Rak piersi diagnostyka

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rak piersi diagnostyka"

Transkrypt

1 Rak piersi diagnostyka Dziedziczny rak piersi i jajnika najczęściej jest spowodowany mutacjami w genie BRCA1 na chromosomie 17q21. Obserwowane są powtarzalne mutacje, z których trzy stanowią ponad 90% mutacji genu BRCA1 wykrywanych w Polsce. Mutacje założycielskie BRCA1: 5382insC, C61G, 4153delA ok. 55% mutacji w populacji polskiej. Dziedziczenie skłonności do zachorowania jest dominujące. Niepełna penetracja BRCA1 oznacza, że status nosicielstwa nie daje pewności wystąpienia choroby, stanowi natomiast genetyczną predyspozycję do rozwoju nowotworu. U około połowy nosicielek mutacji z rakiem piersi stwierdza się nieobciążający wywiad rodzinny. Rocznie w Polsce stwierdzanych jest około raków piersi i około 3500 raków jajnika. Ryzyko wystąpienia raka piersi u nosicielek mutacji w genie BRCA1 do 50 roku życia wynosi około 50%. Ryzyko wystąpienia raka jajnika zaś wynosi około 40%. Dodatkowo podwyższone jest ryzyko wystąpienia raka jajowodu i otrzewnej. Rak piersi u nosicielek mutacji to najczęściej rak rdzeniasty, jednoogniskowy. U około 30% kobiet zmiany stwierdzane są obustronnie. Antykoncepcja hormonalna stosowana przez 5 lat w wieku do 25 lat zwiększa ryzyko raka piersi o 35%. Wskazania do wykonania badania genetycznego obejmują: - co najmniej 2-3 przypadki raka piersi w rodzinie, zwłaszcza rozpoznanych przed 50 rokiem życia; - diagnostyka przypadków raka piersi w postaci rdzeniastej, bez receptorów estrogenowych; - rodzinnie występujący rak jajnika, - diagnostyka przypadków nietypowych postaci raka piersi, zwłaszcza rak obustronny, wczesny (przed 40 r.ż.), rak piersi u mężczyzny; - należy rozważyć genotypowanie BRCA1 przed planowanym wprowadzeniem hormonalnej terapii zastępczej, zwłaszcza u młodych kobiet z rozpoznanymi zmianami niezłośliwymi (torbiele w piersiach lub jajnikach); - wskazane jest genotypowanie BRCA1 między rozpoznaniem raka piersi w badaniu obrazowym (potwierdzonym w BAC), a rozpoczęciem terapii przeciwnowotworowej, niezależnie od obciążenia rodowodu; - badania rodzinne: wykrycie mutacji genu BRCA1 u krewnej z rakiem piersi lub jajnika, wskazane badanie wszystkich bezobjawowych krewnych najpóźniej ok r.ż. Czynniki ryzyka raka piersi: ukończone 50 lat życia, brak lub krótkotrwałe karmienie piersią, czynniki rodzinne, otyłość, wczesna pierwsza miesiączka (przed 12 rokiem życia), bezdzietność lub urodzenie pierwszego dziecka po 35 roku życia, późna menopauza po 55 roku życia. Badanie nosicielstwa mutacji w genie BRCA1 powinno być poprzedzone wywiadem

2 obejmującym obecność czynników ryzyka i wskazania wymienione powyżej. Postępowanie: 1. Ocena występowania czynników ryzyka: I. wobec braku czynników ryzyka oraz wymienionych wskazań do wykonania badania genetycznego przedstawienie pacjentce epidemiologii raka piersi oraz podstaw zapobiegania. Pacjentka wchodzi w typowy program profilaktyki mammografia dla kobiet w wieku lat, 1. wykonanie badania: 1. wynik ujemny postępowanie jak wyżej, 2. wynik dodatni: 3. opóźnienie menarche (wysiłek fizyczny), 4. odradzanie antykoncepcji hormonalnej w młodym wieku (5 lat stosowania antykoncepcji hormonalnej podnosi ryzyko raka piersi o 35%), 5. doradzanie wczesnego posiadania dzieci i jak najdłuższe karmienie piersią, 6. utrzymanie odpowiedniego BMI, 7. utrzymanie aktywności fizycznej 8. po wykluczeniu przeciwwskazań rozważenie włączenia Tamoksyfenu, 9. w przypadku uzyskania zaplanowanej liczby dzieci rozważyć usunięcie przydatków. II. przy obecności czynników ryzyka i wskazań do wykonania badania genetycznego: 1. wynik ujemny eliminacja stwierdzonych czynników ryzyka, 2. wynik dodatni eliminacja stwierdzonych czynników ryzyka oraz: 1. badanie USG przynajmniej raz w roku lub mammografia, 2. po uzyskaniu zaplanowanej liczby dzieci rozważenie usunięcia przydatków, 3. doradzanie wczesnego posiadania zaplanowanej liczby dzieci, 4. jak najdłuższe karmienie piersią, 5. odradzanie hormonalnej antykoncepcji, 6. wykonanie wyjściowych (dla porównań) oznaczeń CA 15.3 i CA 125, 7. monitorowanie ogólnego stanu zdrowia co rok: morfologia, badanie ogólne moczu, gospodarka lipidowa i węglowodanowa, 8. badanie piersi i autobadanie. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dla kobiet nosicielek mutacji w genach BRCA1 i BRCA2 obejmują: 1. comiesięczna samokontrola piersi, 2. badanie palpacyjne przez lekarza co 6 miesięcy (20 25 rż), 3. badanie obrazowe piersi co 6 miesięcy (25 rż USG, rezonans magnetyczny, od 35 rż mammografia), 4. badanie ginekologiczne co 6 m-cy (od 30 rż.), 5. USG przezpochwowe co 6 m-cy (od 30 rż.), 6. oznaczanie markera CA 125 co 6 m-cy (od 30 rż.).

3 Markery nowotworowe nie powinny być wykorzystywane do badań przesiewowych. CA 125 Kliniczne znaczenie W nowotworach podwyższone stężenie CA 125 stwierdza się zazwyczaj u chorych: z nabłonkowym nowotworem jajnika (80 85 %), mniej niż połowa w stadium I zaawansowania klinicznego, z gruczolakorakiem w stadiach zaawansowanych. W chorobach nienowotworowych podwyższone stężenie stwierdza się u chorych z: endometriozą, ostrym stanem zapalnym trzustki, marskością wątroby, choroby zapalne narządów miednicy u kobiet, zapaleniem otrzewnej. CA 15.3 Kliniczne znaczenie W nowotworach podwyższone stężenie CA 15.3 stwierdza się zazwyczaj u chorych: z nowotworem piersi (ok. 70% chorych z przerzutami, 30-40% chorych bez przerzutów), z innymi gruczolakorakami, szczególnie z odległymi przerzutami u niewielkiego odsetka z nowotworami płaskonabłonkowymi (rak oskrzela, jajnika, jelita grubego). Rekomenduje się do oceny efektu leczenia przeciwnowotworowego oraz do wykrywania zmian przerzutowych u chorych na raka piersi. W chorobach nienowotworowych podwyższone stężenie stwierdza się u chorych z: łagodnymi chorobami rozrostowymi wątroby, prawdopodobnie z łagodnymi chorobami piersi, marskością wątroby. CEA Kliniczne znaczenie 1. W nowotworach podwyższone stężenie CEA stwierdza się zazwyczaj u chorych na nowotwory układu pokarmowego (głównie w raku jelita grubego), raku piersi, raku płuca: w stadiach zaawansowanych, zwłaszcza z przerzutami odległymi, nigdy nie jest podwyższony we wczesnych stadiach. W chorobach nienowotworowych podwyższone stężenie stwierdza się u chorych z: zapaleniem wątroby, marskością wątroby, alkoholową chorobą wątroby, żółtaczką mechaniczną, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, chorobą Crohna, zapaleniem trzustki, zapaleniem oskrzeli, rozedmą płuc, chorobą nerek. Poziom może być także podwyższony u zdrowych osób palących. CA 72.4 Kliniczne znaczenie W nowotworach podwyższone stężenie CA 72.4 stwierdza się zazwyczaj u chorych na: raka żołądka, jajnika (zwłaszcza śluzowego), niedrobnokomórkowego raka płuc,

4 trzustki, jelita grubego, trzonu macicy, piersi i jak również w innych nowotworach (zasadniczo w stadiach zaawansowanych). W chorobach nienowotworowych podwyższone stężenie stwierdza się u chorych z: zapaleniem trzustki, marskością wątroby, chorobami płuc, chorobami reumatycznymi, chorobami ginekologicznymi, łagodnymi chorobami jajnika, cystami jajników, chorobami piersi, łagodnymi chorobami przewodu pokarmowego. Bardzo ważnym elementem profilaktyki jest utrzymanie ogólnego dobrego stanu zdrowia. Uzupełnienie mikroelementów (głównie Se) i monitorowanie ich stężenia, morfologia krwi obwodowej, badanie ogólne moczu powinny być stałym elementem życia. Rak piersi cd Zgon Marcheline Bertrand z powodu raka jajnika (2007) i jej młodszej siostry Debbie Martin (2013) z powodu raka piersi oznacza podejrzenie dziedzicznego raka piersi i jajnika (HBOC) w rodzinie - na podstawie kryteriów rodowodowo-klinicznych. Badanie genu BRCA1 jest w tym przypadku nie tylko uzasadnione, ale też wskazane. Gen BRCA1, odkryty w 1994 roku, jest zlokalizowany na chromosomie 17 i należy do genów supresorowych (antyonkogenów). Ich rolą jest hamowanie podziałów komórkowych i kontrola tzw. cyklu komórkowego, a mutacja genu jest związana z utratą funkcji. "Wyłączenie" obu kopii genu (matczynej i ojcowskiej) umożliwia rozpoczęcie procesu nowotworzenia. W przypadku dziedziczenia mutacji w niektórych rodzinach bariera ochronna jest słabsza, nowotwory pojawiają się wcześnie, u licznych członków rodziny i dotyczą tych samych narządów. Gen BRCA1 jest głównym strażnikiem w tkankach piersi i jajnika, stąd ryzyko zachorowania ok. 80% na raka piersi i 40% na raka jajnika-jajowodu-otrzewnej, wśród nosicieli występują też częściej raki prostaty, jelita grubego i niektórych innych narządów (krtani, skóry). Szacunkowe dane mówią o nosicieli w Polsce, około 93% mutacji stanowią 3 powtarzalne mutacje w egzonach (odcinkach kodujących) 5, 11, 20; obserwowane u 66% przypadków rodzinnych raka piersi, w przypadkach pojedynczych raków piersi o wczesnym początku do 40%, w przypadkach kolejnych raków piersi do 14% raków piersi. W populacjach Europy Zachodniej obserwuje się liczne mutacje, o zróżnicowanej częstości występowania. Gen BRCA2, odkryty w 1995 jest zlokalizowany na chromosomie 13, także należy do genów supresorowych, o charakterze wspomagającym. Ryzyko zachorowania dotyczy tych samych narządów (pierś, jajnik), niekiedy wiąże się też z rakami żołądka lub rakami piersi u mężczyzn. Wielkość ryzyka zachorowania jest jednak niższa (30-55% rak piersi, do 25% rak jajnika), a rozpowszechnienie mutacji tego genu w Polsce znacznie rzadsze - poniżej 5% przypadków rodzinnych raka piersi. Indywidualne ryzyko zachorowania na raka jest trudne do sprecyzowania. Liczne czynniki mogą je modyfikować. I tak w przypadku ryzyka raka u nosicielek mutacji genu BRCA1, inna powszechnie występująca mutacja genu MTHFR zwiększa ryzyko raka piersi ok. 2-2,5 razy. Z kolei mutacje w genach metabolizmu selenu (np. GPX1), mogą zwiększać lub zmniejszać ryzyko zachorowania, przy czym zależnie od wersji genu korzystny może być

5 wysoki lub niski poziom selenu w diecie. W przypadku nosicielek BRCA2 obecność mutacji innych antyonkogenów (np. NOD2) istotnie zwiększa ryzyko zachorowania. WSKAZANIA DO WYKONANIA TESTU Podstawowym wskazaniem do wykonania badania genu BRCA1/2 jest identyfikacja zwiększonego ryzyku (w stosunku do ryzyka populacyjnego) zachorowania na nowotwór piersi i/lub nowotwór jajnika. Podstawowe przesłanki do wykonania testu to rodzinne występowanie raka piersi, niektóre typy histologiczne i nietypowe postacie raka piersi. Test należy szczególnie zalecić kobiety, które: - miały w rodzinie (trzy pokolenia wstecz) co najmniej 2 przypadki zachorowań na raka piersi lub raka piersi i jajnika, zwłaszcza przed 50 rokiem życia, - same zachorowały lub mają krewne z rakiem jajnika (niezależnie od wieku), - doświadczyły nietypowej postaci choroby (rak obustronny, wczesny, rak piersi u spokrewnionego mężczyzny), - mają histologiczną postać rak rdzeniasty, - oprócz raka piersi miały krewnych z rakiem prostaty, krtani lub czerniakiem, - miały zdiagnozowane niezłośliwe zmiany, takie jak np. torbiele w piersiach lub jajnikach, zwłaszcza jeśli planują lub już stosują hormonalną terapię zastępczą, - mają w rodzinie osoby, u których rozpoznano mutację genów BRCA1 lub BRCA2. POSTĘPOWANIE Wczesne wykrycie predyspozycji do rozwoju raka piersi umożliwia podjęcie właściwych i odpowiednio wczesnych działań profilaktycznych, maksymalne ograniczających ryzyko zgonu pacjenta. U osób, u których stwierdzi się mutacje w genach odpowiedzialnych za rozwój nowotworu należy można zmniejszyć ryzyko zachorowania poprzez: - jak najdłuższe karmienie piersią - opóźnienie menarche poprzez wysiłek fizyczny - właściwe stosowanie antykoncepcji hormonalnej (unikanie przed 30 rokiem życia, krótkotrwałe zastosowanie po 30 roku) - inne modyfikacje stylu życia (masa ciała, używki, suplementacja diety) Metodą istotnie zmniejszającą ryzyko zachorowania na raka jest profilaktyka farmakologiczna, która powinna być wprowadzona jak najwcześniej. Podawanie tamoksifenu istotnie zmniejsza ryzyko raka piersi, także po zachorowaniu i operacji raka piersi (aby chronić drugą pierś). Profilaktyczne zaleca się operacyjne usunięcie jajników w okresie przed menopauzą z następową terapią zastępczą, co zmniejsza ryzyko zgonu z powodu raka jajnika. W przypadku zachorowania podejmuje się leczenie chirurgiczne modyfikując techniki operacyjne (radykalne), oraz stosuje chemioterapię z użyciem pochodnych platyny (skutkuje wyłącznie u nosicielek mutacji). Profilaktyczna mastektomia (usunięcie gruczołu) jest metodą alternatywną, do wyboru w przypadku niektórych kobiet. Należy pamiętać, że taka operacja nie wpływa na ryzyko rak jajnika - często po skutecznym leczeniu raka piersi nosicielki mutacji BRCA1 umierają z powodu raka jajnika. Podstawowym sposobem postępowania jest jednak nadzór onkologiczny. U nosicielek zaleca się wykonywanie badań obrazowych piersi wcześniej i częściej niż kobietom nienosicielkom oraz monitoruje się także narząd rodny, a w rodzinach z inną lokalizacją narządową dodatkowo poszerza nadzór onkologiczny według potrzeb.

6 Właściwe postępowanie u nosicielek mutacji BRCA1 zmniejsza ryzyko zgonu z powodu raka piersi do ok. 10% i raka jajnika do około 5%. MR piersi / rezonans magnetyczny piersi / Badanie piersi za pomocą rezonansu magnetycznego stanowi najbardziej zaawansowane uzupełnienie do metod klasycznych, dostarcza nie tylko informacji dotyczących zmian morfologicznych ale również informacji o ich funkcji takich jak perfuzja tkankowa czy kinetyka wzmocnienia czy dyfuzja oraz spektroskopia. MRI piersi nie zastępuje mammografii lub USG obrazowania, ale jest raczej uzupełniającym narzędziem, które ma wiele ważnych zastosowań, jak: Badania przesiewowe u kobiet z wysokim ryzykiem zachorowania na raka piersi (wykryty gen BRCA 1 i BRCA 2) W diagnostyce raka piersi (określenie rozmiarów guza, wykluczenie wieloogniskowości i wieloośrodkowości, określenie stopnia zaawansowania nacieku nowotworowego na ścianę klatki piersiowej, ocena węzłów chłonnych) Weryfikacja niejednoznacznych zmian wykrytych w USG oraz klasycznej mammografii Planowanie leczenia oszczędzającego oraz monitorowanie skutków terapii Ocena implantów piersi Jak wygląda badanie: W przeciwieństwie do konwencjonalnej tomografii komputerowej, mammografii rezonans magnetyczny nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, dlatego uważany jest za bezpieczny dla pacjenta. Do przeprowadzenia badania potrzebny jest rezonans magnetyczny min. 1,5T, z szerokim otworem gantry min. 70 cm, oraz dedykowana cewka do badania piersi (min. 8 kanałów). Pacjentka kładzie się na brzuchu, na cewkę badania piersi leżącą na stole pacjenta. Cewka ta posiada dwa specjalne otwory na piersi, których średnica może być dopasowana do rozmiarów piersi (ale bez ich ściskania). Wskazówki dla pacjenta: Najważniejsze jest aby pozostać bez ruchu w czasie całego badania. Należy się wygodnie ułożyć, nie spinać mięśni. Należy powiedzieć technikowi o wszelkich niedogodnościach dyskomfort w czasie badania zwiększa szansę poruszenia się. W przypadku MRI piersi może być użyty środek kontrastujący wstrzyknięty dożylnie najczęściej przez automatyczną strzykawkę. Wenflon (kaniula dożylna) będzie założony przed samym badaniem. Pacjenci cierpiący na klaustrofobię dostaną środki uspakajające. Czas trwania badania przy użyciu cewki wieloelementowej i wielokanałowej Sentinelle z możliwością akwizycji równoległych Speeder trwa ok. 20 min (badanie z kontrastem), i ok min bez podania środka kontrastującego. Podane czasy obejmują tylko akwizycję, trzeba jeszcze doliczyć ok. 10 min na ułożenie pacjenta, przygotowanie do badania (np. wkłucie) itp. Komfort pacjenta w czasie badania zwiększa technologia Pianissimo redukująca o 90% hałas akustyczny wytwarzany przez aparat MR. Dzięki tej technologii nie trzeba pacjentom zakładać słuchawek lub stosować zatyczek do uszu.

7 Biopsja pod kontrolą MR: Wykonywana jest głównie, wtedy gdy: Podejrzana zmiana jest widoczna tylko na obrazach MR, a nie widoczna na USG czy w mammografii Gdy obszar zainteresowania (wskazany do biopsji) nie jest wyraźnie widoczny na mammografii lub USG Do wykonania biopsji potrzebna jest dedykowana cewka do badania piersi ze specjalnymi przystawkami biopsyjnymi. Procedura biopsyjna zawiera następujące etapy: 1. w celu zlokalizowania zmiany wykonywany jest skan w MR 2. na obrazach MR lekarz dokonuje identyfikacji regionu wskazanego do biopsji 3. miejsce będące poddane biopsji jest miejscowo znieczulane 4. gdy zadziała środek znieczulający lekarz wkłuwa w miejsce biopsji specjalną igłę biopsyjną 5. następnie wykonywana jest seria obrazów MR aby potwierdzić prawidłowe umieszczenie igły 6. po potwierdzeniu położenia próbka jest pobierana za pomocą specjalnego systemu próżniowego. 7. po biopsji zakładany jest marker (tytanowy) w miejscu biopsji Cała procedura trwa od 1 h do 1,5 h. Przez cały ten czas należy leżeć nieruchomo. Procedura ta wymaga personelu doświadczonego w procedurach biopsyjnych i obrazowaniu MRI. Ograniczenia procedury biopsyjnej pod kontrolą MR Procedura biopsyjna pod kontrolą MR jest ograniczona w przypadku zmian zlokalizowanych w tylnej części piersi a także niewielkich zmian, w które jest trudne lub wręcz niemożliwe dokładne wycelowanie igły biopsyjnej. Biopsja pod kontrolą MR może być wykonana jedynie w przypadku, gdy masa/zmiana jest widoczna na obrazach MR. Zwapnienia w obrębie guzków nowotworowych nie są wyraźnie widoczne na obrazach MR. Powszechne stosowanie tej metody jest ograniczone przez jej wysoki koszt, dostępność i czasu trwania procedury. MR-biopsji nie należy rozważać, gdy widać zmiany w mammografii lub w USG. W tych przypadkach, najbardziej odpowiednimi metodami są: biopsja stereotaktyczna lub pod kontrolą USG, w obu przypadkach procedura biopsyjna jest łatwiejsza a dyskomfort pacjenta mniejszy. Elastografia - bezpieczna metoda różnicowania zmian chorobowych piersi za pomocą ultradźwięków? Jedną z istotnych cech opisujących właściwości tkanki jest jej naturalna elastyczność, która może ulec ograniczeniu wskutek takich zmian patofizjologicznych, jak proces starzenia, zapalenie czy złośliwe nowotwory. W tym

8 kontekście elastyczność definiuje się jako stosunek naprężenia (siły nacisku) wywieranego na tkankę, niezbędnego do wywołania relatywnej zmiany jej objętości (elastycznej deformacji). Zasadniczo elastyczność tkanki może być oszacowana poprzez pomiar siły nacisku oraz odkształcenia. Wartość odkształcenia jest łatwo mierzalna dzięki wykorzystaniu wysokoczęstotliwościo-wych sygnałów echo, podczas gdy wartość naprężenia nie może być oszacowana na podstawie pomiarów tkanki. W związku z tym proces wywierania siły musi przebiegać w ściśle kontrolowanych warunkach. Ściśliwość/sprężystość tkanek piersi stanowi standardowy parametr diagnostyki różnicowej podczas badań ultrasonogra-ficznych. Wszelkie nieściśliwe przestrzenie wykazane podczas badań wykonywanych w trybie B-mode rozpatrywane są jako miejsca podwyższonego ryzyka nowotworowego. Elastografia sonograficzna, bazująca na tak zwanym obrazowaniu typu strain, stanowi nowe rozwiązanie znajdujące zastosowanie w aplikacjach klinicznych. Wstępne wyniki oceny obszarów odkształcenia wskazują na poprawę swoistości diagnostycznej w przypadku zastosowania elastografii w badaniach sonograficznych piersi [A. Thomas et al. Acad Radiol 2006 Dec; 13(12): ]. Celem pracy była ocena dwóch nowych metod obrazowania charakterystyki elastyczności struktur piersi. Porównano so-nografię typu B-mode z tkankowym obrazowaniem dopplerowskim (TDI - tissue doppler imaging) oraz obrazowaniem typu strain (SI - strain imaging) [A. Thomas et. Al. Acad Radiol 2007 May; 14(5): ]. Artykuł przedstawia subiektywną ocenę wyników badań, jak również ilościową analizę obszarów odkształcenia w odniesieniu do tkanek otaczających badany obszar. Opis przypadku W badaniu uczestniczyły dwie kobiety w wieku 47 i 80 lat, które zgłosiły się do ośrodka w celu wykonania biopsji pod kontrolą ultrasonografu. Skierowanie na konsultacje opierało się na badaniu wykonanym metodą palpacyjną. U pierwszej badanie ultrasonograficzne wykazało zmianę struktury piersi, powiększającą swoją objętość. Wywiad rodzinny wykluczył informacje na temat możliwości odziedziczenia zmian nowotworowych. Badanie metodą palpacyjną wykazało gładką, łatwą do zlokalizowania, przemieszczająca się strukturę. Diagnozę potwierdzono badaniem ultrasonograficznym wysokiej rozdzielczości, w wyniku którego zobrazowano anomalię w górnym, prawym, zewnętrznym kwadrancie o średnicy 29 mm. Struktura komórek pozostawała nietknięta. Środek kontrastujący był łatwo rozpoznawalny (rys. 1a). Tkankowe obrazowanie dopplerowskie (TDI - Tissue Doppler Imaging) wykazało przemieszczanie się tkanki chorobowej, widoczne w zapisie dopplerowskiego sygnału. Zmiana, raczej łagodna, została uwidoczniona na obrazie w postaci kolorowych pikseli (rys. 1b). Obrazowanie typu strain pozwala określić współczynnik zróżnicowania pomiędzy zlokalizowaną strukturą a otaczającą ją tkanką. Współczynnik ten szacował się na niskim poziomie 1,25 (rys. 1c). Ponadto, jednolita zieleń opisująca stwierdzoną zmianę sygnalizowała jej elastyczną naturę. Zmianę sklasyfikowano jako 3. kategorii. Biopsja gruboigłowa potwierdziła diagnozę, rozpoznając gruczolakowłókniaka. U drugiej badanej metodą palpacyjną zdiagnozowano wyróżniającą się strukturę w obrębie tkanki bliznowatej. W przeszłości badaną poddano leczeniu nowotworu piersi. Zmiana o rozmiarze czereśni i szorstkiej strukturze nie ulegała przemieszczeniom. Badanie sonograficze wykazało raczej łagodną formę hyperechogennej zmiany, skonfigurowanej w linii pionowej, z otaczającą ją obwódką (rys. 2a). Badanie TDI zobrazowało zmianę w postaci różnobarwnych pikseli (rys. 2b). Analiza strain wykazała zróżnicowanie komórek w obrębie samej zmiany, jak i w stosunku do tkanek otaczających. Wartość współczynnika zróżnicowania na poziomie wskazywała na

9 istotne odstępstwo od normy (rys. 2c). Kolor niebieski, opisujący zmianę w jednoznaczny sposób, określał jej charakterystykę. Zmianę sklasyfikowano jako 5. kategorii. Analiza histopatologiczna tkanki uzyskana na drodze przeprowadzonej biopsji potwierdziła nawrót choroby nowotworowej piersi. Pacjentkę poddano operacji chirurgicznej. Dyskusja Patologiczne struktury wykryte w obrębie piersi poddano różnego typu badaniom elastograficznym, które w odniesieniu do ultrasonografii typu B-mode bardziej uwydatniły swoistość badanych tkanek. Oznacza to, że wyznaczenie elastyczności pozwala na wiarygodną ocenę złośliwości natury badanej struktury. Możliwość obrazowania elastyczności tkanki w czasie rzeczywistym w ultrasonografii lub analiza obszarów odkształcenia umożliwia szybszą klasyfikację badanych zmian. Badanie elastograficzne nowotworów piersi stanowi obiecującą metodę różnicowania zmian patologicznych. Możliwość oceny ilościowej współczynnika zróżnicowania komórek patologicznych w stosunku do otaczających je tkanki precyzyjniej standaryzuje wyniki otrzymane na drodze badań elastograficz-nych. Wykorzystanie metody w przypadku zmian sklasyfikowanych jako 3. (BIRADS), które oznacza się raczej jako łagodne, Rys. 1a Zobrazowanie hyperechogennej zmiany skonfigurowanej w linii pionowej ^ Rys. 1b Zobrazowanie zmiany w postaci kolo- Rys. 1c Charakterystyczne zielone zabarwie-rowych pikseli wypełniających prawie całą jej nie sygnalizuje elastyczną naturę zmiany; objętość - badanie TDI rozpoznanie potwierdzone niskim współczynnikiem zróżnicowania Acta Bio-Optica et Informatica Medica 2/2009, vol. 15 IB_ [PL_2].qxd :49 Page 168 ^H - I m^m al_ N - -.

10 Rys. 2a Nieregularna struktura zmiany otaczającą ją obwódką Rys. 2b Otaczająca tkanka zobrazowana za z pomocą kolorowych pikseli - badanie TDI Rys. 2c Nieruchoma struktura zobrazowana w postaci niebieskiej barwy. Zmiana chorobowa, w stosunku do otaczających ją tkanek, wykazuje znacznie wyższą wartość współczynnika zróżnicowania może skutkować jej obniżeniem do kategorii drugiej. Odkąd metoda TDI niwelująca potrzebę ucisku tkanek jest łatwa w zastosowaniu, nie wymaga poświęcenia dodatkowego czasu, co predysponuje ją do zastosowania w szerokim aspekcie badań. Podsumowanie Elastografia pozwala klasyfikować zmiany nowotworowe piersi. Przeprowadzone badania wskazują, iż elastografia lepiej uwydatnia swoistość badanych tkanek w stosunku do technologii B-mode. Techniki służące ocenie ilościowej współczynnika zróżnicowania komórek przyczynią się do jeszcze dalej posuniętej standaryzacji metody. Badanie TDI - prosta metoda, niewymagająca ucisku tkanek, stanowi alternatywę dla elastografii. Anke Thomas, Thomas Fisher Acta Bio-Optica et Informatica Medica 2/2009, vol. 15

diagnostyka raka piersi

diagnostyka raka piersi diagnostyka raka piersi Jedyne w Polsce badanie genetyczne połączone z badaniem obrazowym piersi 1 Czy jesteś pewna, że nie grozi Ci zachorowanie na raka piersi? Aktualny stan wiedzy medycznej umożliwia

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 88/2013 z dnia 15 kwietnia 2013 r. o projekcie programu Rak jajnika cichy zabójca. Program badań dla wczesnego

Bardziej szczegółowo

Postępowanie z Pacjentem w przypadku nosicielstwa mutacji w genach BRCA1/2, CHEK2, NOD2

Postępowanie z Pacjentem w przypadku nosicielstwa mutacji w genach BRCA1/2, CHEK2, NOD2 Postępowanie z Pacjentem w przypadku nosicielstwa mutacji w genach BRCA1/2, CHEK2, NOD2 PANEL NOWOTWORY, NOWOTWÓR PIERSI, PROSTATA Dr n. med. Karolina Ochman Gdańsk. 17 listopada 2012 1 Mutacja genu BRCA1/2

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

W dniu 09.01.2004 odbyło się posiedzenie grupy ekspertów powołanych przez Zarząd

W dniu 09.01.2004 odbyło się posiedzenie grupy ekspertów powołanych przez Zarząd W dniu 09.01.2004 odbyło się posiedzenie grupy ekspertów powołanych przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego wraz z reprezentantami genetyków polskich. W wyniku dwudniowej dyskusji opracowano

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI

PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek www.domhome.pl http://www.echirurgia.pl/sutek/koliste_ruchy.htm CO TO JEST ZMIANA W PIERSI? Pierś zbudowana jest z tkanki gruczołowej, tłuszczowej

Bardziej szczegółowo

Biochemiczne markery nowotworowe

Biochemiczne markery nowotworowe Biochemiczne markery nowotworowe mgr Agnieszka Jeleń Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Analityka Medyczna IV rok Nowotwory przewodu pokarmowego zapadalności na nowotwory przewodu pokarmowego

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Badanie piersi metodą rezonansu magnetycznego

Badanie piersi metodą rezonansu magnetycznego Badanie piersi metodą rezonansu magnetycznego MR Polska Badanie MR piersi, czyli mammografia metodą rezonansu magnetycznego Jest to jedna z podstawowych metod obrazowych stosowanych w diagnostyce gruczołu

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie Dziennik Ustaw Nr 52 3302 Poz. 271 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy macicy etap podstawowy pobranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego. macicy etap diagnostyczny

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja Rak piersi Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce 2004 r. ponad12 000 nowych zachorowań na raka piersi

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH.

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Załącznik nr 1a Opis programu Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Nazwa zadania: PROGRAM OPIEKI NAD RODZINAMI WYSOKIEGO, DZIEDZICZNIE UWARUNKOWANEGO RYZYKA ZACHOROWANIA NA

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Zachorowania i zgony na nowotwory złośliwe narzadu płciowego u kobiet w Polsce w latach 1987, 1996, 3 i szacunkowe na 1 r. 1987 1996 3 1 Zachorowania

Bardziej szczegółowo

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Standaryzowane według wieku współczynniki zachorowalności na nowotwory złośliwe piersi w skali

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 86/2014 z dnia 5 maja 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka piersi gmina

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa 1 PROBLEMY DIAGNOSTYCZNE Wady rozwojowe Wole Guzki tarczycy Nowotwory tarczycy Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Onkologiczne Poradnictwo Genetyczne Profilaktyka, diagnostyka i leczenie Postęp, jaki dokonuje się w genetyce, ujawnia coraz większy udział

Bardziej szczegółowo

Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi - co koniecznie musisz o nim wiedzieç?

Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi - co koniecznie musisz o nim wiedzieç? Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi - co koniecznie musisz o nim wiedzieç? 2 Komu potrzebne jest badanie przesiewowe piersi? Rak piersi to problem wszystkich Polek! Każdego dnia rak ten

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 88/2015 z dnia 20 kwietnia 2015 r. o projekcie programu»rak jajnika

Bardziej szczegółowo

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń 1. Scyntygrafia i radioizotopowe badanie czynnościowe tarczycy 1) gamma kamera planarna lub scyntygraf;

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 153/2011 z dnia o projekcie programu zdrowotnego Profilaktyka chorób nowotworowych w ramach Programu Zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

Badanie termograficzne piersi

Badanie termograficzne piersi Badanie termograficzne piersi Termografia piersi jest procesem tworzenia obrazu w podczerwieni, w celu analizy i oceny ryzyka zachorowania na raka piersi. Termografia jest nieinwazyjna, bezpieczna i bezbolesna

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 05.09.2014 07.09.2014 Data Godziny Tematy zajęć Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 05.09.14

Bardziej szczegółowo

. Nosicielstwem mutacji genów, których normalna funkcja jest związana z kontrolą wierności replikacji DNA (głównie MLH1, MSH2 i MSH6

. Nosicielstwem mutacji genów, których normalna funkcja jest związana z kontrolą wierności replikacji DNA (głównie MLH1, MSH2 i MSH6 Załącznik 2a Zadania programu Program opieki nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe. Moduł 2: Wczesne wykrywanie i prewencja nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Podstawowe badania obrazowe Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Prawidłowe myślenie lekarskie Zebranie podstawowych danych (badanie podmiotowe i przedmiotowe)

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego Program realizowany pod patronatem Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 1005 51. Nowotwory układu pokarmowego... 1007 51.1. Nowotwory przełyku Andrzej W. Szawłowski... 1007 51.1.1. Wstęp... 1007 51.1.2. Patologia... 1008 51.1.3. Rozpoznanie...

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wykrycia raka jelita grubego Ocena

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA..,WWW.MONEY.PL ( 00:00:00) www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/warszawscy;lekarze;zastosowali;nowa;metode;leczenia;raka;j

Bardziej szczegółowo

DZIEŃ. 50-69 lat. 20-49 lat EUROPEJSKI. Walki z Rakiem Piersi

DZIEŃ. 50-69 lat. 20-49 lat EUROPEJSKI. Walki z Rakiem Piersi Europejski Dzień (Breast Health Day) to ustanowione 15 października święto, którego istotą jest przypominanie i uświadamianie o tym jak zapobiegać występowaniu nowotworów piersi oraz o olbrzymim znaczeniu

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu Rak piersi dr drn. n.med. med.agnieszka AgnieszkaIgnatowicz Ignatowicz-Pacyna - Pacyna Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego Efektywna kontrola ścisła obserwacja po leczeniu

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry.

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry. NOWOTWORY SKÓRY Nowotwory skóry są zmianami zlokalizowanymi na całej powierzchni ciała najczęściej w miejscach, w których nastąpiło uszkodzenie skóry. Najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Joanna Anioł Wykształcenie: wyższe Studia na Wydziale Lekarskim Collegium Medium UJ w Krakowie 1989 1995 Kształcenie podyplomowe: Specjalizacja

Bardziej szczegółowo

REZONANS MAGNETYCZNY GRUCZOŁU KROKOWEGO

REZONANS MAGNETYCZNY GRUCZOŁU KROKOWEGO REZONANS MAGNETYCZNY GRUCZOŁU KROKOWEGO mpmri multiparametric MRI affidea MR Warszawa Pracownia i sprzęt Pracownia Rezonansu Magnetycznego Affidea w Warszawie została uruchomiona latem 2012 roku. Wyposażona

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku:

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku: Epidemiologia Rak jelita Szkolenie dla lekarzy rodzinnych 2007 Igor Madej Oddział Chirurgii Onkologicznej II Dolnośląskiego Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Onkologicznej Akademii

Bardziej szczegółowo

Sztum, dnia 10 lutego 2015r.

Sztum, dnia 10 lutego 2015r. Konferencja inaugurująca projekt pn. Uprzedź nowotwór i ciesz się życiem - efektywna profilaktyka chorób nowotworowych oraz promocja zdrowego stylu życia w powiecie sztumskim finansowany w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska wprowadzenie Nowotwór jest chorobą o podłożu genetycznym, czyli procesem spowodowanym nakładającym się zaburzeniami struktury DNA.

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH

OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH Obowiązuje od stycznia 2014 ONKOLOGIA Załącznik nr 4 Kod badania Jednostka chorobowa Opis badania Materiał do badań Cena ONK-001 Genetyczna do raka piersi - panel Analiza mutacji

Bardziej szczegółowo

REZO NANS MAGNE TYCZNY PIERSI

REZO NANS MAGNE TYCZNY PIERSI REZO NANS MAGNE TYCZNY PIERSI MR informacje dla lekarzy Opracowanie: dr n. med. Barbara Górecka-Szyld Spis treści 4 Rezonans magnetyczny zasada działania 4 Rezonans magnetyczny w diagnostyce piersi 5 Przebieg

Bardziej szczegółowo

Opis programu Leczenie radioizotopowe

Opis programu Leczenie radioizotopowe Opis programu Leczenie radioizotopowe I. Leczenie radioizotopowe z zastosowaniem 131-I Leczenie dotyczy schorzeń tarczycy (choroby Graves-Basedowa, wola guzowatego, guzów autonomicznych). Polega ono na

Bardziej szczegółowo

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Guz neuroendokrynny żołądka typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Mariusz I.Furmanek CSK MSWiA i CMKP Warszawa Ocena wyjściowa, metody strukturalne WHO 2 (rak wysoko zróżnicowany); Endoskopia i/lub EUS;

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMAGNETYCZNA NAWIGACJA W DIAGNOSTYCE OBWODOWYCH GUZKÓW PŁUC

ELEKTROMAGNETYCZNA NAWIGACJA W DIAGNOSTYCE OBWODOWYCH GUZKÓW PŁUC ELEKTROMAGNETYCZNA NAWIGACJA W DIAGNOSTYCE OBWODOWYCH GUZKÓW PŁUC płk dr hab. n. med. A. CHCIAŁOWSKI WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY Warszawa CIEŃ OKRĄGŁY PŁUCA Przeważnie rozpoznanie przypadkowe Powyżej 150

Bardziej szczegółowo

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus)

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) NOWOTWORY PIERSI NOWOTWORY ŁAGODNE SUTKA: GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) TORBIEL (cystis mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) BRODAWCZAK

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ

FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ A.JAKUBOWSKA, M.BRZEWSKI, M.GRAJEWSKA-FERENS, A.MARCIŃSKI, J.MĄDZIK ZAKŁAD RADIOLOGII PEDIATRYCZNEJ I KLINIKA ENDOKRYNOLOGII

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog

Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog Rak piersi Czy można przewidzieć, która z nas zachoruje? dr n. med. Małgorzata Kubasiewicz - radiolog W 2010 r. w Polsce wykryto 15 784 przypadków raka piersi u kobiet, ale na raka piersi chorują też mężczyźni,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA PACJENTKI DOTYCZĄCA BADANIA KLINICZNEGO

INFORMACJA DLA PACJENTKI DOTYCZĄCA BADANIA KLINICZNEGO INFORMACJA DLA PACJENTKI DOTYCZĄCA BADANIA KLINICZNEGO Zastosowanie Cisplatyny w monoterapii w leczeniu nowotworów złośliwych o dowolnej lokalizacji narządowej nieoperacyjnych lub w stadium uogólnienia

Bardziej szczegółowo

Kurs dla studentów i absolwentów

Kurs dla studentów i absolwentów Kurs dla studentów i absolwentów Profilaktyka, rozpoznanie i leczenie raka piersi. Etapy postępowania fizjoterapeutycznego u pacjentek po mastektomii Cel główny kursu: Przygotowanie do praktycznej pracy

Bardziej szczegółowo

Obserwacja po leczeniu onkologicznym

Obserwacja po leczeniu onkologicznym Marek Rząca dr nauk medycznych specjalista chirurgii onkologicznej Obserwacja po leczeniu onkologicznym Co to jest obserwacja po leczeniu onkologicznym i dlaczego jest ważna? Zachorowanie na nowotwór jest

Bardziej szczegółowo

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk

RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ. Wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk RAK PIERSI ZWIĄZANY Z CIĄŻĄ Wprowadzenie do tematu Sylwia Grodecka-Gazdecka Maria Litwiniuk 2006 DEFINICJA Rak piersi związany z ciążą to nowotwór rozpoznany w trakcie ciąży, w pierwszym roku po jej ukończeniu

Bardziej szczegółowo

RADIOLOGIA KONWENCJONALNA

RADIOLOGIA KONWENCJONALNA Powrót do ZDO INFORMACJE DLA PACJENTÓW ZDO SPIS TREŚCI RADIOLOGIA KONWENCJONALNA... 1 NAJCZĘSTSZE BADANIA RADIOLOGICZNE... 2 Badania kości... 2 Badania narządów klatki piersiowej... 2 PRZYGOTOWANIE DO

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa ROZPOZNAWANIE: PET - CT W ONKOLOGII poszukiwanie ognisk choroby - wczesne wykrywanie różnicowanie zmian łagodnych

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I. CZĘŚĆ A. Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 57/2009/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 października 2009 r. ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI 1. Opis problemu zdrowotnego.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na podstawie art. 31d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r.

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego

Rak gruczołu krokowego Rak gruczołu krokowego Rak stercza (PCa - prostatic cancer) należy do najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. W Polsce pod względem zapadalności ustępuje jedynie rakowi płuca i wyprzedza

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego ICD9 kod Nazwa 03.31 Nakłucie lędźwiowe 03.311 Nakłucie lędźwiowe w celu pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego 100.62 Założenie cewnika do żyły centralnej 23.0103 Porada lekarska 23.0105 Konsultacja specjalistyczna

Bardziej szczegółowo

ZMIANY OGNISKOWE TRACZYCY POSTĘPOWANIE

ZMIANY OGNISKOWE TRACZYCY POSTĘPOWANIE ZMIANY OGNISKOWE TRACZYCY POSTĘPOWANIE Guzkową chorobę tarczycy rozpoznaje się po wykryciu pojedynczej zmiany lub mnogich zmian ogniskowych lub guzków, niezależnie od ich stanu czynnościowego. Wolem określa

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

2. Wczesne wykrywanie raka piersi

2. Wczesne wykrywanie raka piersi 2. Wczesne wykrywanie raka piersi Rak piersi jest najczęstszym w Polsce kobiecym nowotworem złośliwym (blisko 22% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe). Stanowi główną przyczynę zgonów kobiet wśród

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku.

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku. WSTĘP Technika PET, obok MRI, jest jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się metod obrazowych w medycynie. Przełomowymi wydarzeniami w rozwoju PET było wprowadzenie wielorzędowych gamma kamer,

Bardziej szczegółowo

Mapa Znamion Barwnikowych. to najprostsza droga do wczesnego wykrycia zmian nowotworowych skóry.

Mapa Znamion Barwnikowych. to najprostsza droga do wczesnego wykrycia zmian nowotworowych skóry. Mapa Znamion Barwnikowych to najprostsza droga do wczesnego wykrycia zmian nowotworowych skóry. Czerniak to złośliwy nowotwór skóry, błon śluzowych bądź błon naczyniowych gałki ocznej, wywodzący się z

Bardziej szczegółowo

Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007

Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007 Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007 Klasyfikacja guzów tarczycy wg WHO Guzy nabłonkowe 1. Łagodne 2. Złośliwe Gruczolak pęcherzykowy Inne gruczolaki 2.1. Rak pęcherzykowy

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH.

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. MINISTERSTWO ZDROWIA DEPARTAMENT POLITYKI ZDROWOTNEJ Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Nazwa zadania: PROGRAM OPIEKI NAD RODZINAMI WYSOKIEGO, DZIEDZICZNIE UWARUNKOWANEGO

Bardziej szczegółowo

Nowotwory jajnika i piersi rzecz o wybrca-owanych (wybrakowanych) genach

Nowotwory jajnika i piersi rzecz o wybrca-owanych (wybrakowanych) genach Nowotwory jajnika i piersi rzecz o wybrca-owanych (wybrakowanych) genach Dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Klinika Onkologii Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie PORUSZANE TEMATY Dane epidemiologiczne Budowa

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe Grzegorz Kurzawski, Janina Suchy, Cezary Cybulski, Joanna Trubicka, Tadeusz Dębniak, Bohdan Górski, Tomasz Huzarski, Anna Janicka, Jolanta Szymańska-Pasternak, Jan Lubiński Testy DNA umiarkowanie zwiększonego

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34)

LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 48 Załącznik B.63. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie badań PET/CT w onkologii

Zastosowanie badań PET/CT w onkologii Zastosowanie badań PET/CT w onkologii NOWOTWORY PŁUC W Polsce nowotwory płuca i klatki piersiowej są najczęstszą przyczyną zgonu wśród zgonów na nowotwory. Ich liczba przekracza łączną liczbę zgonów z

Bardziej szczegółowo