Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku ROCZNIK NAUKOWY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku ROCZNIK NAUKOWY"

Transkrypt

1 Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku ROCZNIK NAUKOWY Tom XXI 2011

2 Rada programowa Włodzimierz S. Erdmann (przewodniczący) Grzegorz Bielec, Władysław Jagiełło, Elżbieta Prętkiewicz-Abacjew, Małgorzata Resiak, Stanisław Sawczyn, Andrzej Szwarc, Tomasz Taraszkiewicz Redaktor naczelny Krzysztof Pniewski Recenzenci tomu Robert Dargiewicz, Władysław Jagiełło, Mariusz Lipowski, Viktor Mishchenko, Wojciech Przybylski, Małgorzata Resiak, Stanisław Sawczyn, Andrzej Suchanowski Sekretarz redakcji Katarzyna Dzierżanowska Redaktor językowy Jan Miklas-Frankowski Krzysztof Pniewski Redaktor statystyczny Paweł Skonieczny Skład i łamanie Katarzyna Dzierżanowska Okładka Maciej Klejnglas Wersja drukowana periodyku jest wersją pierwotną. Czasopismo jest dostępne w wersji elektronicznej na Copyright by Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu, Gdańsk 2011 WYDAWNICTWO UCZELNIANE Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu ul. Kazimierza Górskiego Gdańsk ISSN nakład 100 egz.

3 Spis treści Ewelina Jaskulska, Marta Bichowska, Paweł Rompa, Łukasz Radzimiński, Maciej Bagrowski, Zbigniew Jastrzębski Marcin Pasek Andrzej Szwarc, Krzysztof Kromke Włodzimierz S. Erdmann, Radosław Kowalczyk Agnieszka Wasiluk Kazimierz Kochanowicz, Tomasz Waldziński Agnieszka Cybulska Poziom wydolności tlenowej i beztlenowej piłkarzy ręcznych różnych grup wiekowych Sprawność fizyczna a jej somatyczne uwarunkowania na przykładzie dziewcząt szkoły średniej z Rumi Zmiany sprawności działania w sytuacji gry jeden przeciwko jednemu piłkarzy nożnych najwyższego poziomu zaawansowania sportowego w zależności od upływającego czasu gry i wyniku rywalizacji Porównanie dokładności wybranych metod wyznaczania położenia środka masy ciała mężczyzny ze względu na wykorzystanie wskaźników uogólnionych i indywidualnych Charakterystyka zmian w rozwoju fizycznym studentek wychowania fizycznego z ZWWF w Białej Podlaskiej przy uwzględnieniu wielkości miejsca zamieszkania w badaniach ciągłych Sprawność specjalna tenisistów w wieku 8 10 lat w Uczniowskim Klubie Sportowym Return Łomża Wpływ 6-tygodniowego treningu mięśni wdechowych w programie zajęć fitness na możliwości układu oddechowego letnich kobiet Wojciech Jans, Waldemar Moska Tenis na igrzyskach olimpijskich w latach Zbigniew Ossowski Magdalena Skonieczka Wpływ specjalistycznych programów ćwiczeń na poziom równowagi ciała zagrożonych upadkiem kobiet w starszym wieku Rodzinne uwarunkowania aktywności fizycznej w przeglądzie piśmiennictwa Emilia Mikołajewska Metody obiektywizacji wyników fizjoterapii 101 INSTRUKCJA DLA AUTORÓW 108 ARKUSZ RECENZJI 110

4

5 PRACA ORYGINALNA Rocznik Naukowy, AWFiS w Gdańsku, 2011 r., t. XXI Poziom wydolności tlenowej i beztlenowej piłkarzy ręcznych różnych grup wiekowych The Level of Aerobic and Anaerobic Capacity of Handball Players in Different Age Groups EWELINA JASKULSKA (ABDEF), MARTA BICHOWSKA (DEF), PAWEŁ ROMPA (C), ŁUKASZ RADZIMIŃSKI (DF), MACIEJ BAGROWSKI (B), ZBIGNIEW JASTRZĘBSKI (ABDEF) Akademia Wychowania Fizycznego im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku A projekt badania; B zebranie danych; C analiza statystyczna; D interpretacja danych; E przygotowanie maszynopisu; F przegląd piśmiennictwa; G zapewnienie finansowania Streszczenie Wydolność tlenowa i beztlenowa jest podstawowym czynnikiem określającym zdolności wysiłkowe organizmu. Piłka ręczna należy do najbardziej widowiskowych i ekscytujących gier zespołowych, ponieważ charakteryzuje się wysokim i zmiennym tempem akcji, które prowadzone są z dużą szybkością i zakończone efektywnym, pełnym dynamiki rzutem. Wysiłek piłkarza ręcznego określany jest jako tlenowo-beztlenowy, a procentowa przewaga jednego z procesów uzależniona jest od techniki i taktyki prowadzenia gry. O efektach sportowych decyduje w znacznej mierze zespół mechanizmów fizjologicznych podlegających usprawnieniu poprzez odpowiedni trening. Celem pracy było porównanie wydolności tlenowej i beztlenowej piłkarzy ręcznych w różnych grupach wiekowych; MMTS Kwidzyn (25,8 ±4,7 lat), Młodzieżowej Reprezentacji Polski (19,9 ±0,5 lat) oraz SMS Gdańsk (17,8 ±0,5 lat). Do pomiarów wydolności fizycznej tlenowej i beztlenowej piłkarzy ręcznych zastosowano dwie próby laboratoryjne. Test PWC 170 obliczono wartość wskaźnika PWC 170, a VO 2max oszacowano metodą pośrednią. Testem Wingate obliczono ilość wykonanej pracy (J/kg) i moc maksymalną (W). Najwyższą wartość mocy maksymalnej i ilości wykonanej pracy w teście Wingate zarejestrowano u zawodników SMS Gdańsk. Na podstawie analizy związków korelacyjnych masy ciała i VO 2max stwierdzono, że zawodnicy o większej masie ciała uzyskują niższe wskaźniki pułapu tlenowego. Ponadto stwierdzono istotną korelację dodatnią pomiędzy pracą i mocą maksymalną oraz ujemną korelację pomiędzy masą ciała badanych zawodników a osiąganą ilością wykonanej pracy. Słowa kluczowe: piłka ręczna, wydolność tlenowa, wydolność beztlenowa, test Wingate, PWC 170. Abstract Both aerobic and anaerobic capacity are basic indicators determining the level of physical fitness. Handball is one of the most exciting team sports with numerous spectacular actions finished with a dynamic throw. Handball player's effort is defined physiologically as mixed aerobic and anaerobic work. Appropriate training has a significant impact on physical fitness. The aim of this study was to compare the aerobic and anaerobic capacity level of handball players in different age groups from MMTS Kwidzyn (25.8 ±4.7 yrs old), Polish National Team U-21 (19.9 ±0.5 yrs old) and SMS Gdańsk (17.8 ±0.5 yrs old). Two laboratory tests were used to estimate aerobic and anaerobic capacity. The PWC 170 test was used to estimate the PWC 170 (kgm/kg/min) rate and Maximal oxygen uptake VO 2max (ml/kg/min). The Wingate test was used to determine the level of anaerobic capacity. Such indicators as total mechanical work (J/kg) and maximal power (W/kg) were analyzed. The highest values of the maximal power and the total mechanical work were achieved by SMS Gdańsk players. A significant positive correlation between the total mechanical work and the maximal power was noted. Moreover, the significant negative correlation between body mass and VO 2max and between body mass and total mechanical work were calculated. Key words: handball, aerobic capacity, anaerobic capacity, Wingate test, PWC 170. Wstęp Wydolność tlenowa i beztlenowa jest podstawowym czynnikiem określającym zdolności wysiłkowe organizmu. Piłka ręczna należy do najbardziej widowiskowych i ekscytujących gier zespołowych, ponieważ charakteryzuje się wysokim i zmiennym tempem akcji, które prowadzone są z dużą szybkością i zakończone efektywnym, pełnym dynamiki rzutem. Stąd wysiłek piłkarza ręcznego określany jest jako tlenowo-beztlenowy, a procentowa przewaga jednego z procesów uzależniona jest od techniki i taktyki prowadzenia gry. Wydolność fizyczna tlenowa i beztlenowa oraz chronologia badań, wyjaśniająca te zdolności wysiłkowe u człowieka łączy się kolejno z odkryciami poszczególnych substratów do Autor korespondencyjny: Dr hab. prof. nadzw. Zbigniew Jastrzębski Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu ul. Kazimierza Górskiego 1, Gdańsk; tel. 58/ ;

6 6 E. Jaskulska, M. Bichowska, P. Rompa, Ł. Radzimiński, M. Bagrowski, Z. Jastrzębski pracy mięśniowej i roli produktów przemian metabolicznych związanych z tymi procesami, a także reakcjami krążeniowo-oddechowymi organizmu na wysiłek. Herbst [za: 1] twierdził, że wzrost ilości mleczanu skumulowanego we krwi podczas ćwiczeń wskazuje na wyższy poziom wytrzymałości, gdyż musi być wiązany poprzez rezerwę alkaliczną. Zatem wysunął tezę, iż wydolność organizmu jest zależna od wielkości rezerwy alkalicznej we krwi i w tkankach. Stąd rezerwę alkaliczną we krwi i maksymalny pobór tlenu zaczęto uważać za specyficzne czynniki warunkujące wydolność u biegaczy długodystansowych. Natomiast Herxheimer [za: 1] określając czynniki związane z wydolnością człowieka, opisał korelacje między poziomem mleczanu we krwi i wielkością wentylacji płucnej. Po wysiłku o maksymalnej intensywności zaś zauważył wzrost stężenia mleczanu w pierwszych minutach restytucji. Według Górskiego [2] wydolność fizyczna oznacza zdolność organizmu do wysiłków fizycznych. Pojęcie to obejmuje również tolerancję zaburzeń homeostazy wewnątrzustrojowej wywołanej wysiłkiem fizycznym oraz zdolność organizmu do szybkiej ich likwidacji po zakończeniu wysiłku. W piśmiennictwie polskim wydolność fizyczna kojarzona jest zwykle z wydolnością tlenową, tzw. zdolnością do pracy długotrwałej o dużej lub umiarkowanej intensywności, a jej miarą najczęściej jest wielkość maksymalnego poboru tlenu (VO 2max ) oraz poziom progu mleczanowego (LT lactate treshold). W takim rozumieniu wydolność fizyczna funkcjonuje w medycynie pracy, rehabilitacji czy diagnostyce klinicznej [2]. Natomiast Malarecki [za: 3] określa wydolność fizyczną jako potencjalne możliwości wykonywania intensywnej i długotrwałej pracy, angażującej duże grupy mięśniowe w oparciu o potencjał energetyczny tlenowy i beztlenowy, przy niewielkich zmianach zmęczeniowych, czyli niedużych zaburzeniach homeostazy oraz szybkim i efektywnym wypoczynku, który wiąże się ze sprawnym przebiegiem procesów restytucji. Poziom wydolności fizycznej piłkarzy ręcznych odgrywa istotną rolę w ich przydatności do gry. Wysoka wartość wskaźnika VO 2max może sugerować wysoką efektywność gry piłkarza ręcznego podczas 60 minut meczu. Natomiast wielkość jego potencjału beztlenowego pozwoli mu wykonać zadania techniczno-taktyczne z dużą szybkością i siłą. Dlatego, poziom takich substratów energetycznych w organizmie zawodnika, jak: ATP, fosfokreatyna, glikogen mięśniowy będzie miał istotne znaczenie w efektywności jego działań techniczno-taktycznych podczas meczu. Duże znaczenie w odniesieniu zdolności wysiłkowych beztlenowych piłkarza ręcznego przypisuje się również jakości i ilości włókien mięśniowych, jakie on posiada. Zawodnicy, którzy charakteryzują się wysokim poziomem włókien wysoko-glikolitycznych i glikolityczno-oksydacyjnych będą łatwiej i efektywniej wykonywać zadania szkoleniowe o dużej szybkości lokomocyjnej i mocy. Dlatego test Wingate jako próba laboratoryjna w dużym stopniu odzwierciedla specyficzne możliwości wysiłkowe zawodnika piłki ręcznej, a wyniki przez niego osiągane w tej próbie dają rzetelną informację trenerowi o przydatności zawodnika do gry. Celem niniejszej pracy jest porównanie wydolności tlenowej i beztlenowej piłkarzy ręcznych w różnych grupach wiekowych. Materiał i metoda W badaniach uczestniczyło 50 zawodników piłki ręcznej trzech zespołów: Młodzieżowej Reprezentacji Polski (n = 18), Szkoły Mistrzostwa Sportowego (SMS) w Gdańsku (n = 18), MMTS Kwidzyn (n = 16). Grupy zostały przebadane jednorazowo na początku okresu startowego. Tab. 1. Charakterystyka biometryczna badanych piłkarzy ręcznych różnych grup wiekowych Badana grupa (n) Wartość statystyczna Wiek [lat] Wysokość ciała [cm] Masa ciała [kg] Młodzieżowa Reprezentacja Polski (n = 18) ± SD 19,9 ± 0,51 188,4 ± 5,53 91,0 ± 11,7 SMS Gdańsk (n = 18) ± SD 17,8 ± 0,52 192,4 ± 6,91 88,4 ± 7,21 MMTS Kwidzyn (n=16) ± SD 25,8 ± 4,73 187,7 ± 5,24 84,9 ± 6,83

7 Poziom wydolności tlenowej i beztlenowej piłkarzy ręcznych różnych grup wiekowych 7 Do pomiarów wydolności fizycznej tlenowej i beztlenowej piłkarzy ręcznych zastosowano dwie próby laboratoryjne: test PWC 170 i test Wingate. Do określenia możliwości w zakresie wysiłków o charakterze przemian tlenowych zawodnicy wykonywali test PWC 170. Badanych obciążono dwukrotnie 5-minutową pracą cykloergometryczną, jedna po drugiej bez przerwy wypoczynkowej o intensywności submaksymalnej dobranej tak, aby częstość skurczów serca (HR) zawodnika kształtowała się na poziomie około 130 sk/min w pierwszym wysiłku i 150 sk/min przy drugim wysiłku. W ostatniej minucie każdej pracy rejestrowano częstość skurczów serca (HR), które odczytywano używając telemetrycznego miernika typu Sport-tester Polar Vantage. Do obciążenia zawodników pracą zastosowano ergometr rowerowy typu Monark E-818. Wskaźnik PWC 170 określono metodą ekstrapolacji przy użyciu programu komputerowego, a VO 2max obliczono metodą pośrednią na podstawie wzoru wg Karpmana: VO 2max = 1,7 x PWC [4]. Do oceny wydolności beztlenowej piłkarzy ręcznych zastosowano test Wingate w 30- sekundowej wersji czasowej na kończyny dolne z obciążeniem 0,075 kg x kg -1 masy ciała. Podstawowym założeniem testu jest uzyskanie jak największej częstotliwości pedałowania w jak najkrótszym czasie i utrzymanie jej możliwie najdłużej. Do badania wykorzystano ergometr rowerowy typu Monark 894-E, w którym opór koła zamachowego regulowany był mechanicznie. Według programu komputerowego MCE V.2.0 obliczono względne wartości wykonanej pracy (J/kg) oraz mocy maksymalnej (W/kg) [3]. Obliczenia statystyczne zostały wykonane w programie Statistica w wersji 8.0. (statystyki indukcyjne, korelacje, istotność różnić pomiędzy średnimi) oraz za pomocą arkusza kalkulacyjnego Microsoft Office Excel 2003 (średnie wartości arytmetyczne oraz odchylenia standardowe). Normalność rozkładów sprawdzono przy użyciu testu Shapiro-Wilka. Następnie, aby sprawdzić założenie o jednorodności wariancji, wyniki poddano testowi Levene a oraz wykonano jednoczynnikową analizę wariancji. Istotność różnic wyznaczono za pomocą testu (RIR) Tukeya. Ponadto, dla określenia związków pomiędzy uzyskanymi wynikami obliczono wartości współczynnika korelacji liniowej Pearsona. Wyniki Na rycinach 1 4 przedstawiono graficznie średnie wartości wskaźnika PWC 170 kgm/ kg/min], VO 2max [ml/kg/min], mocy maksymalnej [W/kg] oraz ilości wykonanej pracy [J/kg]. Średnie wartości wskaźnika PWC 170 dla zawodników Młodzieżowej Reprezentacji Polski, SMS Gdańsk oraz MMTS Kwidzyn były na podobnym poziomie: = 17,8 ±2,9 kgm/kg/min, = 17,7 ±2,3 kgm/kg/min oraz = 17,9 ±3,1 kgm/kg/min. Nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic pomiędzy nimi (ryc. 1). 20,0 19,5 19,0 PWC 170 [kgm/kg/min] 18,5 18,0 17,5 17,0 16,5 16,0 15, Ryc. 1. Średnie i przedziały ufności wskaźnika PWC 170 zawodników Młodzieżowej Reprezentacji Polski (1), SMS Gdańsk (2) i MMTS Kwidzyn (3)

8 8 E. Jaskulska, M. Bichowska, P. Rompa, Ł. Radzimiński, M. Bagrowski, Z. Jastrzębski Na rycinie 2 przedstawiono średnie wartości VO 2max oszacowane podczas testu PWC 170 dla zawodników badanych grup: MMTS Kwidzyn = 45,1 ±5,2 ml/min/kg, SMS Gdańsk = 44,3 ±4,5 ml/min/kg, Młodzieżowej Reprezentacji Polski = 44,1 ±5,5 ml/min/kg. Różnice pomiędzy badanymi zespołami w zakresie omawianego wskaźnika były nieistotne statystycznie (ryc. 2) VO 2max [ml/min/kg] Ryc. 2. Średnie i przedziały ufności wskaźnika VO2max piłkarzy ręcznych Młodzieżowej Reprezentacji Polski (1), SMS Gdańsk (2) i MMTS Kwidzyn (3) Na rycinie 3 i 4 zaprezentowano wyniki mocy maksymalnej i ilości wykonanej pracy badanych grup piłkarzy ręcznych. Średnia moc maksymalna, jaką uzyskali w teście Wingate zawodnicy Młodzieżowej Reprezentacji Polski i zawodnicy SMS Gdańsk była istotnie różna (p 0,05). Natomiast nie stwierdzono różnicy między wynikami MMTS Kwidzyn ( = 10,7 ±0,8 W/kg) i SMS Gdańsk ( = 11,4 ±0,7 W/kg) oraz MMTS Kwidzyn i Młodzieżowej Reprezentacji Polski ( = 10,3 ±0,9 W/kg) (ryc. 3). 12,0 11,5 Moc maksymalna [W/kg] 11,0 10,5 *1-2 10,0 9, Ryc. 3. Średnie i przedziały ufności mocy maksymalnej zawodników Młodzieżowej Reprezentacji Polski (1), SMS Gdańsk (2) i MMTS Kwidzyn (3) (*różnice istotne statystycznie przy p 0,05) Najwyższą wartość pracy podczas testu Wingate uzyskali zawodnicy SMS Gdańsk ( = 270,4 ±10,8 J/kg), na niższym poziomie stwierdzono wielkości wykonanej pracy u piłkarzy ręcznych MMTS Kwidzyn ( = 254,5 ±17,1 J/kg) oraz Młodzieżowej Reprezentacji Polski ( = 249,1 ±19,6 J/kg). Jedynie różnica pomiędzy zawodnikami Młodzieżowej Reprezentacji Polski i SMS Gdańsk były statystycznie istotne (p 0,05) (ryc. 4).

9 Poziom wydolności tlenowej i beztlenowej piłkarzy ręcznych różnych grup wiekowych * *1-2 Praca [J/kg] Ryc. 4. Średnie i przedziały ufności wskaźnika ilości wykonanej pracy podczas testu Wingate zawodników Młodzieżowej Reprezentacji Polski (1), SMS Gdańsk (2) i MMTS Kwidzyn (3) (*różnice istotne statystycznie przy p 0,05) W tabeli 2 wykazano związki korelacyjne pomiędzy badanymi wskaźnikami. I tak: uzyskano ujemną korelację (-0,37) pomiędzy wielkościami masy ciała i VO 2max [ml/min/kg] wśród testowanych piłkarzy ręcznych. Można więc przyjąć, że zawodnicy ciężsi uzyskują niższe wskaźniki pułapu tlenowego. Zaobserwowano również wysoką korelację pomiędzy wartościami VO 2max i PWC 170 (0,96). Ponadto stwierdzono bardzo wysoką korelację dodatnią (0,85) pomiędzy ilością wykonanej pracy i uzyskaną mocą maksymalną w teście Wingate. Na podstawie tych danych można wnioskować, że piłkarze ręczni są dobrze przygotowani do wysiłków wytrzymałościowo szybkościowych (ilość wykonanej pracy), jak też szybkościowosiłowych (moc maksymalna). Ponadto obliczono przeciętną korelację ujemną (-0,30) pomiędzy wskaźnikiem wykonanej pracy i masą ciała. Sugeruje to, że zawodnicy lżejsi osiągają wyższy poziom ogólnej wydolności beztlenowej ocenianej w wartościach względnych (J/kg). Tab. 2. Współczynniki korelacji liniowej Pearsona PWC170 masa ciała -0,11 VO2max masa ciała -0,37* VO2max PWC170 0,96* Moc maksymalna masa ciała -0,21 Moc maksymalna PWC170 0,05 Moc maksymalna VO2max 0,00 Praca masa ciała -0,30* Praca PWC170 0,01 Praca VO2max 0,07 Praca moc maksymalna 0,85* (*wyniki istotne statystycznie przy p 0,05)

10 10 E. Jaskulska, M. Bichowska, P. Rompa, Ł. Radzimiński, M. Bagrowski, Z. Jastrzębski Dyskusja Piłka ręczna jest dyscypliną olimpijską, która największą popularność zyskała w krajach europejskich, a w ostatnim czasie także na innych kontynentach. Według Czerwińskiego [4] nowoczesna gra w piłkę ręczną wymaga od zawodników nieustannego doskonalenia się i perfekcyjnego przygotowania w zakresie wydolności i sprawności fizycznej, techniki i taktyki gry oraz odporności psychicznej w warunkach walki sportowej. W tym kontekście wyniki badań piłkarzy ręcznych Młodzieżowej Reprezentacji Polski, SMS Gdańsk oraz MMTS Kwidzyn przedstawione w niniejszej pracy wnoszą wiele informacji w zakresie przygotowania zawodników do gry w piłkę ręczną. Na podstawie analizy wariancji wskaźników PWC 170 i VO 2max stwierdzono, że nie zaszły istotne odchylenia między ich wielkościami zanotowanymi wśród zawodników badanych grup (ryc. 1 i ryc. 2). Natomiast różnice w zakresie mocy maksymalnej i ilości wykonanej pracy uzyskane przez piłkarzy ręcznych podczas wykonywania testu Wingate były statystycznie istotne (ryc. 3 i ryc. 4). Zdolność do wykonywania długotrwałych wysiłków fizycznych oparta jest na przemianach tlenowych. Test PWC 170 jest specyficzną próbą wysiłkową, w której ocena wydolności fizycznej oparta jest na bezpośrednim lub pośrednim pomiarze wielkości pracy uzyskanej przy częstości skurczów serca 170 na minutę. Badani przez nas piłkarze ręczni są na zbliżonym poziomie wydolności tlenowej. Podobne zależności stwierdzono w badaniach Jastrzębskiego [9], gdzie piłkarze nożni byli reprezentowani przez wszystkie grupy wiekowe, tj. młodzika, kadeta, juniora i seniora. Wielkości wskaźnika VO 2max, jakie zarejestrowano wśród badanych w pracy piłkarzy ręcznych są nieistotne statystycznie, ale też na przeciętnym poziomie (ryc. 2). Delamarche i współautorzy w 1987 [13] opublikowali wyniki piłkarzy ręcznych reprezentacji Francji, gdzie średnia wartość VO 2max u nich wynosiła = 58,3 ±5,3 ml/min/kg, a u najlepszego zawodnika 66,3 ml/min/kg. Natomiast Alexander i Boreskie (1989) odnotowały wynik pomiarów VO 2max u aktualnych mistrzów świata piłki ręcznej = 58,3 ml/min/kg, gdzie najlepszy zawodnik uzyskał wynik 63,9 ml/min/kg [12]. W innych dyscyplinach sportu zaobserwowano podobne zależności jak wśród przez nas badanych zawodników. I tak: u piłkarzy nożnych młodzików OSP Lechia Gdańsk średnia wartość wskaźnika VO 2max wynosiła = 55,2 ±4,0 ml/min/kg. Wyższe parametry odnotowano także u badanych przez Jastrzębskiego [9] piłkarzy nożnych SMS Gdańsk pod koniec trzyletniego cyklu szkoleniowego ( = 55,9 ±5,6 ml/min/kg). Natomiast u żeglarzy regatowych (klasa Laser) objętych programem Sydney 2000 na początku okresu startowego odnotowano średnią wielkość VO 2max na poziomie ( = 60,9 ml/min/kg) [10]. Na podstawie średnich wartości mocy maksymalnej piłkarzy ręcznych SMS Gdańsk ( = 11,4 ±0,7 W/kg) można stwierdzić, że badana grupa to wyselekcjonowani, reprezentujący wysoki poziom mistrzostwa sportowego zawodnicy. Wartości wskaźników uzyskane przez nich świadczą o dobrym ich przygotowaniu do wysiłków beztlenowo-fosfagenowych i beztlenowo-mleczanowych. W porównaniu do średnich wartości parametrów mechanicznych uzyskanych w 30-sekundowym teście Wingate przez przedstawicieli innych dyscyplin sportowych, piłkarze ręczni badani w niniejszej pracy charakteryzują się dobrym poziomem wydolności beztlenowej. I tak: biorąc pod uwagę średnią wartość mocy maksymalnej u badanych zawodników SMS Gdańsk można stwierdzić, że jest ona nieznacznie wyższa od tych, jakie zanotował Jastrzębski [4] u zawodników piłki nożnej ( = 11,1 ±0,8 W/kg). Z kolei zespoły SMS Gdańsk oraz MMTS Kwidzyn uzyskały wyższą wartość wskaźnika mocy maksymalnej w porównaniu do seniorów piłki siatkowej ( = 10,5 ±0,9 W/kg), piłki nożnej ( = 10,4 ±0,7 W/kg), kajakarzy ( = 10,5 ±1,4 W/kg), wioślarzy ( = 10,9 ±0,6 W/kg) badanych przez Mickiewicz i Wojcieszak [3], żużlowców ( = 10,4 ±0,9 W/kg) i studentów wf ( = 10,4 ±0,7 W/kg) badanych przez Jaskólskiego i wsp. [6]. Natomiast Apostolidis [7] poddał testowi Wingate grupę koszykarzy w wieku lat, u których średnie wartości mocy maksymalnej były na poziomie 10,7 W/kg. Były to wyniki zbliżone do tych, jakie uzyskali piłkarze ręczni MMTS Kwidzyn badani w niniejszej pracy i nieistotnie lepsze od wyników Młodzieżowej Reprezentacji Polski oraz niższe od zawodników SMS Gdańsk. Według norm (11,0 11,6 W/kg) zaproponowanych przez Zupana i wsp. [8] średnie wartości mocy maksymalnej zawodników SMS Gdańsk mieszczą się w przedziale dla wyników poniżej średniej. Natomiast wyniki mocy

11 Poziom wydolności tlenowej i beztlenowej piłkarzy ręcznych różnych grup wiekowych 11 maksymalnej zanotowane wśród zawodników MMTS Kwidzyn i Młodzieżowej Kadry Polski pozwalają na sklasyfikowanie ich na poziomie zadowalającym (w przedziale normy 9,6 11,0 W/kg). Norkowski [11] dokonał charakterystyki wydolności beztlenowej piłkarzy ręcznych kadry narodowej seniorów, juniorów oraz zawodników I ligi A, w odniesieniu od nominalnych pozycji na boisku. Najniższą moc maksymalną wykazał u obrotowych ( = 10,9 ±0,6 W/kg), a istotnie wyższą u rozgrywających ( = 11,5 ±0,8 W/kg), bramkarzy ( = 11,5 ±0,6 W/kg) i skrzydłowych ( = 11,2 ±0,9 W/kg). Moc maksymalna skrzydłowych, rozgrywających i bramkarzy nie różniła się znamiennie. Norkowski [14] powtarzając badanie z powiększoną grupą o zawodników piłki ręcznej z pierwszej ligi B ( = 11,3 ±0,9 W/kg) uzyskał podobne wartości. Najwyższą wartość pracy podczas wysiłku testowego uzyskali badani w niniejszym opracowaniu zawodnicy SMS Gdańsk ( = 270,4 ±10,8 J/kg). Wyższe wyniki zanotowali Jaskólski i wsp. [6] u zapaśników ( = 286,2 ±11,1 J/kg). Z kolei niższe wyniki pracy zaobserwowano u siatkarzy ( = 245,7 ±12,4 J/kg) w badaniach Wojczuka [4] oraz wioślarzy ( = 266,9 ±12,2 J/kg), żużlowców ( = 253,9 ±23,9J/kg) w badaniach Jaskólskiego i wsp. [6]. Zawodnicy MMTS Kwidzyn uzyskali średnią wartość pracy ( = 254,5 ±17,1 J/kg) i na tle innych grup badawczych można ich sklasyfikować jako przeciętnych w zakresie wydolności beztlenowej. Natomiast badani zawodnicy Młodzieżowej Reprezentacji Polski ( = 249,1 ±19,6 J/kg) byli wyżej klasyfikowani od siatkarzy w badaniach Wojczuka [4]. Wysokie wartości pracy podczas testu Wingate zawodników SMS Gdańsk potwierdzają duże ich przystosowanie do wysiłków beztlenowo-fosfagenowych i beztlenowo-mleczanowych [3, 6]. Przedstawione dane wskazują na istotne zróżnicowanie wyników testu Wingate wśród badanych w pracy piłkarzy ręcznych w odniesieniu do przedstawicieli innych dyscyplin sportowych. Najlepiej predysponowani do wysiłków o charakterze beztlenowo- fosfagenowym, jak i beztlenowo-mleczanowym okazali się zawodnicy SMS Gdańsk. Osiągali oni najwyższe wartości mocy maksymalnej oraz ilości wykonanej pracy. Być może powodem tego mogły być obciążenia treningowe, jakim byli poddani. W rocznym cyklu szkoleniowym uczestniczyli w 250 jednostkach treningowych. W tygodniowym mikrocyklu uczniowie SMS Gdańsk przeznaczali około 20% więcej czasu na treningi niż rówieśnicy z innych klubów sportowych. Ponadto była to grupa, w której połowa zawodników była w okresie badań powoływana do reprezentacji Polski (w kategorii wiekowej juniora) [5]. Wnioski W odniesieniu do zawodników innych dyscyplin sportowych piłkarze ręczni klasyfikują się jako przeciętnie przygotowani w zakresie wydolności tlenowej i dobrze wydolności beztlenowej. Najwyższą wartość mocy maksymalnej i ilości wykonanej pracy w teście Wingate zarejestrowano u piłkarzy ręcznych SMS Gdańsk. Dlatego można sądzić, że są najlepiej przygotowani w zakresie wydolności beztlenowej w odniesieniu innych zawodników badanych w pracy. BIBLIOGRAFIA [1] Pilis W, Zarzeczny R, Langfort J. Próg przemian beztlenowych. Katowice: AWF; [2] Górski J. Fizjologiczne podstawy wysiłku fizycznego. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; [3] Mickiewicz G, Wojcieszak I. Wydolnościowe testy specjalne, wdrążenia. Warszawa: Instytut Sportu; [4] Jastrzębski Z. Kontrola treningu w piłce ręcznej. Gdańsk: AWFiS; [5] Jastrzębski Z, Szwarc A. Struktura organizacyjna i jej wpływ na efektywność szkolenia piłkarskiego na przykładzie Szkoły Mistrzostwa Sportowego w Gdańsku. Gdańsk: AWFiS; [6] Jaskólski A, Jaskólska A, Krawczak J. Kształtowanie się wydolności beztlenowej u zawodników wybranych dyscyplin sportowych. Wychowanie Fizyczne i Sport 1987; 2: [7] Apostolidis N, Nassis GP, Bolatoglou T, Geladas ND. Physiological and technical characteristics of elite young basketball players. J Sport Med Phys Fit 2004; 44: [8] Zupan MF, Arata AW, Dawson LH, Wile AL, Payn TL, Hannon ME. Wingate Anaerobic Test peak power and anaerobic capacity classifications for men and women intercollegiate athletes. J Strength Cond Res 2009; 23(9):

12 12 E. Jaskulska, M. Bichowska, P. Rompa, Ł. Radzimiński, M. Bagrowski, Z. Jastrzębski [9] Jastrzębski Z. Zakres obciążeń treningowych w piłce nożnej i ręcznej a ich wpływ na rozwój sportowy zawodników. Gdańsk: AWFiS; [10] Jastrzębski Z, Witkowska A, Czubek Z, Zawalski K. Ocena wydolności fizycznej oraz wybranych wskaźników iochemicznych u żeglarzy objętych programem Sydney W: Sozański H, Perkowski K, Śledziewski D, red. Trening sportowy na przełomie wieków. Warszawa: AWF; 2000, [11] Norkowski H. Charakterystyka wydolności beztlenowej piłkarzy ręcznych w zależności od nominalnych pozycji na boisku. Wychowanie Fizyczne i Sport 2001; 3: [12] Alexander MJL, Boreskie SL. An analysis of fitness and time-motion characteristics of handball. Am J Sports Med (1): [13] Delamarche P, Gratas A, Beillot J, Dassonville J, Rochcongar P, Lessard Y. Extent of Lactic Anaerobic Metabolism in Handballers. Int J Sports Med 1987; 8: [14] Norkowski H. Propozycja oceny wybranych cech potencjału beztlenowego polskich piłkarek i piłkarzy ręcznych. Trening 2001; 1/49:

13 PRACA ORYGINALNA Rocznik Naukowy, AWFiS w Gdańsku, 2011 r., t. XXI Sprawność fizyczna a jej somatyczne uwarunkowania na przykładzie dziewcząt szkoły średniej z Rumi MARCIN PASEK Physical Fitness and Its Somatic Determinants in Female Secondary School Students from Rumia Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku Zakład Biologii i Ekologii Streszczenie Zarówno sprawność fizyczna jak i jej somatyczne uwarunkowania ulegają zmianom u progu dojrzałości. W przeciwieństwie do chłopców, w grupach dziewcząt są to częściej zmiany negatywne. Celem badań była ocena wydolności i sprawności fizycznej na tle wybranych cech somatycznych. Materiał badawczy stanowiły 384 dziewczęta w wieku 16 lat, uczące się w I LO w Rumi koło Gdyni. Badania prowadzono na przestrzeni 5 lat szkolnych (2005/ /10). Realizacja celu dokonana została na podstawie metody antropometrycznej obejmującej pomiary wysokości i masy ciała oraz ilości tkanki tłuszczowej. Ocenę sprawności fizycznej zdefiniowano jako sumę wartości unormowanych 5 prób Międzynarodowego Testu Sprawności Fizycznej. Wydolność fizyczna została oceniona metodami pośrednimi za pomocą testu Coopera i testu Astranda. Zebrane wyniki odniesiono do danych prezentowanych w piśmiennictwie w poprzednich latach. Dokonano również analizy korelacji między budową ciała, a wskaźnikami sprawności i wydolności fizycznej. Wyniki wskazują na niewielkie różnice w rozwoju fizycznym w porównaniu z innymi doniesieniami. Sprawność fizyczna została oceniona jako średnia, a wydolność nieco poniżej przeciętnej w odniesieniu do powszechnie przyjętych norm. Stwierdzono silne korelacje dodatnie między rozwojem fizycznym a wydolnością fizyczną oraz korelacje ujemne między rozwojem fizycznym, a wynikami testów sprawności fizycznej. Wyniki te stanowią częściowe potwierdzenie tezy o rozwierających się nożycach między korzystnymi trendami sekularnymi i niekorzystnym obniżaniem się poziomu sprawności i wydolności fizycznej młodzieży. Słowa kluczowe: sprawność fizyczna, wydolność, cechy somatyczne. Abstract Both physical fitness and its somatic determinants change in the pre-pubertal age. In a group of girls changes often have a negative character in contrast to boys. On the threshold of adulthood, as in any other age group, physical capacity and fitness are important functional health measures. The study was conducted on a representative sample of 384 teenage girls aged 16 years. The objective of the study was to determine physical capacity and physical fitness of female students attending secondary school in Rumia in school years 2005/6 2009/10 against a background of somatic features equally important for the assessment of the health status. Anthropometric direct measurements such as body height, weight and fatty tissue were performed. The assessment of physical fitness was defined as the sum of 6 normative trial values of the International Physical Efficiency Test. Physical capacity was assessed by indirect methods of the Cooper (outdoor) and Astrand (indoor) tests. Collected results were related to data presented in previous years and decades. The correlation between body build and indicators of physical fitness and physical capacity was analysed. The results show slight differences in physical development in comparison to other reports. Physical fitness was determined as average and physical capacity was below average with reference to universally adopted norms. Strong positive correlations were established between more advanced physical development and physical capacity, and negative correlations concerned physical development, in particular the amount of fatty tissue and the results of physical fitness tests. The findings partially confirm a thesis about the scissors effect between advantageous secular trends and disadvantageous decline in the level of physical fitness and physical capacity in teen girls. Key words: physical fitness, physical efficiency, somatic features. Wstęp Wśród podstawowych mierników zdrowia szczególną uwagę zwrócić należy na sprawność i wydolność fizyczną. W wieku szkolnym są one silnie skorelowane z zakresem podejmowanej aktywności fizycznej, lecz kształtowane także przez inne, osobnicze i środowiskowe uwarunkowania, rzadziej występujące we wcześniejszym okresie życia. Do najważniejszych zaliczyć należy zwiększoną zawartość tkanki tłuszczowej [1] oraz palenie papierosów [2]. Uwarunkowania te mają bardzo wyraźny kontekst społeczny, co szczególnie wśród Autor korespondencyjny: Dr Marcin Pasek Zakład Biologii i Ekologii, Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu ul. Kazimierza Górskiego 1, Gdańsk tel ;

14 14 M. Pasek dziewcząt przejawia się w negatywnym emocjonalnie nastawieniu do aktywności fizycznej [3]. O takiej postawie na przestrzeni ostatnich lat decyduje rosnąca aprobata dla sedentaryjnego stylu życia [4], szczególnie widoczna w przypadku analizowanego tu wieku i płci. Znane są również przykłady, kiedy to wydolność organizmu ulega zasadniczej zmianie pod wpływem aktualnego stanu emocjonalnego [5]. W niniejszym opracowaniu, oprócz oceny sprawności fizycznej, dokonano wyłącznie pomiarów antropometrycznych, w tym wysokości i masy ciała, wskaźnika BMI i procentowej zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie. Badania te miały na celu określenie stopnia usprawnienia badanej grupy na tle rówieśniczek z poprzedzających to opracowanie badań innych autorów [6, 7, 8], oraz wskazanie zależności między rozwojem a sprawnością fizyczną w grupie młodzieży żeńskiej, mającej za sobą 9-letni etap nauki w szkole podstawowej i gimnazjum. Problematyka uwarunkowań wydolności i sprawności fizycznej u osób w różnym wieku jest szczegółowo analizowana w piśmiennictwie [9]. Wydaje się jednak, że wciąż nie tracą na znaczeniu próby określania zależności między wydolnością jako miernikiem zdrowia a jej determinantami, szczególnie w obecnej dobie znaczących przeobrażeń cywilizacyjnych. Materiał i metody Dla zrealizowania celu badań wykonane zostały pomiary sprawności fizycznej i cech somatycznych w I Liceum Ogólnokształcącym w Rumi koło Gdyni w ciągu 5 lat szkolnych 2005/ /10. Materiał badawczy stanowiły uczennice z klas I, rozpoczynające naukę na poziomie licealnym. W badaniach wzięły udział 384 osoby (2005/06 83, 2006/07 70, 2007/08 72, 2008/09 75, 2009/10 84). Podstawowymi parametrami rozwojowymi poddanymi pomiarom były wysokość i masa ciała, a także wskaźnik BMI i stopień otłuszczenia ciała. Cechy somatyczne były mierzone za pomocą wagi lekarskiej oraz aparatu do pomiaru zawartości tłuszczu w ustroju (Omron 306 BF). Z kolei badane składowe sprawności fizycznej to siła, skoczność, gibkość, zwinność i szybkość. Były one mierzone według założeń Międzynarodowego Testu Sprawności Fizycznej MTSF. Szybkość była oceniana na podstawie czasu przebiegnięcia dystansu 50 metrów z dokładnością do 1/10 sekundy. Próbę mocy stanowił skok w dal z miejsca mierzony w cm. Wytrzymanie w zwisie na drążku to próba siły rąk i barków liczona w sekundach. Dłonie winny znajdować się na szerokości barków. Na sygnał start zaczynała się próba zwisu i trwała aż do zmęczenia. Podbródek w czasie trwania testu miał znajdować się wyraźnie nad drążkiem. Ostatnią z prób MTSF stanowił bieg zwinnościowy. Osoba badana stawała na linii startu, po czym biegnąc do drugiej linii (odległość 10 m), podnosiła z półkola klocek i wracała na linię startu, gdzie kładła klocek (nie mógł być on rzucony). Następnie biegła po drugi klocek i wracając, kładła go ponownie w półkolu. Czas biegu mierzono się z dokładnością do 1/10 sekundy. Do pomiaru wydolności wykorzystano dwa często stosowane i łatwe do realizacji w warunkach szkolnych testy: step-test Astranda przeprowadzany w zamkniętym pomieszczeniu (wysokość stopnia dla dziewcząt wynosi 33 cm, a częstość wchodzenia na stopień 22,5 wejść na minutę), oraz test Coopera 12-minutowy bieg ciągły w warunkach terenowych. Analiza cech rozwojowych pozwoliła dodatkowo na wyliczenie wskaźnika masy ciała BMI, zaś analiza cech funkcjonalnych przed i po teście Astranda umożliwiła obliczenie wskaźnika wydolności FI [10], stanowiącego podwojoną sumę trzech pomiarów częstotliwości skurczów serca (HR), liczonego minutę, dwie i trzy minuty po pracy oraz wskaźnika skuteczności restytucji WSR [11]: WSR = (C2 C3 / C2 - C1) x 100% gdzie C1 to HR spoczynkowe, C2 HR bezpośrednio po wysiłku, a C3 HR w 3. minucie po wysiłku. Do pomiaru częstości skurczów serca (HR) wykorzystano sport-tester firmy Polar, model FS2c. Uzyskane wyniki testów sprawnościowych odniesiono do norm MTSF oraz norm dla testu Coopera. W badaniach zastosowano analizę statystyczną w postaci współczynnika korelacji Pearsona.

15 Sprawność fizyczna a jej somatyczne uwarunkowania na przykładzie dziewcząt Wyniki Analiza wyników uzyskanych w próbach MTSF przez przedstawicielki 5 kolejnych roczników wykazała najbardziej znaczne różnice w szybkości i sile. Zaobserwowano systematyczne obniżanie się wyników w zakresie tych dwóch składników sprawności. Tab. 1. Średnie wartości uzyskane przez 16-letnie dziewczęta z pięciu kolejnych roczników w zakresie sprawności fizycznej badanej 5 próbami Międzynarodowego Testu Sprawności Fizycznej Rocznik Bieg 50 m [s] Skok w dal z miejsca [cm] Zwis na drążku [s] Bieg 4 x 10 m wahadłowy [s] Skłon w przód [cm] 2005/06 (n=83) 8, , /07 (n=70) 8, , /08 (n=72) 8, , /09 (n=75) 8, , /10 (n=84) 8, ,5 10 W celu określenia poziomu ogólnej sprawności fizycznej, dokonano zamiany wyników osiągniętych w próbach MTSF na punkty zawarte w tabelach punktacyjnych [12]. Porównanie wszystkich roczników w tym zakresie przedstawia poniższy rysunek. Rys. 1. Porównanie wartości punktowych ogólnej sprawności fizycznej dziewcząt z pięciu kolejnych roczników Interesujących informacji dostarczają wyniki testu Coopera przeprowadzanego w ciągu kolejnych badań. Podobnie, jak w przypadku sprawności fizycznej wyrażonej punktowo, obserwuje się w tym przypadku coroczny spadek wytrzymałości wyrażony skróceniem dystansu przebiegniętego w ciągu 12 minut. Rys. 2. Porównanie wyników uzyskanych w teście Coopera (w metrach przebiegniętego dystansu) przez dziewczęta z pięciu kolejnych roczników

16 16 M. Pasek Podobnych zmian wyrażonych w litrach tlenu pochłoniętego w ciągu minuty wchodzenia na stopień nie wykazał test Astranda. Wyniki uzyskane przez uczennice w kolejnych latach pozostają w tym wypadku niezmienne. Rys. 3. Porównanie wyników testu Astranda (l/min) dziewcząt z pięciu kolejnych roczników Dwa pozostałe wskaźniki również odnoszące się do wydolności (FI, WSR), podobnie pozostają na bardzo zbliżonym poziomie w ciągu kolejnych lat badań. Rys. 4. Porównanie wskaźnika sprawności (FI) dziewcząt z pięciu kolejnych roczników Rys. 5. Porównanie wskaźnika skuteczności restytucji (WSR) dziewcząt z pięciu kolejnych roczników

17 Sprawność fizyczna a jej somatyczne uwarunkowania na przykładzie dziewcząt Natomiast analiza trzech cech somatycznych wskazała w badanej grupie na wartości 167 cm i 58 kg, przy wskaźniku BMI na poziomie 21,0. Inną, poza BMI, miarą otyłości jest odsetek tkanki tłuszczowej. Parametr ten w badanej grupie kształtował się na poziomie 28,4. Poniższe 4 rysunki ukazują te dane z podziałem na 5 kolejnych roczników. Rys. 6. Porównanie wysokości ciała (w cm) dziewcząt z pięciu kolejnych roczników Rys. 7. Porównanie masy ciała (w kg) dziewcząt z pięciu kolejnych roczników Rys. 8. Porównanie wskaźnika BMI dziewcząt z pięciu kolejnych roczników

18 18 M. Pasek Rys. 9. Porównanie zawartości tkanki tłuszczowej (%) dziewcząt z pięciu kolejnych roczników Drugi z celów pracy dotyczył ustalenia siły korelacji między poszczególnymi wskaźnikami wydolności (test Coopera, test Astranda, FI oraz WSR) i składnikami sprawności fizycznej mierzonymi za pomocą prób MTSF a wybranymi cechami somatycznymi w badanej grupie. Kierunek i siłę tych związków ukazano w poniższych tabelach. Przedstawiają one osobno każdy z badanych roczników. Tab. 2. Analiza związków między zmiennymi budowy i sprawności ciała dla 16-letnich dziewcząt w roku szkolnym 2005/06 Wydolność FI WSR Wytrzymałość Siła Skoczność Gibkość Zwinność Szybkość Sprawność Wysokość ciała 0,36* -0,02 0,01 0,31* 0,08 0,05 0,28* -0,12 0,12 0,11 Masa ciała 0,59* -0,11-0,08 0,60* -0,13-0,30* 0,17-0,30* -0,20-0,22* BMI 0,43* -0,10-0,15 0,49* -0,04-0,31* 0,02-0,21-0,24* -0,22* % tkanki tłuszczowej 0,26* -0,06-0,08 0,19-0,27* -0,45* 0,01-0,32* -0,44* -0,42* * p < 0,05 Tab. 3. Analiza związków między zmiennymi budowy i sprawności ciała dla 16-letnich dziewcząt w roku szkolnym 2006/07 Wydolność FI WSR Wytrzymałość Siła Skoczność Gibkość Zwinność Szybkość Sprawność Wysokość ciała -0,10 0,03 0,00-0,05 0,12-0,15-0,21-0,15-0,04-0,18 Masa ciała 0,02-0,00-0,07 0,07-0,14-0,24* 0,04-0,17 0,02-0,22 BMI 0,13-0,12-0,08 0,07-0,17-0,22 0,25* -0,22 0,10-0,15 % tkanki tłuszczowej 0,12-0,42-0,17 0,11-0,19-0,03 0,11-0,00-0,09-0,07 * p < 0,05

19 Sprawność fizyczna a jej somatyczne uwarunkowania na przykładzie dziewcząt Tab. 4. Analiza związków między zmiennymi budowy i sprawności ciała dla 16-letnich dziewcząt w roku szkolnym 2007/08 Wydolność FI WSR Wytrzymałość Siła Skoczność Gibkość Zwinność Szybkość Sprawność Wysokość ciała -0,10 0,10 0,04-0,05 0,12-0,10-0,25* -0,16 0,05-0,14 Masa ciała -0,02-0,01-0,11-0,00-0,05-0,26* 0,04-0,21 0,10-0,21 BMI 0,19-0,08-0,10 0,09-0,17-0,27* 0,24* -0,29* 0,07-0,24* % tkanki tłuszczowej 0,12-0,10-0,21 0,04-0,15-0,09 0,12-0,02-0,05-0,10 * p < 0,05 Tab. 5. Analiza związków między zmiennymi budowy i sprawności ciała dla 16-letnich dziewcząt w roku szkolnym 2008/09 Wydolność FI WSR Wytrzymałość Siła Skoczność Gibkość Zwinność Szybkość Sprawność Wysokość ciała -0,10 0,09 0,03-0,02 0,07-0,07-0,23* -0,16 0,04-0,15 Masa ciała -0,04 0,02-0,15 0,02-0,07-0,26* 0,07-0,17 0,13-0,18 BMI 0,11-0,02-0,13 0,11-0,13-0,27* 0,23* -0,24* 0,09-0,19 % tkanki tłuszczowej 0,02-0,07-0,19 0,01-0,12-0,11 0,10-0,02-0,03-0,08 * p < 0,05 Tab. 6. Analiza związków między zmiennymi budowy i sprawności ciała dla 16-letnich dziewcząt w roku szkolnym 2009/10 Wydolność FI WSR Wytrzymałość Siła Skoczność Gibkość Zwinność Szybkość Sprawność Wysokość ciała 0,29* -0,06-0,02 0,29* 0,06 0,03 0,33* -0,04 0,00 0,13 Masa ciała 0,58* -0,11-0,08 0,55* -0,09-0,26* 0,17-0,30* -0,17-0,16 BMI 0,43* -0,10-0,14 0,44* 0,02-0,26* 0,01-0,22* -0,09-0,14 % tkanki tłuszczowej 0,25* -0,05-0,07 0,17-0,22* -0,42* 0,01-0,31* -0,30* -0,33* * p < 0,05 Dyskusja Wskaźniki rozwoju somatycznego w badanej grupie nie odbiegają od norm opartych na siatkach centylowych, opracowanych na podstawie analiz młodzieży warszawskiej [13]. Według nich wskaźnik wysokości i masy ciała dla żeńskiej młodzieży w wieku licealnym wynosi dla 50 centyla odpowiednio 165 cm i 57 kg. Norma BMI w przypadku 50 centyla wynosi 21. Znacznie wcześniejsze badania Wolańskiego cytowane przez Woynarowską [14] określały normę wysokości i masy ciała dziewcząt 16-letnich na poziomie 163 cm i 56 kg. Natomiast

20 20 M. Pasek w odniesieniu do procentowej zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie, z otyłością u dziewcząt spotykamy się po przekroczeniu poziomu 30%, a u kobiet 32%. Lohman [15] proponuje zakwalifikować otłuszczenie dziewcząt z przedziału 25 do 30% jako umiarkowanie wysokie, a za zakres optymalny uznaje przedział 15 25%. Średni wynik dla dziewcząt rumskich 28,4%, przy uwzględnieniu wciąż młodego wieku badanych, należy uznać za nie najlepiej rokujący, wyższy niż we wcześniejszych badaniach Szopy [7] 22 27% i Osińskiego [8] 27%. Z kolei normy klasyfikacyjne sprawności fizycznej dla średniego poziomu wartości mieszczą się w przedziale punktów w przypadku 8 testów sprawności [12], a przy ekstrapolacji na 5 testów, przedział ten wynosi punktów. Tak więc wynik w przedziale punktów znajduje się dokładnie w środku średniego poziomu sprawności. Trudny do zaobserwowania w czasie 5 lat badań regres odnoszący się do każdej ze składowych sprawności fizycznej jest lepiej widoczny przy dokonaniu zsumowania punktów za poszczególne próby w jeden wynik oceniający sprawność ogólną. Wynik ten z upływem czasu jest w badanych rocznikach coraz słabszy. Interesujące są porównania wyników wydolności i sprawności fizycznej obserwowanej młodzieży z innymi badaniami. Badania wykonane w latach 1989 i 1999 [16] oraz wśród młodzieży iławskiej w 2007 roku [17] dowodzą ciągłego spadku wydolności fizycznej mierzonej za pomocą testu Coopera. Pomiary wykonane w 1989 roku wykazały, że średni przebiegnięty dystans wyniósł 1989 metrów, a 10 lat później niespełna 1900 metrów. Tymczasem w ostatnich badaniach wynik testu tego samego autora, oddzielnie dla dziewcząt ze szkół zawodowych i technicznych, kształtował się na poziomie 1837 i 1813 metrów. Wyniki młodzieży rumskiej (od 1920 metrów w 2005 do 1780 w 2009 roku) odbiegają niekorzystnie od rezultatów innych, wykonanych 20 i 10 lat temu badań, natomiast są zbliżone do rezultatów podanych w 2008 roku przez Rochowicza [17]. Parametry VO 2max, rzadko przekraczające w tej próbie wartość 2,5 litra na minutę informują, że badane osoby w porównaniu z danymi referencyjnymi dla tej kategorii wiekowej [4], charakteryzują się stosunkowo niską wydolnością tlenową. Z kolei wskaźnik wydolności fizycznej (FI) także kształtował się na poziomie niskim. Na podstawie propozycji Międzynarodowej Federacji Medycyny Sportowej (FIMS) [16] uzyskanym wartościom punktowym odpowiadał następujący odsetek badanych: wydolność słaba 13% badanych, dostateczna 60%, średnio dobra i dobra 26% oraz bardzo dobra 1% badanych. Uzupełnieniem informacji dotyczących wydolności dziewcząt był WSR, stanowiący relację, jaka zachodzi między potencjalnymi możliwościami wysiłkowymi i restytucyjnymi ustroju, będący w związku z tym obiektywnym kryterium adaptacji wysiłkowej. Niniejsze badania wskazały, że WSR był na stosunkowo wysokim poziomie porównując jego wyniki z VO 2max czy FI. Wartość wskaźnika poniżej 60% osiągnęło tylko 7% badanych, przedział 61% 80% był osiągalny dla 30% badanych, przedział 81%-100% osiągnęła prawie połowa z nich (46%), a 17% dziewcząt przekroczyło 100%. W przypadku testu Astranda pomimo opracowania danych referencyjnych trudno o jednoznaczną ocenę poziomu wydolności, ponieważ nie określono dotąd ścisłych jej kryteriów. Konieczne są dalsze badania nad zagadnieniem wydolności tlenowej prowadzące do wdrożenia standardowych metod jej oceny [18]. W chwili obecnej orientacyjny układ odniesienia do osiągniętych wyników w próbie wydolnościowej mogą stanowić dane Astranda odnoszące się do dzieci i młodzieży szwedzkiej [19]. Nie uwzględniają one jednak grup wiekowych, a dzielą badane osoby ze względu na wskaźnik masy ciała. I tak dla najbardziej interesującego, w kontekście średniej masy ciała badanej grupy, przedziału wagowego kg maksymalne pochłanianie tlenu poniżej 1,9 l/min uznawane jest za niskie, przedział 1,9 2,1 za dostateczne, 2,2 2,6 za przeciętne, 2,7 2,9 za dobre oraz wysokie powyżej 2,9 l/min. Charakterystyka wskaźników FI i WSR pojawiła się w pracach dotyczących badań nad sprawnością dzieci z Zagłębia Miedziowego [1]. Wyniki tych badań w zakresie FI i WSR nie pokrywają się z danymi niniejszego opracowania. Badane osoby cechują wyższe wartości obu parametrów. Nie zaobserwowano też w tym przypadku nielogiczności polegającej na tym, że wyższym wartościom FI uzyskiwanym przez dzieci i młodzież badaną w roku 1998 [1], nie towarzyszy równie wysoka możliwość szybkiego powrotu organizmu do stanu równowagi, po zakończeniu wysiłku fizycznego. Osoby, które cechuje wyższa zdolność wysiłko-

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Paweł Kownacki. na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia 20.05.2014 w Warszawie.

Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Paweł Kownacki. na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia 20.05.2014 w Warszawie. Wyniki badań: Imię i Nazwisko: Paweł Kownacki na podstawie badań wydolnościowych wykonanych dnia 20.05.2014 w Warszawie. 1 2 S t r o n a WSTĘP Realizacja założeń treningowych wymaga pracy organizmu na

Bardziej szczegółowo

Zadania szkoły w świetle wielodekadowych zmian kondycji fizycznej

Zadania szkoły w świetle wielodekadowych zmian kondycji fizycznej Zadania szkoły w świetle wielodekadowych zmian kondycji fizycznej dzieci i młodzieży woj. mazowieckiego Janusz Dobosz Zakład Teorii Wychowania Fizycznego i Korektywy Akademia Wychowania Fizycznego Józefa

Bardziej szczegółowo

Komponenty masy ciała, szybkość, równowaga i wydolność fizyczna tenisistów w wieku rozwojowym.

Komponenty masy ciała, szybkość, równowaga i wydolność fizyczna tenisistów w wieku rozwojowym. XXXII Konferencja SKN AWFiS Gdaosk 2010 Komponenty masy ciała, szybkość, równowaga i wydolność fizyczna tenisistów w wieku rozwojowym. Mateusz Karnia III rok TiR AWFiS Gdańsk Kierownik Zakładu Fizjologii:

Bardziej szczegółowo

Trening plyometryczny piłkarzy. na etapie szkolenia specjalnego. Zbigniew Jastrzębski

Trening plyometryczny piłkarzy. na etapie szkolenia specjalnego. Zbigniew Jastrzębski Trening plyometryczny piłkarzy na etapie szkolenia specjalnego Zbigniew Jastrzębski Piłka nożna jest grą, która stawia coraz większe wymagania w zakresie przygotowania motorycznego. Około 40-50 lat temu

Bardziej szczegółowo

STRATYFIKACJA SPOŁECZNA RODZICÓW A POZIOM ROZWOJU FIZYCZNEGO I MOTORYCZNEGO ICH DZIECI

STRATYFIKACJA SPOŁECZNA RODZICÓW A POZIOM ROZWOJU FIZYCZNEGO I MOTORYCZNEGO ICH DZIECI S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Ryszard Asienkiewicz Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra STRATYFIKACJA SPOŁECZNA RODZICÓW A POZIOM ROZWOJU FIZYCZNEGO I MOTORYCZNEGO ICH DZIECI

Bardziej szczegółowo

Poziom rozwoju morfofunkcjonalnego gimnazjalistów w świetle zróżnicowanej aktywności fizycznej

Poziom rozwoju morfofunkcjonalnego gimnazjalistów w świetle zróżnicowanej aktywności fizycznej ROZDZIAŁ I ZDROWIE DOBROSTAN 4/2013 DOBROSTAN I SPOŁECZEŃSTWO Katedra Wychowania Fizycznego, Uniwersytet Zielonogórski Department of Physical Education, University of Zielona Góra RYSZARD ASIENKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB POSŁUGIWANIA SI

SPOSÓB POSŁUGIWANIA SI SPOSÓB POSŁUGIWANIA SIĘ TABELAMI SŁUŻĄCE DO UPROSZCZONEJ OCENY SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ OPARTEJ NA PRÓBACH MINI TESTU. 1. SPOSÓB POSŁUGIWANIA SIĘ TABELAMI Na stronach Animatora Sportu (animatorsdim.szs.pl)

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004 MIŁOSZ STĘPIŃSKI JUSTYNA DĘBICKA PORÓWNANIE CZASU REAKCJI KOŃCZYNĄ DOLNĄ I GÓRNĄ PIŁKARZY NOŻNYCH I OSÓB

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Fizjologia, biochemia

Fizjologia, biochemia 50 Fizjologia, biochemia sportu Krioterapia powoduje lepszą krążeniową i metaboliczną tolerancję oraz opóźnia narastanie zmęczenia w trakcie wykonywania pracy mięśniowej przez zawodników sportów wytrzymałościowych.

Bardziej szczegółowo

Marcin Siewierski Zakład Teorii Sportu, Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie

Marcin Siewierski Zakład Teorii Sportu, Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie Kuder A., Perkowski K., Śledziewski D. (red.) Proces doskonalenia treningu i walki sportowej, AWF. T.2, Warszawa 2005: 54-57. Marcin Siewierski Zakład Teorii Sportu, Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 116 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 116 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 116 SECTIO D 2005 Akademia Wychowania Fizycznego Katowice KRYSTYNA GAWLIK, ALEKSANDRA ŻEBROWSKA Ocena poziomu wydolności

Bardziej szczegółowo

MŁODYCH ZAWODNIKÓW KSZTAŁTOWANIE CECH MOTORYCZNYCH. Wydolność, siła, szybkość, koordynacja

MŁODYCH ZAWODNIKÓW KSZTAŁTOWANIE CECH MOTORYCZNYCH. Wydolność, siła, szybkość, koordynacja KSZTAŁTOWANIE CECH MOTORYCZNYCH MŁODYCH ZAWODNIKÓW Wydolność, siła, szybkość, koordynacja Program dofinansowania ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej w roku 2015 zadań związanych ze szkoleniem

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Gradziński. 1. Cel badań

Grzegorz Gradziński. 1. Cel badań Analiza sprawności motorycznej uczniów rozpoczynających naukę w 4-letnim Technikum Zawodowym Regionalnego Centrum Edukacji Zawodowej w Lubartowie w roku szkolnym 2008/2009 Grzegorz Gradziński 1. Cel badań

Bardziej szczegółowo

TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica

TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica Załącznik nr 1 do Reg. Rekrutacji TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica Testy sprawności fizycznej Test wytrzymałości beztlenowej 6x30m (RAST test) Sprzęt: zestaw fotokomórek, pachołki, taśma mierząca

Bardziej szczegółowo

Sport dzieci i młodzieży

Sport dzieci i młodzieży Sport dzieci i młodzieży 33 Pomiędzy szybkością i dokładnością spostrzegania a skutecznością gry siatkarza występuje silny związek. Szybkość i dokładność spostrzegania a skuteczność działań siatkarzy podczas

Bardziej szczegółowo

Raport Testy Trenerskie. Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów

Raport Testy Trenerskie. Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów Raport Testy Trenerskie Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów W trakcie zgrupowań Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów, poddano zawodników Testom Trenerskim.

Bardziej szczegółowo

Podstawy teorii i technologii treningu sportowego

Podstawy teorii i technologii treningu sportowego Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Filia w Białej Podlaskiej Podstawy teorii i technologii treningu sportowego Praca zbiorowa pod redakcją naukową Henryka Sozańskiego, Jerzego

Bardziej szczegółowo

ObciąŜenie treningowe wyraŝa wysiłek wykonywany przez sportowca w

ObciąŜenie treningowe wyraŝa wysiłek wykonywany przez sportowca w WYKŁAD III Struktura obciąŝeń treningowych Aby kierować treningiem sportowym naleŝy poznać relację pomiędzy przyczynami, a skutkami, pomiędzy treningiem, a jego efektami. Przez wiele lat trenerzy i teoretycy

Bardziej szczegółowo

Wynik końcowy w grze zespołowej jest konsekwencją w różnym stopniu samodzielnych działań graczy i kolektywnego rozwiązywania sytuacji gry.

Wynik końcowy w grze zespołowej jest konsekwencją w różnym stopniu samodzielnych działań graczy i kolektywnego rozwiązywania sytuacji gry. 54 Wciąż trwa proces doskonalenia metod oceny sprawności uczestników gier sportowych. Wzrost wiarygodności nowych metod oceny skuteczności w grze w piłkę nożną ma zapewnić oparcie ich na gruncie prakseologii.

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji do I klasy mistrzostwa sportowego Gimnazjum nr 3 Mistrzostwa Sportowego w Wodzisławiu Śląskim

Zasady rekrutacji do I klasy mistrzostwa sportowego Gimnazjum nr 3 Mistrzostwa Sportowego w Wodzisławiu Śląskim Zasady rekrutacji do I klasy mistrzostwa sportowego Gimnazjum nr 3 Mistrzostwa Sportowego w Wodzisławiu Śląskim 1. Kandydatów do klasy mistrzostwa sportowego o kierunku biegi narciarskie obowiązują: 1)

Bardziej szczegółowo

TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica. Testy sprawności fizycznej

TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica. Testy sprawności fizycznej TESTY SPRAWNOŚCIOWE SMS Miedź Legnica Testy sprawności fizycznej Test wytrzymałości beztlenowej 6x30m (RAST test) Miejsce: boisko Sprzęt: zestaw fotokomórek, pachołki, taśma mierząca odcinki Opis: 6 startów

Bardziej szczegółowo

BADANIA DIAGNOSTYCZNE Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO PRZEPROWADZONE W KLASACH PIERWSZYCH W ROKU SZKOLNYM 2007/2008

BADANIA DIAGNOSTYCZNE Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO PRZEPROWADZONE W KLASACH PIERWSZYCH W ROKU SZKOLNYM 2007/2008 BADANIA DIAGNOSTYCZNE Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO PRZEPROWADZONE W KLASACH PIERWSZYCH W ROKU SZKOLNYM 7/8 Analizę badań opracowała mgr Marzena Lech Na przełomie września i października w klasach pierwszych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA INSTRUKTORÓW

PROGRAM KSZTAŁCENIA INSTRUKTORÓW PROGRAM KSZTAŁCENIA INSTRUKTORÓW w dyscyplinie UNIHOKEJ Toruński Związek Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej Lipiec 2014 l. Cele i zadania; - zapoznanie uczestników z teoretycznymi, metodycznymi i

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży

Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży Przygotowanie motoryczne w treningu dzieci i młodzieży Michał Wilk Katedra Teorii i Praktyki Sportu AWF Katowice Wilk Sport Team Etapy szkolenia sportowego 0 1 2 3 4 Przedwstępny Wszechstronny Ukierunkowany

Bardziej szczegółowo

Kryteria rekrutacji do klasy czwartej sportowej o profilu piłka nożna chłopców

Kryteria rekrutacji do klasy czwartej sportowej o profilu piłka nożna chłopców Kryteria rekrutacji do klasy czwartej sportowej o profilu piłka nożna chłopców Testy sprawności fizycznej do klasy czwartej sportowej o specjalności piłka nożna chłopców 1. Testy sprawności i kryteria

Bardziej szczegółowo

TEST SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ NABÓR DO KLASY SPORTOWEJ ROK SZKOLNY 2013/2014 (KLASA I GIMNAZJUM PIŁKA NOŻNA)

TEST SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ NABÓR DO KLASY SPORTOWEJ ROK SZKOLNY 2013/2014 (KLASA I GIMNAZJUM PIŁKA NOŻNA) TEST SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ NABÓR DO KLASY SPORTOWEJ ROK SZKOLNY 2013/2014 (KLASA I GIMNAZJUM PIŁKA NOŻNA) Publiczne Gimnazjum nr 2 Zespół Szkół nr 1 z Oddziałami Sportowymi w Brzegu 1. Skok w dal z miejsca

Bardziej szczegółowo

6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt. 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt

6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt. 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt TESTY SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ DO I KLASY XI LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO MISTRZOSTWA SPORTOWEGO PIŁKA NOŻNA WKS ZAWISZA BYDGOSZCZ S.A. I. Obowiązkowe dla kandydatów do klas sportowych - podczas postępowania

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE FIZYCZNE KLASA IV SEMESTR I:

WYCHOWANIE FIZYCZNE KLASA IV SEMESTR I: WYCHOWANIE FIZYCZNE Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania ocen klasyfikacyjnych z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W KLASACH IV - VI, wynikające z podstawy programowej i przyjętego do realizacji programu nauczania:

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 404 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 21 2004 JERZY EIDER CECHY MODELU MISTRZOSTWA SPORTOWEGO REPREZENTACJI SIATKARSKICH STARTUJĄCYCH W MISTRZOSTWACH EUROPY

Bardziej szczegółowo

PLPILA02-IEEKO-L-1o1-2012S PLPILA02-IEEKO-L-2o1-2012S. Wychowanie fizyczne

PLPILA02-IEEKO-L-1o1-2012S PLPILA02-IEEKO-L-2o1-2012S. Wychowanie fizyczne Kod przedmiotu: INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane PLPILA02-IEEKO-L-1o1-2012S PLPILA02-IEEKO-L-2o1-2012S Pozycja planu: A1 1 Nazwa przedmiotu Wychowanie fizyczne 2 Rodzaj przedmiotu Ogólny/Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji do I klasy mistrzostwa sportowego Gimnazjum nr 3 Mistrzostwa Sportowego w Wodzisławiu Śląskim

Zasady rekrutacji do I klasy mistrzostwa sportowego Gimnazjum nr 3 Mistrzostwa Sportowego w Wodzisławiu Śląskim Zasady rekrutacji do I klasy mistrzostwa sportowego Gimnazjum nr 3 Mistrzostwa Sportowego w Wodzisławiu Śląskim 1. Kandydatów do klasy mistrzostwa sportowego o kierunku piłka nożna obowiązują: 1) ogólne

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS w Cyklu Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Zakład Fizjoterapii Klinicznej i Praktyk Zawodowych Kierunek: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Rodzaj studiów i profil : Nazwa przedmiotu: Tryb studiów Rok Zakład

Bardziej szczegółowo

Z BADAŃ ROZWOJU FIZYCZNEGO I SPRAWNOŚCI MOTORYCZNEJ DZIECI PRZEDSZKOLNYCH Z ZIELONEJ GÓRY

Z BADAŃ ROZWOJU FIZYCZNEGO I SPRAWNOŚCI MOTORYCZNEJ DZIECI PRZEDSZKOLNYCH Z ZIELONEJ GÓRY S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Ryszard Asienkiewicz Uniwersytet Zielonogórski, Z BADAŃ ROZWOJU FIZYCZNEGO I SPRAWNOŚCI MOTORYCZNEJ DZIECI PRZEDSZKOLNYCH Z ZIELONEJ GÓRY WSTĘP Badania

Bardziej szczegółowo

Test stopniowany przeprowadzony dnia: 2015-02-27 w Warszawie

Test stopniowany przeprowadzony dnia: 2015-02-27 w Warszawie tel. 602 349 181 e-mail: szczepan.wiecha@sportslab.pl www.sportslab.pl Imię Nazwisko: Bartłomiej Trela Test stopniowany przeprowadzony dnia: 2015-02-27 w Warszawie (bieżnia mechaniczna) SŁOWNICZEK POJĘĆ

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 159 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 159 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 159 SECTIO D 2004 Instytut Kultury Fizycznej, Uniwersytet Szczeciński JASZCZANIN J., KOWALCZYK R., KRUPECKI K., JASZCZANIN

Bardziej szczegółowo

Kryteria naboru do klasy sportowej piłka nożna GOSSM OLSZTYN / GOSSM ELBLĄG PRÓBY SPRAWNOŚCI OGÓLNEJ I SPECJALNEJ

Kryteria naboru do klasy sportowej piłka nożna GOSSM OLSZTYN / GOSSM ELBLĄG PRÓBY SPRAWNOŚCI OGÓLNEJ I SPECJALNEJ Kryteria naboru do klasy sportowej piłka nożna GOSSM OLSZTYN / GOSSM ELBLĄG PRÓBY SPRAWNOŚCI OGÓLNEJ I SPECJALNEJ 1. Bieg na dystansie 30 m Miejsce: boisko piłkarskie ze sztuczną trawą. Sposób wykonania:

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOLENIA BRAMKARZY W OSSM BIAŁYSTOK

KONCEPCJA SZKOLENIA BRAMKARZY W OSSM BIAŁYSTOK KONCEPCJA SZKOLENIA BRAMKARZY W OSSM BIAŁYSTOK Opracował: Marek Szerszenowicz PREZENTACJA W RAMACH KURSU NA STOPIEO TRENERA I KLASY / UEFA A FILOZOFIA We współczesnej piłce nożnej bramkarz, to zawodnik

Bardziej szczegółowo

Tomasz Kosmalski, Filip Wypych, Mirosława Cieślicka, Walery Zukow

Tomasz Kosmalski, Filip Wypych, Mirosława Cieślicka, Walery Zukow Kosmalski Tomasz, Wypych Filip, Cieślicka Mirosława, Zukow Walery. Ocena somatyki i sprawności fizycznej uczniów szkoły podstawowej nr 2 w Szubinie = Somatic and physical fitness evaluation of Primary

Bardziej szczegółowo

Trener Marcin Węglewski ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ

Trener Marcin Węglewski ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ ROZGRZEWKA PRZEDMECZOWA W PIŁCE NOŻNEJ Na optymalne przygotowanie zawodników do wysiłku meczowego składa się wiele czynników. Jednym z nich jest dobrze przeprowadzona rozgrzewka. (Chmura 2001) Definicja

Bardziej szczegółowo

Kryteria i zasady punktacji

Kryteria i zasady punktacji Kryteria i zasady punktacji Dla kandydatów ubiegających się o przyjęcie klasy mistrzostwa sportowego w gimnazjum na rok szkolny 20014/2015 obowiązują następujące zasady punktacji: A. na pierwszym etapie

Bardziej szczegółowo

Analiza porównawcza poziomu rozwoju cech motorycznych uczniów klasy sportowej z klasą ogólną w Szkole Podstawowej nr 18 w Toruniu

Analiza porównawcza poziomu rozwoju cech motorycznych uczniów klasy sportowej z klasą ogólną w Szkole Podstawowej nr 18 w Toruniu Klimczyk Mariusz, Słoma Piotr. Analiza porównawcza poziomu rozwoju cech motorycznych uczniów klasy sportowej z klasą ogólną w Szkole Podstawowej nr 18 w Toruniu = Comparative analysis of the level of development

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

I. SZCZEGÓŁOWE ZASADY REKRUTACJI UCZNIÓW DO SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 12 W GNIEŹNIE

I. SZCZEGÓŁOWE ZASADY REKRUTACJI UCZNIÓW DO SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 12 W GNIEŹNIE I. SZCZEGÓŁOWE ZASADY REKRUTACJI UCZNIÓW DO SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 12 W GNIEŹNIE 1. Przyjmowanie dzieci do szkoły odbywa się na zasadach określonych w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Katedra Morfologicznych i Czynnościowych Podstaw Kultury Fizycznej Kierunek: Wychowanie Fizyczne SYLABUS Nazwa przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Testy sprawnościowe do klasy sportowej WZPN

Testy sprawnościowe do klasy sportowej WZPN 1 S t r o n a Kryteria i zasady punktacji Dla kandydatów ubiegających się o przyjęcie klasy mistrzostwa sportowego w gimnazjum na rok szkolny 20014/2015 obowiązują następujące zasady punktacji: A. na pierwszym

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W SPRAWNOŚCI MOTORYCZNEJ WŚRÓD UCZNIÓW KLAS I-III ZE ŚRODOWISKA WIEJSKIEGO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1999-2012

ZMIANY W SPRAWNOŚCI MOTORYCZNEJ WŚRÓD UCZNIÓW KLAS I-III ZE ŚRODOWISKA WIEJSKIEGO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W LATACH 1999-2012 ROCZNIK LUBUSKI Tom 40, cz. 2, 2014 Joanna Rodziewicz-Gruhn * Marta Szymanek ** Joanna Połacik *** ZMIANY W SPRAWNOŚCI MOTORYCZNEJ WŚRÓD UCZNIÓW KLAS I-III ZE ŚRODOWISKA WIEJSKIEGO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM

Bardziej szczegółowo

Wrocławski test sprawności fizycznej dla dzieci w wieku 3-7 lat*

Wrocławski test sprawności fizycznej dla dzieci w wieku 3-7 lat* Wrocławski test sprawności fizycznej dla dzieci w wieku 3-7 lat* Instrukcja przeprowadzenia testu Opis metody: Proponowany test sprawności fizycznej dla dzieci w wieku przedszkolnym (3-7 lat) składa się

Bardziej szczegółowo

STUDIA I MONOGRAFIE NR 22. Spis treści

STUDIA I MONOGRAFIE NR 22. Spis treści STUDIA I MONOGRAFIE NR 22 Spis treści I Wprowadzenie II Materia³ i metody badañ 1 Ogólna charakterystyka próby 2 Badania antropometryczne 3 Próby sprawnoœci motorycznej 4 Ocena postawy cia³a 5 Metody opracowania

Bardziej szczegółowo

Przedstawienie wyników poziomu sprawności dzieci z przedszkola BAJKA na tle ich rówieśników z innych przedszkoli

Przedstawienie wyników poziomu sprawności dzieci z przedszkola BAJKA na tle ich rówieśników z innych przedszkoli Przedstawienie wyników poziomu sprawności dzieci z przedszkola BAJKA na tle ich rówieśników z innych przedszkoli Opracowali: Marcin Nowak mgr Marcin Matysiak Głównym celem testu była ocena poziomu sprawności

Bardziej szczegółowo

B. Organizacja testów wraz z punktacją

B. Organizacja testów wraz z punktacją 26 marzec Boisko szkolne przy al. Armii Poznań 15 25 marzec / wtorek / Hala namiotowa przy al. Niepodległości 32 ZESPÓŁ SZKÓŁ MISTRZOSTWA SPORTOWEGO NR 2 A. Warunki rekrutacji kandydatów do klasy mistrzostwa

Bardziej szczegółowo

Kryteria rekrutacji do klasy pierwszej Gimnazjum nr 15 Sportowego w Bydgoszczy - profil piłka nożna mężczyzn

Kryteria rekrutacji do klasy pierwszej Gimnazjum nr 15 Sportowego w Bydgoszczy - profil piłka nożna mężczyzn Kryteria rekrutacji do klasy pierwszej Gimnazjum nr 15 Sportowego w Bydgoszczy - profil piłka nożna mężczyzn Testy sprawności fizycznej do klas o specjalności piłka nożna chłopców Testy sprawności i kryteria

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 2 kwietnia 2014 r. o przyznanych środkach finansowych na realizację projektów

KOMUNIKAT MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 2 kwietnia 2014 r. o przyznanych środkach finansowych na realizację projektów KOMUNIKAT MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 2 kwietnia 2014 r. o przyznanych środkach finansowych na realizację projektów w ramach programu pod nazwą Rozwój Sportu Akademickiego Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Opis szkoły Opisywane gimnazjum znajduje się w niewielkiej miejscowości, liczącej niewiele ponad tysiąc

Bardziej szczegółowo

Rozwój cech morfologicznych i sprawności fizycznej 10-11 letnich dzieci ze wsi i z miasta ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Tucholi i w Legbądzie

Rozwój cech morfologicznych i sprawności fizycznej 10-11 letnich dzieci ze wsi i z miasta ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Tucholi i w Legbądzie Klimczyk Mariusz, Krygowski Dariusz. Rozwój cech morfologicznych i sprawności fizycznej 1-11 letnich dzieci ze wsi i z miasta ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Tucholi i w Legbądzie = Development of morphological

Bardziej szczegółowo

Synergia aktywności fizycznej i odżywiania w rozwoju dzieci i młodzieży

Synergia aktywności fizycznej i odżywiania w rozwoju dzieci i młodzieży Synergia aktywności fizycznej i odżywiania w rozwoju dzieci i młodzieży dr Dariusz Szymczuk Wprowadzenie organizm obciążony wysiłkiem fizycznym ma większe zapotrzebowanie na pożywienie organizm dobrze

Bardziej szczegółowo

Sport dzieci i młodzieży

Sport dzieci i młodzieży 28 Sport dzieci i młodzieży Formę organizacji szkolenia sportowego, jaką jest szkoła sportowa, należy uznać za wysoce efektywną, niezbędną w dobie przyspieszonego rozwoju i coraz wyższych osiągnięć. Zenon

Bardziej szczegółowo

Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne?

Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne? Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne? Dr hab. n. med. Anna Oblacińska Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka

Bardziej szczegółowo

Wzorzec struktury gry reprezentacji Polski mistrza Europy w siatkówce kobiet

Wzorzec struktury gry reprezentacji Polski mistrza Europy w siatkówce kobiet 42 Joanna Piotrowska Wzorzec struktury gry reprezentacji Polski mistrza Europy w siatkówce kobiet Sukces nie jest dowodem, a jeszcze mniej uzasadnieniem. Gilbert Cesborn Każda wielka impreza rangi międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m²

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Wiek: Płeć: 29 lat 8 mies. mężczyzna Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland Dane podstawowe Data: 13.04.23 Godzina: 10:53 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Płyn Pomiar całkowitej

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji do klas sportowych w dyscyplinie. piłka siatkowa i piłka nożna. w Szkole Podstawowej Sportowej nr 6

Regulamin rekrutacji do klas sportowych w dyscyplinie. piłka siatkowa i piłka nożna. w Szkole Podstawowej Sportowej nr 6 Regulamin rekrutacji do klas sportowych w dyscyplinie piłka siatkowa i piłka nożna w Szkole Podstawowej Sportowej nr 6 I Podstawa prawna 1.Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 20

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education, Krakow URSZULA MIĄZEK, MARIA

Bardziej szczegółowo

Program Nauczania WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gimnazjum w Siedlcu

Program Nauczania WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gimnazjum w Siedlcu Program Nauczania WYCHOWANIA FIZYCZNEGO w Gimnazjum w Siedlcu Ocena niedostateczna -nie wykonuje bieżących zadań programowych podczas lekcji mimo swoich możliwości fizycznych i nie czyni żadnych widocznych

Bardziej szczegółowo

KLINICZNE ZASADY PROWADZENIA TESTÓW WYSIŁKOWYCH Konspekt

KLINICZNE ZASADY PROWADZENIA TESTÓW WYSIŁKOWYCH Konspekt Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka KLINICZNE ZASADY PROWADZENIA TESTÓW WYSIŁKOWYCH Konspekt Sprawność fizyczna (fitness) 1. Siła, moc i wytrzymałość mięśniowa (muscular fitness) 2. Szybkość 3. Wytrzymałość

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003 Zakład Antropologii Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Department of Anthropology Academy

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne. Specjalność: wychowanie fizyczne w służbach mundurowych 3. POZIOM STUDIÓW

Bardziej szczegółowo

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania.

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. W czasie zajęć ocenie podlegają wyłącznie zaangażowanie i aktywność ucznia na zajęciach. Planowane są w semestrze: - 3 oceny z zadań

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN NABORU DO KLASY IV SPORTOWEJ O PROFILU MINI-PIŁKI KOSZYKOWEJ DZIEWCZĄT ORAZ MINI-PIŁKI NOŻNEJ CHŁOPCÓW

REGULAMIN NABORU DO KLASY IV SPORTOWEJ O PROFILU MINI-PIŁKI KOSZYKOWEJ DZIEWCZĄT ORAZ MINI-PIŁKI NOŻNEJ CHŁOPCÓW REGULAMIN NABORU DO KLASY IV SPORTOWEJ O PROFILU MINI-PIŁKI KOSZYKOWEJ DZIEWCZĄT ORAZ MINI-PIŁKI NOŻNEJ CHŁOPCÓW Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Podstawa prawna: 1) Rozporządzenie MENiS z dnia 20.02.2004

Bardziej szczegółowo

Ocena wytrzymałości anaerobowej zawodników rugby Assessment of the anaerobic endurance of rugby players

Ocena wytrzymałości anaerobowej zawodników rugby Assessment of the anaerobic endurance of rugby players Artykuł oryginalny Original Paper Zeszyty Naukowe WSKFiT 8:27-32, 2013 Streszczenie Ocena wytrzymałości anaerobowej zawodników rugby Assessment of the anaerobic endurance of rugby players Tomasz Gasik,

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra EKONOMIKI TURYSTYKI. Kierunek: TURYSTYKA I REKREACJA

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra EKONOMIKI TURYSTYKI. Kierunek: TURYSTYKA I REKREACJA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra EKONOMIKI TURYSTYKI Kierunek: TURYSTYKA I REKREACJA SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjologia pracy i wypoczynku

Bardziej szczegółowo

This copy is for personal use only - distribution prohibited.

This copy is for personal use only - distribution prohibited. - - - - - ARTYKU ORYGINALNY / ORIGINAL ARTICLE Zaanga owanie Autorów A Przygotowanie projektu badawczego B Zbieranie danych C Analiza statystyczna D Interpretacja danych E Przygotowanie manuskryptu F Opracowanie

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁZALEŻNOŚĆ POMIĘDZY WYBRANYMI PARAMETRAMI SOMATYCZNYMI I ZDOLNOŚCIAMI MOTORYCZNYMI WŚRÓD STUDENTEK UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO

WSPÓŁZALEŻNOŚĆ POMIĘDZY WYBRANYMI PARAMETRAMI SOMATYCZNYMI I ZDOLNOŚCIAMI MOTORYCZNYMI WŚRÓD STUDENTEK UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Józef Tatarczuk, Ryszard Asienkiewicz, Artur Wandycz Katedra Wychowania Fizycznego Uniwersytet Zielonogórski WSPÓŁZALEŻNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Drużynę piłki nożnej dzielimy na zawodników z pola gry i bramkarza. Jest on jedyną osobą mającą prawo używać w grze rąk.

Drużynę piłki nożnej dzielimy na zawodników z pola gry i bramkarza. Jest on jedyną osobą mającą prawo używać w grze rąk. Drużynę piłki nożnej dzielimy na zawodników z pola gry i bramkarza. Jest on jedyną osobą mającą prawo używać w grze rąk. Wysiłek bramkarza różni się zasadniczo od wysiłku pozostałych zawodników. Jego czynności

Bardziej szczegółowo

Struktura treningu sportowego (periodyzacja) Andrzej Kosmol AWF Warszawa, Wydział Rehabilitacji andrzej.kosmol@awf.edu.pl

Struktura treningu sportowego (periodyzacja) Andrzej Kosmol AWF Warszawa, Wydział Rehabilitacji andrzej.kosmol@awf.edu.pl Struktura treningu sportowego (periodyzacja) Andrzej Kosmol AWF Warszawa, Wydział Rehabilitacji andrzej.kosmol@awf.edu.pl Struktura treningu to układ i rozmieszczenie elementów składowych procesu, sposoby

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze

Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze II ETAP EDUKACYJNY KLASY IV - VI Wychowanie fizyczne Cele kształcenia - wymagania ogólne Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze zrozumieniem jej znaczenia

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rekrutacji na rok szkolny 2015/2016 do Publicznego Gimnazjum nr 1 im. Króla Jana Kazimierza w Głogówku

Regulamin Rekrutacji na rok szkolny 2015/2016 do Publicznego Gimnazjum nr 1 im. Króla Jana Kazimierza w Głogówku Regulamin Rekrutacji na rok szkolny 2015/2016 do Publicznego Gimnazjum nr 1 im. Króla Jana Kazimierza w Głogówku 1 Do klasy pierwszej Publicznego Gimnazjum nr 1 w Głogówku uczniowie przyjmowani są: a)

Bardziej szczegółowo

ZAKRES ZMIENNOŚCI ROZWOJU KOORDYNACJI RUCHÓW SZYBKICH I WOLNYCH U OSOBNIKÓW W WIEKU 8-17 LAT

ZAKRES ZMIENNOŚCI ROZWOJU KOORDYNACJI RUCHÓW SZYBKICH I WOLNYCH U OSOBNIKÓW W WIEKU 8-17 LAT ZAKRES ZMIENNOŚCI ROZWOJU KOORDYNACJI RUCHÓW SZYBKICH I WOLNYCH U OSOBNIKÓW W WIEKU 8-17 LAT Michał Rozpara 1 W doniesieniu zaprezentowano wyniki badań koordynacyjnej sfery motoryczności dzieci młodzieży

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN NABORU DO KLASY I SPORTOWEJ O PROFILU OGÓLNYM

REGULAMIN NABORU DO KLASY I SPORTOWEJ O PROFILU OGÓLNYM REGULAMIN NABORU DO KLASY I SPORTOWEJ O PROFILU OGÓLNYM Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Podstawa prawna: 1) Rozporządzenie MENiS z dnia 20.02.2004 r. w sprawie warunków trybu przyjmowania uczniów do

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Szybkość lokomocyjna i wytrzymałość tlenowa oraz relacje pomiędzy nimi u piłkarzy nożnych polskiej ekstraklasy i I ligi

Szybkość lokomocyjna i wytrzymałość tlenowa oraz relacje pomiędzy nimi u piłkarzy nożnych polskiej ekstraklasy i I ligi Szybkość lokomocyjna i wytrzymałość tlenowa oraz relacje pomiędzy nimi u piłkarzy nożnych polskiej ekstraklasy i I ligi Zbigniew Jastrzębski 1,2, Ewelina Jaskulska 1, Paweł Rompa 1, Piotr Stępień 2 Łukasz

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Studia II stopnia. Tomasz Frołowicz Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku

METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Studia II stopnia. Tomasz Frołowicz Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Tomasz Frołowicz Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Wykład nr 4 PLANOWANIE PRACY PRZEZ NAUCZYCIELA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Tomasz Frołowicz Akademia Wychowania

Bardziej szczegółowo

Indywidualizacja obciążeń treningowych podczas zespołowego treningu technicznotaktycznego

Indywidualizacja obciążeń treningowych podczas zespołowego treningu technicznotaktycznego Andrzej Szwarc Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Indywidualizacja obciążeń treningowych podczas zespołowego treningu technicznotaktycznego w grach sportowych (na przykładzie gry w futsal)

Bardziej szczegółowo

Wydolność fizyczna to zdolność do wykonywania aktywności fizycznej, którą jest każda aktywność ruchowa ciała z udziałem mięśni szkieletowych

Wydolność fizyczna to zdolność do wykonywania aktywności fizycznej, którą jest każda aktywność ruchowa ciała z udziałem mięśni szkieletowych Wydolność fizyczna to zdolność do wykonywania aktywności fizycznej, którą jest każda aktywność ruchowa ciała z udziałem mięśni szkieletowych powodująca wydatek energetyczny wyższy niż w spoczynku. Wydolność

Bardziej szczegółowo

I. Założenia programowe:

I. Założenia programowe: CENTRUM DOSKONALENIA KADR I SZKOLENIA AWF W POZNANIU RAMOWY PROGRAM kształcenia na stopień Instruktora Sportu AWF Pływanie (Część specjalistyczna) I. Założenia programowe: 1.1. Cele i zadania przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

ZIMOWY OKRES PRZYGOTOWAWCZY

ZIMOWY OKRES PRZYGOTOWAWCZY ZIMOWY OKRES PRZYGOTOWAWCZY Periodyzacja w Piłce Nożnej Rafał Ulatowski Konferencja Szkoleniowa Śl.ZPN Podokręg Zabrze 12/12/2013 ZIMOWY OKRES PRZYGOTOWAWCZY Konferencja Szkoleniowa Śl.ZPN Podokręg Zabrze

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI DO KLASY SPORTOWEJ O PROFILU PIŁKA NOŻNA DLA CHŁOPCÓW I PIŁKA RĘCZNA DLA DZIEWCZĄT W GIMNAZJUM im. LOTNIKÓW POLSKICH W MIROSŁAWCU

ZASADY REKRUTACJI DO KLASY SPORTOWEJ O PROFILU PIŁKA NOŻNA DLA CHŁOPCÓW I PIŁKA RĘCZNA DLA DZIEWCZĄT W GIMNAZJUM im. LOTNIKÓW POLSKICH W MIROSŁAWCU ZASADY REKRUTACJI DO KLASY SPORTOWEJ O PROFILU PIŁKA NOŻNA DLA CHŁOPCÓW I PIŁKA RĘCZNA DLA DZIEWCZĄT W GIMNAZJUM im. LOTNIKÓW POLSKICH W MIROSŁAWCU I. Informacje ogólne. W roku szkolnym 205/206 zostanie

Bardziej szczegółowo

Mistrzostwa Europy w piłce nożnej kobiet 2009 wzorce działań ofensywnych

Mistrzostwa Europy w piłce nożnej kobiet 2009 wzorce działań ofensywnych 83 Aby osiągać sukcesy w sportowych grach zespołowych zawodnik musi przejść długoletni proces treningowy rozwijający jego sprawność fizyczną ukierunkowaną, doskonalący umiejętności techniczne i taktyczne,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 REGULAMIN NABORU DO KLAS SPORTOWYCH W GIMNAZJUM NR 43 W SZCZECINIE NA ROK SZKOLNY 2015/2016

Załącznik nr 1 REGULAMIN NABORU DO KLAS SPORTOWYCH W GIMNAZJUM NR 43 W SZCZECINIE NA ROK SZKOLNY 2015/2016 Załącznik nr 1 REGULAMIN NABORU DO KLAS SPORTOWYCH W GIMNAZJUM NR 43 W SZCZECINIE NA ROK SZKOLNY 2015/2016 Zasady rekrutacji: I. O przyjęcie do klasy sportowej może ubiegać się kandydat, który: 1. Wykazuje

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK II KURSU UEFA B / 200 godzin

DZIENNIK II KURSU UEFA B / 200 godzin POLSKI ZWIĄZEK PIŁKI NOŻNEJ WYDZIAŁ SZKOLENIA DZIENNIK II KURSU UEFA B / 00 godzin Od 0 listopada 01r. do 0 marca 01r. Spis treści: Terminy sesji kursu: I. Część ogólna teoretyczna: I sesja 0.11. 01.1.01r.

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM KURSU NA STOPIEŃ INSRUKTORA SPORTU 90 GODZIN. Dyscyplina: Piłka Nożna

RAMOWY PROGRAM KURSU NA STOPIEŃ INSRUKTORA SPORTU 90 GODZIN. Dyscyplina: Piłka Nożna Cel kursu RAMOWY PROGRAM KURSU NA STOPIEŃ INSRUKTORA SPORTU 90 GODZIN Dyscyplina: Piłka Nożna a) przygotowanie uczestników kursu do samodzielnego prowadzenia zajęć szkoleniowych z piłki nożnej na niższym

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005 Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education, Krakow URSZULA MIĄZEK, MIROSŁAW

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące mistrzostwo sportowe

Czynniki warunkujące mistrzostwo sportowe WYKŁAD II Zasady i metody treningu sportowego Jedno z podstawowych praw przyrody, prawo adaptacji, decyduje o tym, Ŝe moŝna sformułować ogólne zasady treningu sportowego. Wprawdzie kaŝdy sportowiec jest

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO DLA KLAS IV VI

WYMAGANIA PROGRAMOWE Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO DLA KLAS IV VI WYMAGANIA PROGRAMOWE Z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO DLA KLAS IV VI KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZAJĄCE DOPEŁNIAJĄCE WYKRACZAJĄCE Uczeń bierze udział w części ćwiczeń fizycznych Wykazuje minimalne postępy w zakresie

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia. Studia Podyplomowe Fizjoterapii i Medycyny Sportowej /nazwa studiów podyplomowych/

Opis efektów kształcenia. Studia Podyplomowe Fizjoterapii i Medycyny Sportowej /nazwa studiów podyplomowych/ Załącznik nr 2 do Uchwała NrAR001-2 - V/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach z dnia 26 maja 2015r.w sprawie zatwierdzenia efektów kształcenia studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo