tylko jest akceptowane przez ludzi przy tej wymianie (kamienie, muszelki, złoto, diamenty, perły, banknoty, monety, zapisy na rachunkach bankowych). Własności pieniądza: trwały, przenośny, podzielny, jego podaż musi być ograniczona. Podstawowe funkcje pieniądza: 1. Pieniądz jako miernik wartości Pieniądz umożliwia oszczędność czasu i energii przy przeliczaniu, co ile jest warte, oraz upraszcza sposób dodawania wartości dóbr i usług. Firmy posługując się miernikiem pieniężnym mogą zsumować wszystkie nakłady obliczając koszty, mogą obliczyć przychody sumując wartości wszystkich sprzedanych produktów i usług i w końcu obliczyć zyski odejmując nakłady od przychodów. 2. Pieniądz jako środek wymiany Jest to najważniejsza spośród funkcji pieniądza, albowiem we współczesnych gospodarstwach pieniądz wchodzi niemal do wszystkich transakcji rynkowych. Jego istnienie umożliwia ominięcie podwójnej zgodności potrzeb niezbędnej w gosp. barterowej. 3. Pieniądz jako środek płatniczy (miernik odroczonych płatności) W przypadku konieczności płatności w przyszłości (np. zakup na raty, obligacje) za zawartą transakcję Pieniądz umożliwia dokonywanie zapłaty z uwzględnieniem inflacji (inflacja związana jest z istnieniem pieniądza, którego wartość realna nie odpowiada jego wartości nominalnej). 4. Pieniądz jako środek tezauryzacji Oszczędności, czyli gromadzenie majątku, za które można kupić dobra i usługi w przyszłości, mogą przyjmować postać pieniądza. To na ile pieniądze są dobrym środkiem gromadzenia majątku (tezauryzacji) zależy od stopy inflacji. Im jest ona większa tym pieniądze bardziej tracą swoją wartość. Motywy posiadania pieniądza: transakcyjny robienie rutynowych zakupów i płatności, ostrożnościowy - na przypadek poniesienia niespodziewanych kosztów, np. nieszczęśliwego wypadku, spekulacyjny sfinalizowanie niespodziewanej bardzo korzystnej transakcji. 9

10 Popyt na pieniądz (MD demand for money) określany jako posiadanie określonego zasobu pieniądza w określonym czasie, miejscu i warunkach, jest to zależność między wielkością zasobu pieniądza, jaki ludzie chcą posiadać, a stopą procentową. Krzywa popytu na pieniądz pokazuje graficznie zależność między wielkością zasobu pieniądza, jaki ludzie chcą utrzymać, a wielkością stopy procentowej. Wzrost dochodów powoduje wzrost popytu na pieniądz, gdyż ludzie dysponując większym dochodem, chcą zawierać więcej transakcji (powoduje przesunięcie krzywej MD na prawo). Podaż pieniądza (MS supply of money) jest to ilość pieniądza dostępna w gospodarce, która zależy od tego, co zostanie uznane za pieniądz. Obecnie za pieniądz uznaje się banknoty i monety (gotówkę) oraz depozyty bankowe (bieżące i oszczędnościowe), więc podaż pieniądza (M1) tworzy gotówka w obiegu oraz depozyty na rachunkach bankowych. Podaż pieniądza (regulowana przez bank centralny) jest stała i nie zmienia się wraz ze zmianami stopy procentowej! Depozyty bieżące są płatne na żądanie, więc właściciel depozytu ma zawsze dostęp do pieniędzy, lecz płaci za to niższym oprocentowaniem depozytu. Depozyty oszczędnościowe przynoszą większy dochód (są wyżej oprocentowane), ale za to właściciel depozytu zobowiązuje się nie podejmować pieniędzy przed uwzględnionym terminem. Jeśli podejmie pieniądze wcześniej, to przepadają odsetki, których bank nie wypłaci. Krzywa podaży pieniądza pokazuje graficznie, jaka ilość pieniądza, zdefiniowanego jako M1, jest dostępna w gospodarce. Równowaga na rynku pieniężnym powstaje na rynku pieniężnym, jeśli stopa procentowa wyznaczona jest przez punkt przecięcia krzywych popytu i podaży pieniądza. Stopa procentowa równowagi to taka stopa procentowa, która jest wyznaczona przez punkt przecięcia krzywych popytu i podaży pieniądza. Depozyty bankowe umożliwiają udzielanie pożyczek przez banki. Depozyty mogą być wycofane przez ich właścicieli, więc banki zobowiązane są do utrzymywania określonej stopy rezerw obowiązkowych. 10

11 Stopa rezerw obowiązkowych określa jaką część depozytów banki muszą zatrzymać w skarbcach jako rezerwę obowiązkową. Bank centralny a polityka monetarna Polityka monetarna (pieniężna) jest rodzajem polityki gospodarczej, a polega na kształtowaniu podaży pieniądza w gospodarce. Bank centralny (BC) decyduje o wielkości podaży pieniądza w gospodarce, oddziałując na wielkość produkcji, zatrudnienia i inflacji. W Polsce rolę banku centralnego pełni NBP. Funkcje banku centralnego: 1. Emitowanie banknotów czyli BC jest tzw. bankiem emisyjnym, który reguluje ilość pieniądza w obiegu rynkowym. 2. Pełnienie roli banku banków ponieważ prowadzi rachunki innych banków i udziela im pożyczek. 3. Obsługuje skarb państwa prowadzi rachunki rządowe i przeprowadza w imieniu rządu operacje finansowe w kraju i za granicą, udziela rządowi pożyczek. 4. Rola centrum walutowego kraju decyduje o zapasach złota i walut zagranicznych, przeprowadza operacje interwencyjne w obronie kursu waluty krajowej. 5. Wykonywanie pewnych czynności administracyjnych np. kontrola banków. Narzędzia polityki monetarnej: 1. Operacje otwartego rynku polegają na zakupie i sprzedaży papierów wartościowych bankom i szerokiej publiczności. Kupując na otwartym rynku papiery wartościowe BC przyczynia się do zwiększenia rezerw w bankach i ilości pieniądza w obiegu, gdyż za ściągnięte z rynku papiery wartościowe bank płaci pieniądzem, co prowadzi do wzrostu udzielanych kredytów przez banki, czyli do wzrostu podaży pieniądza, obniżając jednocześnie stopę procentową. Sprzedaż na otwartym rynku papierów wartościowych prowadzi do odwrotnych rezultatów: banki i ludzie płacą pieniędzmi za papiery wartościowe, a więc udzielanie kredytów przez banki ulega ograniczeniom, prowadzi to do zmniejszenia podaży pieniądza i podwyższenie stopy procentowej. 2. Wyznaczenie stopy i rezerw obowiązujących determinuje wielkość kredytów udzielanych przez banki. Jeśli stopa rośnie, to większa część depozytów musi pozostawać w skarbcu jako rezerwa obowiązkowa. Pozostaje wtedy mniej środków do udzielania kredytów, co prowadzi do ograniczenia podaży pieniądza. Obniżenie stopy rezerw obowiązkowych zwiększa ilość kredytów udzielanych przez banki, co sprawia, że podaż pieniądza rośnie. 3. Określenie stopy redyskontowej Ceną za kredyty zaciągane w banku centralnym jest stopa procentowa, zwana stopą redyskontową, której wysokość wpływa na wielkość kredytów udzielanych przez banki: Niższa stopa redyskontowa łatwiejsze zaciąganie kredytów przez banki, czyli prowadzi do wzrostu ich rezerw i zwiększenia udzielanych przez nie kredytów. Prowadzi to do wzrostu podaży pieniądza. Podwyższeniu stopy redyskontowej towarzyszy zmniejszenie podaży pieniądza. 11

12 Polityka monetarna Popyt na fundusze kredytowe zgłaszany jest przez firmy, które chcą dokonywać inwestycji. Podaż funduszy kredytowych tworzą oszczędności gospodarstw domowych składanych w bankach i innych instytucjach finansowych. Polityka monetarna polega na wpływaniu przez BC na wielkość podaży pieniądza w gospodarce, określając stopę redyskontową i stopę rezerw obowiązkowych; przeprowadza operacje otwartego rynku; decyduje o podaży kredytów na rynkach finansowych; wyznacza pożądaną podaż pieniądza w gospodarce, prowadzi do wyznaczenia stopy procentowej w równowadze. CS podaż kredytów (supply of credits) CD popyt na kredyty (demand for credits) Ekspansywna polityka monetarna polega na takim wykorzystaniu narzędzi polityki monetarnej, które prowadzi do zwiększenia podaży kredytów, a więc do zwiększenia podaży pieniądza w gospodarce. Prowadzi do wzrostu zagregowanej podaży, a po pewnym czasie również do wzrostu zagregowanego popytu. Restrykcyjna polityka monetarna polega na takim wykorzystaniu narzędzi polityki monetarnej, które prowadzi do umniejszenia podaży kredytów, a więc do zmniejszenia podaży pieniądza w gospodarce. Prowadzi do zmniejszenia zagregowanej podaży, a po pewnym czasie nawet do zmniejszenia zagregowanego popytu. Konsekwencje dla gospodarki spowodowane wyznaczeniem stopy procentowej Zmiany stopy procentowej towarzyszą polityce monetarnej, natychmiast wpływają na zmiany wydatków inwestycyjnych, które oddziałują podwójnie: prowadzą do zmian zagregowanego popytu i mają wpływ na możliwości produkcyjne gospodarki. Jeśli inwestycje są promowane to rośnie zasób kapitału w gospodarce. Hamowanie inwestycji oznacza wolniejszy wzrost gospodarczy. Konsekwencje stosowania polityki monetarnej Ekspansywna polityka monetarna jest realizowana przez bank centralny, jeżeli gospodarka znajduje się w depresji, prowadzi do wzrostu inwestycji i wzrostu zagregowanego popytu. Dzięki temu rośnie wielkość produkcji w gospodarce i nie występują zjawiska inflacyjne. Jeśli gospodarka osiągnęła pełne zatrudnienie, to cały wzrost inwestycji prowadzi jedynie do wzrostu poziomu cen. 12

13 Polityka monetarna a polityka fiskalna Polityka fiskalna jest rodzajem polityki gospodarczej, na którą składają się wydatki rządowe, podatki i transfery oddziałujące na poziom zagregowanych wydatków w gospodarce. Rząd realizuje politykę fiskalną, posługuje się jej narzędziami i jest odpowiedzialny za je realizację przed parlamentem. Polityka monetarna BC ją realizuje i odpowiada przed sejmem za posługiwanie się narzędziami monetarnymi i osiągniętymi z ich wykorzystaniem rezultatami. Ekspansywna polityka fiskalna polega na zwiększeniu wydatków rządowych lub obniżeniu podatków albo też zwiększeniu transferów w celu doprowadzenia do wzrostu zagregowanego popytu. Restrykcyjna polityka fiskalna polega na zmniejszeniu wydatków rządowych lub podwyższeniu podatków albo też zmniejszeniu transferów w celu doprowadzenia do ograniczenia nadwyżkowego zagregowanego popytu. Porównanie polityki fiskalnej i monetarnej: 1) Polityka fiskalna i monetarna wpływają na funkcjonowanie gospodarki w odmienny sposób, pomimo że mają podobny wpływ na zagregowany popyt. Polityka fiskalna często powoduje problemy na rynkach kredytowych, gdyż np. ekspansywna polityka fiskalna prowadzi do wzrostu stopy procentowej wywołując zmniejszenie wydatków inwestycyjnych. Polityka monetarna jest skuteczna jedynie wtedy, gdy prowadzi do obniżenia stopy procentowej i wzrostu inwestycji. 2) Polityka monetarna wywołuje bardzo pożądane skutki dla wzrostu zagregowanej podaży, ale działa z dużym opóźnieniem. Polityka fiskalna gwarantuje większą skuteczność w krótszym czasie, ale prowadzi do pewnych problemów w okresie długim. 3) W krótkim czasie obie polityki powodują podobne skutki, jeśli chodzi o inflację. W okresie długim polityka ta prowadzi do niższych inflacji, która skłania do większych inwestycji. 4) Polityka fiskalna i monetarna mogą ze sobą współpracować lub nawzajem się znosić. Jeśli polityki te pozostają w konflikcie, to żadna z nich nie jest skuteczna, a problemy gospodarcze się pogłębiają. 13

14 Rząd i polityka fiskalna Rząd może wpływać na funkcjonowanie gospodarki w celu np. zmniejszenie stopy bezrobocia, zduszenie inflacji. Wykorzystuje on w tym celu wiele instrumentów ekonomicznych i prawnych poprzez np.: przedkładanie sejmowi projektów ustaw regulujących sferę gospodarczą, udzielanie koncesji, realizację określonej polityki fiskalnej, dokonywanie bezpośrednich interwencji. Funkcje rządu w gospodarce: 1. Funkcja alokacyjna polega na działalności prowadzącej do lepszej alokacji dóbr i usług, niż mógłby to zrobić mechanizm rynkowy (np. w warunkach monopolu). Dobra publiczne dostarczane są przez rząd całemu społeczeństwu nieodpłatnie: Mogą nimi być: obrona narodowa, państwowa służba zdrowia, państwowe szkolnictwo, ochrona porządku publicznego przez policję, straż pożarna, oświetlanie ulic, budowa autostrad. Charakteryzują się: Każdy mieszkaniec kraju może z nich korzystać, nie ograniczając przy tym możliwości korzystania z nich przez innych, a także nie musi płacić za konsumpcję tego rodzaju dóbr. Mogą być alokowane przez rząd w różny sposób wywierając wpływ na różne sektory gospodarki. 2. Funkcja dystrybucyjna polega na działalności prowadzącej do sprawiedliwszego podziału dochodu i bogactwa w stosunku do tego, który jest osiągany dzięki mechanizmowi rynkowemu. Rząd występuje w obronie najbiedniejszych, więc wyższe dochody opodatkowane są bardziej, biedni dostają różne zasiłki (dla bezrobotnych) i dotacje. Transfery są to dotacje ze strony rządu na rzecz najuboższych, w zamian za które rząd nie otrzymuje żadnych dóbr ani usług. Świadczone są także dotacje przedsiębiorstwom, czyli subsydia. 3. Funkcja stabilizacyjna polega na działalności prowadzącej do osiągnięcia pełnego zatrudnieni, stabilizacji cen i wzrostu gospodarczego, czyli stanu, którego samodzielnie nie może zapewnić mechanizm rynkowy. Rząd odpowiedzialny jest za poziom życia obywateli kraju, którym rządzi, i dlatego został wyposażony w specjalne narzędzia, aby strzec ich interesów. Polityka fiskalna jest rodzajem polityki gospodarczej, na którą składają się wydatki rządowe, podatki i transfery oddziałujące na poziom zagregowanych wydatków w gospodarce. Rząd realizuje politykę fiskalną, posługuje się jej narzędziami i jest odpowiedzialny za je realizację przed parlamentem. Celem polityki fiskalnej jest zwiększanie produkcji oraz ograniczenie bezrobocia. 14

15 Ekspansywna polityka fiskalna polega na zwiększeniu wydatków rządowych lub obniżeniu podatków albo też zwiększeniu transferów w celu doprowadzenia do wzrostu zagregowanego popytu. Restrykcyjna polityka fiskalna polega na zmniejszeniu wydatków rządowych lub podwyższeniu podatków albo też zmniejszeniu transferów w celu doprowadzenia do ograniczenia nadwyżkowego zagregowanego popytu. Narzędzia polityki fiskalnej: 1. Wydatki rządowe: Wydatki rządowe rosną zwiększają się zagregowane wydatki w gospodarce rośnie zagregowany popyt rośnie r-pnb (czyli wielkość produkcji) i/lub rosną ceny (w zależności od krzywej zagregowanej podaży). Zagregowany popyt zawsze rośnie więcej niż wynosi wzrost wydatków rządowych na skutek pomnażania się dotychczasowych wydatków konsumpcyjnych dokonywanych przez ludzi (w zależności od tzw. krańcowej skłonności do konsumpcji MPC stanowi tę część dodatkowego dochodu, która jest konsumowana)! zmiana konsumpcji MPC = 100% zmiana dochodów Wydatki rządowe tworzą słabnącą falę: wydatków dochodów wydatk. dochodów... Mnożnik wydatków rządowych pokazuje wpływ zmian wydatków rządowych na wielkość zagregowanego popytu w gospodarce, a wyraża się formułą: 1 Zmiana AD = MnożnikWR ZmianaWR; MnożnikWR = 1 MPC Wpływ wydatków rządowych na gospodarkę: 1. Gospodarka w depresji: Wzrost wydatków rządowych spowoduje wzrost produkcji i zatrudnienia. 2. Gospodarka w stanie pełnego zatrudnienia: Wzrost wydatków rządowych spowoduje wzrost poziomu cen, czyli inflację. 2. Podatki stanowią podstawowe źródło dochodów służących finansowaniu wydatków rządu. Ponadto są samodzielnym narzędziem polityki stabilizacyjnej i służą do wpływania na wielkość zagregowanego popytu, niezależnym od innych narzędzi polityki fiskalnej. Podatki wywierają pośredni wpływ na zagregowany popyt. Dochód do dyspozycji jest to część dochodu, jaka pozostaje po opłaceniu podatków i która może być przeznaczona na wydatki. Rząd zmieniając podatki, zmienia dochód do dyspozycji, jaki ludzie dysponują, który może wpływać na wydatki przez nich dokonywane. Mnożnik podatków pokazuje wpływ zmian podatków na wielkość zagregowanego popytu w gospodarce i wyraża się formułą: MPC Zmiana AD = MnożnikP ZmianaP; MnożnikP = 1 MPC 15

16 Wpływ podatków na gospodarkę: 1. Gospodarka w depresji: zmniejszenie podatków spowoduje wzrost produkcji i zatrudnienia. 2. Gospodarka w stanie pełnego zatrudnienia: zmniejszenie podatków spowoduje wzrost poziomu cen, czyli inflację. Rodzaje podatków: 1. przychodowe (rolny i leśny, np. podatek gruntowy) opierają się na cechach świadczących o osiąganych dochodach (np. ilości i jakości gruntu), więc wyznaczane są nie na podstawie rzeczywistych dochodów! Przy jego naliczaniu nie uwzględnia się kosztów poniesionych na uzyskanie przychodów, a jedynie przez domniemanie przyjmuje się, że dochód został otrzymany. 2. dochodowe (od osób fizycznych i prawnych oraz wzrostu wynagrodzeń) naliczane są od nadwyżki przychodów nad poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów. 3. majątkowe (od nieruchomości, środków transportu, spadków i darowizn, obrotu majątkiem) naliczane od posiadanego majątku, są bardzo zróżnicowane i mają za zadanie uzupełniać podatki dochodowe. 4. od wydatków konsumpcyjnych (VAT, akcyzowy, od gier) naliczane w momencie płacenia za kupowane dobro lub usługę. Ich ciężar ponosi konsument, zaś podatnikiem jest sprzedawca. 3. Transfery są to dotacje ze strony rządu na rzecz najuboższych, w zamian za które rząd nie otrzymuje żadnych dóbr ani usług. Mnożnik transferów pokazuje wpływ zmian transferów przekazywanych przez rząd na wielkość zagregowanego popytu w gospodarce i wyraża się formułą: MPC Zmiana AD = MnożnikT ZmianaT; MnożnikT = 1 MPC Deficyt budżetowy powstaje, gdy rząd wydaje więcej niż uzyskuje dochodów. Rząd zaciąga pożyczki (w kraju lub za granicą) na pokrycie deficytów budżetowych. Powstaje wtedy tzw. dług publiczny. Rząd spłaca długi wraz z odsetkami z wpływów z podatków oraz zaciągania następnych pożyczek. Skutki pożyczania pieniędzy przez rząd: w kraju powoduje niedobór kapitału, co prowadzi do ograniczenia jego podaży, a więc ograniczenia inwestycji przez firmy, co ogranicza wzrost zagregowanej podaży w sektorze prywatnym. Co bardziej pomaga gospodarce: To, co czyni rząd, czy to co dostarczyliby producenci sektora prywatnego? za granicą odsetki od pożyczek nie wzbogacają krajowych instytucji finansowych, lecz zagraniczne powodując ograniczenie wzrostu r-pnb. 16

17 Polityka monetarna realizuje ją bank centralny i odpowiada przed sejmem za posługiwanie się jej narzędziami i osiągniętymi z ich wykorzystaniem rezultatami. Polityka fiskalna realizuje ją rząd, posługuje się jej narzędziami i jest odpowiedzialny za je realizację przed parlamentem. Działania rządu i banku centralnego muszą być skoordynowane (np. w przypadku dużego bezrobocia zdecydowano się na stosowanie ekspansywnej polityki monetarnej i fiskalnej (tj. przez wzrost zagregowanego popytu) w celu zwiększenia produkcji i zatrudnienia)! W odwrotnym wypadku działania te znoszą się wzajemnie, prowadząc do jeszcze większego kryzysu gospodarczego! Porównanie polityki fiskalnej i monetarnej: 5) Polityka fiskalna i monetarna wpływają na funkcjonowanie gospodarki w odmienny sposób (w innych sektorach), pomimo że mają podobny wpływ na zagregowany popyt. Polityka fiskalna często powoduje problemy na rynkach kredytowych, gdyż np. ekspansywna polityka fiskalna prowadzi do wzrostu stopy procentowej wywołując zmniejszenie wydatków inwestycyjnych. Polityka monetarna jest skuteczna jedynie wtedy, gdy prowadzi do obniżenia stopy procentowej i wzrostu inwestycji. 6) Polityka monetarna wywołuje bardzo pożądane skutki dla wzrostu zagregowanej podaży, ale działa z dużym opóźnieniem. Polityka fiskalna gwarantuje większą skuteczność w krótszym czasie, ale prowadzi do pewnych problemów w okresie długim. 7) W krótkim czasie obie polityki powodują podobne skutki, jeśli chodzi o inflację. W okresie długim polityka ta prowadzi do niższych inflacji, która skłania do większych inwestycji. 8) Polityka fiskalna i monetarna mogą ze sobą współpracować lub nawzajem się znosić. Jeśli polityki te pozostają w konflikcie, to żadna z nich nie jest skuteczna, a problemy gospodarcze się pogłębiają. Dylematy związane z wyborem określonej polityki: Zwalczanie inflacji poprzez stosowanie restrykcyjnej polityki fiskalnej i monetarnej. x Zwalczanie bezrobocia poprzez stosowanie ekspansywnej polityki fiskalnej i monetarnej. Trudne pytanie: Który problem jest w gospodarce bardziej dotkliwy? Podsumowanie: Mądra polityka monetarna prowadzi do inwestycji wzrostu zagregowanej podaży wzrostu zagregowanego popytu. Polityka fiskalna prowadząc do wzrostu zagregowanej podaży wywołuje niepożądane skutki w postaci zniechęcania do inwestowania wyhamowanie wzrostu zagregowanej podaży wzrost poziomu cen. W gospodarce powinna być więc stosowana wyłącznie polityka monetarna, bo powoduje długofalowo lepsze skutki, zaś wpływ polityki fiskalnej daje większy stopień pewności uzyskanych rezultatów niż w przypadku stosowania polityki monetarnej. 17

18 Oddziaływanie rządu i banku centralnego na gospodarkę Kreowanie pieniądza przez banki możliwe jest dzięki depozytom bankowym: Przykład: Załóżmy, że stopa rezerw obowiązkowych wynosi 10%. Oznacza to, że tylko 90% wartości depozytów opuszcza banki w postaci udzielonych kredytów: Pan Brodacz wpłaca do Banku Śląskiego 100 mln zł 10 mln zł rezerwy BŚ 90 mln zł kredyty Bank Śląski udziela kredytu firmie Cukierek w wysokości 90 mln zł, przypisując na jej rachunek kwotę 90 mln zł (podaż pieniądza wzrosła o 90 mln zł!) Firma Cukierek wydaje otrzymane 90 mln zł na modernizację linii produkcyjnej (wzrost r-pnb) płacąc za zakupione maszyny firmie EuRoboty, która wpłaca otrzymane pieniądze do banku PKO BP. Bank PKO BP zmuszony jest zgodnie z obowiązującymi przepisami zwiększyć swoje rezerwy o 9 mln zł, a pozostałą kwotę, tj. 81 mln zł przeznaczyć na udzielanie kredytów. Powyższy schemat: depozyty kredyty inwestycje wydatki powtarza się kreując pieniądz o wartości 900 mln zł, co daje łączną wartość depozytów w wysokości 1000 mln zł, albowiem: Mnożnik depozytów bankowych (D) jest odwrotnością stopy rezerw obowiązkowych (R): D = 1 R Jeśli więc depozyt pana Brodacza wynosił 100 mln zł, a R = 10%, to mnożnik depozytów D = 10. Podsumowanie: Im mniejsza krańcowa skłonność do konsumpcji, tj. im większa część pieniędzy jest oszczędzana przez społeczeństwo i składana w postaci depozytów bankowych (wzrasta podaż kredytów obniżenie stóp procentowych), tym szybszy wzrost gospodarczy spowodowany większą ilością inwestycji (zwiększając zagregowany popyt i r-pnb) osiągniętych dzięki większej ilości pieniądza dostępnych w gospodarce wykreowanego przez banki. Ekspansywne wykorzystanie narzędzi monetarnych CS podaż kredytów CD popyt na kredyty AS zagregowana podaż AD zagregowany popyt I inwestycje r-pnb realny produkt narodowy brutto 18

19 Restrykcyjne wykorzystanie narzędzi monetarnych Wpływ wzrostu wydatków rządowych w wysokości 100 mln zł na gospodarkę dzięki mechanizmowi mnożnikowemu poziom cen wzrost zagregowanego popytu o 250 mln zł gospodarka z pełnym zatrudnieniem AD 0 AD 1 gospodarka w depresji AD 0 gospodarka z pewnym stopniem bezrobocia AD 1 AD 0 AD 1 r-pnb 0 r-pnb 1 r-pnb 0 r-pnb 1 r-pnb 19

20 Skutki gospodarcze stosowania narzędzi polityki ekspansywnej i restrykcyjnej Załóżmy, że w gospodarka znajduje się w kryzysie i istnieje pewien stopień bezrobocia. Ekspansywna polityka monetarna: Bank dokonuje zakupu papierów wartościowych na otwartym rynku lub też obniża stopę redyskontową albo stopę rezerw obowiązkowych. Zwiększenie podaży kredytu (CS ) i pieniądza w gospodarce. Banki obniżają stopy procentowe, aby zachęcić kredytobiorców (i ). Obniżenie stóp procentowych wywołuje zwiększenie popytu na kredyty (CD ). Wzrost inwestycji (I ) dzięki zaciągniętym kredytom. Wzrost zagregowanego popytu (AD ) dzięki mechanizmowi mnożnikowemu. Wzrost produkcji (r-pnb ) Wzrost poziomu cen (Inflacja ) Wzrost zatrudnienia (Bezrobocie ) Ekspansywna polityka fiskalna: Rząd zwiększa wydatki rządowe lub obniża podatki albo też zwiększa transfery. Wzrost zagregowanego popytu (AD ) dzięki mechanizmowi mnożnikowemu. Wzrost produkcji (r-pnb ) Wzrost zatrudnienia (Bezrobocie ) Wzrost poziomu cen (Inflacja ) Druga fala skutków Wzrost popytu na kredyty (CD ) Wzrost stóp procentowych (i ) Zmniejszenie wydatków inwestycyjnych (I ) Maleje zagregowany popyt (AD ) Maleje produkcja (r_pnb ) 20

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 07.03.2008r

Makroekonomia 07.03.2008r Makroekonomia 07.03.2008r CREATED BY HooB Czynniki określające poziom konsumpcji i oszczędności Dochody dyspozycyjne gospodarstw domowych dzielą się na konsumpcję oraz oszczędności. Konsumpcja synonim

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Pieniądz. Polityka monetarna

Pieniądz. Polityka monetarna Pieniądz. Polityka monetarna Definicja Pieniądz można więc najogólniej zdefiniować jako powszechnie akceptowany w danym kraju środek płatniczy. Istota pieniądza przejawia się w jego funkcjach: środka wymiany

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Baza monetarna to: a) łączna ilość banknotów i bilonu, znajdujących się w obiegu

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed polską gospodarką Bartosz Majewski Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 8 czerwca 2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD XIII WYDATKI RZĄDOWE I ICH FINANSOWANIE Budżet rządu: niektóre fakty i liczby Wydatki rządowe, podatki i makroekonomia Deficyt budżetowy i długu publiczny

Bardziej szczegółowo

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Konsumpcja, inwestycje Utrzymujemy założenie o stałości cen w gospodarce. Stopa procentowa wiąże ze

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia

Podstawowe zagadnienia Podstawowe zagadnienia Każda społeczność staje przed koniecznością rozwiązania trzech podstawowych problemw codziennej egzystencji: - jakie dobra i usługi - co wytwarzać - dla kogo je wytwarzać Ekonomia

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Pieniądz, inflacja oraz mierzenie inflacji.

Pieniądz, inflacja oraz mierzenie inflacji. Pieniądz, inflacja oraz mierzenie inflacji. Pieniądz to towar powszechnie akceptowany, za pomocą którego dokonujemy płatności za dostarczone dobra lub wywiązujemy się ze zobowiązań; Funkcje pieniądza :

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Plan wykładu Sytuacja na rynku pracy a położenie krzywej AS Krótko-

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia Polityka monetarna Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin Pieniądz i jego funkcje Pieniądz powszechny ekwiwalent towarów i usług. Kategoria ekonomiczna, w której możemy wyrazić wartość wszelkich towarów i usług.

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

Pieniądz i system bankowy

Pieniądz i system bankowy Pieniądz i system bankowy Pieniądz pewien powszechnie akceptowany towar, który w zależności od sytuacji pełni funkcję: środka wymiany jednostki rozrachunkowej (umożliwia wyrażanie cen i prowadzenie rozliczeń)

Bardziej szczegółowo

Handel międzynarodowy. Bilans płatniczy. Kurs walutowy

Handel międzynarodowy. Bilans płatniczy. Kurs walutowy Handel międzynarodowy. Bilans płatniczy. Kurs walutowy Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Przyczyny wymiany handlowej. Free trade is

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA Blok IV. Pieniądz i polityka monetarna

MAKROEKONOMIA Blok IV. Pieniądz i polityka monetarna MAKROEKONOMIA Blok IV Pieniądz i polityka monetarna Krótka historia pieniądza 1. Ekwiwalent towary powszechnie uważane przez daną społeczność za najbardziej przydatne (pecunia pecus). 2. Płacidła z reguły

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA REFORMA 2012 Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA Ilustrator: Jerzy Flisak Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista i innych zawodów z branży ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Bankiem

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie

Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie Determinanty kursu walutowego w krótkim i długim okresie Wykład 10 z Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych, C UW Copyright 2006 Pearson Addison-Wesley & Gabriela Grotkowska 2 Wykład 10 Kurs walutowy

Bardziej szczegółowo

WAHANIA KONIUNKTURY WYKŁAD. Dr inż. Edyta Ropuszyńska-Surma

WAHANIA KONIUNKTURY WYKŁAD. Dr inż. Edyta Ropuszyńska-Surma WAHANIA KONIUNKTURY WYKŁAD Dr inż. Edyta Ropuszyńska-Surma Polecenia 1. Popatrz na wykresy na kolejnych slajdach? 2. Czym się różnią? 3. Co możesz z nich odczytać? 4. Jakie cechy charakterystyczne zauważyłeś?

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia I ćwiczenia 4 Pieniądz

Makroekonomia I ćwiczenia 4 Pieniądz Makroekonomia I ćwiczenia 4 Pieniądz Tomasz Gajderowicz Agenda Kartkówka Pieniądz Co to jest Inflacja? Zadania Agregaty pieniężne M0 = H = C (gotówka w obiegu) + R (rezerwy) M1 = C + D (wkłady na żądanie)

Bardziej szczegółowo

Bank centralny. Polityka pieniężna

Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny. Polityka pieniężna Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny pełni trzy funkcje:

Bardziej szczegółowo

M. Kłobuszewska, Makroekonomia 1

M. Kłobuszewska, Makroekonomia 1 Notatka z zajęć 3 Pieniądz i ceny Pieniądz jest to powszechnie akceptowany towar, za pomocą którego dokonujemy płatności za dostarczone dobra i usługi oraz wywiązujemy się z zobowiązań (spłacamy dług).

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy i bezrobocie

Rynek pracy i bezrobocie Rynek pracy i bezrobocie Podstawowe definicje na rynku pracy: Ludność w wieku produkcyjnym w zależności od definicji przyjmowanej przez urząd statystyczny ludność w wieku 15 lat i więcej lub ludność w

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) program wykładu 06. Rola współczynnika procentowego i współczynnika dyskontowego

Bardziej szczegółowo

POLITYKA FISKALNA PAŃSTWA - pojęcia podstawowe:

POLITYKA FISKALNA PAŃSTWA - pojęcia podstawowe: POLITYKA FISKALNA PAŃSTWA - pojęcia podstawowe: Budżet państwa plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa zatwierdzany na okres 1 roku przez władze ustawodawcze. Polityka fiskalna (budżetowa)

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Popularny w USA i Europie Zachodniej podręcznik przeznaczony do studiowania makroekonomii na pierwszych latach studiów. Obejmuje takie zagadnienia, jak rachunek

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU 1. POPYT Popyt (zapotrzebowanie) - ilość towaru, jaką jest skłonny kupić nabywca po ustalonej cenie rynkowej, dysponując do tego celu odpowiednim dochodem

Bardziej szczegółowo

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży:

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży: Inflacja Inflacja - wzrost przeciętnego poziomu cen dóbr w jakimś okresie. Jeśli ceny wszystkich dóbr i czynników produkcji wzrastają w takim samym tempie to mamy do czynienia z czystą inflacją. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej 1. Kryzys na rynku kredytów hipotecznych w USA określany jest mianem: a. kryzysu subprimes debts, b. kryzysu collateral debts, c. kryzysu senior

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji;

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji; 1 Inflacja Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen. Miarą inflacji jest indeks cen dóbr konsumpcyjnych, równy stosunkowi cen dóbr należących do reprezentatywnego koszyka w danym okresie czasu cen tych

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Państwem

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny Makroekonomia Blok V Cykl koniunkturalny Cykl koniunkturalny i jego fazy Cykl koniunkturalny okresowe zmiany poziomu aktywności gospodarczej Fazy cyklu: - Kryzys (A-B) - Depresja (B-C) - Ożywienie (C-D)

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Czy w ekonomii dwa plus dwa równa się cztery? Jak liczą ekonomiści? Mgr Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach 9 kwiecień 2014 r. Co

Bardziej szczegółowo

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Autor: Mateusz Machaj #bank centralny #inflacja #polityka pieniężna #stopy procentowe W tym rozdziale dowiesz się: Czym są banki centralne

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Pieniądz. M1 = gotówka w obiegu + depozyty na żądanie M2, M3 zawierają M1 i mniej płynne rodzaje środków np.. obligacje

Pieniądz. M1 = gotówka w obiegu + depozyty na żądanie M2, M3 zawierają M1 i mniej płynne rodzaje środków np.. obligacje Pieniądz Główne pytania Dlaczego ludzie potrzebują pieniędzy? Dlaczego państwo chce wpływać na podaż pieniądza? Jak rynki finansowe są powiązane z realną gospodarką? Jaka jest zależność między pieniądzem

Bardziej szczegółowo

Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy system oceniania. 2 Organizacja pracy w roku szkolnym

Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy system oceniania. 2 Organizacja pracy w roku szkolnym ZAKRES TREŚCI Z PRZEDMIOTU PODSTAWY ORGAMIZACJI PRZEDSIĘBIORSTWA TRANSPORTOWO- SPEDYCYJNEGO KL 1 TLS ROK SZKOLNY 2015/2016 L.p. Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy

Bardziej szczegółowo

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Zagraniczna polityka handlowa Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Podstawowe definicje Zagraniczna polityka gospodarcza oddziaływanie państwa na stosunki wymiany

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Chair of Macroeconomics and International Trade Theory Faculty of Economic Sciences, University of Warsaw

dr Bartłomiej Rokicki Chair of Macroeconomics and International Trade Theory Faculty of Economic Sciences, University of Warsaw Chair of Macroeconomics and International Trade Theory Faculty of Economic Sciences, University of Warsaw Model ISLM w gospodarce otwartej Fundamentalne równania modelu: IS: Y = C(Y d ) + I(r) + G + NX(Y,Y*,q)

Bardziej szczegółowo

Lista 5. Cykle koniunkturalne

Lista 5. Cykle koniunkturalne Zad. 1. Dopasuj definicję do podanych zdań: Lista 5 Cykle koniunkturalne 1. Cykl gospodarczy 2. Cykl koniunkturalny 3. Długość cyklu 4. Amplituda wahań 5. Trend 6. rodukt potencjalny 7. Luka KB 8. Cykl

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Model Keynesa. wydatki zagregowane są sumą popytu konsumpcyjnego i inwestycyjnego

Model Keynesa. wydatki zagregowane są sumą popytu konsumpcyjnego i inwestycyjnego Model Keynesa Model Keynesa opracowany w celu wyjaśnienia przyczyn wysokiego poziomu bezrobocia i niskiego poziomu produkcji, obserwowanych w latach 30-tych (okres Wielkiego Kryzysu). Jest to model krótkookresowy,

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Narodowy Bank Polski. Wykład nr 5

Narodowy Bank Polski. Wykład nr 5 Narodowy Bank Polski Wykład nr 5 NBP podstawy prawne NBP reguluje ustawa z dn.29.08.1997 roku o Narodowym Banku Polskim (Dz.U nr 140 z późn.zm). Cel działalności NBP Podstawowym celem działalności NBP

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa Podstawowe pojęcia: rynek, podaż, krzywa podaż, prawo podaż, cena równowagi, cena maksymalna i minimalna, zmiana podaż dr inż. Anna Kiełbus

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Matematyka finansowa wokół nas Michał Trzęsiok Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 20 października 2014 r. Czym jest pieniądz? Pieniądz - dobro, które jest powszechnie akceptowane

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Wykaz podstawowej literatury Przedmowa. Podatki część ogólna. Podatki dochodowe XIII

Spis treści. Wykaz skrótów Wykaz podstawowej literatury Przedmowa. Podatki część ogólna. Podatki dochodowe XIII Wykaz skrótów Wykaz podstawowej literatury Przedmowa XI XIII XV Podatki część ogólna Tabl. 1. Definicja podatku 3 Tabl. 2. Elementy podatku 4 Tabl. 3. Rodzaje podatów 5 Tabl. 4. Regulacja Ordynacji podatkowej

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czy warto powierzać pieniądze bankom Dr Robert Jagiełło Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 kwietnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY 1 WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Zmianą wartości pieniądza w czasie zajmują się FINANSE. Finanse to nie to samo co rachunkowość. Rachunkowość to opowiadanie JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują

Bardziej szczegółowo

Budżet państwa. Polityka fiskalna

Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej.

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA

KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA Do tej pory skupialiśmy się na technicznej stronie procesu inwestycyjnego. Wiedza ta to jednak za mało, aby podejmować trafne decyzje inwestycyjne. Musimy zatem zmierzyć się

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski Dr Łukasz Goczek Uniwersytet Warszawski Wpływ podatków na podaż i popyt Co decyduje, kto naprawdę ponosi ciężar podatku Koszty i korzyści wynikające z podatków i dlaczego podatki nakładają koszt, który

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii Spis treści Od autorów....................................... 13 Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii..............

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW arytet siły nabywczej () arytet siły nabywczej jest wyprowadzany w oparciu o prawo jednej ceny. rawo jednej ceny zakładając,

Bardziej szczegółowo

MÓJ UDZIAŁ W ŻYCIU GOSPODARCZYM POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014

MÓJ UDZIAŁ W ŻYCIU GOSPODARCZYM POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 MÓJ UDZIAŁ W ŻYCIU GOSPODARCZYM POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZJALNYM 2014 Pieniądz to powszechnie akceptowany środek wymiany towarów i usług oraz miernik ich wartości. PIENIĄDZ HISTORIA PIENIĄDZA W

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Od autorów Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii 1. Czym się zajmuje ekonomia? 2. Potrzeby ludzkie,

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Art. 227 ust. 1 Konstytucji Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Regulamin udzielania Kredytu Inwestycyjnego dla firm w ramach bankowości detalicznej mbanku S.A. Obowiązuje od 25.11.2013r.

Regulamin udzielania Kredytu Inwestycyjnego dla firm w ramach bankowości detalicznej mbanku S.A. Obowiązuje od 25.11.2013r. Regulamin udzielania Kredytu Inwestycyjnego dla firm w ramach bankowości detalicznej mbanku S.A. Obowiązuje od 25.11.2013r. 0 Spis treści I. Postanowienia ogólne.... 2 II. Podstawowe zasady kredytu inwestycyjnego...2

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia: nauka o gospodarce jako całości system naczyń połączonych Podstawowe problemy makroekonomiczne: 1. Roczna stopa inflacji. 2.

Makroekonomia: nauka o gospodarce jako całości system naczyń połączonych Podstawowe problemy makroekonomiczne: 1. Roczna stopa inflacji. 2. RACHUNEK DOCHODU NARODOWEGO Makroekonomia: nauka o gospodarce jako całości system naczyń połączonych Podstawowe problemy makroekonomiczne: 1. Roczna stopa inflacji. 2. Bezrobocie. 3. Wzrost gospodarczy.

Bardziej szczegółowo

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce)

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) 1. Wprowadzenie Teoria parytetu siły nabywczej (purchaising power

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo