Skuteczna ochrona nerek dzięki intensywnej kontroli glikemii u pacjentów z cukrzycą typu 2 najnowsze wyniki badania ADVANCE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Skuteczna ochrona nerek dzięki intensywnej kontroli glikemii u pacjentów z cukrzycą typu 2 najnowsze wyniki badania ADVANCE"

Transkrypt

1 Skuteczna ochrona nerek dzięki intensywnej kontroli glikemii u pacjentów z cukrzycą typu 2 najnowsze wyniki badania ADVANCE

2 Skuteczna ochrona nerek dzięki intensywnej kontroli glikemii u pacjentów z cukrzycą typu 2 najnowsze wyniki badania ADVANCE Vlado Perkovic, Hiddo Lambers Heerspink, John Chalmers, Mark Woodward, Min Jun, Qiang Li, Stephen MacMahon, Mark E. Cooper, Pavel Hamet, Michel Marre, Carl Erik Mogensen, Neil Poulter, Giuseppe Mancia, Alan Cass, Anushka Patel and Sophia Zoungas for the ADVANCE Collaborative Group Kidney International advance online publication, 9 January 2013; doi: /ki WPROWADZENIE Liczba osób wymagających dializowania w schyłkowej niewydolności nerek (end-stage renal disease ESRD na świecie rośnie w szybkim tempie, równolegle do zwiększającej się chorobowości z powodu cukrzycy. Cukrzyca jest najczęstszą przyczyną ESRD w większości krajów rozwiniętych. Poza pogorszeniem rokowania i obniżeniem jakości życia, dializoterapia z powodu schyłkowej niewydolności nerek jest bardzo dużym obciążeniem finansowym w USA jest to koszt około 40 miliardów dolarów rocznie, co stanowi około 6% wydatków zdrowotnych, które przeznaczane są dla jedynie 0,1% populacji. Z powyższych powodów niezmiernie istotna jest zatem strategia zapobiegania ESRD w cukrzycy. Wykazano korzyści obniżania ciśnienia tętniczego, zwłaszcza przy stosowaniu leków hamujących układ renina-angiotensyna-aldosteron, nie ma natomiast innych metod terapeutycznych o udowodnionej skuteczności. Od dawna znana jest silna zależność pomiędzy stopniem wyrównania metabolicznego, a rozwojem powikłań mikroangiopatycznych, wykazano także, ze intensywna kontrola glikemii zapobiega progresji albuminurii, co sugeruje efekt nefroprotekcyjny. Wiarygodność albuminurii jako zastępczego punktu końcowego jest jednak kwestionowana, zwłaszcza, że u niektórych osób rozwija się niewydolność nerek bez albuminurii. W badaniu ADVACE (Action in Diabetes and Vascular Disease: Preterax and Diamicron MR Controlled Evaluation) wykazano, że intensywna kontrola glikemii w oparciu o gliklazyd MR zmniejszyła częstość wystąpienia złożonego punktu końcowego, na który składały się: ESRD, zgon w powodów nerkowych, pojawienie się makroalbuminurii oraz podwojenie stężenia kreatyniny do wartości > 200 μmol/l. Wobec ostatnio pojawiających się zastrzeżeń co do albuminurii i stężenia kreatyniny jako miarodajnych markerów progresji niewydolności nerek, przeprowadzono nową analizę tego badania. WYNIKI a 1,0 Standardowe leczenie 0,9 Intensywne leczenie 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0, Liczebność populacji narażonej Obserwacja (w miesiącach) na ryzyko zachorowania Intensywnie: Standardowo: c 1,0 Standardowe leczenie 0,9 Intensywne leczenie 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0, Liczebność populacji narażonej Obserwacja (w miesiącach) na ryzyko zachorowania Intensywnie: Standardowo: Zapadalność skumulowana (%) Zapadalność skumulowana (%) W badaniu ADVANCE łącznie uczestników przydzielono losowo do ramion intensywnego (5571) lub standardowego (5569) leczenia hipoglikemizujące- b 1,0 Standardowe leczenie 0,9 Intensywne leczenie 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0, Liczebność populacji narażonej Obserwacja (w miesiącach) na ryzyko zachorowania Intensywnie: Standardowo: d 1,0 Standardowe leczenie 0,9 Intensywne leczenie 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0, Liczebność populacji narażonej Obserwacja (w miesiącach) na ryzyko zachorowania Intensywnie: Standardowo: Rycina 1. Krzywe Kaplana-Meiera przedstawiające częstość występowania (a) ESRD, (b) zgonu w powodów nerkowych (c) ESRD lub zgonu z powodów nerkowych śmierci, i (d) podwojenia stężenia kreatyniny do wartości co najmniej 200 μmol/l (a) ESRD hazard względny (Hazard Ratio, HR) dla leczenia intensywnego vs kontrola: 0,35; 95% przedział ufności (CI) 0,15-0,83; p = 0,01. (b) zgon z powodów nerkowych HR: 0,85; 95% CI 0,45-1,63; p = 0,63. (c) Łącznie ESRD / zgon w powodów nerkowych HR: 0,64; 95% CI 0,38-1,08; p = 0,09. (d) podwojenie stężenia kreatyniny do wartości co najmniej 200 μmol/l HR: 0,83; 95% CI 0,54-1,27; p = 0,38. Zapadalność skumulowana (%) Zapadalność skumulowana (%)

3 go. Wyjściowo większość uczestników badania (54,9%) miało prawidłową funkcję nerek, z szacunkowym współczynnikiem filtracji kłębuszkowej (estimated glomerular filtration rate, egfr) powyżej 60 m/min/1,73m 2 i z prawidłowym wydalaniem albumin. Zmniejszony egfr występował u 19,1% uczestników, a mikroalbuminuria i makroalbuminurii były obecne u odpowiednio 26,9% i 3,8% badanych. Średnia różnica wartości HbA 1c w ramionach intensywnego i standardowego leczenia wyniosła 0,67% w całej badanej populacji i była podobna wśród osób z obniżonym egfr (0,68%) i nieco większa w podgrupie z mikroalbuminurią lub makroalbuminurią (0,78%). Poważne zdarzenia ze strony nerek Krzywe Kaplana-Meiera dla wpływu intensywnego leczenia hipoglikemizującego na poszczególne nerkowe punkty końcowe przedstawiono na rycinie 1. Ryzyko wystąpienia ESRD było o 65% niższe w ramieniu leczenia intensywnego (95% CI 17-85%, p = 0,017), krzywe rozdzielały się po 2 latach, ale wystąpiło ogółem tylko 27 zdarzeń. Analiza podgrup sugeruje, że wyniki były podobne dla osób z HbA 1c powyżej i poniżej mediany, a także osób z lub bez cech dysfunkcji nerek lub retinopatii. Analiza wskaźnika NNT (number needed to treat) wykazała, ze całej badanej populacji należałoby leczyć intensywnie 410 osób przez okres 5 lat, aby uniknąć jednego epizodu ESRD. W podgrupie z wysokim ryzykiem nerkowym liczba NNT wyniosła 85 dla osób z egfr < 60 ml/min/m 2 oraz z mikroalbuminurią lub makroalbuminurią i 41 dla osób z makroalbuminurią. W odniesieniu do zgonów z przyczyn nerkowych oraz liczonych łącznie ESRD i zgonów z przyczyn nerkowych różnice nie były istotne statystycznie, odpowiednio: HR 0,85; CI 0,45 1,63; p=0,63) oraz HR 0,64; CI 0,38 1,08; p=0,093). Nie stwierdzono także istotnej różnicy co do podwojenia stężenia kreatyniny. Albuminuria Wśród badanych z wyjściową normoalbuminurią leczonych intensywnie ryzyko rozwoju mikroalbuminurii było mniejsze o 9% (95% CI; 2 15%, p=0,01). Ryzyko rozwoju makroalbuminurii było zmniejszone o 30% wśród osób wyjściowo z normoalbuminurią lub mikroalbuminurią (CI 15 43%, p=0,001). Prawdopodobieństwo progresji albuminurii było mniejsze, a prawdopodobieństwo regresji lub normalizacji wydalania albumin z moczem było większe w grupie leczonej intensywnie. PODSUMOWANIE Przedstawione dane stanowią najmocniejsze jak do tej pory dowody, że intensywne leczenie hipoglikemizujące może chronić przed rozwojem schyłkowej niewydolności nerek. Wyniki były zgodne niezależnie od wartości HbA 1c, wyjściowych wskaźników funkcji nerek i wydalania albumin z moczem. Wytyczne postępowania w cukrzycy powinny uwzględniać obserwację, że intensywne leczenie hipoglikemizujące w oparciu o gliklazyd MR jak w badaniu ADVANCE może przynieść korzyści kliniczne wielu chorym na cukrzycę. Ogólne ryzyko rozwoju ESRD nie było w badaniu AD- VANCE wysokie, co jest odzwierciedleniem szerokich kryteriów włączenia do badania oraz powolnej, długookresowej progresji nefropatii cukrzycowej. Dane wskazują że ponad 400 chorych musi być leczonych przez 5 lat, aby uniknąć jednego przypadku ESRD w całej badanej populacji. W podgrupie z makroalbuminurią liczba ta wynosi jednak tyko 41. Wskaźnik NNT dla osób z makroalbuminurią i zmniejszonym egfr jest prawdopodobnie jeszcze mniejszy biorąc pod uwagę zwiększone ryzyko związane z występowaniem obu markerów uszkodzenia nerek. Wskaźnik ten nie mógł być obliczony z powodu zbyt małej ilości badanych w tej podgrupie. Podsumowując, intensywne leczenie hipoglikemizujące, w oparciu o gliklazyd MR jak w badaniu ADVAN- CE, zmniejszyło ryzyko schyłkowej niewydolności nerek i poprawiło wskaźniki albuminurii. Dane te sugerują, że intensywna kontrola glikemii może być istotnym elementem strategii prowadzącej do ograniczenia rosnącej liczby osób dializowanych w konsekwencji nefropatii cukrzycowej na całym świecie. Komentarz Prof. Władysław Grzeszczak Kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Nefrologii i Diabetologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu Autorzy Percovic V. i wsp. zaprezentowali bardzo ciekawe, dalsze informacje wypływające z badania ADVANCE. ADVANCE to randomizowane badanie przeprowadzone u chorych z typem 2 cukrzycy mające na celu określenie znaczenia intensywnej terapii hipoglikemizującej oraz terapii obniżającej ciśnienie tętnicze na ryzyko rozwoju późnych powikłań cukrzycy. Badanie to zostało przeprowadzone w 20 krajach (Azja, Australia, Europa, i Północna Ameryka), w 215 ośrodkach. Badanie to objęło chorych na cukrzycę typu 2 w wieku > 55 lat z przynajmniej jednym czynnikiem ryzyka wystąpienia powikłań sercowo-naczyniowych. Okres obserwacji chorych wynosił 5 lat. Chorzy w grupie leczonych intensywnie, u których celem było obniżenie HbA 1c do wartości < 6,5% otrzymywali gliklazyd MR

4 ( mg), zaś chorzy leczeni standardowo leczeni byli zgodnie z lokalnymi kryteriami. Autorzy w obecnie prezentowanej części badania AD- VANCE za punkt końcowy pogorszenia czynności nerek przyjęli pojawienie się lub progresja nefropatii. Określili to na podstawie pojawienia się makroalbuminurii, podwyższonej kreatyniny do wartości > 200 mmol/l, rozwinięcia się krańcowej niewydolności nerek (chorzy wymagali leczenia nerkozastępczego lub transplantacji) oraz zgonu z przyczyn nerkowych. W przeprowadzonej analizie autorzy zwrócili również uwagę na pojawienie się mikroalbuminurii, progresję lub regresję albuminurii o przynajmniej jedno stadium oraz oszacowali szanse powrotu do normoalbuminurii. Poziom HbA 1c po zakończeniu badania wynosił 6,5% w grupie leczonych intensywnie i 7,3% w grupie leczonych standardowo. a) u leczonych intensywnie (chorzy leczeni hipoglikemizująco gliklazydem MR), zgodnie z przygotowanym dla badania ADVANCE protokołem w stosunku do chorych leczonych standardowo, po 5 latach obserwacji ryzyko rozwoju krańcowej niewydolności nerek zmalało aż o 65%. b) ryzyko rozwoju mikroalbuminurii zmalało o 9%. c) ryzyko rozwoju makroalbuminurii zmalało o 30%. Autorzy dowiedli także, że ryzyko progresji albuminurii o przynajmniej 1 stadium było o 10% niższe, a szansa regresji albuminurii była o 15% wyższa u leczonych intensywnie w stosunku do leczonych standardowo. Wreszcie, badacze wnioskują, że poprawa kontroli glikemii jest ważnym czynnikiem w poprawie czynności nerek u chorych z cukrzycą typu 2. Po zapoznaniu się z tym, jakże ciekawym, badaniem nasunęły mi się następujące pytania, które chciałbym przedstawić i spróbować udzielić na nie odpowiedzi, a mianowicie: 1. Dlaczego rozwój krańcowej niewydolności nerek wystąpił tylko w ograniczonej grupie chorych leczonych standardowo? Cukrzycową chorobę nerek (nefropatię cukrzycową) definiujemy jako jedno z przewlekłych naczyniowych powikłań cukrzycy, dotyczących małych naczyń nerkowych, charakteryzujące się początkowo pogrubieniem błony podstawnej włośniczek kłębuszków nerkowych i powiększeniem obszaru mezangium w skutek nagromadzenia macierzy pozakomórkowej. Zaburzenie to prowadzi do przerostu kłębuszków nerkowych oraz zaburzeń hemodynamiki nerkowej, zwiększonego wydalania albumin w moczu, a następnie do postępującego rozlanego lub ogniskowego (guzkowego) stwardnienia kłębuszków nerkowych z rozwojem zmian cewkowo-śródmiąższowych i upośledzeniem czynności nerek. Powikłanie to rozwija się zarówno u chorych na cukrzycę typu 1 jak i 2. Przez wiele lat (u 60 70% chorych do końca życia) przebiega ona w sposób utajony, nie powodując żadnych objawów klinicznych i nie prowadzi do rozwoju nefropatii cukrzycowej. U 30 40% chorych na cukrzycę typu 2, najprawdopodobniej predysponowanych genetycznie, systematycznie nasilają się zmiany czynnościowe i morfologiczne w nerkach. Rozwojowi tego powikłania, a szczególnie rozwojowi niewydolności nerek towarzyszy istotne pogorszenie jakości życia, jak i bardzo znaczące skrócenie czasu przeżycia chorego. Jak wynika z powyższego, krańcowa niewydolność nerek u chorych na cukrzycę typu 2 rozwija się tylko w części przypadków i to po wielu latach trwania choroby. W przypadku badania ADVANCE w momencie rozpoczęcia badania cukrzyca u badanych trwała: w grupie leczonych intensywnie 7,9 ± 6,3 lata, zaś w grupie leczonych standardowo 8,0 ± 6,4 lata. Większość badanych w momencie rozpoczynania badania, zgodnie z KIDOQI, było w stadium 0 lub 1 przewlekłej choroby nerek. W stadium 3-5 było 19,55% badanych, zaś w stadium 4 tylko 0,5% w grupie leczonych intensywnie i 0,4% w grupie leczonych standardowo. Okres 5 lat trwania badania był w tej sytuacji za krótki, aby u większej ilości chorych rozwinęła się krańcowa niewydolność nerek. Jeżeli obserwacja trwałaby dłużej ilość tych chorych byłaby istotnie większa, a różnice pomiędzy chorymi leczonymi intensywnie i standartowo prawdopodobnie znacznie wyraźniejsze. 2. Czy stosowanie intensywnego leczenia hipoglikemizującego może w dłuższej perspektywie jeszcze bardziej zmniejszyć ryzyko rozwoju krańcowej niewydolności nerek? Stosowane u chorych na cukrzycę typu 2 intensywne leczenie hipoglikemizujące przy zastosowaniu m.in. gliklazydu MR doprowadziło do zmniejszenia aż o 65% ryzyka rozwoju krańcowej niewydolności nerek w czasie 5-letniej obserwacji. Wydaje się rzeczą bardzo prawdopodobną, że ryzyko to przy intensywnym leczeniu będzie jeszcze bardziej malało. Jakie są przesłanki w tym względzie? Otóż, u chorych leczonych intensywnie mikroalbuminurią de novo oraz progresja o przynajmniej jedno stadium przewlekłej choroby nerek rozwijały się istotniej rzadziej niż u chorych leczonych standardowo. Chorzy leczeni standartowo nie zdążyli jeszcze rozwinąć krańcowej niewydolności nerek, ale ryzyko jej rozwoju istotnie wzrosło. Ponadto, regresja o jedno stadium przewlekłej choroby nerek oraz regresja do normoalbuminurii była istotnie większa u chorych leczonych intensywnie w porównaniu do leczonych standardowo. To również przemawia za tym, iż należałoby przeprowadzić nowe, randomizowane wieloletnie badanie w tym względzie.

5 3. Czy zmniejszenie ryzyka rozwoju krańcowej niewydolności nerek oraz korzystne zmiany w albuminurii są zależne od samego działania hipoglikemizującego pochodnych sulfonylomocznika, czy też są one zależne od specyficznego działania gliklazydu MR? W badaniu przeprowadzonym przez Schramma i wsp. (3) wykazano, że ryzyko zgonów ogółem, zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych, udarów czy zawału u chorych na cukrzycę typu 2, zarówno tych którzy nie przebyli zawału serca, jak i tych którzy go przebyli leczonych metforminą jest takie samo jak u leczonych gliklazydem. Co ciekawe, ryzyko zgonu chorych leczonych innymi pochodnymi sulfonylomocznika było istotnie wyższe niż u leczonych metforminą. Wśród ewentualnych przyczyn tych różnic wymienić należy działanie plejotropowe gliklazydu oraz wyższe ryzyko wystąpienia hipoglikemii w porównaniu do innych pochodnych sulfonylomocznika (4). Być może działanie plejotropowe gliklazydu (zmniejszenie syntezy wolnych rodników tlenowych) jak i mniejsze ryzyko wystąpienia hipoglikemii po jego zastosowaniu, w przeciwieństwie do innych pochodnych sulfonylomocznika, mogą do tego prowadzić. Wymaga to jednak przeprowadzenia dalszych badań. 4. Jakie surogaty stosowane dla oceny ryzyka rozwoju niewydolności nerek okazały się lepsze, a które gorsze? Wydaje się, ze makroalbuminuria jak i mikroalbuminurią w dużej części sprawdzają się jako surogaty służące do oceny ryzyka rozwoju krańcowej niewydolności nerek. Aby jednak dać precyzyjną odpowiedź na to pytanie należałoby bardzo uważnie przeanalizować wyniki chorych, którzy rozwinęli krańcową niewydolność nerek. W chwili obecnej nie jest to możliwe. 5. Jakie implikacje praktyczne wynikają z uzyskanych wyników badania ADVANCE, zarówno dla chorych jak i lekarzy? Wykazane i opublikowane obecnie wyniki badania AD- VANCE dotyczące oceny czynności nerek u chorych na cukrzycę typu 2 po intensywnym leczeniu hipoglikemizującym wskazują, że u chorych na cukrzycę typu 2 stosowanie intensywnego leczenia hipoglikemizującego zgodnego ze schematem wykorzystanym w badaniu ADVANCE zmniejsza ryzyko rozwoju krańcowej niewydolności nerek i prowadzi do istotnej poprawy albuminurii. Wyniki badań sugerują, że intensywne leczenie hipoglikemizujące, z zastosowaniem m.in. gliklazydu, u chorych na cukrzycę typu 2 może być strategią, która pozwoli zmniejszyć ilość chorych wymagających dializoterapii na skutek zmniejszenia ilości chorych cierpiących z powodu nefropatii cukrzycowej. Dalsze obserwacje chorych na cukrzycę typu 2 z badania ADVANCE mogą dać odpowiedź na powyższe pytania. Wstępne informacje w tym względzie są bardzo zachęcające. Piśmiennictwo 1. ADVANCE Study Group: Study relationale and design of ADVANCE: action in diabetes and vascular disease preterax and diamicron MR controlled evaluation, Diabetologia, 2001, 44, ADVANCE Collaborative Group: Intensive Blood Glucose Control and Vascular Outcomes in Patients with Type 2 Diabetes, N Engl J Med, 2008, 358, Schramm TK, Gislason GH, Vaag A, Rasmussen JN, Folke F, Hansen ML, Fosbøl EL, Køber L, Norgaard ML, Madsen M, Hansen PR, Torp-Pedersen C.: Mortality and cardiovascular risk associated with different insulin secretagogues compared with metformin in type 2 diabetes, with or without a previous myocardial infarction: a nationwide study, Eur heart J, 2011, 32, Schernthaner G, Grimaldi A, Di Mario U, Drzewoski J, Kempler P, Kvapil M, Novials A, Rottiers R, Rutten GE, Shaw KM.: GUIDE study: double-blind comparison of once-daily gliclazide MR and glimepiride in type 2 diabetic patients, Eur J Clin Invest, 2004, 34, Komentarz Prof. Janusz Gumprecht Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Nefrologii i Diabetologii w Zabrzu Cukrzyca jest schorzeniem cywilizacyjnym o charakterze przewlekłym, od wielu lat rozpatrywanym w kategoriach epidemii, co wynika zarówno z narastającej zapadalności, jak też współistniejących powikłań naczyniowych oraz kosztów ekonomicznych ich leczenia. Pomimo zaostrzenia kryteriów rozpoznania, ogólnie uznanych czynników ryzyka, cukrzyca w dalszym ciągu rozpoznawana jest zbyt późno. W konsekwencji, jak wskazują wyniki badania UKPDS (The UK Prospective Diabetes Study), w momencie rozpoznania jawnej choroby u niemal 50% pacjentów występują późne powikłania naczyniowe. W ostatnich latach, obok powikłań sercowo-naczyniowych oraz retinopatii cukrzycowej, będącej najczęstszą przyczyną utraty wzroku wśród dorosłej populacji na świecie, coraz większego znaczenia nabiera problem cukrzycowej choroby nerek. Przewlekła choroba nerek, niezależnie od wywołującej ją przyczyny, obejmuje z roku na rok coraz większą

6 liczbę osób wpływając istotnie na pogorszenie jakości ich życia. Z każdym rokiem wzrasta również liczba chorych objętych różnymi formami leczenia nerkozastępczego. W efekcie przewlekła choroba nerek pozostaje nie tylko problemem medycznym, ale podobnie jak cukrzyca per se także społecznym i ekonomicznym. Cukrzycowa choroba nerek dotyczy 20-40% chorych na cukrzycę typu 2 i w krajach rozwiniętych jest najczęstszą przyczyną terminalnej niewydolności nerek. W chwili obecnej jest ona w USA przyczyną ok. 50% a w Polsce ok. 25% wszystkich przypadków terminalnej niewydolności nerek wymagającej leczenia nerkozastępczego a liczba osób wymagających tej formy terapii narasta wprost proporcjonalnie do zwiększającej się zachorowalności na cukrzycę. Niezmiernie zatem istotna jest strategia postępowania mająca na celu zmniejszenie ryzyka wystąpienia i progresji przewlekłej niewydolności nerek w cukrzycy. Patofizjologia rozwoju powikłań naczyniowych cukrzycy jest problemem złożonym. Poza hiperglikemią per se wystąpienie wspomnianych powikłań zależy zarówno od predyspozycji genetycznej, czynników środowiskowych, powtarzających się ostrych zmian metabolicznych jak również sumacyjnego efektu czasu trwania choroby. Kluczowym czynnikiem prowadzącym do ich powstania i następowej progresji wydaje się być jednak w dalszym ciągu przewlekła hiperglikemia. Dostępne badania, zarówno obserwacyjne jak i interwencyjne, wskazują na istnienie ścisłego związku pomiędzy nasileniem i czasem trwania hiperglikemii a wystąpieniem przewlekłych powikłań naczyniowych, zwłaszcza o typie mikroangiopatii, w tym także wystąpieniem i progresją albuminurii, gdzie dążenie do prawie normoglikemii wskazuje na efekt nefroprotekcyjny. Należy mieć jednak świadomość, że zależność pomiędzy intensyfikacją kontroli glikemii, a nerkowymi punktami końcowymi pozostaje w dalszym ciągu niejasna. W badaniu ADVANCE (Action in Diabetes and Vascular Disease; Preterax and Diamicron MR Controlled Evaluation) wykazano, że intensywna kontrola glikemii w oparciu o gliklazyd MR prowadziła do zmniejszenia częstości wystąpienia złożonego, nerkowego punktu końcowego definiowanego jako ryzyko wystąpienia terminalnej niewydolności nerek, zgonu z przyczyn nerkowych, pojawienie się albuminurii oraz podwojenie stężenia kreatyniny w surowicy krwi do wartości > 200 μmol/l oraz istotnie zmniejszyła ryzyko wystąpienia albuminurii i nefropatii cukrzycowej de novo, a także ryzyko jej progresji do stadium terminalnej niewydolności nerek. Prezentowana praca, wobec pojawiających się kontrowersji dotyczących albuminurii i podwojenia stężenia kreatyniny w surowicy krwi jako miarodajnych markerów ryzyka progresji niewydolności nerek dokumentuje wyniki kolejnych analiz badania ADVAN- CE celem lepszego zrozumienia nefroprotekcyjnego wpływu intensywnej kontroli glikemii. Wyjściowo większość uczestników badania (54,9%) charakteryzowała się prawidłową funkcją nerek wyrażoną wartością egfr > 60 ml/min/1,73 m 2 i prawidłowym wydalaniem albumin z moczem. Obniżona wartość egfr występowała u 19,1% a albuminuria i jawny białkomocz u odpowiednio 26,9% i 3,8% badanych. Ryzyko wystąpienia terminalnej niewydolności nerek w ramieniu intensywnego leczenia hipoglikemizującego w oparciu o gliklazyd MR było o 65% niższe (95% CI 17-85%; p < 0,017) w porównaniu do ramienia leczenia standardowego, a krzywe Kaplana-Meiera dla wpływu rodzaju leczenia hipoglikemizującego rozdzielały się po 2 latach. Wykazano, że 410 chorych na cukrzycę typu 2 musiałoby być leczonych intensywnie przez okres 5 lat aby uniknąć jednego przypadku terminalnej niewydolności nerek w badanej populacji. Liczba ta była jednak istotnie niższa w przypadku chorych charakteryzujących się egfr < 60 ml/min/1,73 m 2 i albuminurią lub jawnym białkomoczem oraz dla chorych z jawnym białkomoczem, odpowiednio 85 i 41. Średnia różnica wartości HbA 1c w grupach intensywnego i standardowego leczenia wynosiła 0,67% w całej badanej populacji i była podobna wśród osób z obniżoną wartością egfr (0,68%) i nieco większa w podgrupie z albuminurią lub jawnym białkomoczem (0,78%). Obserwacja powyższa niesie za sobą istotne implikacje praktyczne gdyż zawiera wytyczne postępowania u chorych na cukrzycę typu 2, które niepodważalnie wskazują na niezwykle istotną rolę stosowania intensywnej terapii hipoglikemizującej, w prezentowanym badaniu ADVANCE opartej o gliklazyd MR, w prewencji wystąpienia albuminurii jak również w opóźnianiu postępu cukrzycowej choroby nerek. Jest to obserwacja tym bardziej istotna, że dane farmakoekonomiczne wskazują na istotny wzrost kosztów leczenia cukrzycy w ciągu ostatnich lat, co jest pochodną wciąż rosnącej zachorowalności na cukrzycę typu 2 i jej powikłania będącej w dużym stopniu następstwem negatywnego wpływu skutków postępu cywilizacyjnego. Niewątpliwie istotne są również zmiany wskaźników demograficznych związane ze starzeniem się społeczeństw, co skutkuje nieustannym wzrostem udziału w całkowitych kosztach leczenia, kosztów leczenia współistniejących schorzeń przewlekłych. W odniesieniu do innych schorzeń cywilizacyjnych takich jak choroba niedokrwienna serca czy nadciśnienie tętnicze udział kosztów pośrednich w przypadku cukrzycy typu 2 jest znacząco wyższy a koszty leczenia powikłań naczyniowych cukrzycy, w tym nefropatii, wynikające z niewłaściwej kontroli glikemii istotnie zwielokrotniają całkowite koszty leczenia. W świetle prezentowanego

7 badania intensywna kontrola glikemii, oparta między innymi o pochodną sulfonylomocznika jaką jest gliklazyd MR, może zatem być istotnym elementem strategii postępowania prowadzącego do ograniczenia ryzyka występowania i progresji nefropatii cukrzycowej wpływając z jednej strony na poprawę jakości życia chorych z drugiej natomiast na zmniejszenie kosztów wynikających z ograniczenia liczby osób wymagających leczenia różnymi formami terapii nerkozastępczej. Komentarz Prof. Edward Franek Kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii, Szpital MSWiA w Warszawie Przewlekła choroba nerek (PChN), rozumiana jako mikroalbuminuria/białkomocz i/lub pogorszenie funkcji nerek występuje wg różnych autorów nawet u prawie 50% chorych na cukrzycę. U większości tych chorych mamy do czynienia z mało zaawansowanym uszkodzeniem nerek. Według danych z UKPDS, mikroalbuminuria występować może u 28%, jawny białkomocz u 7,1%, zaś PChN wymagająca leczenia nerkozastępczego tylko u 2,3 % chorych po piętnastu latach trwania cukrzycy. Podobnie w badaniu ADVANCE 26,9% chorych miało mikroalbuminurię, ale tylko 3,8% jawny białkomocz, czyli zmiany bardziej zaawansowane. Czy jednak mało zaawansowane znaczy klinicznie nieważne? Zdecydowanie nie. Już mikroalbuminuria jest uznanym od dawna czynnikiem ryzyka sercowo- -naczyniowego, podobnie jak jawny białkomocz i niewydolność nerek. U chorych dializowanych występuje ekstremalne zwiększenie ryzyka sercowo-naczyniowego, a śmiertelność może być nawet 500 razy większa (młodzi chorzy) niż w populacji ogólnej. Jednak działania terapeutyczno-profilaktyczne należy rozpoczynać wiele wcześniej, tak aby zatrzymać progresję PChN i nie dopuścić do jej rozwoju w kierunku dwóch możliwych następstw zgonu lub leczenia nerkozastępczego. Jakie są możliwości hamowania progresji choroby nerek? Generalnie wiadomo, że dobre wyrównanie cukrzycy zmniejsza częstość powikłań, w tym również częstość nefropatii. Jednak, o ile w kilku badaniach wykazano wpływ obniżania ciśnienia tętniczego (szczególnie przy pomocy inhibitorów konwertazy oraz leków blokujących receptor angiotensyny) zarówno na zmniejszenie się białkomoczu, jak i na zmniejszenie częstości występowania znaczącego pogorszenia czynności nerek, to udowodniony wpływ obniżenia glikemii sprowadzał się głównie do zmniejszenia albuminurii. Analiza Perkovic a i wsp, przeprowadzona przy użyciu danych z badania ADVANCE, wydaje się mieć podwójne znaczenie, jak i zresztą poprzednie publikacje dotyczące tego badania. Po pierwsze, autorzy potwierdzili ppublikowane uprzednio wyniki wykazujące, że obniżenie glikemii zmniejsza częstość progresji nefropatii cukrzycowej w każdym jej stadium, zmniejszając częstość pojawienia się mikroalbuminurii, makroalbuminurii, a także końcowej fazy niewydolności nerek. Wykazali także, że uzyskiwane korzyści nie zależą od wieku, płci, poziomu albuminurii i wyjściowego poziomu HbA 1c, ani też od kraju. Większe korzyści uzyskiwali natomiast chorzy, którzy nie mieli retinopatii cukrzycowej i, co ciekawe, ci którzy nie otrzymywali aktywnego leczenia przeciwnadciśnieniowego, czyli otrzymywali placebo. Ten ostatni wynik tłumaczyć należy zapewne tym, że u chorych, którym podawano ACE inhibitor, korzystny efekt obniżenia glikemii na poprawę lub brak progresji czynności nerek maskowany był korzystnym wpływem obniżenia aktywności układu renina-angiotensyna- -aldosteron. Po drugie, badanie ADVANCE pozostaje jak na razie jedynym dużym badaniem, które wykazuje wpływ konkretnego leku na częstość występowania twardych punktów końcowych. Zarówno w badaniu UKPDS, DCCT, jak i innych mniejszych badaniach obniżenie glikemii osiągano przy pomocy różnych leków (np. w UKPDS były to metformina, pochodne sulfononylomocznika i metformina). Z tego punktu widzenia zatem badanie ADVANCE było pierwszym z serii wielu nowych badań, które w przeciwieństwie do ADVANCE zostały wymuszone przez Urząd ds. Żywności i Leków (FDA) w USA. FDA bowiem po opublikowaniu wyników badania ADOPT, które udowodniły, że lek przeciwcukrzycowy może skutecznie obniżać glikemię i równocześnie zwiększać śmiertelność, wymaga od producenta każdego nowego leku udowodnienia, że nie ma on negatywnego wpływu na układ sercowo-naczyniowy. Wkrótce zatem pojawią się podobne do ADVANCE badania z licznymi lekami z grupy inkretyn i grupy inhibitorów transportera glukozo- -sodowego w nerkach (SGLT2). Zapewne zatem coraz częściej w przyszłości będziemy mówić nie o wpływie obniżania glikemii w ogóle, ale o wpływie obniżania glikemii na twarde punkty końcowe przez konkretny lek. Pierwszym lekiem, o którym możemy tak zgodnie z medycyną oparta na faktach mówić, jest gliklazyd o zmodyfikowanym uwalnianiu. Na koniec warto przypomnieć, że jak dowodzą wyniki badania STENO-2, najlepsze efekty uzyskuje się nie dzięki poprawie jednego parametru wyrównania cukrzycy, nie dzięki zastosowaniu jednego leku, ale dzięki kompleksowej terapii. Terapia ta powinna obejmować wszystkie potencjalne elementy patogenezy powikłań cukrzycy. W przypadku nefropatii jest to oprócz obniżania glikemii także leczenie nadciśnienia, dyslipidemii, manipulacje niefarmakologiczne (dieta niskobiałkowa, niskosodowa) i zaprzestanie palenia papierosów.

8 Servier Polska Sp. z o.o. ul. Jana Kazimierza 10, Warszawa tel. (22) , faks (22) Internet: DR/13/02/59

Badanie ADVANCE-ON na tle innych badań follow-up komentarz do wyników

Badanie ADVANCE-ON na tle innych badań follow-up komentarz do wyników NOWOŚCI PRZEMYSŁU FARMACEUTYCZNEGO ISSN 2084 4441 Janusz Gumprecht 1, Maciej Małecki 2, Leszek Czupryniak 3, Krzysztof Strojek 4, Tomasz Klupa 2, Liliana Majkowska 5, Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz 6, Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO Dariusz Moczulski Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. WAM ul. Żeromskiego 113, Łódź Cukrzycowa choroba nerek

Bardziej szczegółowo

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa)

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) Spis treści 1. Wprowadzenie 13 Wstęp do wydania II 16 I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) 2. Podstawowa charakterystyka struktury i czynności nerek 21 3. Czynniki wpływające na rozwój uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Prof. Józef Drzewoski. Metformina- diabetologiczna miss piękności

Prof. Józef Drzewoski. Metformina- diabetologiczna miss piękności Prof. Józef Drzewoski Metformina- diabetologiczna miss piękności Jak wiadomo na urodę składa się wiele czynników. W odniesieniu do leków decydują o tym dwie zasadnicze cechy: bezpieczeństwo i skuteczność.

Bardziej szczegółowo

Przewlekła choroba nerek

Przewlekła choroba nerek KONFERENCJA PRASOWA WARSZAWA 04.03.2010 PCHN - EPIDEMIOLOGIA Prof. Bolesław Rutkowski Katedra i Klinika Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Gdański Uniwersytet Medyczny 1 Przewlekła choroba

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta Aneks II Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta 7 Dla produktów zawierających inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (inhibitory ACE) benazepryl,

Bardziej szczegółowo

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Śląskie Centrum Chorób Serca Cukrzyca Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Warszawa 26.11.2014 Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia Neuropatia

Bardziej szczegółowo

Badania ACCORD i ADVANCE

Badania ACCORD i ADVANCE Kardiologia oparta na faktach/evidence-based cardiology Badania ACCORD i ADVANCE Commentary to the articles: The Action to Control Cardiovascular Risk in Diabetes Study Group. Effects of intensive glucose

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH Sławomir Pynka PORADNIA DIABETOLOGICZNA I METABOLICZNA SPWSZ w SZCZECINIE Cukrzyca : Światowa Epidemia 1995

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Business Development Manager Konferencja naukowo-szkoleniowa Ryn Badania laboratoryjne w chorobach nerek Wyzwaniem dla współczesnej medycyny jest badanie

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne Analiza fali tętna u dzieci z chorobami kłębuszków nerkowych doniesienie wstępne Piotr Skrzypczyk, Zofia Wawer, Małgorzata Mizerska-Wasiak, Maria Roszkowska-Blaim Katedra i Klinika Pediatrii i Nefrologii

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

www.dializadomowa.pl

www.dializadomowa.pl 12 marca 2009 r Informacja prasowa Przewlekła choroba nerek prowadzi do nieodwracalnej niewydolności tego organu. Jedyną możliwością utrzymania chorego przy życiu jest leczenie nerkozastępcze. Dializowanie

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Nowe spojrzenie na nefropatię cukrzycową

Nowe spojrzenie na nefropatię cukrzycową Nowe spojrzenie na nefropatię cukrzycową Agnieszka Szadkowska Klinika Pediatrii, Onkologii, Hematologii i Diabetologii Uniwersytet Medyczny w Łodzi Przebieg kliniczny cukrzycy typu 1 Prezentacja kliniczna

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13 Spis treści 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski........ 13 Genetyczne uwarunkowania pierwotnego nadciśnienia tętniczego..... 14 Nadciśnienie monogeniczne..................................

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Krzysztof Letachowicz Katedra i Klinika Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Kierownik: Prof. dr hab. Marian Klinger Cewkowo-śródmiąższowe

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę Nadciśnienie tętnicze Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę EPIDEMIOLOGIA: Odsetek nadciśnienia tętniczego w populacji Polski w wieku średnim (36-64 lat) wynosi 44-46% wśród mężczyzn i 36-42%

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze CZYM JEST NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Nadciśnienie tętnicze jest chorobą układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo

Bardziej szczegółowo

Pierwsi pacjenci z cukrzycą leczeni powtarzanymi dializami

Pierwsi pacjenci z cukrzycą leczeni powtarzanymi dializami KONFERENCJA PRASOWA WARSZAWA 04.03.2010 LECZENIE NERKOZASTĘPCZE Prof. Bolesław Rutkowski Katedra i Klinika Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Gdański Uniwersytet Medyczny 1 Pierwsi pacjenci

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497 Władysław Grzeszczak Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2

Bardziej szczegółowo

Odwracalność nefropatii cukrzycowej

Odwracalność nefropatii cukrzycowej PRACA POGLĄDOWA ISSN 2084 4441 Alicja Milczarczyk¹, Edward Franek 1, 2 ¹Klinika Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii, Centralny Szpital Kliniczny MSW w Warszawie ²Zespół Kliniczno-Badawczy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI:

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii UM w Poznaniu 1. Adres jednostki: Adres: Szpital im. Fr. Raszei, ul. Mickiewicza

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie 21.11.14. Cukrzyca. Globalne wyzwanie, polska perspektywa Perspektywa

Bardziej szczegółowo

Badanie DINAMIC 2: porównanie wyników w różnych regionach Polski (III)

Badanie DINAMIC 2: porównanie wyników w różnych regionach Polski (III) PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Władysław Grzeszczak 1, Jacek Sieradzki 2, Teresa Kasperska-Czyżyk 3, Marcin Szczepański 4 oraz Zespół Badaczy DINAMIC 5 1 Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Nefrologii

Bardziej szczegółowo

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Cukrzyca grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynikającą

Bardziej szczegółowo

Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań. Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik

Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań. Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik Patronat Rektor Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu prof.

Bardziej szczegółowo

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne ANEKS I WYKAZ NAZW WŁASNYCH, POSTAĆ FARMACEUTYCZNA, MOC PRODUKTÓW LECZNICZYCH, DROGA PODANIA, PODMIOTY ODPOWIEDZIALNE POSIADAJĄCE POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH (EOG) 1

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 261/2012 z dnia 10 grudnia 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego Program profilaktyki i wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

Cukrzycowa choroba nerek w wieku podeszłym Diabetic nephropathy in elderly

Cukrzycowa choroba nerek w wieku podeszłym Diabetic nephropathy in elderly Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Wpłynęło: 01.12.2009 Poprawiono: 10.12.2009 Zaakceptowano: 14.12.2009 Cukrzycowa choroba nerek w wieku podeszłym Diabetic nephropathy in elderly Janina

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Nefrologia 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek )

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Rozdzia³ 1 NADCIŒNIENIE TÊTNICZE JAKO PROBLEM ZDROWOTNY prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski,

Bardziej szczegółowo

Czy potrzebna jest współpraca z nefrologiem w opiece po nefrektomii

Czy potrzebna jest współpraca z nefrologiem w opiece po nefrektomii Czy potrzebna jest współpraca z nefrologiem w opiece po nefrektomii Stanisław Niemczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Nefrologii i Dializoterapii 11-12 2012, JG, sn Nefrektomia Badania z udziałem zwierząt

Bardziej szczegółowo

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Innowacje w kardiologii, Warszawa, 17 maja 2012 Potencjalny konflikt interesów NIE ZGŁASZAM

Bardziej szczegółowo

Wyniki ogólnopolskie badania DINAMIC 2 (II)

Wyniki ogólnopolskie badania DINAMIC 2 (II) PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Jacek Sieradzki 1, Teresa Kasperska-Czyżyk 2, Władysław Grzeszczak 3, Marcin Szczepański 4 oraz Zespół Badaczy DINAMIC 5 1 Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII?

BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII? ARTYKUŁ POGLĄDOWY BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII? Wpływ walsartanu na zachorowalność i śmiertelność pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego w populacji japońskiej wyniki badania

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA Jadwiga Wolszakiewicz Klinika Rehabilitacji Kardiologicznej i Elektrokardiologii Nieinwazyjnej Instytut Kardiologii w Warszawie Zdrowie seksualne jest odzwierciedleniem

Bardziej szczegółowo

PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497. Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu

PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497. Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497 Władysław Grzeszczak Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu Znaczenie pochodnych sulfonylomocznika w

Bardziej szczegółowo

Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej

Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej Osobom chorym na cukrzycę grożą poważne, specyficzne dla tej choroby powikłania, które mogą prowadzić

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011 STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca pochłania około 15% wydatków na ochronę zdrowia w

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Nazwa programu: Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 załącznik nr 18 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 66 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

OCENA ROZPRAWY. Warszawa, dnia 4 maja 2015 roku

OCENA ROZPRAWY. Warszawa, dnia 4 maja 2015 roku Dr hab. n. med. Mariusz Jasik Katedra i Klinika Gastroenterologii i Chorób Przemiany Materii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Warszawa, dnia 4 maja 2015 roku OCENA ROZPRAWY na stopień doktora nauk

Bardziej szczegółowo

Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej

Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej Normalizacja wyrównania metabolicznego 63 8 Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej Beata Mrozikiewicz-Rakowska, Waldemar Karnafel Powstanie zespołu stopy cukrzycowej (ZSC) jest

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Załącznik Nr 1 do Umowy Nr z dnia PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Łódź, listopad 2009 rok Podstawa prawna: Art. 55 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach

Bardziej szczegółowo

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej Szpital

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

W połowie bieżącego stulecia w Stanach Zjednoczonych na cukrzycę może chorować nawet jedna trzecia populacji ( ). Jeżeli do tego dojdzie, nastąpi

W połowie bieżącego stulecia w Stanach Zjednoczonych na cukrzycę może chorować nawet jedna trzecia populacji ( ). Jeżeli do tego dojdzie, nastąpi W połowie bieżącego stulecia w Stanach Zjednoczonych na cukrzycę może chorować nawet jedna trzecia populacji ( ). Jeżeli do tego dojdzie, nastąpi dramatyczny spadek produktywności gospodarki przy jednoczesnym

Bardziej szczegółowo

Mefelor 50/5 mg Tabletka o przedłużonym uwalnianiu. Metoprololtartrat/Felodipi n AbZ 50 mg/5 mg Retardtabletten

Mefelor 50/5 mg Tabletka o przedłużonym uwalnianiu. Metoprololtartrat/Felodipi n AbZ 50 mg/5 mg Retardtabletten ANEKS I WYKAZ NAZW, POSTACI FARMACEUTYCZNYCH, MOCY PRODUKTÓW LECZNICZYCH, DRÓG PODANIA, WNIOSKODAWCÓW, POSIADACZY POZWOLEŃ NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH Państwo członkowskie Podmiot

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB OCENY STANU ZDROWIA OSOBY CHOREJ NA CUKRZYCĘ W CELU STWIERDZENIA ISTNIENIA LUB BRAKU PRZECIWSKAZAŃ ZDROWOTNYCH DO KIEROWANIA POJAZDAMI

SPOSÓB OCENY STANU ZDROWIA OSOBY CHOREJ NA CUKRZYCĘ W CELU STWIERDZENIA ISTNIENIA LUB BRAKU PRZECIWSKAZAŃ ZDROWOTNYCH DO KIEROWANIA POJAZDAMI Załącznik nr 3 SPOSÓB OCENY STANU ZDROWIA OSOBY CHOREJ NA CUKRZYCĘ W CELU STWIERDZENIA ISTNIENIA LUB BRAKU PRZECIWSKAZAŃ ZDROWOTNYCH DO KIEROWANIA POJAZDAMI 1. Określenie: 1) ciężka hipoglikemia oznacza

Bardziej szczegółowo

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Annex I Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Podsumowanie naukowe Biorąc pod uwagę Raport oceniający komitetu PRAC dotyczący Okresowego Raportu o Bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

Zapadalność (epidemiologia)

Zapadalność (epidemiologia) Chorobowość Chorobowość (ang. prevalence rate) liczba chorych w danej chwili na konkretną chorobę w określonej grupie mieszkańców (np. na 100 tys. mieszkańców). Współczynnik ten obejmuje zarówno osoby

Bardziej szczegółowo

Rozpoczęcie terapii insuliną u chorych na cukrzycę typu 2 czy nie za późno?

Rozpoczęcie terapii insuliną u chorych na cukrzycę typu 2 czy nie za późno? PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Marcin Kosmalski 1, Jacek Kasznicki 1, Melania Mikołajczyk 2, Józef Drzewoski 1 1 Klinika Chorób Wewnętrznych z Oddziałem Diabetologii i Farmakologii Klinicznej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST 30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST Przedlacki J, Księżopolska-Orłowska K, Grodzki A, Sikorska-Siudek K, Bartuszek T, Bartuszek D, Świrski A, Musiał J,

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 Studenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Podstawowej Opieki Zdrowotnej i Katedrze Medycyny Rodzinnej Akademii

Bardziej szczegółowo

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Co to jest retinopatia cukrzycowa? Jest to choroba spowodowana cukrzycowymi zmianami

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA NAD PACJENTEM Z CUKRZYCĄ (KAOS-CUKRZYCA) ZASADY REALIZACJI

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA NAD PACJENTEM Z CUKRZYCĄ (KAOS-CUKRZYCA) ZASADY REALIZACJI KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA NAD PACJENTEM Z CUKRZYCĄ (KAOS-CUKRZYCA) ZASADY REALIZACJI Charakterystyka problemu zdrowotnego Cukrzyca jest jedną z najczęściej występujących chorób. Rozpowszechnienie

Bardziej szczegółowo

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Lek. Marcin Polok Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych w zakresie medycyny

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3.

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3. Opis publikacji Tomasz Pawełczyk, Marta Grancow-Grabka, Magdalena Kotlicka-Antczak, Elżbieta Trafalska, Agnieszka Pawełczyk. A randomized controlled study of the efficacy of six-month supplementation with

Bardziej szczegółowo