Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology"

Transkrypt

1 Vol. 6/2007 Nr 3(20) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Zależności pomiędzy obrazem przysadki mózgowej w badaniu metodą rezonansu magnetycznego a stężeniami hormonu wzrostu w testach stymulacyjnych u dzieci niskorosłych z somatotropinową niedoczynnością przysadki Relationship between Magnetic Resonance Image of the Pituitary Gland and Growth Hormone Concentrations in Short-stature Children with Growth Hormone Deficiency 1 Maria Kalina, 1 Barbara Kalina-Faska, 2 Katarzyna Gruszczyńska, 1 Aleksandra Januszek-Trzciąkowska, 3 Ewa Kluczewska, 1 Ewa Małecka-Tendera 1 Katedra i Klinika Pediatrii, Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach 2 Katedra Radiologii i Medycyny Nuklearnej, Zakład Diagnostyki Obrazowej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach 3 Katedra i Zakład Radiologii Lekarskiej i Radiodiagnostyki, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Wydział Lekarski w Zabrzu Adres do korespondencji: Maria Kalina, Katedra i Klinika Pediatrii, Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, Górnośląskie Centrum Zdrowia Dziecka i Matki, ul. Medyków 16, Katowice, Słowa kluczowe: niedobór hormonu wzrostu, rezonans magnetyczny, ektopia tylnego płata przysadki, zespół pustego siodła, dzieci Key words: growth hormone deficiency, magnetic resonance, ectopy of the posterior pituitary, empty sella syndrome, children STRESZCZENIE/ABSTRACT Wstęp. W literaturze istnieją sprzeczne doniesienia na temat zależności pomiędzy morfologią przysadki a jej funkcją wydzielniczą w grupie dzieci z niedoborem hormonu wzrostu (GH). Celem pracy było określenie związku między stężeniami GH a wymiarami i ewentualnymi nieprawidłowościami strukturalnymi przysadki u dzieci z niedoborem GH (GHD). Materiał i metody. Przebadano 85 niskorosłych dzieci (56 chłopców i 29 dziewcząt; w wieku od 7,7 do 18,7 lat), u których klinicznie i laboratoryjnie rozpoznano GHD. W badaniu metodą rezonansu magnetycznego MR (Magnetom Impact, Siemens, 1,0 T) oceniano wysokość, wymiar poprzeczny i przednio-tylny przysadki oraz wyliczano jej objętość. Zwracano uwagę na położenie tylnego płata przysadki, radiologiczne cechy zespołu pustego siodła (ZPS) i inne anomalie linii pośrodkowej. Wyniki. Nie stwierdzono statystycznie znamiennych zależności pomiędzy maksymalnym stężeniem GH (GHmax) i wymiarami przysadki w grupie dzieci z prawidłowym obrazem MR. U pacjentów z ZPS GHmax znamiennie dodatnio korelowało z wysokością (r=0,309; p=0,016), wymiarem poprzecznym (r=0,262; p=0,045) i objętością przysadki (r=0,329; p=0,010). W grupie z ektopią tylnego płata przysadki (EPP) stwierdzono dodatnie korelacje między stężeniem GH i wszystkimi wymiarami przysadki (wysokość 35

2 Praca oryginalna Endokrynol. Ped., 6/2007;3(20):35-44 [6,7]. Natomiast Guyda [8] w obszernym opracowaniu na temat czterdziestoletniej historii leczenia hormonem wzrostu, wskazuje na niedostateczne rozpowszechnienie metod obrazowania okolicy podwzgórzowo-przysadkowej jako jedną z przyczyn powodujących trudności w ocenie wydzielania GH u dzieci. Pierwsze doniesienia na temat zastosowania MR w badaniu przysadki mózgowej pojawiły się w 1983 roku [9]. Metoda MR odznacza się małą ilością artefaktów ze struktur kostnych, bardzo dobrą rozdzielczością kontrastową i możliwością obrazowania wielopłaszczyznowego [10]. Brak narażenia na promieniowanie rentgenowskie w MR ma istotne znaczenie szczególnie w badaniu dzieci i osób młodych [10]. Kolejną zaletą MR, dzięki użyciu środków kontrastowych, jest wykorzystanie tej metody w diagnostyce zmian rozrostowych [11]. Poza tym możliwe jest dokładniejsze zobrazowanie takich struktur, jak lejek przysadki, co pośrednio pomaga wnioskować na temat funkcji przysadki [11]. Metoda MR wykorzystywana jest również w uwidocznieniu wrodzonych wad strukturalnych w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, a w dziedzinie endokrynologii szczególne znaczenie mają wady linii pośrodkowej, którym częstokroć towar=0,415 p=0,002; wymiar poprzeczny r=0,316 p=0,025; wymiar przednio-tylny r=0,259 p=0,045; objętość r=0,431 p=0,001). Porównując poszczególne grupy, stwierdzono znamiennie niższe stężenia GH w grupie dzieci z EPP i ZPS w porównaniu z grupą pacjentów o prawidłowym obrazie przysadki (ZPS p=0,049; EPP p=0,011). Stężenia GH w grupie EPP i ZPS nie różniły się statystycznie. Wnioski: Na podstawie powyższych wyników można stwierdzić, że wydzielanie GH jest zależne od wymiarów przysadki jedynie przy współistniejących anomaliach strukturalnych gruczołu takich jak ektopia tylnego płata i zespół pustego siodła, które jednocześnie wiążą się z niższymi stężeniami GH uzyskiwanymi w testach stymulacyjnych. Endokrynol. Ped., 6/2007;3(20):35-44 Introduction. Literature reports correlating structure of the pituitary gland and growth hormone (GH) secretion tend to be inconsistent. The aim of the study was to assess the relationship between GH concentrations and pituitary size as well as possible structural abnormalities of the gland in children with growth hormone deficiency (GHD). Material and methods. The study group consisted of 85 short-stature children (56 boys and 29 girls; 7,7 to 18,7 years old) fulfilling clinical and laboratory criteria of GHD. Growth hormone concentrations were assayed in 2 stimulation tests. Height, width, length, volume of the pituitary were evaluated by magnetic resonance MR (Magnetom Impact, Siemens, 1,0 T). Besides localization of the posterior pituitary, radiological signs of empty sella and other midline defects were assessed. Results. No significant correlations between maximal GH concentration (GHmax) and pituitary size were found in the group with normal pituitary image. In patients with empty sella syndrome GHmax positively correlated with pituitary height (r=0,309; p=0,016), width (r=0,262; p=0,045) and volume (r=0,329; p=0,010). In the group with ectopy of the posterior pituitary GHmax correlated positively with all pituitary parameters (height r=0,415 p=0,002; width r=0,316 p=0,025; length r=0,259 p=0,045; volume r=0,431 p=0,001). Significantly lower GH concentrations were found in the group with ectopy of the posterior pituitary and empty sella syndrome as compared to children with normal image of the pituitary (empty sella vs normal p=0,049; ectopy vs normal p=0,011). Concentrations of GH did not differ significantly between groups with ectopy of the posterior pituitary and empty sella syndrome. Conclusions. On the ground of these results it can be concluded that GH secretion depends on the pituitary size only in coexisting structural defects such as ectopy of the posterior pituitary and empty sella, in which GH concentrations in stimulation tests are significantly lower as compared to normal pituitary. Pediatr. Endocrinol., 6/2007;3(20):35-44 Wstęp Ze względu na duże koszty leczenia ludzkim rekombinowanym hormonem wzrostu (rhgh) czynione są starania w kierunku zwiększenia swoistości i czułości całości procesu diagnostycznego. Stosuje się różne testy stymulacyjne określające funkcję hormonalną osi podwzgórzowo-przysadkowej, oznaczenia czynników wzrostowych, takich jak insulinopodobny czynnik wzrostowy I (IGF-I) czy białka wiążącego IGF (IGFBP-3), stymulację hormonami płciowymi, tzw. priming, oraz przyjmuje się niższe wartości odcięcia w testach stymulacyjnych określających wydzielanie hormonu wzrostu (GH) [1,2]. Mimo to ocena wyników laboratoryjnych jest często niejednoznaczna. Żaden z dostępnych testów nie odznacza się ani 100% czułością, ani 100% swoistością [3,4,5]. Według wytycznych towarzystw endokrynologicznych, takich jak Growth Hormone Research Society i Lawson Wilkins Pediatric Endocrinology Society wykonywanie testów stymulacyjnych nie jest konieczne, przy jednoczesnym występowaniu klinicznych cech niedoboru GH i stwierdzeniu nieprawidłowości strukturalnych okolicy podwzgórzowo-przysadkowej w badaniu metodą rezonansu magnetycznego (MR) 36

3 Kalina M. i inni Zależności pomiędzy obrazem przysadki mózgowej w badaniu metodą rezonansu magnetycznego a stężeniami hormonu wzrostu... rzyszą zaburzenia czynnościowe osi podwzgórzowo-przysadkowej [12,13]. Doniesienia literaturowe na temat związku pomiędzy morfologią przysadki mózgowej a jej funkcją wydzielniczą u dzieci z niedoborem GH są często sprzeczne. Stąd celem niniejszej pracy było zbadanie zależności pomiędzy obrazem przysadki mózgowej w badaniu MR a stężeniami GH w testach stymulacyjnych u dzieci niskorosłych z somatotropinową niedoczynnością przysadki. Materiał i metody Grupa badana obejmowała 85 dzieci (56 chłopców i 29 dziewcząt), skierowanych do Kliniki Pediatrii, Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach w latach z powodu niskorosłości. Pacjenci byli w wieku od 7,7 do 18,7 lat (mediana wynosiła 14,2 lata). Trzydzieścioro (35,3%) dzieci było w okresie przedpokwitaniowym, 38 (44,7%) wykazywało cechy dojrzewania w stadium II wg Tannera, a 17 (20,0%) w stadium III wg Tannera. Kryteriami włączenia do badania były: niski wzrost (<2 SD), wolne tempo wzrastania (<10pc), niedobór GH na podstawie oznaczeń stężenia GH nie przekraczającego 20 miu/l w dwóch testach stymulacyjnych. Kryteriami wyłączenia z badania były (na podstawie wywiadu, badania fizykalnego i oznaczeń laboratoryjnych): aberracje chromosomalne, zespoły dysmorficzne, dysplazje kostne, mała urodzeniowa masa ciała w stosunku do wieku ciążowego (SGA), zespoły wewnątrzmacicznego opóźnienia wzrastania (IUGR), choroby przewlekłe, w tym zaburzenia wchłaniania i trawienia, choroby nerek, przypadki nabytego niedoboru GH. U wszystkich pacjentów przeprowadzono wywiad ogólnopediatryczny oraz rodzinny, uwzględniający schemat dojrzewania i wzrastania w rodzinie. Badanie fizykalne dziecka uwzględniało trzykrotne pomiary wysokości ciała i określenie średniej wzrostu z trzech pomiarów uzyskanych na stadiometrze Harpendena z dokładnością do 1 mm. Wysokość dziecka odniesiono do siatek centylowych wg Palczewskiej, Niedźwieckiej [14]. Oznaczenia laboratoryjne Przeprowadzono dwa testy stymulacyjne: po dożylnym podaniu insuliny w dawce 0,1 j/kg masy ciała (Actrapid, NovoNordisk) i uzyskaniu stanu hipoglikemii (tj. stężenia glukozy poniżej 40 mg/dl), po doustnym mg/m podaniu klonidyny w dawce 0,15 2 powierzchni ciała (Iporel, Jelfa). W przypadku braku klinicznych cech dojrzewania u chłopców po 9 roku życia, a u dziewcząt po 8 roku życia, oznaczenia GH były poprzedzone stymulacją hormonami płciowymi (priming), po podaży preparatu estradiolu (Progynova 21 mite, Schering AG) w dawce 0,001g/24 godziny przez 3 dni. Natomiast dzieci otyłe (wskaźnik masy ciała BMI >97pc) pozostawały na czczo przez 48 godzin przed oznaczeniami GH. Stężenie GH oznaczano chemiluminescencyjną metodą immunometryczną (Immulite, Euro/DPC). Niedobór GH rozpoznawano w przypadku stężeń GH w testach stymulacyjnych poniżej 20 miu/l. Badania obrazowe Badanie MR przysadki mózgowej wykonano w Zakładzie Diagnostyki Obrazowej Szpitala Klinicznego nr 6 w Katowicach tomografem MR Magnetom Impact (Siemens) o natężeniu pola 1,0 T, z użyciem cewki głowowej. Badanie wykonano w płaszczyznach czołowych i strzałkowych na poziomie przysadki mózgowej, warstwą 3 mm. Płaszczyzny strzałkowe układano równolegle do linii pośrodkowej na zdjęciu pilotowym w płaszczyźnie czołowej. Stosowano sekwencje SE echa spinowego/t1 zależne przed i po dożylnym podaniu środka kontrastowego gadoliny (Magnevist, Schering) w dawce 0,1 ml/kg masy ciała. Żadne z dzieci nie wymagało znieczulenia ogólnego. Ocenie poddawano: a) wysokość przysadki [mm] maksymalny wymiar prostopadle do dna siodła tureckiego mierzony w płaszczyźnie strzałkowej i czołowej, b) długość przysadki [mm] w wymiarze przedniotylnym, oceniana w płaszczyźnie strzałkowej, c) wymiar poprzeczny przysadki [mm] na zdjęciu w płaszczyźnie czołowej d) objętość przysadki mózgowej uwzględniająca parametry a-c, obliczona według uproszczonej formuły, wyprowadzonej ze wzoru na elipsoidę 4/3π (wysokość/2 x wymiar przednio-tylny/2 x szerokość/2) [15]. Hiperintensywny płat tylny był ujęty w pomiarach całej przysadki. Poza tym oceniano widoczność i położenie lejka oraz anomalie rozwojowe i zmiany patologiczne okolicy podwzgórzowo-przysadkowej, takie jak ektopowe położenie tylnego płata przysadki mózgowej (EPP), zespół pustego 37

4 Praca oryginalna lub częściowo pustego siodła tureckiego (ZPS) oraz inne wady linii pośrodkowej. Radiologiczne cechy zespołu częściowo pustego siodła ZPS stwierdzano w przypadku braku całkowitego wypełnienia przez gruczoł przestrzeni siodła i zajmowania go przynajmniej częściowo przez płyn mózgowo-rdzeniowy, z wpuklaniem się przestrzeni podpajęczynówkowej poniżej linii przepony siodła (tj. poniżej linii pomiędzy górnym brzegiem guzka siodła a górną częścią grzbietu siodła). Natomiast zespół pustego siodła tureckiego definiowany był w przypadku występowania przysadki o wysokości mniejszej niż 2 mm i wypełnienia więcej niż połowy przestrzeni siodła przez płyn mózgowo-rdzeniowy [16]. Analiza statystyczna Normalność rozkładów badano, wykorzystując test parametryczny Lillieforsa. Hipotezę o jednorodności wariancji weryfikowano z użyciem statystyki Bartletta. Analizę porównawczą grup dla zmiennych o rozkładach normalnych przeprowadzono z użyciem standardowego algorytmu ANO- VA oraz testu t-studenta. W przypadku występowania odstępstw rozkładów od rozkładu normalnego i/lub brak jednorodności wariancji hipotezę o zgodności rozkładów pomiędzy podgrupami weryfikowano, wykorzystując rangowy test nieparametryczny ANOVA Kruskala-Wallisa oraz test U Manna-Whitneya. Zależności pomiędzy zmiennymi ciągłymi oceniano, wykorzystując współczynnik korelacji Pearsona albo Spearmanna w zależności od rozkładów analizowanych zmiennych. Wyniki analiz uznano za znamienne statystycznie, jeśli poziom p był mniejszy od 0,05. Opiekunowie pacjentów oraz pacjenci powyżej 16 roku życia udzielili pisemnej zgody na wyżej wymienione procedury diagnostyczne. Według opinii Przewodniczącego Komisji Bioetycznej Śląskiej Akademii Medycznej z dnia roku, przedstawiane badanie w świetle Ustawy o Zawodzie Lekarza nie ma cech eksperymentu medycznego i nie podlega ocenie Komisji Bioetycznej. Wyniki Endokrynol. Ped., 6/2007;3(20):35-44 Struktura i wymiary przysadki w badaniu MR Na podstawie badania MR wyodrębniono dwie grupy nieprawidłowości strukturalnych okolicy podwzgórzowo-przysadkowej: 1) grupa z ektopowo zlokalizowanym tylnym płatem przysadki EPP, 2) grupa z radiologicznymi cechami zespołu pustego/częściowo pustego siodła tureckiego ZPS. Tab. I. Wymiary przysadki w zależności od obrazu przysadki w badaniu MR. (Q1 dolny kwartyl; Q3 górny kwartyl; Min wartość minimalna; Max wartość maksymalna; SD standard deviation; p poziom istotności) Tab. I. Pituitary dimensions in relation to MR image of the pituitary. (Q1 lower quartile; Q3 upper quartile; Min minimal value; Max maximal value; SD standard deviation; p significance level) Mediana Q1 Q3 Min Max Średnia SD 1. Prawidłowy obraz MR (N=63) 2. ZPS (N=12) 3. EPP (N=10) 1. Prawidłowy obraz MR (N=63) 2. ZPS (N=12) 3. EPP (N=10) 1. Prawidłowy obraz MR (N=63) 2. ZPS (N=12) 3. EPP (N=10) 4,0 1,3 1,5 Wysokość przysadki [mm] 4,0 1,0 1,0 Poziomy istotności dla różnic między grupami: 1 vs 2 p<0,001; 1 vs 3 p<0,001; 2 vs 3 p=0,465 10,0 7,5 8,5 5,0 2,0 3,0 Wymiar poprzeczny przysadki [mm] 10,0 4,0 5,0 11,0 9,5 9,0 2,0 0,5 1,0 7,0 1,0 0,5 7,0 3,5 5,0 14,0 11,0 10,0 Poziomy istotności dla różnic między grupami: 1 vs 2 p<0,001; 1 vs 2 p<0,001; 2 vs 3 p=0,893 8,0 7,5 7,0 Wymiar przednio-tylny przysadki [mm] 7,3 6,5 6,0 9,0 8,0 8,0 5,0 3,0 2,0 11,0 10,0 10,0 Poziomy istotności dla różnic między grupami: 1 vs 2 p=0,042; 1 vs 3 p=0,017; 2 vs 3 p=0,615 4,3 1,6 2,2 10,4 6,8 7,0 8,3 7,0 6,5 1,0 0,9 1,5 1,4 3,3 3,6 1,2 2,1 2,5 38

5 Kalina M. i inni Zależności pomiędzy obrazem przysadki mózgowej w badaniu metodą rezonansu magnetycznego a stężeniami hormonu wzrostu... Tab. II. Objętość przysadki w zależności od obrazu przysadki w badaniu MR. (Q1 dolny kwartyl; Q3 górny kwartyl; Min wartość minimalna; Max wartość maksymalna; SD standard deviation; p poziom istotności) Tab. II. Pituitary volume in relation to MR image of the pituitary. (Q1 lower quartile; Q3 upper quartile; Min minimal value; Max maximal value; SD standard deviation; p significance level) Objętość przysadki [mm 3 ] Mediana Q1 Q3 Min Max Średnia SD 1. Prawidłowy obraz MR (N=63) 2. ZPS (N=12) 3. EPP (N=10) 176,0 33,3 51,0 131,0 13,0 15,0 236,3 76,0 108,0 84,0 2,3 0,8 330,0 154,0 200,0 187,1 47,7 72,7 68,0 45,6 72,5 Poziomy istotności dla różnic między grupami: 1 vs 2 p<0,001; 1 vs 3 p<0,001; 2 vs 3 p=0,337 Ryc.1. Rozkład objętości przysadki w zależności od obrazu MR Fig.1. Distribution of the pituitary volume in relation to MR image W przypadku współistnienia cech przerwanego lub słabo widocznego lejka, hipoplazji przysadki i ektopii tylnego płata przysadki, ta ostatnia nieprawidłowość warunkowała przynależność do grupy. Nieprawidłowości strukturalne w badaniu MR okolicy podwzgórzowo-przysadkowej stwierdzono u 22 (25,9%) dzieci. U 12 (14,1%) pacjentów występował ZPS, a u 10 (11,8%) EPP. Poza tym u jednej dziewczynki uwidoczniono niedorozwój ciała modzelowatego i agenezję przegrody przeźroczystej, a u jednego chłopca malformację typu Arnold-Chiari I. Wymiary przysadki były znamiennie mniejsze w grupach ZPS i EPP w porównaniu z grupą dzieci z prawidłowym obrazem MR okolicy podwzgórzowo-przysadkowej (tabele I-II, ryc.1). Zależności między maksymalnym stężeniem GH w testach stymulacyjnych a wymiarami przysadki Wartości maksymalnego stężenia GH (Ghmax) w testach stymulacyjnych w całej grupie badanej korelowały dodatnio ze wszystkimi wymiarami przysadki (tabela III). Jednak ze względu na fakt, że wielkość przysadki była związana z występowaniem nieprawidłowości strukturalnych okolicy podwzgórzowo-przysadkowej (jak wyżej), stężenie GH skorelowano również z wymiarami przysadki osobno w grupie z prawidłowym obrazem przysadki MR i w grupach ZPS i EPP. Nie stwierdzono statystycznie znamiennych zależności pomiędzy GHmax i wymiarami przysadki w grupie z prawidłowym obrazem MR (tabela III). W grupie ZPS, GHmax znamiennie dodatnio korelowało z wysokością, wymiarem poprzecznym i objętością przysadki (tabela III). W grupie z EPP dodatnie korelacje między stężeniem GH stwierdzono dla wszystkich wymiarów przysadki (tabela III). Zależności między maksymalnym stężeniem GH w testach stymulacyjnych a nieprawidłowościami strukturalnymi okolicy podwzgórzowo-przysadkowej 39

6 Praca oryginalna Endokrynol. Ped., 6/2007;3(20):35-44 Tab. III. Współczynniki korelacji i poziomy istotności dla zależności między maksymalnym stężeniem GH (GHmax) a wymiarami przysadki w poszczegolnych badanych grupach Tab. III. Correlation coefficients and significance levels for the correlations between maximal GH concentration (GHmax) and pituitary dimensions in the examined groups Wysokość Wymiar poprzeczny Wymiar przednio-tylny Objętość r p r p r p r p Cała grupa badana (N=85) GHmax 0,341 0,001 0,459 <0,001 0,367 0,001 0,391 <0,001 Prawidłowy obraz przysadki (N=63) GHmax 0,075 0,655 0,191 0,133 0,090 0,488 0,075 0,655 ZPS (N=12) GHmax 0,309 0,016 0,262 0,045 0,156 0,126 0,329 0,010 EPS (N=10) GHmax 0 0,415 0,002 0,316 0,025 0,259 0,045 0,431 0,001 Tab. IV. Maksymalne stężenie GH (GHmax) w zależności od obrazu przysadki w badaniu MR Tab.IV. Maximal GH concentration (GHmax) in relation to MR image of the pituitary GHmax [miu/l] Mediana Q1 Q3 Min Max Średnia SD 1. Prawidłowy obraz MR (N=63) 2. ZPS (N=12) 3. EPP (N=10) 11,20 7,50 6,27 7,76 1,73 0,74 15,25 13,10 10,60 0,18 0,32 0,22 19,23 18,20 18,29 11,47 8,52 7,03 4,80 7,01 6,28 Poziomy istotności dla różnic między grupami: 1 vs 2 p=0,049; 1 vs 3 p=0,011; 2 vs 3 p=0,608 Ryc. 2. Rozkład maksymalnego stężenia GH (GHmax) w zależności od obrazu MR przysadki Fig. 2. Distribution of the maximal GH concentration (GHmax) in relation to MR image of the pituitary 40

7 Kalina M. i inni Zależności pomiędzy obrazem przysadki mózgowej w badaniu metodą rezonansu magnetycznego a stężeniami hormonu wzrostu... Znamiennie niższe stężenia GH stwierdzono u pacjentów z EPP i ZPS w porównaniu z grupą pacjentów o prawidłowym obrazie przysadki. Porównując maksymalne stężenia GH w grupie ZPS i EPP, nie stwierdzono znamiennych różnic między tymi grupami (tabela IV, rycina 2). Dyskusja W niniejszej pracy ograniczono się do poszukiwania samych zależności pomiędzy wielkością przysadki a wydzielaniem GH, bez odnoszenia wymiarów badanego gruczołu do dotychczas opublikowanych norm. Postępowanie takie uzasadniono brakiem opracowań normatywnych dla wielkości przysadki mózgowej, które jednocześnie uwzględniałyby dynamikę szeregu wskaźników auksologicznych. W 1991 roku zostały opublikowane normy wysokości przysadki mózgowej autorstwa Argyropoulou i wsp. [17]. Jest to najczęściej cytowana praca w przypadku prób korelacji między funkcją a wielkością przysadki mózgowej, jak również definiowania hipoplazji tego gruczołu. Praca ta o charakterze retrospektywnym ma jednak wiele ograniczeń. Normy wysokości przysadki mózgowej zostały określone dla pięciu przedziałów wiekowych, obejmujących w sumie tylko 60 osób w wieku od 8 dni do 21 lat. Liczebność poszczególnych grup była więc niewielka. Ponadto w pracy brak jest danych na temat stopnia dojrzewania i faktycznego wieku biologicznego dziecka, co może rzutować negatywnie na ustalone normy wielkości przysadki. Autorzy wykazali istnienie dodatniej zależności między wzrostem dziecka a wysokością przysadki mózgowej, jednak tylko u połowy badanych znana była wysokość ciała. Hilczer i wsp. [18] w swoich badaniach słusznie określili wysokość przysadki zarówno w stosunku do wieku chronologicznego, jak i wzrostowego, czyli w odniesieniu do 50 centyla dla danej wysokości ciała. Założenie to wynikało z faktu, że większość dzieci z niedoborem GH wykazuje opóźnienie wieku kostnego i ich wiek biologiczny jest niesynchroniczny w stosunku do wieku metrykalnego. Jednym z nowszych opracowań norm wielkości przysadki mózgowej jest badanie Fink a i wsp. [19]. Dotyczy ono objętości przysadki mózgowej u dzieci w okresie przedpokwitaniowym. Wśród kryteriów wyłączenia znalazły się przypadki endokrynopatii i zaburzeń wzrastania. Jednak i w tej pracy autorzy nie do końca byli konsekwentni w doborze analizowanej grupy, ponieważ zakres liczby odchyleń standardowych dla wzrostu wynosił od 2,16 do +2,16, co oznacza, że ocenie poddano zarówno dzieci niskorosłe, jak i z nadmiernym wzrostem. Kolejnym spornym zagadnieniem w przypadku oceny przysadki mózgowej jest wybór parametrów określających wielkość tego gruczołu i sposobu ich obliczania. Najczęściej ocenie poddaje się wysokość przysadki mózgowej, która według wielu autorów najlepiej odzwierciedla morfologiczne zmiany samego gruczołu w czasie, podczas gdy długość i szerokość odnoszą się raczej do wzrostu kości podstawy czaszki [20]. Z tego względu niektórzy autorzy dodatkowo korygują wielkość przysadki w stosunku do wymiarów czaszki [21]. Natomiast obliczanie objętości przysadki mózgowej może nieść za sobą błędy pomiaru w formie niedoszacowania w przypadku wykorzystania wzoru na elipsoidę lub zawyżania faktycznej objętości przy użyciu sumacji pól przekroju [20]. W niniejszej pracy wzięto pod uwagę wszystkie wymiary liniowe przysadki mózgowej zarówno oddzielnie, jak i łącznie, obliczając objętość z uproszczonego wzrostu na elipsoidę. Według wielu autorów, analizując tylko jeden wymiar, można dojść do błędnego wnioskowania, co do rzeczywistej wielkości tego narządu ze względu na różnorodny kształt gruczołu [19]. Metoda określania wielkości cytowana w pracy Finka i wsp. [19] wydaje się być najbardziej precyzyjna, jednak opiera się na trójwymiarowej ocenie wolumetrycznej gruczołu, dlatego też opracowane w ten sposób normy nie mają odniesienia w większości innych prac, które wykorzystują akwizycje dwuwymiarowe. Jak wspomniano wcześniej, najczęściej cytowane normy wysokości przysadki wg Argyropoulou i wsp. [17] są odniesione do wieku chronologicznego i ściśle korelują z wzrostem dziecka. Nasuwa się zatem pytanie, czy małe wymiary tego gruczołu są proporcjonalne do niskiego wzrostu pacjenta, czy deficyt wzrostowy jest spowodowany hipoplastyczną i niedoczynną przysadką? DiChiro i Nelson [15] na podstawie analizy objętości siodła tureckiego w grupie dzieci z niedoborem GH w porównaniu z innymi dziećmi niskorosłymi stwierdzili znamiennie mniejsze wymiary siodła tureckiego wśród dzieci z endokrynopatią przysadkową. Autorzy ci wysnuli hipotezę, że występowanie małego siodła tureckiego w niskorosłości przysadkowej wydaje się być związane z hipoplazją gruczołu (którą uznali za charakterystyczną dla tego schorzenia), a nie z samym niskim wzrostem tych dzieci [15]. Należy jednak pamiętać o różnej budowie siodła tureckiego, 41

8 Praca oryginalna Endokrynol. Ped., 6/2007;3(20):35-44 szczególnie u dzieci z zaburzeniami wzrastania bez endokrynopatii, gdzie znaczenie mogą mieć czynniki genetyczne i zaburzenia kostnienia [16]. W niniejszej pracy, poszukując korelacji pomiędzy wymiarami przysadki i wydzielaniem GH, początkowo rozpatrywano całą grupę łącznie. Wyniki wskazywały na istnienie istotnych statystycznie dodatnich korelacji między wszystkimi wymiarami przysadki i stężeniami GH w testach stymulacyjnych. Teoretyczne założenie, że mniejszy gruczoł powinien odznaczać się gorszą funkcją wydzielniczą GH wynika z faktu, że komórki somatotropowe należą do najobficiej reprezentowanych komórek w przednim płacie przysadki [23]. Jedną z pierwszych prac, w których stwierdzono gorsze wydzielanie GH w związku z mniejszą objętością przysadki było badanie Huot i wsp. [24]. Jednak ocena samej wielkości gruczołu w cytowanej pracy była mało dokładna, ponieważ opierała się na badaniu metodą tomografii komputerowej. Lo i wsp. [25] w populacji południowo-azjatyckiej skorelowali wysokość przysadki z maksymalnym stężeniem GH i poziomami IGF-I, uzyskując dodatnie związki pomiędzy analizowanymi parametrami. Natomiast Triulzi i wsp. [26] porównywali objętość przysadki w grupie dzieci z izolowanym niedoborem GH z wymiarami przysadki w grupie dzieci z idiopatycznym niskim wzrostem, wykazując znamienne różnice między tymi grupami. Dzieci z niedoczynnością przysadki odznaczały się istotnie mniejszą objętością tego gruczołu. Autorzy jednak nie podali bezwzględnych wartości stężeń GH, dokonując jedynie jakościowego podziału grupy badanej na pacjentów z izolowanym niedoborem GH i wielohormonalną niedoczynnością przysadki mózgowej. Z uwagi na uzyskane w niniejszej pracy różnice między pacjentami z anomaliami okolicy podwzgórzowo-przysadkowej, takimi jak ektopia tylnego płata przysadki, czy zespół pustego siodła i dziećmi z prawidłowo ukształtowaną przysadką, zadano pytanie, co może warunkować gorsze wydzielanie hormonu wzrostu? Czy mniejsze wymiary przysadki a priori są powodem upośledzenia produkcji i sekrecji GH, czy są one wtórne do nieprawidłowości strukturalnych? Stąd zdecydowano o wyodrębnieniu z grupy badanej pacjentów z nieprawidłową strukturą przysadki i odniesieniu ich do dzieci z prawidłową morfologią tego gruczołu. Nagel i wsp. [27] uznali hipoplazję przysadki mózgowej za swoisty marker niedoboru GH, analizując w swojej pracy dzieci o różnej przyczynie niskorosłości. Autorzy zastrzegają jednak, że w wybranych przypadkach pomiar wysokości przysadki mózgowej może być nieadekwatny ze względu na różnorodny kształt gruczołu. Mimo że w cytowanej pracy zwracano również uwagę na lokalizację tylnego płata przysadki, to jednak brak jest bezpośredniej korelacji między wysokością przysadki mózgowej a występowaniem tej nieprawidłowości strukturalnej. Można więc zastanawiać się, czy i w tej pracy obecność wady strukturalnej nie narzucała ostatecznych wyników w całej grupie badanej. W naszych badaniach, po wyodrębnieniu dzieci z nieprawidłowościami strukturalnymi okolicy podwzgórzowo-przysadkowej, istotne statystycznie dodatnie korelacje nadal występowały pomiędzy poszczególnymi wymiarami przysadki i stężeniami GH, jednak tylko w grupie dzieci z ektopią tylnego płata przysadki i w grupie dzieci z radiologicznymi cechami zespołu pustego siodła. W grupie z prawidłową strukturą przysadki nie stwierdzono zależności pomiędzy wydzielaniem GH i wielkością przysadki mózgowej. Podobne wyniki uzyskali Bozzola i wsp. [28], uznając hipoplazję przysadki jako wskaźnik niedoboru GH jedynie w powiązaniu z innymi wadami linii pośrodkowej, takimi jak ektopia tylnego płata przysadki czy anomalie lejka przysadki. W całej grupie nie stwierdzili oni żadnej korelacji ze stężeniami GH. Wielu autorów postuluje, że hipoplazja przysadki per se ma ograniczoną wartość diagnostyczną w niedoborze GH [28,29]. Większość autorów sugeruje, że lepszymi markerami niedoboru GH niż wielkość przysadki są zmiany jakościowe w obrazie MR, takie jak ektopia tylnego płata przysadki, anomalie lejka i współtowarzyszące wady linii pośrodkowej [12,13,28]. Badane w niniejszej pracy grupy z ektopią tylnego płata przysadki i z radiologicznymi cechami zespołu pustego siodła odznaczały się także mniejszymi wymiarami przysadki w porównaniu z dziećmi o prawidłowym obrazie MR okolicy podwzgórzowo-przysadkowej. Pod uwagę należy więc brać zarówno czynnościowe zaburzenia związane z nieprawidłowościami strukturalnymi, jak i zmniejszenie ilościowej rezerwy komórek somatotropowych. Zenaty i wsp. [29] twierdzą, że opisywane powyżej nieprawidłowości strukturalne mają wyższą wartość predykcyjną dla niedoboru GH niż wymiary przysadki. Tillman i wsp. [30] wykazali jednak, że obecność dowolnej, izolowanej nieprawidłowości strukturalnej w badaniu MR ma stosunkowo niską czułość i swoistość (odpowiednio 79% i 54%). 42

9 Kalina M. i inni Zależności pomiędzy obrazem przysadki mózgowej w badaniu metodą rezonansu magnetycznego a stężeniami hormonu wzrostu... Jednakże już ektopia tylnego płata przysadki lub hipoplazja lejka z współistniejącą hipoplazją przysadki cechują się znacznie wyższą czułością i swoistością (odpowiednio 100% i 89%) i mogą być uznane za markery niedoboru GH. Należy jednak pamiętać, że nie tylko nieprawidłowości linii pośrodkowej warunkują trwały niedobór GH. Przykładem mogą być przypadki genetycznie uwarunkowanego niedoboru GH, w których obraz przysadki mózgowej kształtuje się bardzo różnorodnie, od powiększenia do aplazji włącznie, w zależności od okresu życia [31]. Przyjmuje się jednak, że genetycznie uwarunkowana niedoczynność przysadki jest stosunkowo rzadka i dotyczy zazwyczaj ciężkiego niedoboru GH [32]. Wnioski Na podstawie badań przeprowadzonych w grupie naszych pacjentów niskorosłych z somatotropinową niedoczynnością przysadki stwierdziliśmy, że maksymalne stężenie hormonu wzrostu w testach stymulacyjnych jest związane z wielkością przysadki w przypadku współistnienia nieprawidłowości strukturalnych okolicy podwzgórzowo-przysadkowej w obrazie MR. PIŚMIENNICTWO/REFERENCES [1]. Chemaitilly W., Trivin C., Souberbielle J.C., Brauner R.: Assessing short-statured children for growth hormone deficiency. Horm. Res., 2003:60, [2]. Ranke M.B., Lindberg A., Chatelain P.: Derivation and validation of mathematical model for predicting the response to exogenous recombinant human GH in prepubertal children with idiopathic GH deficiency. KIGS International Board. Kabi Pharmacia International Study. J. Clin. Endocrinol. Metab., 1999:84, [3]. Guyda H.J.: Growth hormone testing and the short child. Pediatr. Res., 2000:48, [4]. Hilczer M., Smyczyńska J., Lewinski A.: Limitations of clinical utility of growth hormone stimulating tests in diagnosing children with short stature. Endocrine Regulations, 2006:40, [5]. Van der Broeck J., Hering P., Van de Lely A., Hokken-Koelega A.: Interpretative difficulties with growth hormone provocative retesting in childhood-onset growth hormone deficiency. Horm. Res., 1999:51, 1-9. [6]. GH Research Society: Consensus guidelines for the diagnosis and treatment of growth hormone (GH) deficiency in childhood and adolescence: summary statement of the GH Research Society. J. Clin. Endocrinol. Metab., 2000:85, [7]. Wilson T.A., Rose S.R., Cohen P. et al.: Update of guidelines for the use of growth hormone in children: The Lawson Wilkins Pediatric Endocrinology Society Drug and Therapeutics Committee. J. Pediatr., 2003:143, [8]. Guyda H.J.: Four decades of growth hormone therapy for short children. What have we achieved? J. Clin. Endocrinol. Metab., 1999:84, [9]. Castillo M.: Pituitary Imaging Update. Top. Magn. Reson. Imaging, 2005:4, 257. [10]. Elster A.D.: Modern imaging of the pituitary. Radiology, 1993:187, [11]. Castillo M.: Pituitary gland: development, normal appearances and Magnetic Resonance imaging protocols. Top. Magn. Reson. Imaging, 2005:4, [12]. Garel G., Leger J.: Contribution of magnetic resonance imaging in non-tumoral hypopituitarism in children. Horm. Res., 2007: 67, [13]. Maghnie M., di Iorgi N., Rossi A. et al: Neuroimaging in growth hormone deficiency. [w:] Growth hormone therapy in pediatrics 20 yearsof KIGS. Ed. Ranke M.B., Price D.A., Reiter E.O. Karger, Basel 2007, [14]. Palczewska J., Niedźwiecka Z.: Wskaźniki rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży warszawskiej. Med. Wieku Rozw., 2001: 2 (suppl. 1). [15]. Di Chiro G., Nelson K.B.: The volume of the sella turcica. Am. J. Roentgenol. Radium Ther. Nucl. Med., 962:87, [16]. de Marinis L., Bonadonna S., Bianchi A. et al.: Primary empty sella. J. Clin. Endocrinol. Metab., 2005:91, [17]. Argyropoulou M., Perignon F., Brunelle F. et al.: Height of normal pituitary gland as a function of age evaluated by magnetic resonance imaging in children. Pediatr. Radiol., 1991:21, [18]. Hilczer M., Szalecki M., Smyczynska J. et al.: Growth hormone (GH) secretion and pituitary size in children with short stature. Efficacy of GH therapy in GH-deficient children, depending on the pituitary size. Neuroendocrinol Lett, 2005:26, [19]. Fink A.M., Vidmar S., Kumbla S. et al.: Age-related pituitary volumes in prepubertal children with normal endocrine function: volumetric magnetic resonance data. J. Clin. Endocrinol. Metab., 2005: 90, [20]. Doraiswamy P.M., Potts J.M., Axelson et al.: MR assessment of pituitary gland morphology in healthy volunteers: age- and gender-related differences. AJNR Am. J. Neuroradiol. 1992:13, [21]. Murray RA, Maheshwari HG, Russell EJ, Baumann G. Pituitary Hypoplasia in patients with a mutation in the growth hormonereleasing hormone receptor gene. Am J Neuroradiol 2000; 21:

10 Praca oryginalna Endokrynol. Ped., 6/2007;3(20):35-44 [22]. Spampinato MV, Castillo M. Congenital pathology of the pituitary gland and parasellar region. Top Magn Reson Imaging 2005; 16: [23]. Kovacs K. Light and electron-microscopic pathology of pituitary tumors: immunohistochemistry. [In:] Black PM, Zervas NT, Ridgway EC, ed. Secretory tumors of the pituitary gland. New York: Raven Press; 1984: pp [24]. Huot C, Dube J, Ducharme JR, Collu R. Reduced pituitary volume in children with short stature: clinical and radiological correlates. Horm Res 1989; 32: [25]. Lo FS, Chang LY, Yang MH, Van YH, Wai YY. Auxological, clinical and MRI findings in Taiwanese children with growth hormone deficiency. J Pediatr Endocrinol Metab 2004; 17: [26]. Triulzi F, Scotti G, di Natale B et al. Evidence of a congenital midline brain anomaly in pituitary dwarfs: a magnetic resonance imaging study in 101 patients. Pediatrics 1994; 93: [27]. Nagel BHP, Palmbach M, Petersen D, Ranke MB. Magnetic resonance images of 91 children with different causes of short stature: pituitary size reflects growth hormone secretion. Eur J Pediatr 1997; 156: [28]. Bozzola M, Adamsbaum C, Biscaldi I et al. Role of magnetic resonance imaging in the diagnosis and prognosis of growth hormone deficiency. Clin Endocrinol (Oxf) 1996; 45: [29]. Zenaty D, Garel C, Limoni C, Czernichow P, Leger J. Presence of magnetic resonance imagining abnormalities of the hypothalamic-pituitary axis is a significant determinant of the first 3 years growth response to human growth hormone treatment in prepubertal children with nonaquired growth hormone deficiency. Clin Endocrinol (Oxf) 2003; 58: [30]. Tillmann V, Tang VW, Price DA, Hughes DG, Wright NB, Clayton PE. Magnetic resonance imaging of the hypothalamicpituitary axis in the diagnosis of growth hormone deficiency. J Pediatr Endocrinol Metabol 2000; 13: [31]. Voutetakis A, Sertedaki A, Livadas S et al. Pituitary size fluctuation in long-term MR studies of PROP1 deficient patients: A persistent pathophysiological mechanism? J Endocrinol Invest 2006; 29: [32]. Osorio M.G.F., Marui S., Jorge A.L.A. et al.: Pituitary magnetic resonance imaging and function in patients with growth hormone deficiency with and without mutations in GHRH-R, GH-1, or PROP-1 genes. J Clin Endocrinol Metab 2002; 87:

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych.

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych. lek. Magdalena Bosak-Prus Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 we Wrocławiu, Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego, młodszy asystent Ocena profilu oreksyny A i greliny

Bardziej szczegółowo

Anna Majcher, Ewelina Witkowska-Sędek, Joanna Bielecka-Jasiocha, Beata Pyrżak

Anna Majcher, Ewelina Witkowska-Sędek, Joanna Bielecka-Jasiocha, Beata Pyrżak IMiD, Wydawnictwo Aluna Medycyna Wieku Rozwojowego, 2012, XVI, 2 Anna Majcher, Ewelina Witkowska-Sędek, Joanna Bielecka-Jasiocha, Beata Pyrżak Klinika Pediatrii i Endokrynologii, Warszawski Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 701 Poz. 9 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Smyczyńska J.: Wskaźniki auksologiczne przydatne w diagnostyce dzieci z niedoborem wzrostu i w monitorowaniu skuteczności ich leczenia Vol. 12/2013 Nr 2(43) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Bardziej szczegółowo

WPŁYW NIEDOBORU HORMONU WZROSTU NA ROZWÓJ STRUKTUR MÓZGU, FUNKCJI POZNAWCZYCH ORAZ MOTORYCZNYCH."

WPŁYW NIEDOBORU HORMONU WZROSTU NA ROZWÓJ STRUKTUR MÓZGU, FUNKCJI POZNAWCZYCH ORAZ MOTORYCZNYCH. WPŁYW NIEDOBORU HORMONU WZROSTU NA ROZWÓJ STRUKTUR MÓZGU, FUNKCJI POZNAWCZYCH ORAZ MOTORYCZNYCH." Sympozjum Neuronauka a dziecko 9.03.2013 Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego Natalia Bezniakow

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Zubkiewicz-Kucharska A. i inni: Wpływ wybranych czynników Szewczyk na skuteczność L. i inni leczenia Aktywność rhgh opioidowa u dzieci u dziewcząt z somatotropinową z nadczynnością i niedoczynnością przysadki

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Piekarski R. i inni: Katecholainy a Szewczyk wzrost sekrecji L. i inni hormonu Aktywność wzrostu opioidowa podczas u dziewcząt testów z nadczynnością stymulacyjnych i niedoczynnością u dzieci niskorosłych

Bardziej szczegółowo

Definicja i przyczyny niskorosłości oraz kryteria diagnostyczne niedoboru hormonu wzrostu

Definicja i przyczyny niskorosłości oraz kryteria diagnostyczne niedoboru hormonu wzrostu Definicja i przyczyny niskorosłości oraz kryteria diagnostyczne niedoboru hormonu wzrostu Urszula Oczkowska Poradnia Endokrynologiczna Instytutu Matki i Dziecka Adres do korespondencji: lek. med. Urszula

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 3/2004 Nr 2(7) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Wpływ masy i długości urodzeniowej oraz rodzaju kariotypu i wzrostu rodziców na spontaniczny wzrost dziewcząt z zespołem Turnera

Bardziej szczegółowo

Arginine, clonidine and L-Dopa test for growth hormone secretion an assessment and interpretation of the results

Arginine, clonidine and L-Dopa test for growth hormone secretion an assessment and interpretation of the results Streszczenia / Abstracts Test z argininą, z klonidyną oraz z L-Dopa na wydzielanie hormonu wzrostu (GH) wykonanie testów i ich interpretacja Arginine, clonidine and L-Dopa test for growth hormone secretion

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 1/2002 Nr 1 Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ocena wybranych parametrów gospodarki lipidowej u dzieci z mikrosomią Evaluation of selected lipid metabolism in children with microsomia

Bardziej szczegółowo

Testy nieparametryczne

Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne możemy stosować, gdy nie są spełnione założenia wymagane dla testów parametrycznych. Stosujemy je również, gdy dane można uporządkować według określonych kryteriów

Bardziej szczegółowo

Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne?

Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne? Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne? Dr hab. n. med. Anna Oblacińska Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI Załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI ICD-10 E 22.8 Przedwczesne dojrzewanie płciowe

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Zachurzok-Buczyńska A. i inni Wzrost i masa ciała w pierwszych trzech latach życia dzieci... Vol. 2/2003 Nr 1(2) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Wzrost i masa ciała w pierwszych trzech

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 2/2003 Nr 3(4) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ocena wybranych parametrów przemiany lipidowej u dzieci z somatotropinową niedoczynnością przysadki w trakcie leczenia hormonem wzrostu

Bardziej szczegółowo

Pracownia auksologiczna

Pracownia auksologiczna Pracownia auksologiczna A. Rusińska Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metabolicznych Kości Uniwersytet Medyczny w Łodzi 2012 Rozwój biologiczny składa się z nieodwracalnych procesów wzrastania różnicowania

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 3/2004 Nr 4(9) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ocena wzrostu końcowego pacjentów z wrodzonym przerostem nadnerczy spowodowanym niedoborem 21-hydroksylazy Height outcome in patients

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Niedziela M. i inni: Leczenie zaburzeń wzrastania u pacjentów z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów za pomocą ludzkiego rekombinowanego... Vol. 8/2009 Nr 3(28) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric

Bardziej szczegółowo

Evaluation of GH secretion rates exercise test and nocturnal in the diagnostics of short children

Evaluation of GH secretion rates exercise test and nocturnal in the diagnostics of short children Test wysiłkowy i test oceny nocnego wydzielania hormonu wzrostu w diagnostyce dzieci z niedoborem wzrostu Evaluation of GH secretion rates exercise test and nocturnal in the diagnostics of short children

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji.

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. W statystyce stopień zależności między cechami można wyrazić wg następującej skali: Skala Guillforda Przedział Zależność Współczynnik [0,00±0,20)

Bardziej szczegółowo

Praca oryginalna Original Article

Praca oryginalna Original Article diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2012 Volume 48 Number 4 399-404 Praca oryginalna Original Article Biochemiczne markery przebudowy kości, aktywności płytki wzrostowej i syntezy

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy do zmiany charakterystyk produktu leczniczego,i ulotek dla pacjenta przedstawione przez EMA

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy do zmiany charakterystyk produktu leczniczego,i ulotek dla pacjenta przedstawione przez EMA Aneks II Wnioski naukowe i podstawy do zmiany charakterystyk produktu leczniczego,i ulotek dla pacjenta przedstawione przez EMA 67 Wnioski naukowe Ogólne podsumowanie oceny naukowej produktów leczniczych

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 6/2007 r 4(21) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Częstość występowania nadwagi i otyłości u dzieci w wieku 7-9 lat województwa mazowieckiego Analysis of nutritional status 7-9 years

Bardziej szczegółowo

Wstępne wyniki leczenia ciężkiego niedoboru wzrostu u dzieci z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów i niedoborem hormonu wzrostu

Wstępne wyniki leczenia ciężkiego niedoboru wzrostu u dzieci z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów i niedoborem hormonu wzrostu P R A C A O R Y G I N A L N A ISSN 1734 3321 Małgorzata Wójcik 1, Agata Zygmunt-Górska 1, Magdalena Wąs 2, Katarzyna Doleżal-Ołtarzewska 1, Jerzy Starzyk 1 1 Klinika Endokrynologii Dzieci i Młodzieży Katedry

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody:

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody: STRESZCZENIE Wstęp: Dzięki poprawie wyników leczenia przeciwnowotworowego u dzieci i młodzieży systematycznie wzrasta liczba osób wyleczonych z choroby nowotworowej. Leczenie onkologiczne nie jest wybiórcze

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Nowe algorytmy oceny odpowiedzi na leczenie w badaniach strukturalnych, dużo dalej niż klasyczne kryteria RECIST Jarosław B. Ćwikła Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Radiologiczna

Bardziej szczegółowo

Analiza korespondencji

Analiza korespondencji Analiza korespondencji Kiedy stosujemy? 2 W wielu badaniach mamy do czynienia ze zmiennymi jakościowymi (nominalne i porządkowe) typu np.: płeć, wykształcenie, status palenia. Punktem wyjścia do analizy

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Witkowska-Sędek E. i inni: Somatotropinowa niedoczynność przysadki u dziewczynki z zespołem de Grouchy typu I Vol. 12/2013 Nr 4(45) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Somatotropinowa niedoczynność

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 4/2005 Nr 3(12) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ocena metod prognozowania wzrostu ostatecznego u chłopców z konstytucjonalnym opóźnieniem wzrastania i dojrzewania Critical evaluation

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r.

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r. . WYIKI Analizie poddano wyniki badań 89 osób, 7 kobiet i mężczyzn w wieku 8-78 lat. Średnia wieku kobiet wynosiła,8 ±,6 lat, średnia wieku mężczyzn wynosiła,89 ± 7, lat. Średnia wieku dla obu płci wynosiła,6

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 5/2006 Nr 1(14) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Łagodne nadciśnienie śródczaszkowe u pacjenta z wielohormonalną niedoczynnością przysadki w przebiegu leczenia hormonem wzrostu,

Bardziej szczegółowo

Wojskowy Instytut Medyczny. lek. Agnieszka Giżewska

Wojskowy Instytut Medyczny. lek. Agnieszka Giżewska Wojskowy Instytut Medyczny lek. Agnieszka Giżewska Ocena przydatności tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu skojarzonej z tomografią komputerową w lokalizacji węzła wartowniczego u chorych na raka piersi

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza lek. Jacek Bujko 17 października 2014 Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza W diagnostyce laboratoryjnej uszkodzenia podwzgórza można stwierdzić cechy niedoczynności

Bardziej szczegółowo

Cechy X, Y są dowolnego typu: Test Chi Kwadrat niezależności. Łączny rozkład cech X, Y jest normalny: Test współczynnika korelacji Pearsona

Cechy X, Y są dowolnego typu: Test Chi Kwadrat niezależności. Łączny rozkład cech X, Y jest normalny: Test współczynnika korelacji Pearsona Badanie zależności między cechami Obserwujemy dwie cechy: X oraz Y Obiekt (X, Y ) H 0 : Cechy X oraz Y są niezależne Próba: (X 1, Y 1 ),..., (X n, Y n ) Cechy X, Y są dowolnego typu: Test Chi Kwadrat niezależności

Bardziej szczegółowo

1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi

1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi Płód w płodzie fetus in fetu. Hanna Moczulska 1, Maria Respondek-Liberska 2 1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi 2. Zakład

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU

BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU 442 Część II. Neurologia kliniczna BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU Badania neuroobrazowe Badanie tomografii komputerowej głowy Zasadniczym rozróżnieniem wydaje

Bardziej szczegółowo

Test z insuliną, z glukagonem oraz z argininą/insuliną na wydzielanie hormonu wzrostu wykonanie testów i ich interpretacja

Test z insuliną, z glukagonem oraz z argininą/insuliną na wydzielanie hormonu wzrostu wykonanie testów i ich interpretacja Test z insuliną, z glukagonem oraz z argininą/insuliną na wydzielanie hormonu wzrostu wykonanie testów i ich interpretacja Adam Dudek, Marek Niedziela Poradnia Endokrynologiczna dla Dzieci, Szpital Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16 Spis treści Przedmowa.......................... XI Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar................. 1 1.1. Wielkości fizyczne i pozafizyczne.................. 1 1.2. Spójne układy miar. Układ SI i jego

Bardziej szczegółowo

BADANIA RADIOLOGICZNE, TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA, REZONANS MAGNETYCZNY W DIAGNOSTYCE

BADANIA RADIOLOGICZNE, TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA, REZONANS MAGNETYCZNY W DIAGNOSTYCE BADANIA RADIOLOGICZNE, TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA, REZONANS MAGNETYCZNY W DIAGNOSTYCE SZPICZAKA MNOGIEGO Bartosz Białczyk Ośrodek Diagnostyki, Terapii i Telemedycyny KSS im. Jana Pawła II Szpiczak mnogi multiple

Bardziej szczegółowo

Densitometric test in differential diagnosis of short stature children *

Densitometric test in differential diagnosis of short stature children * Przegląd Antropologiczny Anthropological Review Vol 62, pp. 49 55 (1999) Densitometric test in differential diagnosis of short stature children * Grażyna Łysoń-Wojciechowska 1, Tomasz Romer 1, Waldemar

Bardziej szczegółowo

Radiologia. Obrazowanie diagnostyczne

Radiologia. Obrazowanie diagnostyczne WN Radiologia. Obrazowanie diagnostyczne Klasyfikuj materiały dotyczące wykorzystania promieniowania jonizującego w diagnostyce i leczeniu określonej choroby, narządu, układu z chorobą, narządem, lub układem.

Bardziej szczegółowo

Effect of nutritional status on growth velocity in the first year of growth hormone treatment of children with Growth Hormone Deficiency

Effect of nutritional status on growth velocity in the first year of growth hormone treatment of children with Growth Hormone Deficiency Postępy Nauk Medycznych, t. XXVII, nr 10, 2014 Borgis *Anna Majcher 1, Aneta Czerwonogrodzka-Senczyna 2, Ewa Woźniak 1, Beata Pyrżak 1 Effect of nutritional status on growth velocity in the first year

Bardziej szczegółowo

S t a t y s t y k a, część 3. Michał Żmihorski

S t a t y s t y k a, część 3. Michał Żmihorski S t a t y s t y k a, część 3 Michał Żmihorski Porównanie średnich -test T Założenia: Zmienne ciągłe (masa, temperatura) Dwie grupy (populacje) Rozkład normalny* Równe wariancje (homoscedasticity) w grupach

Bardziej szczegółowo

Short stature an interdisciplinary pediatric problem

Short stature an interdisciplinary pediatric problem Short stature an interdisciplinary pediatric problem Niskorosłość interdyscyplinarny problem pediatryczny Anna Jarzumbek, Żaneta Malczyk, Katarzyna Ziora Keywords: short stature, etiology, treatment Słowa

Bardziej szczegółowo

REZONANS MAGNETYCZNY GRUCZOŁU KROKOWEGO

REZONANS MAGNETYCZNY GRUCZOŁU KROKOWEGO REZONANS MAGNETYCZNY GRUCZOŁU KROKOWEGO mpmri multiparametric MRI affidea MR Warszawa Pracownia i sprzęt Pracownia Rezonansu Magnetycznego Affidea w Warszawie została uruchomiona latem 2012 roku. Wyposażona

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z SOMATROPINOWĄ NIEDOCZYNNOŚCIĄ PRZYSADKI (SNP)

Nazwa programu: LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z SOMATROPINOWĄ NIEDOCZYNNOŚCIĄ PRZYSADKI (SNP) załącznik nr 20 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 r. Nazwa programu: LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z SOMATROPINOWĄ NIEDOCZYNNOŚCIĄ PRZYSADKI (SNP) ICD-10 E 23 Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej 1. Zasady metody Zasada metody polega na stopniowym obciążaniu środka próbki do badania, ustawionej

Bardziej szczegółowo

STRATYFIKACJA SPOŁECZNA RODZICÓW A POZIOM ROZWOJU FIZYCZNEGO I MOTORYCZNEGO ICH DZIECI

STRATYFIKACJA SPOŁECZNA RODZICÓW A POZIOM ROZWOJU FIZYCZNEGO I MOTORYCZNEGO ICH DZIECI S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Ryszard Asienkiewicz Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra STRATYFIKACJA SPOŁECZNA RODZICÓW A POZIOM ROZWOJU FIZYCZNEGO I MOTORYCZNEGO ICH DZIECI

Bardziej szczegółowo

Subkliniczna niedoczynność tarczycy

Subkliniczna niedoczynność tarczycy Subkliniczna niedoczynność tarczycy Elżbieta Petriczko Klinika Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii, Chorób Metabolicznych i Kardiologii Wieku Rozwojowego PUM Szczecin Definicja SNT Prawidłowe całkowite

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WYDZIAŁ LEKARSKO-DENTYSTYCZNY KATEDRA PROTETYKI STOMATOLOGICZNEJ ANALIZA ZMIAN WARTOŚCI SIŁY RETENCJI W TRÓJELEMENTOWYCH UKŁADACH KORON TELESKOPOWYCH Rozprawa na stopień

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 3/2004 Nr 1(6) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Otyłość, nadwaga i niedobór masy ciała u dzieci śląskich w wieku 7-9 lat Obesity, overweight and thinness in Silesian children 7-9

Bardziej szczegółowo

Dziecko niskorosłe. Mieczysław Szalecki. Klinika Endokrynologii i Diabetologii IP-CZD.

Dziecko niskorosłe. Mieczysław Szalecki. Klinika Endokrynologii i Diabetologii IP-CZD. Dziecko niskorosłe Mieczysław Szalecki Klinika Endokrynologii i Diabetologii IP-CZD. Niedobór wzrostu / Niskorosłość: Za niskorosłe należy uznać każde dziecko, którego wysokość ciała znajduje się poniżej

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium CS-17 SJ CS-17 SJ to program wspomagający sterowanie jakością badań i walidację metod badawczych. Może działać niezależnie od innych składników

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1 Karłowatość, gdzie indziej niesklasyfikowana

LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1 Karłowatość, gdzie indziej niesklasyfikowana Nazwa programu: Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2010 Załącznik nr 39 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 r. LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1

Bardziej szczegółowo

OCENA CHODU DZIECI Z MÓZGOWYM PORAŻENIEM NA PODSTAWIE WSKAŹNIKA GDI

OCENA CHODU DZIECI Z MÓZGOWYM PORAŻENIEM NA PODSTAWIE WSKAŹNIKA GDI Aktualne Problemy Biomechaniki, nr 8/2014 127 Katarzyna NOWAKOWSKA, Katarzyna JOCHYMCZYK-WOŹNIAK, Katedra Biomechatroniki, Politechnika Śląska, Zabrze OCENA CHODU DZIECI Z MÓZGOWYM PORAŻENIEM NA PODSTAWIE

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. Andrzej Potemkowski Zakład Psychologii Klinicznej i Psychoprofilaktyki. Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

prof. dr hab. Andrzej Potemkowski Zakład Psychologii Klinicznej i Psychoprofilaktyki. Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie Lekarz, neurolog Marzena Zboch Dyrektor ds. medycznych Ośrodek Badawczo- Naukowo- Dydaktyczny Chorób Otępiennych Uniwersytetu Medycznego, im. Księdza Henryka Kardynała Gulbinowicza SP ZOZ w Ścinawie Rozprawa

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka USG a potwierdzenie rozpoznania w artroskopii

Diagnostyka USG a potwierdzenie rozpoznania w artroskopii Diagnostyka USG a potwierdzenie rozpoznania w artroskopii Tomasz Poboży Szpital Medicover Klinika Lek-Med Czy w dobie powszechnej dostępności MR jest miejsce dla USG w ocenie patologii stawu ramiennego?

Bardziej szczegółowo

rezonans magnetyczny informacje dla pacjentów

rezonans magnetyczny informacje dla pacjentów rezonans magnetyczny informacje dla pacjentów MR 1 najważniejsze jest zdrowie Dla wygody naszych pacjentów stworzyliśmy portal Wyniki Online, gdzie, bez wychodzenia z domu, można odebrać wyniki badania

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO. Wykład 2

STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO. Wykład 2 STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO Wykład Parametry przedziałowe rozkładów ciągłych określane na podstawie próby (przedziały ufności) Przedział ufności dla średniej s X t( α;n 1),X + t( α;n 1) n s n t (α;

Bardziej szczegółowo

Zaburzenie równowagi energetycznej

Zaburzenie równowagi energetycznej Otyłość dzieci i młodzieży czy można jej zapobiec? Dr n. med. Andrea Horvath Dr n. med. Piotr Dziechciarz Klinika Pediatrii WUM Zaburzenie równowagi energetycznej wyrażonej nadmiernym odkładaniem tkanki

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B. Załącznik nr do zarządzenia Nr./2008/DGL Prezesa NFZ Nazwa programu: PROFILAKTYKA I TERAPIA KRWAWIEŃ U DZIECI Z HEMOFILIĄ A I B. ICD- 10 D 66 Dziedziczny niedobór czynnika VIII D 67 Dziedziczny niedobór

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Anatomia radiologiczna. Kończyny

Anatomia radiologiczna. Kończyny Anatomia radiologiczna. Kończyny Zakład Radiologii i Diagnostyki Obrazowej Uniwersytet Medyczny w Łodzi Kierownik: prof. dr hab. n. med. Ludomir Stefańczyk 1 Jak to się zaczęło 8 listopada 1895, w trakcie

Bardziej szczegółowo

TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot

TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot Badanie pojedynczych hormonów Tyroksyna całkowita (T4) wyjaśnienie występowania hormonalnych zaburzeń gruczołu tarczycowego np. nadczynności tarczycy, rzadziej niedoczynności.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

Co to jest termografia?

Co to jest termografia? Co to jest termografia? Słowo Termografia Pochodzi od dwóch słów "termo" czyli ciepło i "grafia" rysować, opisywać więc termografia to opisywanie przy pomocy temperatury zmian zachodzących w naszym organiźmie

Bardziej szczegółowo

Outlier to dana (punkt, obiekt, wartośd w zbiorze) znacznie odstająca od reszty. prezentacji punktów odstających jest rysunek poniżej.

Outlier to dana (punkt, obiekt, wartośd w zbiorze) znacznie odstająca od reszty. prezentacji punktów odstających jest rysunek poniżej. Temat: WYKRYWANIE ODCHYLEO W DANYCH Outlier to dana (punkt, obiekt, wartośd w zbiorze) znacznie odstająca od reszty. prezentacji punktów odstających jest rysunek poniżej. Przykładem Box Plot wygodną metodą

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka rozwoju odleżyn na podstawie wybranych czynników ryzyka i skali D.Norton Aleksandra Popow, Maria T. Szewczyk, Katarzyna Cierzniakowska, Elżbieta Kozłowska Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego,

Bardziej szczegółowo

Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu

Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu Tumors of posterior fossa in material of Pediatric Neurologial Surgery in Poznań Krzysztof Jarmusz, Katarzyna Nowakowska,

Bardziej szczegółowo

Modele umysłu rok akademicki 2014/2015. Temat 3. Model modularny jako narzędzie badawcze. Argumenty na rzecz modularnego charakteru analizy językowej

Modele umysłu rok akademicki 2014/2015. Temat 3. Model modularny jako narzędzie badawcze. Argumenty na rzecz modularnego charakteru analizy językowej Modele umysłu rok akademicki 2014/2015 Temat 3 Model modularny jako narzędzie badawcze. Argumenty na rzecz modularnego charakteru analizy językowej Metoda podwójnej dysocjacji (ang. double dissociation):

Bardziej szczegółowo

Pojęcie korelacji. Korelacja (współzależność cech) określa wzajemne powiązania pomiędzy wybranymi zmiennymi.

Pojęcie korelacji. Korelacja (współzależność cech) określa wzajemne powiązania pomiędzy wybranymi zmiennymi. Pojęcie korelacji Korelacja (współzależność cech) określa wzajemne powiązania pomiędzy wybranymi zmiennymi. Charakteryzując korelację dwóch cech podajemy dwa czynniki: kierunek oraz siłę. Korelacyjne wykresy

Bardziej szczegółowo

Implantologia stomatologiczna jest dziedziną stomatologii

Implantologia stomatologiczna jest dziedziną stomatologii Zastosowanie tomografii stożkowej w implantologii stomatologicznej dr Tomasz Śmigiel, tech. radiolog Jakub Baran Implantologia stomatologiczna jest dziedziną stomatologii zajmującą się odbudową uzębienia

Bardziej szczegółowo

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne Analiza fali tętna u dzieci z chorobami kłębuszków nerkowych doniesienie wstępne Piotr Skrzypczyk, Zofia Wawer, Małgorzata Mizerska-Wasiak, Maria Roszkowska-Blaim Katedra i Klinika Pediatrii i Nefrologii

Bardziej szczegółowo

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Warszawa, 29 maja 2013 roku Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Cele badania Badanie przeprowadzono w celu poznania dodatkowych przyczyn złej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 3: Analiza struktury zbiorowości statystycznej. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 3: Analiza struktury zbiorowości statystycznej. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin. Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 3: Analiza struktury zbiorowości statystycznej dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Zadania analityczne (1) Analiza przewiduje badanie podobieństw

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA MATEMATYCZNA

STATYSTYKA MATEMATYCZNA STATYSTYKA MATEMATYCZNA 1. Wykład wstępny 2. Teoria prawdopodobieństwa i elementy kombinatoryki 3. Zmienne losowe 4. Populacje i próby danych 5. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 6. Test t 7. Test

Bardziej szczegółowo

Interpretacja zdjęć rentgenowskich

Interpretacja zdjęć rentgenowskich TEMAT NUMERU T W Ó J P R Z E G L Ą D S T O M A T O L O G I C Z N Y prof. dr hab. n. med. Ingrid Różyło-Kalinowska Interpretacja zdjęć rentgenowskich Anatomia rentgenowska zdjęcia pantomograficznego TITLE

Bardziej szczegółowo

IGF-1 generation test for diagnosis of the complete growth hormone insensitivity.

IGF-1 generation test for diagnosis of the complete growth hormone insensitivity. Test generacji IGF-1 w rozpoznawaniu zespołu całkowitej niewrażliwości na hormon wzrostu IGF-1 generation test for diagnosis of the complete growth hormone insensitivity. Streszczenia / Abstracts Tomasz

Bardziej szczegółowo

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy.

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Marek Ciecierski, Zygmunt Mackiewicz, Arkadiusz Jawień Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Z Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej AM w Bydgoszczy Kierownik

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Krukowska-Andrzejczyk B. i inni: Czy terapia rekombinowanym hormonem wzrostu ma wpływ na poprawę jakości życia dzieci z idiopatycznie niskim wzrostem? Vol. 10/2011 Nr 3(36) Endokrynologia Pediatryczna

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1

LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1 Nazwa programu: Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Załącznik nr 18 do Zarządzenia Nr 16/2009 Prezesa NFZ z dnia 10 marca 2009 roku LECZENIE NISKOROSŁYCH DZIECI Z CIĘŻKIM PIERWOTNYM NIEDOBOREM IGF-1

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 100/2014 z dnia 31 marca 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie usunięcia świadczenia opieki zdrowotnej obejmującego

Bardziej szczegółowo