ZRÓWNOWAśONY ROZWÓJ SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZRÓWNOWAśONY ROZWÓJ SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO"

Transkrypt

1 Studia i Materiały. Miscellanea Oeconomicae Rok 15, Nr 1/2011 Wydział Zarządzania i Administracji Uniwersytetu Humanistyczno Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach Z a r z ą d z a n i e i b e z p ieczeństwo Katarzyna Ciepiela, Anna Pobrotyn, Michał Adam Leśniewski 1 ZRÓWNOWAśONY ROZWÓJ SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO Wprowadzenie Na początku XXI wieku przed społeczeństwami stoi w dalszym ciągu wiele nierozwiązanych problemów, wyzwań i zagroŝeń o charakterze globalnym, regionalnym i lokalnym. Jedną z najwaŝniejszych kwestii współczesności jest zagroŝenie środowiska przyrodniczego i środowiska człowieka ze względu na intensywną eksploatację zasobów naturalnych, nieprzyjazne środowisku technologie produkcji, jak teŝ rosnącą systematycznie konsumpcję dóbr. Podstawowe problemy ekologiczne wymagają ustawicznego rozwiązywania przez właściwe zarządzanie na róŝnych szczeblach odpowiedzialności. Złagodzenie zagroŝeń ekologicznych i zachowanie kapitału naturalnego, równieŝ dla przyszłych pokoleń, jest moŝliwe tylko przez skoordynowane i wielokierunkowe działania na rzecz ochrony środowiska i promocji rozwoju zrównowaŝonego przez organizacje międzynarodowe, ośrodki naukowe, instytucje rządowe i samorządowe, inne instytucje publiczne, grupy społeczne, przedsiębiorców i gospodarstwa domowe oraz poszczególne osoby. Historia ekorozwoju Ludzkość XXI wieku zmierza w kierunku poszanowania zasobów środowiska naturalnego, który przejawia się koncepcją zrównowaŝonego rozwoju (ekorozwo- 1 Mgr Katarzyna Ciepiela, PTHU Jagdar Piskrzyn; mgr Anna Pobrotyn; dr Michał Adam Leśniewski, adiunkt, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach. 29

2 ju). Termin ten został wprowadzony w latach 70-tych XX wieku na międzynarodowej konferencji w Sztokholmie (1972r.). Główne załoŝenie konferencji brzmiało: Człowiek ma podstawowe prawo do wolności, równości, odpowiednich warunków Ŝycia środowisku. Dobra jakość tego środowiska pozwala na Ŝycie w godności i dobrobycie. Stąd teŝ człowiek ponosi wielką odpowiedzialność za ochronę i polepszenie środowiska tak dla obecnych jak i przyszłych pokoleń 2. Na III Sesji Zarządzającej Programem Ochrony Środowiska ONZ w 1975 r. sformułowano pojęcie ekorozwoju. Oznaczało ono wówczas uznanie nadrzędności wymogów ekologicznych, których nie naleŝy zakłócać przez wzrost cywilizacji oraz rozwój kulturalny i gospodarczy, jest zdolne do samosterowania swoim rozwojem w celu utrzymania homeostazy i symbiozy z przyrodą, a więc respektuje oszczędną produkcję i konsumpcję oraz wykorzystywanie odpadów, dba o przyszłościowe konsekwencje podejmowanych działań, a więc takŝe o potrzeby i zdrowie przyszłych pokoleń 3. Przytoczona definicja wskazuje na obowiązek korzystania z zasobów naturalnych w taki sposób, aby mogły one być przekazane następnym pokoleniom, bez większego uszczerbku. Ostatecznego zdefiniowania zrównowaŝonego rozwoju, dokonano w raporcie Światowej Komisji Środowiska i Rozwoju ONZ w dokumencie zatytułowanym Nasza Wspólna Przyszłość (Raport Brundtland). ZrównowaŜony rozwój oznacza taki rozwój, który zapewnia zaspokojenie rosnących potrzeb współczesnego społeczeństwa bez naruszenia moŝliwości zaspokojenia potrzeb przyszłych pokoleń 4. W Polsce ekorozwój a dokładniej jego zasady zyskały rangę konstytucyjną. Artykuł 5 Konstytucji RP mówi, iŝ ochrona środowiska jest obowiązkiem m.in. władz publicznych, które przez swą politykę powinny zapewnić bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom. ZałoŜenia i zasady zrównowaŝonego rozwoju ZrównowaŜony rozwój to dąŝenie do poprawy jakości Ŝycia przy zachowaniu równości społecznej, bioróŝnorodności i bogactwa zasobów naturalnych. Rzecz w tym, aby dąŝąc do dobrego Ŝycia nie zniszczyć przyrody, od której uzaleŝnione jest Ŝycie na Ziemi, nie wyczerpać wszystkich zasobów naturalnych w następstwie czego nie zostanie ich dla ludzi, którzy będą tu Ŝyli w przyszłości, ani teŝ dąŝąc do poprawy jakości własnego Ŝycia nie skazywać na biedę innych 5. Celem zrównowaŝonego rozwoju jest nie tylko zaspokojenie materialnych potrzeb jak dom, Ŝywność, woda czy ubranie. Celem jest dobre Ŝycie, czyli to, Ŝe ludzie są szczęśliwi. Celem jest kwitnąca przyroda, a zarazem kwitnące społeczeństwa. Społeczności, w których ludzie mają między sobą dobre relacje, są dla 2 S. Kozłowski, Ekorozwój. Wyzwanie XXI wieku, PWN, Warszawa 2000, s A. Sabat, Społeczna odpowiedzialność biznesu szansą na zrównowaŝony rozwój, Region Świętokrzyski NSZZ Solidarność, Kielce 2009, s S. Twardy, Jak odpowiedzialnie korzystać ze środowiska, wyd. Małopolskie Stowarzyszenie Doradztwa Rolniczego, Kraków 2009, s M. Gerwin, Plan zrównowaŝonego rozwoju dla Polski. Lokalne inicjatywy rozwojowe, wyd. Earth 30 Conservation, Sopot 2008, s. 3.

3 siebie oparciem, gdzie ludzie mogą stanowić o swoim własnym Ŝyciu i nie muszą martwić się o swoją przyszłość. W teorii zrównowaŝonego rozwoju wyróŝnić moŝna przynajmniej sześć jego aspektów 6 : 1. ekologiczny ograniczanie degradacji środowiska, stałej poprawy jego stanu oraz wdraŝanie zintegrowanych systemów ochrony środowiska, które powinny znaleźć wyraz w sformułowaniu polityki ekologicznej; 2. społeczny wyraŝający się w opracowaniu i wdraŝaniu polityki społecznej, 3. ekonomiczny wymagający wytyczenia polityki rozwoju kraju oraz opracowania i wdraŝania strategii wzrostu gospodarczego, 4. przestrzenny odnoszący się do koncepcji zagospodarowania przestrzennego i tworzenia polityki przestrzennej, 5. cywilizacyjny tworzący szeroko rozumiany kapitał ludzki i postęp w dziedzinie wiedzy i komunikacji społecznej, a takŝe wprowadzania nowych form pozagospodarczej aktywności społeczeństwa. 6. instytucjonalno-polityczny odnoszący się do polityki, zarządzania oraz kierowaniu na róŝnych szczeblach organizacji społeczeństwa. ZrównowaŜony rozwój moŝe być realizowany pod warunkiem przenikania się wzajemnie czterech polityk: ekologicznej, ekonomicznej, społecznej i przestrzennej oraz systemu zarządzania i kierowania krajem 7. Główne zasady polityki rozwoju zrównowaŝonego odnoszą się do trzech podstawowych relacji: środowisko gospodarka, społeczeństwo gospodarka, społeczeństwo środowisko, dotyczących zarówno poszczególnych jednostek w kraju (ujmując róŝne szczeble zarządzania) oraz relacji międzynarodowych. Zostały one sformułowane w czasie II Konferencji ONZ Środowisko i rozwój (27 zasad) i ujęte w powstałych wówczas dokumentach 8. Jako najwaŝniejsze uznać naleŝy zasady zrównowaŝonego rozwoju przedstawione w tabeli 1. Realizacja zasad zrównowaŝonego rozwoju opiera się na przestrzeganiu trzech praw: prawa celu, prawa skali i jakości oraz prawa regionu. Kierunki działań do osiągnięcia celów zrównowaŝonego rozwoju 9 : 1. ograniczanie zuŝywania zasobów odnawialnych do granic określonych moŝliwościami odtwarzania tych zasobów, 2. ograniczanie zuŝywania zasobów nieodnawialnych w skali umoŝliwiającej ich stopniowe zastępowanie przez odpowiednie substytuty, 3. stopniowe eliminowanie z procesów gospodarczych oraz z innych zastosowań substancji niebezpiecznych i toksycznych, 4. utrzymywanie emisji zanieczyszczeń oraz innej ingerencji w środowisko w granicach wyznaczonych przez pojemność asymilacyjną środowiska, 6 A. Graczyk, ZrównowaŜony rozwój w teorii i praktyce, Prace Naukowe AE we Wrocławiu Nr 1190, wyd. AE we Wrocławiu, Wrocław 2007, s T. Borys, Wskaźniki ekorozwoju, Ekonomia i Środowisko, Nr 1, Białystok 1999, s B. Poskrobko, Zarządzanie środowiskiem, PWE, Warszawa 1998, s J. Kamieniecka, B. Wójcik i inni, Natura 2000w edukacji szkolnej, Instytut na rzecz Ekorozwoju, Warszawa 2007, s

4 Tabela 1. Główne zasady zrównowaŝonego rozwoju. Zasada Główna ekorozwoju Ekonomizacji Praworządności Opis jednoznaczne ustalenie, iŝ obowiązek ochrony środowiska nie moŝe być traktowany jako pozostający w konflikcie z interesami gospodarki, lecz stanowi element prawidłowego gospodarowania, a wszelka działalność naruszająca ten obowiązek jest bezwzględnie nielegalna 10. nazywana teŝ zasadą efektywności ekonomicznej i ekologicznej ekorozwoju (w tym ochrony środowiska); postuluję realizację takiej polityki, aby cele ekologiczne były osiągane minimalnym kosztem społecznym. Zasada ta, stanowiąca podstawę ochrony środowiska w krajach OECD, łączy się z kilkoma zasadami praktycznymi: zanieczyszczający płaci (odpowiedzialności finansowej producenta i konsumenta uŝytkownika jako sprawcy zanieczyszczenia), płacą poszkodowani (dobrowolne włączanie się poszkodowanych w realizację zadań ochronnych zanieczyszczającego środowisko), wspólnej odpowiedzialności, etapowania i wyboru priorytetów, uwzględniania wymogów ochrony środowiska w działalności planistycznej 11. kaŝdy przepis prawny powinien być ściśle przestrzegany bez stosowania odstępstw i wyjątków. Jest to zasada nie przekraczania ustalonej prawnie lub administracyjnie skali integracji w środowiska nawet wówczas, gdy jego uŝytkownicy byli skłonni ponieść cięŝar rekompensaty finansowej, np. w formie kary pienięŝnej) z tytułu przekroczenia 12. nazywana teŝ - nie zawsze w sposób uzasadniony - zasadą biernej polityki; przejawem biernej polityki jest np. formułowanie deklaracji i kolejnych programów przy wyraźnym niedocenianiu strony realizacyjnej 13. zaspokajania potrzeb materialnych i cywilizacyjnych obecnego pokolenia z równoczesnym tworzeniem i utrzymaniem warunków do zaspokajania potrzeb pokoleń przyszłych (równowaŝenia szans w dostępie do ograniczonych zasobów oraz w uprawnieniach do odprowadzania zanieczyszczeń i do innego rodzaju ingerowania w środowisko do granic wyznaczonych jego pojemnością) 14. Reagowania na istniejące zagroŝenia ekologiczne Sprawiedliwości międzypokoleniowej Regionalizmu dotyczy trzech rodzajów obszarów: - obszaru ekologicznego zagroŝenia, - obszarów duŝych walorach przyrodniczych, - obszarów pośrednich. Zasada ta oznacza równieŝ, Ŝe kaŝdy region ma prawo do własnej polityki społeczno-gospodarczej, np. cenowej, a co za tym idzie, i ekologicznej. Dla kaŝdego regionu trzeba opracować scenariusz rozwoju akceptowany przez samorząd terytorialny T. Borys, Wskaźniki ekorozwoju, Ekonomia i Środowisko, Nr 1, Białystok 1999, s A. Sabat, Społeczna odpowiedzialność biznesu szansą na zrównowaŝony rozwój, wyd. Region Świętokrzyski NSZZ Solidarność, Kielce 2009, s ( ). 13 ( ). 14 ( ). 15 S. Kozłowski, Ekorozwój. Wyzwanie XXI wieku, PWN, Warszawa 2000, s srodowisko.pdf, ( ). 32

5 cd. tabeli Partnerstwa (współdziałania) i partycypacji publicznej (społecznej) 17 Uwzględniania wymogów środowiska w działalności planistycznej Źródło: Opracowanie własne. zwana teŝ zasadą udziału społeczności w rozwiązywaniu problemów ekologicznych lub zasadą uspołecznienia. Ma być ona realizowana przez stworzenie instytucjonalnych i prawnych warunków udziału obywateli, grup społecznych i organizacji pozarządowych w całym procesie ochrony i kształtowania środowiska, przez edukację ekologiczną, budzenie świadomości i wraŝliwości ekologicznej oraz generalnie budowanie nowej etyki zachowań wobec środowiska. planowanie przestrzenne ma w znacznie większym stopniu niŝ dotychczas uwzględniać problemy gospodarowania zasobami środowiska odtwarzanie i stała ochrona róŝnorodności biologicznej na czterech poziomach krajobrazowym, ekosystemowym, gatunkowym i genowym, 6. uspołecznienie procesów podejmowania decyzji, zwłaszcza dotyczących lokalnego środowiska przyrodniczego, 7. dąŝenie do zapewnienia poczucia bezpieczeństwa i dobrobytu obywatelom, rozumianego jako tworzenie warunków sprzyjających ich zdrowiu fizycznemu, psychicznemu i społecznemu. Chcąc jednak być w zgodzie ze światowymi tendencjami w dziedzinie ochrony środowiska, widzianej z punktu widzenia zrównowaŝonego rozwoju, trzeba podjąć się niełatwego wyzwania. NaleŜy brać pod uwagę nie tylko to, co dzieje się w poszczególnych kręgach naukowych, ale i na światowych forach politycznych i gospodarczych 19. To właśnie tam wyznaczane są strategie działań społecznoekonomicznych mających równocześnie słuŝyć globalnemu środowisku. Tam teŝ najwyraźniej podkreśla się, Ŝe wiedza słuŝąca racjonalnemu korzystaniu ze środowiska oraz jego ochronie moŝe być tym skuteczniej zastosowana im mądrzej stymulowane są procesy prowadzące do udziału w tym procesie społeczeństwa. Udział społeczeństwa powinien równocześnie prowadzić do poprawy jego ekonomicznych i zdrowotnych warunków Ŝycia. Tak więc współzaleŝność aspektów przyrodniczych, społecznych i ekonomicznych, będąca podstawą filozofii zrównowaŝonego rozwoju, wyznacza kierunki działań praktycznych oraz rozwoju związanych z tym nauk G. Zabłocki, Rozwój zrównowaŝony idee, efekty, kontrowersje, PWN, Toruń 2002, s S. Kozłowski, Ekorozwój. Wyzwanie XXI wieku, PWN, Warszawa 2000, s ( ). 20 ( ). 33

6 ZrównowaŜony rozwój obszarów wiejskich Obszary wiejskie zgodnie z definicją Komisji Europejskiej to wszystkie tereny leŝące poza administracyjnym obrębem miasta. Pojęcie to jest szersze niŝ sama wieś, aczkolwiek często jest z nią utoŝsamiane 21. Obszary wiejskie dostarczają nam podstawowych surowców Ŝywnościowych. Ze względu na piękno natury są teŝ atrakcyjnym miejscem wypoczynku i rekreacji. Stąd teŝ, musimy je chronić i mądrze w nich inwestować, zwłaszcza w zakresie odpowiednich usług i infrastruktury. Wynika to z unijnej strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia oraz przyjętej na szczycie w Göteborgu strategii na rzecz zrównowaŝonego rozwoju 22. Podstawowe zasady polityki rozwoju obszarów wiejskich na lata , a takŝe instrumenty polityczne, z jakich mogą korzystać państwa członkowskie i regiony określone zostały w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005. Zgodnie z tym rozporządzeniem unijna polityka rozwoju obszarów wiejskich skupia się na trzech obszarach tzw. Osiach tematycznych. Są to 23 : 1. poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego (oś 1 gospodarcza), 2. poprawa stanu środowiska i terenów wiejskich (oś 2 środowiskowa), 3. poprawa jakości Ŝycia na obszarach wiejskich oraz wspieranie i dywersyfikacja gospodarki wiejskiej (oś 3 społeczna). Państwa członkowskie i regiony zostały zobowiązane do przeniesienia części środków na wspieranie projektów opierających się na doświadczeniach zebranych podczas wdraŝania inicjatyw wspólnotowych. W naszym kraju, w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na lata mamy równieŝ oś 4 Leader (wspierającą zadania osi 3), której celem jest wzmocnienie kapitału społecznego na obszarach wiejskich przez promowanie inicjatyw oddolnych, aktywizację mieszkańców wsi na rzecz lokalnych społeczności oraz wymianę najlepszych praktyk w oparciu o działalność Lokalnych Grup Działania (LGD) 24. Rozwój zrównowaŝony, jakkolwiek jest koncepcją globalną, to musi jednak być oparty na racjonalnych przesłankach rozwoju regionalnego i lokalnego, zgodnie z zasadą myśl globalnie działaj lokalnie. Stąd teŝ, konieczne jest pełne zrozumienie przez lokalne społeczności idei trwałego i zrównowaŝonego rozwoju, oraz zachodzących obecnie procesów rozwojowych, wraz z perspektywicznymi zamierzeniami i barierami je ograniczającymi. W tym względzie naleŝy stosować podejście interdyscyplinarne i wykorzystywać dorobek róŝnych dziedzin nauk, zwłaszcza rolniczych i leśnych. Konieczne są teŝ odpowiednie programy edukacyjne, skierowane do rolników i mieszkańców obszarów wiejskich w zakresie pozarynkowych funkcji rolnictwa, wiedzy środo- 21 S. Twardy, Jak odpowiedzialnie korzystać ze środowiska, Kraków, Małopolskie Stowarzyszenie Doradztwa Rolniczego, 2009, s J. Kania, Wyzwania dla doradztwa w aspekcie zrównowaŝonego rozwoju obszarów wiejskich, Zeszyty Naukowe AR, nr 440, seria Rozprawy, z. 318, Kraków S. Twardy, Jak odpowiedzialnie korzystać ze środowiska, Kraków, Małopolskie Stowarzyszenie Doradztwa Rolniczego, 2009, s ( ). 34

7 wiskowej (dobra praktyka rolnicza, crosscompliance), rozwoju przedsiębiorczości wiejskiej (np. agroturystyki, rękodzielnictwa), potrzeby zmiany kwalifikacji zawodowych, poszukiwania alternatywnych źródeł dochodu, wyjście z nową ofertą dla młodzieŝy w ramach klubów 4-H (w miejsce programów typowo rolniczych programy alternatywne, multidyscyplinarne i aplikacyjne) 25. Koncepcja rozwoju zrównowaŝonego ma na celu trwałą poprawę jakości Ŝycia obecnych oraz przyszłych pokoleń poprzez integrację oraz kształtowanie właściwych proporcji pomiędzy pięcioma podstawowymi wymiarami (ładami): ładem ekonomicznym, ładem ekologicznym, ładem społecznym, ładem instytucjonalnym oraz ładem przestrzennym. Działania na rzecz zrównowaŝonego rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich sprowadzają się zatem do harmonijnej realizacji głównych celów, a mianowicie: produkcyjno-ekonomicznego, środowiskowego, społecznego oraz instytucjonalnego 26. Cel produkcyjny sprowadza się do dostarczania przez gospodarstwa rolnicze odpowiedniej ilości produktów dobrej jakości, które znajdą swojego odbiorcę. Dotyczy to produkcji gospodarstw towarowych produkujących na większą skalę poza swój region oraz mniejszych gospodarstw wytwarzających na rynki lokalne, takŝe na potrzeby turystów. Cel ekonomiczny polega na stworzeniu warunków do wytwarzania odpowiedniego dochodu rodziny wiejskiej opartego o dochody uzyskiwane przy uruchamianiu lokalnych zasobów (działalność pozarolnicze) oraz o wsparcie zewnętrzne polegające na działaniach agencji rządowych i innych instytucji na rzecz rolnictwa i obszarów wiejskich. Cel środowiskowy to gospodarowanie w sposób nie zagraŝający równowadze ekosystemów. W praktyce moŝe to być realizowane przez rolnictwo zrównowaŝone, rolnictwo ekologiczne, kreowanie świadomości ekologicznej wśród mieszkańców, rozwój turystyki alternatywnej, ograniczanie turystyki masowej i działania zewnętrzne na rzecz ochrony środowiska. Cel społeczny związany jest z rozwojem osobowości i pogłębianiem świadomości społecznej. Realizacja tego celu w duŝej mierze zaleŝy od: akceptacji nierolniczej części społeczeństwa na rzecz działań związanych z rozwojem rolnictwa i obszarów wiejskich i od rozwoju aktywności społecznej poprzez ścisłą współpracę mieszkańców wsi. Cel instytucjonalny moŝe być realizowany przez powstawanie i rozwój instytucji działających na rzecz rolnictwa i mieszkańców. Ideą wielofunkcyjności wsi i obszarów wiejskich (multifunctionality of rural areas) jest poprawa sytuacji ekonomicznej mieszkańców, a więc zwiększenie moŝliwości zatrudnienia w działalności pozarolniczej. Natomiast wielofunkcyjność rolnictwa (multifunctionality of agriculture) jako zagadnienie społeczno-gospodarcze i kategoria analityczna jest zagadnieniem mało rozpoznanym i niedostatecznie uwzględnianym w badaniach zarówno w Polsce, jak i w innych krajach. NaleŜy wyraźnie podkreślić, Ŝe pozakomercyjne, czyli pozarynkowe (noncommodity outputs) funkcje rolnictwa są na ogół powiązane z jego funkcjami 25 J. Kania, Doradztwo rolnicze w Polsce w świetle potrzeb i doświadczeń zagranicznych, Zeszyty Naukowe AR, nr 440, seria Rozprawy, z. 318, Kraków A. Hałasiewicz, ZrównowaŜony rozwój obszarów górskich, wyd. Fundacja Programów Pomocy dla rolnictwa FAPA. 35

8 produkcyjnymi. Zjawisko to określa się jako nierozdzielność (jointness) tych dwóch rodzajów funkcji. Aby mogły być realizowane te pierwsze, rolnictwo musi istnieć i działać w drugiej sferze aktywności produkcyjnej 27. Wiele powyŝszych nieprodukcyjnych funkcji rolnictwa charakter produktu ubocznego czy efektu zewnętrznego działalności produkcyjno-komercyjnej. DostrzeŜenie i docenienie wielofunkcyjności rolnictwa skłania, więc do ochrony i wspierania rolnictwa jako szczególnego działu gospodarki. ZrównowaŜona produkcja rolnicza została określona przez Ustawę mającą na celu zmianę niekorzystnych dla środowiska wzorców produkcji rolniczej i przepisów dotyczących ochrony wód, ze względu na konieczność przeciwdziałania zanieczyszczeniom wód miogenami. Został wprowadzony obowiązek przechowywania obornika na specjalnych płytach, przez podmioty prowadzące wielkotowarowy chów lub hodowlę trzody chlewnej i drobiu, takŝe ustanowiono obowiązek przechowywania gnojownicy i gnojówki w zamkniętych zbiornikach. Obowiązek ten dotyczy wszystkich gospodarstw posiadających takie nawozy 28. Augustyn Woś sprowadza pojęcie rolnictwa zrównowaŝonego do pięciu następujących cech 29 : zasoby naturalne powinny być wykorzystywane w taki sposób aby nie została zdławiona ich zdolność do samoodnawiania się, przyrost produkcji Ŝywności moŝe następować tylko drogą wzrostu produkcyjności zasobów, a więc poprzez wprowadzenie technologii, które jednocześnie chronią zasoby i zachowują ich wysoką jakość dla przyszłych pokoleń, rolnictwo takie wykazuje małą podatność na wahania i wstrząsy, zrównowaŝone systemy rolnicze zakładają pełną symbiozę celów produkcyjnych i ekologicznych, zarządzanie zasobami naturalnymi, umoŝliwia zaspakajanie zmieniających się potrzeb zachowując jednocześnie wysoką jakość środowiska naturalnego i chroniąc jego zasoby. Ogólnie zatem moŝna stwierdzić, Ŝe rolnictwo zrównowaŝone jest pojęciem znacznie wykraczającym poza tradycyjne traktowanie tego działu gospodarki. To rozszerzenie przekracza takŝe ramy samego rolnictwa i odnoszone jest do obszarów wiejskich, a więc do dziedzin pozarolniczych na wsi 30. Pogodzenie rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich z ochroną środowiska i krajobrazu jest zadaniem trudnym do zrealizowania. Jednak wzrastająca świadomość społeczeństwa o zagroŝeniach środowiska naturalnego i ich skutkach dla człowieka, wskazuje na potrzebę opracowywania działań mających na celu zapobieganie zagroŝeniom, czy minimalizowanie ich negatywnych skutków. Strategia rozwoju obszarów wiejskich w Polsce powinna wykorzystywać koncepcję zrów- 27 ( ). 28 Ustawa o nawozach i nawoŝeniu z dnia 10 lipca 2007 r., Dz.U. nr 147, poz ( ). 30 ( ). 36

9 nowaŝonego rozwoju, uwzględniając równowagę w sferze ekonomicznej, społecznej i ekologicznej. Ideę zrównowaŝonego rozwoju na poziomie gospodarstwa najpełniej realizują rolnictwo ekologiczne i integrowane. Taki sposób gospodarowania jest równieŝ nieodzowny na obszarach prawnie chronionych, których wraz z rozwojem sieci Natura 2000 jest coraz więcej w przestrzeni rolniczej Polski. NaleŜy zachęcać rolników gospodarujących na tych terenach do korzystania ze wsparcia finansowego przez uczestnictwo w Programie Rolnośrodowiskowym, którego edycja na lata przewiduje rozszerzone działania w zakresie ochrony środowiska przyrodniczego i krajobrazu 31. Podsumowanie Koncepcja zrównowaŝonego rozwoju narodziła się w trakcie dyskusji mającej na celu określenie kanonów międzynarodowej polityki ochrony środowiska. Jest dziełem polityków, świata biznesu i ekonomistów. Została przez nich opracowana m.in. na przekór radykalnym rozwiązaniom kwestii ekologicznej, wysuwanym przez ekofilozofów i etyków środowiskowych na początku lat siedemdziesiątych XX wieku. Człowiek w swoim rozwoju biologicznym był uzaleŝniony od wielu czynników środowiskowych. Z chwilą kiedy pojawiło się myślenie abstrakcyjne, bariery przyrodnicze zostały przekroczone, rozwój biologiczny się zatrzymał, a rozpoczął się rozwój cywilizacyjny. Doprowadził on do wielu udogodnień w Ŝyciu i działalności człowieka ale teŝ wprowadził duŝe zmiany i wytworzył nowy porządek, który z czasem stanął w opozycji do natury. Przyśpieszenie rozwoju cywilizacyjnego, które obserwujemy od końca XVIII wieku, obok osiągnięć spowodowało wyczerpanie zasobów naturalnych, uboŝenie biosfery, zachwianie równowagi ekologicznej oraz przyniosło wiele zniszczeń, klęsk i zagroŝeń. Nasza rozwijająca się ciągle cywilizacja naukowo-techniczna, stanęła wobec powaŝnego kryzysu o charakterze globalnym. Faktem jest, Ŝe od dłuŝszego czasu, związki człowieka z przyrodą prowadzą do narastania problemów cywilizacyjnych, przejawiających się w zachwianiu społecznej i biologicznej struktury bytowania człowieka. Pogodzenie rozwoju cywilizacji z prawidłowym funkcjonowaniem naturalnego środowiska, jest w tej chwili rzeczą skomplikowaną i trudną. Alternatywą wobec takiego stanu rzeczy jest kontynuacja dalszego rozwoju cywilizacyjnego w oparciu o zasady zrównowaŝonego rozwoju (sustainable development). Idea ta przedstawia szereg rozwiązań prowadzących do ochrony i zabezpieczenia trzech członów rozwoju, a więc społeczeństwa (kultury), przyrody (natury) i gospodarki (ekonomii). Zakłada ona przewartościowanie dotychczasowego sposobu myślenia i działania nie rezygnując a nawet nie obniŝając dotychczasowego poziomu rozwoju cywilizacyjnego. Koncepcja zrównowaŝonego rozwoju polega na włączeniu środowiska naturalnego do rozwoju społeczno-gospodarczego regionu, kraju czy w ujęciu globalnym całego świata. Zakłada trwałą poprawę jakości Ŝycia współczesnych i przyszłych 31 ( ). 37

10 pokoleń, co integralnie łączy się z poprawą stanu środowiska człowieka. Wskazuje teŝ na potrzebę rozwoju duchowego człowieka i zamianę celów rozwojowych z materialnych na niematerialne. Wprowadzenie zrównowaŝonego rozwoju w skali globalnej jest szansą dalszego prawidłowego rozwoju cywilizacyjnego. Niestety to wprowadzenie jest utrudniane dzisiaj przez światowy unilateralizm. Bibliografia: 1. Borys T., Wskaźniki ekorozwoju, Ekonomia i Środowisko, Nr 1, Białystok, Gerwin M., Plan zrównowaŝonego rozwoju dla Polski. Lokalne inicjatywy rozwojowe, Sopot, wyd. Earth Conservation, Graczyk A., ZrównowaŜony rozwój w teorii i praktyce, Prace Naukowe AE we Wrocławiu Nr 1190, Wrocław, wyd. AE we Wrocławiu, Graczyk A., ZrównowaŜony rozwój w teorii i praktyce, Prace Naukowe AE we Wrocławiu Nr 1190, Wrocław, wyd. AE we Wrocławiu, Hałasiewicz A., ZrównowaŜony rozwój obszarów górskich, wyd. Fundacja Programów Pomocy dla rolnictwa FAPA. 6. JeŜowski P. (red.), Ekonomiczne problemy ochrony środowiska i rozwoju zrównowaŝonego w XXI wieku, Warszawa, SGH, Kamieniecka J., Wójcik B. i inni, Natura 2000 w edukacji szkolnej, Warszawa, wyd. InE, Kania J., Doradztwo rolnicze w Polsce w świetle potrzeb i doświadczeń zagranicznych, Zeszyty Naukowe AR, nr 440, seria Rozprawy, z. 318, Kraków, Kozłowski S., Ekorozwój. Wyzwanie XXI wieku, Warszawa, PWN, Poskrobko B., Zarządzanie środowiskiem, Warszawa, PWE, Sabat A., Społeczna odpowiedzialność biznesu szansą na zrównowaŝony rozwój, Kielce, wyd. Region Świętokrzyski NSZZ Solidarność, Twardy S., Jak odpowiedzialnie korzystać ze środowiska, Kraków, Małopolskie Stowarzyszenie Doradztwa Rolniczego, Ustawa Prawo ochrony środowiska, z 27 kwietnia 2001 r., tekst jednolity, Dz.U. z 2008 r. nr 25, poz Zabłocki G., Rozwój zrównowaŝony idee, efekty, kontrowersje, Toruń, PWN, Ustawa o nawozach i nawoŝeniu z dnia 10 lipca 2007 r., Dz.U. nr 147, poz Netografia: 1. ( ). 2. ( ). 3. ( ). 4. ( ). 5. ( ). 6. ( ). 7. ( ). 8. ( ). 9. a_srodowisko.pdf, ( ) ( ) ( ). 38

11 12. ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ). Abstrakt W niniejszym artykule poruszona została problematyka zrównowaŝonego rozwoju (ekorozwoju). Przedstawiono zarys historyczny tego pojęcia oraz jego zasady. Zmierzono się takŝe z problemem zrównowaŝonego rozwoju obszarów wiejskich. Sustainable Development as an Opportunity for a Better Tomorrow The article deals with the issue of sustainable development (eco-development). A historic outline of this concept and its principles are given. An effort to come to grips with the problem of sustainable development in rural areas has also been made. MBA Katarzyna Ciepiela, PTHU Jagdar Piskrzyn; MBA Anna Pobrotyn; PhD Michał Adam Leśniewski, assistant professor, Jan Kochanowski University of Humanities and Natural Sciences in Kielce. 39

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański Szymon Szewrański Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU 1968 Raporty Klubu Rzymskiego 1969 Człowiek i jego środowisko raport U Thanta brak relacji technika a ochrona środowiska wyniszczenie

Bardziej szczegółowo

Autor: Wenanta Anna Rolka

Autor: Wenanta Anna Rolka Autor: Wenanta Anna Rolka Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007 2013 źródło dotacji gmin wiejskich Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 powstał z myślą o samorządach wiejskich i jest największym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław

Bardziej szczegółowo

Kurczące się znaczenie rolnictwa w życiu wsi i co może je zastąpić?

Kurczące się znaczenie rolnictwa w życiu wsi i co może je zastąpić? Kurczące się znaczenie rolnictwa w życiu wsi i co może je zastąpić? Jerzy Wilkin Wydział Nauk Ekonomicznych UW oraz Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN Rolnictwo wieś obszary wiejskie Rolnictwo: dział

Bardziej szczegółowo

Polityka ochrony środowiska. Tomasz Poskrobko

Polityka ochrony środowiska. Tomasz Poskrobko Polityka ochrony środowiska Tomasz Poskrobko Polityka ochrony środowiska klasycznej teorii polityki Arystotelesa polityka to sztuka rządzenia państwem w celu osiągnięcia dobra wspólnego. Można więc przyjąć,

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Załącznik do Uchwały Nr XV/109/07 Rady Powiatu w Śremie z dnia 19 grudnia 2007 r. A B C Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Spis Treści: 1. Wprowadzenie...3-4 2.

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 Cel i program szkolenia Uczestnicy: Osoby zainteresowane włączeniem sięw rozwój lokalny na obszarach wiejskich Cel: Zapoznanie uczestników z Programem Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1: przykłady projektów 1 INTERREG IVC

Załącznik 1: przykłady projektów 1 INTERREG IVC Załącznik 1: przykłady projektów 1 INTERREG IVC 1 Fragment z Punktu 5 Programu Operacyjnego INTERREG IVC Przykłady projektów w ramach 1 Priorytetu Innowacje oraz gospodarka oparta na wiedzy Innowacyjność

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski 1 SZCZYT ZIEMI - Rio+20 20 22. czerwca 2012 Około 50,000 osób z polityki, organizacji

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia

Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Promotorzy

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne -

MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne - MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne - PROGRAM ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH 2007-2013 Podstawowe założenia, jak również zakres, cele oraz działania Programu zostały wybrane

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp (Bogusław Fiedor) Część I. Teoretyczne podstawy ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami

Spis treści. Wstęp (Bogusław Fiedor) Część I. Teoretyczne podstawy ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami Spis treści Wstęp (Bogusław Fiedor) Część I. Teoretyczne podstawy ochrony i gospodarowania jego zasobami Rozdział 1. Problemy ekologiczne w teorii ekonomii ujęcie retrospektywne 1.1. Wstęp 1.2. Ekonomia

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE, OCHRONA ŚRODOWISKA ORZESZE MIASTEM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU

INWESTYCJE, OCHRONA ŚRODOWISKA ORZESZE MIASTEM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU INWESTYCJE, OCHRONA ŚRODOWISKA ORZESZE MIASTEM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU rozwój zrównoważony ochrona środowiska miasto Orzesze KONFERENCJA, 22 maja 2013 r. DEFINICJA POJĘCIA ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONY: rozwój społeczno-gospodarczy,

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1. WPROWADZENIE

ROZDZIAŁ 1. WPROWADZENIE Przyszłość jest prezentem, jaki robi nam przeszłość. Andre Maleaux ROZDZIAŁ 1. STRATEGIA słowo przeniesione z terminologii wojskowej na grunt organizacji, zarządzania, ekonomii, jest dziś symbolem dobrej

Bardziej szczegółowo

Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej. Rozwój polskiego rolnictwa kierunki zmian. Podsekretarz Stanu Tadeusz Nalewajk

Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej. Rozwój polskiego rolnictwa kierunki zmian. Podsekretarz Stanu Tadeusz Nalewajk Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej. Rozwój polskiego rolnictwa kierunki zmian Podsekretarz Stanu Tadeusz Nalewajk Wspólna Polityka Rolna jest historycznie pierwszą spośród wspólnych polityk społecznoekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Cel analizy: Uzyskanie odpowiedzi na pytania 1. Czy ogólne kształcenie

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

Podejście LEADER jako instrument finansowania przedsiębiorstw sektora rolno-spożywczego w ramach PROW 2014-2020

Podejście LEADER jako instrument finansowania przedsiębiorstw sektora rolno-spożywczego w ramach PROW 2014-2020 Podejście LEADER jako instrument finansowania przedsiębiorstw sektora rolno-spożywczego w ramach PROW 2014-2020 Podejście LEADER w ramach PROW 2014-2020 1. Podejście LEADER w perspektywie finansowej 2014-2020

Bardziej szczegółowo

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców 1 Autor: Aneta Para PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców Informacje ogólne o PO KL 29 listopada br. Rada Ministrów przyjęła projekt Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL), który jest

Bardziej szczegółowo

Polityki horyzontalne Program Operacyjny

Polityki horyzontalne Program Operacyjny Konferencja Regionalna Polityki horyzontalne Program Operacyjny Kapitał Ludzki Ogólne kryteria horyzontalne Kryteria horyzontalne dotyczą:: zgodności wniosku z właściwymi politykami i zasadami wspólnotowymi

Bardziej szczegółowo

Rozwój obszarów wiejskich w nowej perspektywie finansowej

Rozwój obszarów wiejskich w nowej perspektywie finansowej Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Rozwój obszarów wiejskich w nowej perspektywie finansowej dr inż. Zofia Szalczyk- Podsekretarz Stanu w MRiRW Lipiec 2013 Prace nad PROW 2014-2020 Opracowywany w Ministerstwie

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

II. Poprawa jakości życia, w tym dostępu do kultury i rekreacji, nauki i pracy.

II. Poprawa jakości życia, w tym dostępu do kultury i rekreacji, nauki i pracy. Opracowanie informacji o możliwości realizacji projektów przez beneficjentów z terenu działania LGD Między Dalinem i Gościbią w ramach Osi 4 Leader Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Środowisko dla Rozwoju

Środowisko dla Rozwoju ENEA Krajowa sieć partnerstwa Środowisko dla Rozwoju na rzecz promowania zasad zrównowaŝonego rozwoju i jej rola we wdraŝaniu POIiŚ 27 maja 2010 r. Zamość Spis treści 1. Europejska Sieć Organów Środowiskowych

Bardziej szczegółowo

Program rewitalizacji obszarów miejskich Rabki Zdrój

Program rewitalizacji obszarów miejskich Rabki Zdrój Program rewitalizacji obszarów miejskich Rabki Zdrój Ewa Sołek-Kowalska, Grzegorz Godziek Definicja rewitalizacji Rewitalizacja - proces przemian przestrzennych, społecznych i ekonomicznych, mający na

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo społecznie zrównowaŝone. Pytanie: utopia czy realność? Józef St. Zegar PW: IERiGś-PIB Pułtusk

Rolnictwo społecznie zrównowaŝone. Pytanie: utopia czy realność? Józef St. Zegar PW: IERiGś-PIB Pułtusk Rolnictwo społecznie zrównowaŝone Pytanie: utopia czy realność? Józef St. Zegar PW: IERiGś-PIB Pułtusk 2-12-2009 Rolnictwo a rozwój zrównowaŝony Dlaczego rolnictwo jest waŝne w urzeczywistnianiu idei rozwoju

Bardziej szczegółowo

Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r.,

Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r., Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r., Iwona Stach - Janyst Punkt Informacji Funduszy Europejskich Wałbrzych Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Priorytet

Bardziej szczegółowo

Bibliografia. Akty prawne

Bibliografia. Akty prawne Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. O ochronie przyrody Dz. U. Nr 92, poz. 880; 3. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Strategiczne kierunki działań Województwa Opolskiego dla obszarów wiejskichna lata

Strategiczne kierunki działań Województwa Opolskiego dla obszarów wiejskichna lata Strategiczne kierunki działań Województwa Opolskiego dla obszarów wiejskichna lata 2014-2020 Pawłowice, 20 lutego 2015 r. Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 roku Powstała z myślą o optymalnym

Bardziej szczegółowo

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Konferencja Prasowa Warszawa 18 grudnia 2014 r. W dniu 12 grudnia 2014 r. Komisja Europejska decyzją wykonawczą numer: 2014PL06RDNP001 zaakceptowała Program

Bardziej szczegółowo

Bibliografia. Akty prawne

Bibliografia. Akty prawne Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne. Dz. U. Nr 115, poz. 1229; 3. Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod pewnym względem doskonalszych; także pewne (

Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod pewnym względem doskonalszych; także pewne ( Rozwój lokalny, a Program LEADER Krzysztof Kwatera LM Consulting Krzysztof Kwatera Trener FAOW Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod

Bardziej szczegółowo

TFPL2006/018-180.03.02

TFPL2006/018-180.03.02 Znaczenie komunikacji w procesie wdraŝania sieci Natura 2000 doświadczenia polsko hiszpańskie w ramach projektu TFPL2006/018-180.03.02 Komunikacja, świadomość społeczna i wzmocnienie instytucjonalne dla

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Programy pomocowe dla przedsiębiorców z terenów wiejskich realizowane przez ARiMR. Kraków,

Programy pomocowe dla przedsiębiorców z terenów wiejskich realizowane przez ARiMR. Kraków, Programy pomocowe dla przedsiębiorców z terenów wiejskich realizowane przez ARiMR Kraków, 12-03-2008 Program przedakcesyjny SAPARD Działanie 4: RóŜnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Komisja Europejska zatwierdziła Program Operacyjny Współpracy Międzyregionalnej

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ochroną środowiska

Zarządzanie ochroną środowiska Zarządzanie ochroną Tomasz Poskrobko Zakres wykładów Teoretyczne aspekty nauki o zarządzaniu środowiskiem. Organy i urzędy oraz środki środowiskiem. Polityka ekologiczna. Programowanie i planowanie ochrony.

Bardziej szczegółowo

Fundusz dla Organizacji Pozarządowych w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego EOG szansą dla III sektora

Fundusz dla Organizacji Pozarządowych w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego EOG szansą dla III sektora ECORYS Polska Iwona Burakowska Fundusz dla Organizacji Pozarządowych w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego EOG szansą dla III sektora Kraków, 11 października 2007 r. Finansowanie

Bardziej szczegółowo

Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia

Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia Załącznik 1 do Zarządzenia Nr 88/2016 Burmistrza Tyszowiec z dnia 12 października 2016r. - projekt- Uchwała Nr / /16 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia.. 2016 w sprawie uchwalenia Rocznego Programu Współpracy

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia Kierunek Gospodarka Przestrzenna

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia Kierunek Gospodarka Przestrzenna Studia II stopnia Kierunek Gospodarka Przestrzenna Przedmioty kierunkowe prowadzą pracownicy Katedr: Katedry Gospodarki Przestrzennej i Administracji Samorządowej Katedry Gospodarki Regionalnej Katedry

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO

Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO 1. Koncepcja zrównoważonego i trwałego rozwoju społeczno-gospodarczego

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA PARTNERSKA GRUPA LOKALNEGO DZIAŁANIA CIUCHCIA KRASIŃSKICH

FUNDACJA PARTNERSKA GRUPA LOKALNEGO DZIAŁANIA CIUCHCIA KRASIŃSKICH FUNDACJA PARTNERSKA GRUPA LOKALNEGO DZIAŁANIA CIUCHCIA KRASIŃSKICH 1 FUNDACJA PARTNERSKA GRUPA LOKALNEGO DZIAŁANIA CIUCHCIA KRASIŃSKICH Liczba mieszkańców zameldowanych na pobyt stały na obszarze LSR wg

Bardziej szczegółowo

MIEJSKIE OBSZARY FUNKCJONALNE W POLITYCE SPÓJNOŚCI

MIEJSKIE OBSZARY FUNKCJONALNE W POLITYCE SPÓJNOŚCI MIEJSKIE OBSZARY FUNKCJONALNE W POLITYCE SPÓJNOŚCI 2014-2020 Rajmund Ryś Kierujący pracą Departamentu Polityki Przestrzennej Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa 24. 01. 2013 Plan prezentacji Miejskie

Bardziej szczegółowo

Plan działania Sekretariatu Regionalnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich w Województwie Podkarpackim na lata 2014-2015

Plan działania Sekretariatu Regionalnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich w Województwie Podkarpackim na lata 2014-2015 Plan działania Sekretariatu Regionalnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich w Województwie Podkarpackim na lata 2014-2015 1. Identyfikacja i analiza możliwych do przeniesienia dobrych praktyk w zakresie

Bardziej szczegółowo

GNIEZNO, KLESZCZEWO, KŁECKO, ŁUBOWO, POBIEDZISKA I SWARZĘDZ

GNIEZNO, KLESZCZEWO, KŁECKO, ŁUBOWO, POBIEDZISKA I SWARZĘDZ GNIEZNO, KLESZCZEWO, KŁECKO, ŁUBOWO, POBIEDZISKA I SWARZĘDZ Historia podejścia Leader Ponad połowa ludności UE mieszka na obszarach wiejskich, które zajmują 90% terytorium Unii. Leader jest innowacyjnym

Bardziej szczegółowo

Partnerstwo międzysektorowe

Partnerstwo międzysektorowe Partnerstwo międzysektorowe Krzysztof Kwatera Trener FAOW Przykłady wyrażeń ze słowem partnerstwo Partnerstwo Publiczno-Prywatne Związki partnerskie Partnerstwo dla Pokoju Partnerstwo Gmin Partnerskie

Bardziej szczegółowo

DOTACJE ŻRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI W LATACH 2007-2013

DOTACJE ŻRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI W LATACH 2007-2013 Wspieranie inwestycji 2007-2013 DOTACJE ŻRÓDŁA FINANSOWANIA INWESTYCJI 1 W LATACH 2007-2013 Poznań, 17 września 2006 POLAGRA FOOD 2006 www.ms-consulting.pl 1 Wspieranie inwestycji 2007-2013 Prowadzenie:

Bardziej szczegółowo

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wsparcie rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Tomasz Napiórkowski Departamentu Społeczeństwa Informacyjnego

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Nowe koncepcje rozwoju obszarów wiejskich z wykorzystaniem środków UE

Nowe koncepcje rozwoju obszarów wiejskich z wykorzystaniem środków UE Nowe koncepcje rozwoju obszarów wiejskich z wykorzystaniem środków UE Prof. dr hab. K. Duczkowska-Małysz POZNAŃ, 24 listopada 2009 Chcemy obszarów wiejskich, które mają zdrową ekonomię, ekologię, tkankę

Bardziej szczegółowo

Lokalna Strategia Rozwoju 2016-2022

Lokalna Strategia Rozwoju 2016-2022 Lokalna Strategia Rozwoju 2016-2022 Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Dolina Stobrawy Kluczbork, 08 grudnia 2015 r. Filar gospodarczy Analiza SWOT Filar społeczno - środowiskowy Filar gospodarczy

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone planowanie gospodarka, bezpieczeństwo, środowisko

Zrównoważone planowanie gospodarka, bezpieczeństwo, środowisko Zrównoważone planowanie gospodarka, bezpieczeństwo, środowisko Jadwiga Ronikier - kierownik projektu SOOŚ PZRP FORUM WODNE Warszawa, 9-10 czerwca 2015 r. Zrównoważony rozwój, czyli (?) Pojęcie zdefiniowane

Bardziej szczegółowo

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich WARSZAWA 4 kwietnia 2013 r. Prace nad projektem

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie... 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie. 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego Artur Michałowski ZMN przy Komitecie Prognoz Polska 2000 Plus PAN Konferencja naukowa Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania Augustów 3-4

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Planowanie w gospodarowaniu wodami jako instrument zarządzania zasobami wodnymi

Planowanie w gospodarowaniu wodami jako instrument zarządzania zasobami wodnymi Planowanie w gospodarowaniu wodami jako instrument zarządzania zasobami wodnymi Seminarium Rad Gospodarki Wodnej Regionów Wodnych Małej Wisły i Górnej Odry Ustroń, 2 kwietnia 2009 Cele współczesnej polityki

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Organizacji Pozarządowych

Program Współpracy Organizacji Pozarządowych Program Współpracy Organizacji Pozarządowych Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Rostkowo 2014. Program Współpracy

Bardziej szczegółowo

Idea zrównoważonego rozwoju miasta w kształceniu kadr dla gospodarki przestrzennej

Idea zrównoważonego rozwoju miasta w kształceniu kadr dla gospodarki przestrzennej Międzynarodowa Konferencja Naukowa EkoMiasto. Wiedza i kompetencje dla potrzeb zrównoważonego rozwoju miast Organizatorzy Katedra gospodarki regionalnej i środowiska Uniwersytetu łódzkiego przy współpracy

Bardziej szczegółowo

ZałoŜenia projektu Programu Operacyjnego Rybactwo i Morze (PO RYBY 2014 2020)

ZałoŜenia projektu Programu Operacyjnego Rybactwo i Morze (PO RYBY 2014 2020) ZałoŜenia projektu Programu Operacyjnego Rybactwo i Morze (PO RYBY 2014 2020) Ustka, 22 listopada 2013 r. Cele tematyczne realizowane przez PO RYBY 2014 2020 CT 1 Wspieranie badań naukowych, rozwoju technologicznego

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Wymogi edytorskie dotyczące artykułu w Monografii

Wymogi edytorskie dotyczące artykułu w Monografii Wymogi edytorskie dotyczące artykułu w Monografii Artykuły po uzyskaniu pozytywnej recenzji zostaną opublikowane w monografii. W celu usprawnienia procesu wydawniczego prosimy o przestrzeganie poniżej

Bardziej szczegółowo

Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020. Jan M. Grabowski. Toruń, 15 stycznia 2013 roku

Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020. Jan M. Grabowski. Toruń, 15 stycznia 2013 roku Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 Jan M. Grabowski Toruń, 15 stycznia 2013 roku Organizacje pozarządowe w regionie w 2012 roku w Polsce zarejestrowanych

Bardziej szczegółowo

Zielone miejsca pracy w Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2020 i Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Dolnośląskiego

Zielone miejsca pracy w Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2020 i Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Dolnośląskiego Zielone miejsca pracy w Strategii Rozwoju Województwa Dolnośląskiego 2020 i Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Dolnośląskiego 2014 2020. Priorytety i wysokość wsparcia dr Robert Foks Zespół

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 PODSTAWA PRAWNA Prawo unijne: 1. Rozdział III TFUE (art. 38-40) 2. Rozporządzenie PE i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy kierunku ZARZĄDZANIE, I 0 licencjat Wiedza o zarządzaniu 1. Przegląd funkcji kierowniczych. 2. Teorie motywacyjne i przywódcze. 3. Współczesne koncepcje zarządzania.

Bardziej szczegółowo

Fundamentem wszystkich naszych działań są Wartości, obowiązujące w Grupie Kapitałowej ORLEN, do której ANWIL należy, tj.:

Fundamentem wszystkich naszych działań są Wartości, obowiązujące w Grupie Kapitałowej ORLEN, do której ANWIL należy, tj.: KODEKS POSTĘPOWANIA DLA DOSTAWCÓW ANWIL S.A. STANDARDY SPOŁECZNE STANDARDY ETYCZNE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA STANDARDY ŚRODOWISKOWE WPROWADZENIE ANWIL jest jednym z filarów polskiej gospodarki, wiodącą spółką

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego

Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego Adam Hamryszczak Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego 16 grudnia 2014 r. 1 ZIT a STRATEGIA ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

Opinia do koncepcji innowacyjnego Planu Rozwoju Gminy Sosnowica; program rozwoju, warunki i kierunki wiodące

Opinia do koncepcji innowacyjnego Planu Rozwoju Gminy Sosnowica; program rozwoju, warunki i kierunki wiodące KONCEPCJA INNOWACYJNEGO PLANU ROZWOJU GMINY SOSNOWICA Opinia do koncepcji innowacyjnego Planu Rozwoju Gminy Sosnowica; program rozwoju, warunki i kierunki wiodące 1. Cele i przedmiot opracowania Opracowanie

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe Dorota Wyszkowska Anna Rogalewska Białowieża, 4 6 grudzień 2013 Zielona gospodarka na forum międzynarodowym

Bardziej szczegółowo

Spełnione Data wpisu do KRS: 23.10.2003 r. Stowarzyszenie Forum Recyklingu Samochodów

Spełnione Data wpisu do KRS: 23.10.2003 r. Stowarzyszenie Forum Recyklingu Samochodów 16 lipca 2007 r. zgłoszenia poprawne pod względem formalnym, tj. spełniające łącznie 3 kryteria podane w ogłoszeniu o naborze, zostały przekazane Radzie Działalności PoŜytku Publicznego, celem uzyskania

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M.

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Programy współfinansujące rozwój turystyki wiejskiej

Programy współfinansujące rozwój turystyki wiejskiej 1 Programy współfinansujące rozwój turystyki wiejskiej Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013. Program Samorządu Województwa Wielkopolskiego Wielkopolska Odnowa Wsi. Program Operacyjny Zrównoważony

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej Kierunki rozwoju do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wiejskiej Katarzyna Sobierajska Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Międzynarodowa Konferencja Perspektywy rozwoju i promocji

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo Dolnego Śląska przygotowane na przyszłość

Rolnictwo Dolnego Śląska przygotowane na przyszłość Rolnictwo Dolnego Śląska przygotowane na przyszłość Tomasz Pilawka Wydział Obszarów Wiejskich Departament Obszarów Wiejskich i Rolnictwa Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego tomasz.pilawka@umwd.pl

Bardziej szczegółowo

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Obszar I Infrastruktura społeczna. 1. Wspieranie aktywności oraz integracji społeczności lokalnej. 2. Wspieranie i aktywizacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów społecznych Beata Bujak Szwaczka Proregio Consulting Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Planowanie

Bardziej szczegółowo

Bezzwrotne źródła finansowania agroturystyki. Wydział Zarządzania Politechniki Białostockiej Panfiluk Eugenia

Bezzwrotne źródła finansowania agroturystyki. Wydział Zarządzania Politechniki Białostockiej Panfiluk Eugenia Bezzwrotne źródła finansowania agroturystyki Wydział Zarządzania Politechniki Białostockiej Panfiluk Eugenia Finansowanie agroturystyki to działania skierowane bezpośrednio na dofinansowanie gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie rozwojem zrównoważonym Kod przedmiotu

Zarządzanie rozwojem zrównoważonym Kod przedmiotu Zarządzanie rozwojem zrównoważonym - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Zarządzanie rozwojem zrównoważonym Kod przedmiotu 14.8-WZ-LogP-ZRZ-S16 Wydział Kierunek Wydział Ekonomii i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013. Urszula Budzich-Szukała

Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013. Urszula Budzich-Szukała Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013 Urszula Budzich-Szukała Krajowa Sieć Leader+ podstawy prawne Rozporządzenie Rady 1260/99 dotyczące ogólnych przepisów

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1 Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie we współpracy z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie organizują STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1. Informacja

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceny merytorycznej

Kryteria oceny merytorycznej Kryteria oceny merytorycznej Ocena merytoryczna składa się z: a) oceny zgodności operacji z LSR; b) oceny zgodności operacji z lokalnymi kryteriami przyjętymi przez LGD. Ocenę zgodności operacji z LSR

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN GLOBAL PLAN OF ACTION FOR ANIMAL GENETIC RESOURCES and the INTERLAKEN DECLARATION przyjęte przez Międzynarodową

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNY LUDZKI KAPITAŁ. INTELEKTUALNY= kapitał ludzki, strukturalny (organizacyjny) i relacyjny PRACOWNICY STANOWIĄ KAPITAŁ FIRMY

SPOŁECZNY LUDZKI KAPITAŁ. INTELEKTUALNY= kapitał ludzki, strukturalny (organizacyjny) i relacyjny PRACOWNICY STANOWIĄ KAPITAŁ FIRMY 1 PRACOWNICY STANOWIĄ KAPITAŁ FIRMY Istotna zmiana od pracownika taylorowskiego, którego rola polegała na wykonywaniu poleceń, bez konieczności rozumienia ich znaczenia do pracownika kreatywnego, otwartego

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie III Krajowego Forum Wodnego Iwona Koza Zastępca Prezesa, KZGW

Podsumowanie III Krajowego Forum Wodnego Iwona Koza Zastępca Prezesa, KZGW Podsumowanie III Krajowego Forum Wodnego Iwona Koza Zastępca Prezesa, KZGW Konferencja prasowa Warszawa, 31 marca 2009 r. III Krajowe Forum Wodne 25-26 marca 2009 r. Ossa k. Rawy Mazowieckiej Temat przewodni:

Bardziej szczegółowo

Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju. Prowadzący (dr Dariusz Kotarski)

Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju. Prowadzący (dr Dariusz Kotarski) Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju Prowadzący (dr Dariusz Kotarski) Tematyka zajęć 1. Istotne cechy i Istotne cechy i podział cywilizacji we współczesnym świecie. 2. Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo