ZDROWA I BEZPIECZNA SZKOŁA. - uwarunkowania higieniczno-sanitarne

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZDROWA I BEZPIECZNA SZKOŁA. - uwarunkowania higieniczno-sanitarne"

Transkrypt

1 ZDROWA I BEZPIECZNA SZKOŁA - uwarunkowania higieniczno-sanitarne Zapewnienie sprzyjającego zdrowiu środowiska nauczania wymaga wysiłku wszystkich osób związanych z funkcjonowaniem szkoły, świadomości istnienia zagroŝeń oraz znajomości poszczególnych szkodliwości. O stwarzaniu naleŝytych warunków trzeba pamiętać juŝ w momencie projektowania obiektu, następnie w okresie jego budowania i urządzania, a potem w trakcie eksploatacji. KaŜdy z tych etapów moŝe wiązać się z pojawieniem się określonych szkodliwości, nierzadko kłopotliwych i trudnych do usunięcia, często pozostawionych i zagraŝających zdrowiu. Utrzymanie w szkołach bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki jest zagwarantowane ustawowo (patrz przepisy prawne na końcu poradnika). I. WARUNKI HIGIENICZNO - SANITARNE. 1. Zabudowa i zagospodarowanie działki szkolnej. Teren szkoły powinien być ogrodzony. Powinny być na nim następujące elementy: plac rekreacyjny, tereny zielone, plac gospodarczy oraz infrastruktura do realizacji programu wychowania fizycznego. Zgodnie z programem kultury fizycznej powinny być boiska do: siatkówki, piłki ręcznej, do piłki noŝnej oraz bieŝnia. Otwory kanalizacyjne, studzienki i inne zagłębienia w terenie naleŝy zakryć pokrywami lub zabezpieczyć w inny trwały sposób. Teren powinien mieć równą, utwardzoną nawierzchnię. Szlaki komunikacyjne wychodzące poza szkołę naleŝy zabezpieczyć, np. barierkami i oznaczyć (tablice ostrzegawcze). 3

2 2. Budynek szkoły. Szkoła powinna mieścić się w budynku odpowiednio zaprojektowanym i wybudowanym. Zaleca się projektowanie budynku szkoły do wysokości najwyŝej trzech kondygnacji. Powinien on być wznoszony poza zasięgiem szkodliwego promieniowania i oddziaływania pół elektromagnetycznych, hałasu i drgań (wibracji), zanieczyszczenia powietrza, zanieczyszczenia gruntu i wód ( 11 rozporządzania Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie - [1]). Budynek szkoły i urządzenia z nim związane powinny być zaprojektowane i wykonane tak, aby w pomieszczeniach zawartość w powietrzu stęŝeń i natęŝeń czynników szkodliwych dla zdrowia, wydzielanych przez grunt, materiały i stałe wyposaŝenie oraz powstających w trakcie uŝytkowania nie przekraczały dopuszczanych wartości. JeŜeli związki szkodliwe dla zdrowia lub zapachowe są emitowane przez materiały w niedopuszczalnym stęŝeniu jedynie przez ograniczony czas, dopuszcza się stosowanie takich materiałów pod warunkiem, Ŝe uŝytkowanie budynku lub pomieszczeń, w których zostały zastosowane, nastąpi dopiero po upływie okresu karencji. Remonty powinny być wykonywane w okresie przerw w nauczaniu (wakacje, ferie). Budynek szkoły powinien być zaopatrzony w bieŝącą ciepłą i zimną wodę. Powinien mieć indywidualną lub centralną instalację ciepłej wody, zapewnione odprowadzanie ścieków, miejsce przystosowane do czasowego gromadzenia odpadków i nieczystości stałych. Budynek powinien być wyposaŝony w instalacje (urządzenia) do ogrzewania pomieszczeń, mieć zapewnioną wentylację we wszystkich pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi. Powinien być przyłączony do sieci elektroenergetycznej i wyposaŝony w wewnętrzną instalację elektroenergetyczną. W nowo wznoszonym budynku naleŝy zainstalować urządzenia techniczne, które zapewnią osobom niepełnosprawnym konieczny dostęp na kondygnacje uŝytkowe ( 7, 9, 11 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach - [2]). Wskaźnik powierzchni w pomieszczeniu do nauki powinien wynosić co najmniej 2 m 2 wolnej powierzchni podłogi (niezajętej przez sprzęt) oraz powinno przypadać co najmniej 13 metrów sześciennych wolnej objętości pomieszczenia na kaŝdą osobę - 19 ust. 2 [3]. 4

3 Tworzenie klas z duŝą liczbą uczniów (przekraczającą 24) często nie pozwala na dotrzymywanie aktualnie obowiązującego wskaźnika. Balustrady schodów powinny mieć rozwiązania uniemoŝliwiające wspinanie się na nie oraz zsuwanie z poręczy - 16 [2]. 3. Mikroklimat pomieszczeń. Wentylacja. Wentylacja to proces usuwania z pomieszczeń zanieczyszczonego powietrza i dostarczania w jego miejsce powietrza świeŝego. Wentylacja pomieszczeń moŝe być grawitacyjna, dzięki róŝnicy temperatury - a więc i gęstości powietrza wewnątrz i na zewnątrz budynku oraz dzięki działaniu wiatru - powietrze dostaje się do budynku przez nieszczelności w oknach i drzwiach lub przez nawiewniki, wydostaje się przez kratki wentylacyjne i kanały wentylacyjne. Skuteczność wentylacji grawitacyjnej zaleŝy od warunków atmosferycznych, zmienia się więc w ciągu roku oraz ma na nią teŝ wpływ konstrukcja budynku, jego otoczenie i rozmieszczenie pomieszczeń. Wentylacja mechaniczna to wymuszony przepływ powietrza dzięki zastosowaniu wentylatora i jest niezaleŝna od jakichkolwiek wpływów atmosferycznych. Wentylacji nie naleŝy mylić z klimatyzacją. Klimatyzacja to proces nadawania powietrzu w pomieszczeniach określonych właściwości, na przykład nawilŝanie, osuszanie, podgrzewanie, chłodzenie. We wszystkich pomieszczeniach budynku szkolnego powinna być przewidziana skutecznie działająca wentylacja grawitacyjna. W pracowni chemii (digestorium), w zespole sportowym (przebieralnie i natryskownie) oraz w zespole Ŝywieniowym (jadalnia, kuchnia, rozdzielnia przykuchenna, zmywalnia naczyń stołowych i obieralnia-oczyszczalnia) naleŝy przewidzieć wentylację mechaniczną. Okna powinny mieć konstrukcję umoŝliwiająca otwieranie co najmniej 50% ich powierzchni w danym pomieszczeniu w celu wietrzenia. Wietrzenie pomieszczeń do nauki powinno odbywać się na kaŝdej przerwie i dowolnie w czasie lekcji, w zaleŝności od warunków atmosferycznych. Niedopuszczalne jest zasłanianie kratek wentylacji grawitacyjnej, co często spotyka się w szkołach. 5

4 UŜytkownicy budynków, w których powietrze jest niewłaściwej jakości narzekają na bóle głowy, podraŝnienia oczu, nosa, gardła, suchy kaszel, przesuszenie skóry, zawroty głowy, trudności z koncentracją, zmęczenie. WaŜne jest właściwe wentylowanie pomieszczeń, dzięki czemu uczniowie i nauczyciele mogą oddychać świeŝym powietrzem. Państwowa Inspekcja Sanitarna stwierdza pojawienie się nowego niekorzystnego zjawiska- montowania w pomieszczeniach, w których nie zastosowano wentylacji nawiewnej - okien o bardzo duŝej szczelności, co zagraŝa niedostateczną wymianą powietrza i powoduje nadmierne zwiększenie wilgotności powietrza; para wodna wykraplająca się na wewnętrznej powierzchni szyb i chłodnych powierzchniach ścian stwarza warunki sprzyjające do rozwoju grzybów i pleśni. Temperatura. Zastosowana w budynku instalacja (urządzenia) do ogrzewania powinna w sezonie grzewczym zapewnić następującą temperaturę: pomieszczenia do nauki min. +18 C, szatnie, korytarze, klatki schodowe, sale gimnastyczne C, rozbieralnie, natryskownie C. W przypadku niemoŝności zapewnienia w salach lekcyjnych temperatury minimum 18 C dyrektor szkoły zawiesza zajęcia szkolne na czas określony - 17 ust. 1 i 2 [2]. W pomieszczeniach przeznaczonych na zbiorowy pobyt dzieci oraz osób niepełnosprawnych na grzejnikach centralnego ogrzewania naleŝy umieszczać osłony ochraniające od bezpośredniego kontaktu z elementem grzejnym ust. 3 [1]. 4. Ochrona przed hałasem. Najczęstszym źródłem zagroŝenia akustycznego z zewnątrz jest hałas komunikacyjny. Ochronę przed nim stanowić mogą ekrany akustyczne, pasy zieleni. W otoczeniu budynku szkoły dopuszczalne natęŝenie hałasu w decybelach w okresie od godziny 6.00 do (załącznik do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 lipca 2004 r. w sprawie 6

5 dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku [4]) wynosi: ze strony dróg i linii kolejowych, torowisk tramwajowych - 55 decybeli, ze strony innych źródeł - 50 decybeli. Pomieszczenia w budynku powinny być chronione przed przenikaniem nadmiernego hałasu i drgań powodowanych przez uŝytkowników innych pomieszczeń oraz przez instalacje i urządzenia stanowiące techniczne wyposaŝenie budynku. RównowaŜny poziom dźwięku przenikającego do klas i pracowni szkolnych (z wyjątkiem pracowni zajęć technicznych) ze wszystkich źródeł hałasu łącznie nie powinien przekraczać 40 decybeli, w tym przenikający od wyposaŝenia technicznego budynku oraz innych urządzeń w budynku i poza budynkiem - 35 decybeli (PN-87/B02151/02 - Akustyka budowlana). Ochrona przed hałasem pomieszczeń w budynkach). Zmniejszenie hałasu w pomieszczeniach moŝna osiągnąć poprzez projektowanie i budowę szerokich, załamanych korytarzy, sytuowanie klas tylko z jednej strony korytarza, uŝywanie dźwiękochłonnych materiałów budowlanych, instalowanie szczelnych okien i drzwi - 323, 325, 326, 327 [1]. 5. Oświetlenie. Stwarzanie dobrych warunków do pracy wzrokowej związane jest z zapewnieniem odpowiedniego poziomu natęŝenia, oświetlenia, zachowania naleŝytego kontrastu, a w tym kontrastu barwy/jaskrawości obserwowanego przedmiotu z tłem oraz niedopuszczanie do występowania olśnienia. Przy niewłaściwym oświetleniu widzi się gorzej i szybciej dochodzi do zmęczenia, mogą występować bóle oczu i głowy. NatęŜenie oświetlenia określane jest w luksach (luks jest miarą ilości światła padającego na l m 2 ). Dzięki kontrastowi moŝliwe jest uwidocznienie szczegółów przedmiotu lub jego ogólnego zarysu, ale kontrast za duŝy, stworzony na przykład przez białą ścianę jako tło do czarnej tablicy - jest dla oczu niekorzystny. Olśnieniem nazywamy stan charakteryzujący się odczuciem niewygody przy patrzeniu lub/i obniŝonej zdolności rozpoznawania przedmiotów. Krańcowym stopniem olśnienia jest olśnienie oślepiające. Przyczyną olśnienia jest oddziaływanie światła o zbyt duŝym natęŝenia lub o zbyt duŝych kontrastach. 7

6 Olśnienie moŝe mieć charakter: bezpośredni, gdy prosto w oczy wpada strumień światła o zbyt duŝym natęŝeniu odbiciowy, w związku z dochodzeniem do oczu obrazów nadmiernie jaskrawych przedmiotów. Dla zminimalizowania odbić naleŝy przestrzegać, aby uczniowie nie siadali w odległości mniejszej niŝ 2,2 m od tablicy, a u uczniów z pierwszych ławek, zarówno z rzędu pod oknem jak i pod ścianą, kąt pod którym patrzą na tablicę wynosił maksimum 30. Sytuując ostatnie ławki naleŝy pamiętać, Ŝe przy prawidłowej ostrości wzroku znaki pisane na tablicy dostrzegane są z odległości nie większej niŝ 9,6 m (wg Cohna). Oświetlenie naturalne. Wzrok człowieka jest przystosowany do światła naturalnego, dlatego teŝ naleŝy dbać, aby do klasy dochodziło tego światła jak najwięcej. Pomieszczenia przeznaczone do zbiorowego przebywania dzieci (z wyjątkiem pracowni chemicznej, fizycznej, plastycznej) powinny mieć zapewniony czas nasłonecznienia co najmniej 3 godziny w dniach równonocy (21marca i 21 września) w godzinach W pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi stosunek powierzchni okien (liczonej w świetle ościeŝnic) do powierzchni podłogi powinien wynosić co najmniej 1:8 (zaleca się aby w pomieszczeniach do nauki zachować stosunek 1:5), w innych pomieszczeniach co najmniej 1:12-57 [1] oraz 7 [2]. Ustalono, Ŝe dla umoŝliwienia oświetlenia pomieszczenia światłem dziennym odległość szkoły od innego obiektu budowlanego nie powinna być mniejsza niŝ jego wysokość - do wysokości 35 m budynku i nie mniejsza niŝ 35 m, jeśli obiekt przesłaniający jest wyŝszy. Przy oświetleniu jednostronnym światło to powinno dostawać się do pomieszczenia z lewej strony (w stosunku do frontu klasy tablicy). Działaniem sprzyjającym dostawaniu się światła dziennego będzie: utrzymywanie czystości szyb, nie zasłanianie szyb roślinami, zrezygnowanie z firanek. Okna naleŝy jednak wyposaŝyć w Ŝaluzje lub zasłony, by była moŝliwość ochrony przed bezpośrednio wpadającym światłem słonecznym (z powodu zagroŝenia powstawania zbyt duŝego, niepoŝądanego dla oczu kontrastu i nadmiernego ciepła). 8

7 Oświetlenie sztuczne. Zgodnie z 59 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. - [1] oświetlenie światłem sztucznym pomieszczenia przeznaczonego na pobyt ludzi powinno odpowiadać potrzebom uŝytkowym i spełniać wymagania normy dotyczącej oświetlenia wnętrz światłem elektrycznym. RównieŜ rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach - [2] w 7 i 9 określa, Ŝe w pomieszczeniach szkoły i placówki zapewnia się właściwe oświetlenie. Zgodnie z normą PN-EN :2004 Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy. Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach - najmniejsze dopuszczalne średnie natęŝenie oświetlenia wynosi: - w izbach lekcyjnych, salach przedmiotowych lx, - na tablicy 500 lx, - w salach gimnastycznych, w salach zajęć ruchowych, na basenie lx, - w pracowniach artystycznych lx. Obecnie odchodzi się w szkołach od oświetlenia Ŝarowego na rzecz oświetlenia fluorescencyjnego. śarówki są źródłem mało ekonomicznym - około 95% energii jest w nich przetwarzane na ciepło, a tylko 5% na produkcję światła. Świetlówki produkują duŝo światła i bardzo mało ciepła. Instalowanie oświetlenia fluorescencyjnego jest kilkakrotnie razy droŝsze niŝ Ŝarowego, ale charakteryzując się kilkakrotnie większą trwałością eksploatacyjną i kilkakrotnie mniejszym zuŝyciem energii - w długim okresie (kilku lat) okazuje się oświetleniem tańszym. UŜywanie świetlówek związane moŝe być z widocznym migotaniem strumienia świetlnego, zmniejszając komfort widzenia, doprowadzając w skrajnych przypadkach do powstawania efektu stroboskopowego (złudzeń wzrokowych przy patrzeniu na przedmioty znajdujące się w ruchu obrotowym lub posuwisto-zwrotnym). MoŜe to zagraŝać bezpieczeństwu, np. na zajęciach w warsztatach, gdy obsługującemu maszynę wydaje się, Ŝe jest ona wyłączona, a w rzeczywistości znajduje się w ruchu. Świetlówki rzadko przepalają się natychmiast, ich awarie poprzedzone bywają wzrastającym migotaniem, włączaniem i wyłączaniem się. Do takich sytuacji dopuszczać nie naleŝy, wcześniej je wymieniając. Obecnie coraz częściej uŝywane są układy bezzapłonnikowe świetlówek z wprowadzonymi elementami elektronicznymi, których wmontowanie znacząco poprawia 9

8 komfort korzystania z tych lamp. Zaprojektowanie poprawnego oświetlenia elektrycznego w szkołach naleŝy powierzać specjalistom-oświetleniowcom. Przy przekazywaniu pomieszczeń do uŝytku powinny zostać wykonane pomiary oświetlenia sprawdzające zgodność stanu rzeczywistego z projektem. Urządzenia oświetleniowe muszą podczas eksploatacji być właściwe utrzymywane i konserwowane. Instalacje i urządzenia elektryczne powinny być tak wykonane, aby nie naraŝały na poraŝenia prądem elektrycznym, przepięcia atmosferyczne, występowanie nieodpowiednich obszarów pól elektromagnetycznych oraz nie powodowały innych szkodliwych skutków ( 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy [3]). 6. Stanowisko pracy ucznia. Stanowisko nauki naleŝy dostosować do warunków antropometrycznych uczniów - wymiarów ciała, a wyposaŝenie powinno posiadać odpowiednie certyfikaty i atesty - 9 ust. 2 i 3 [2]. Uczeń spędza w szkole większość czasu siedząc. Ma to istotny wpływ na jego postawę i zdrowie (prawidłowe kształtowanie się kręgosłupa, prawidłowe funkcjonowanie narządów wewnętrznych). Meble stoły i krzesła konstruowane są z myślą o wyeliminowaniu negatywnych skutków tej wymuszonej pozycji, a z powodu duŝej rozpiętości wysokości ciała uŝytkowników produkowane są one w kilku rozmiarach. Aktualnie obowiązuje Norma Europejska: PN-EN :2007. Meble. Krzesła i stoły dla instytucji edukacyjnych. Część 1: Wymiary funkcjonalne oraz PN-EN :2007. Meble. Krzesła i stoły dla instytucji edukacyjnych. Część 2: Wymagania bezpieczeństwa i metody badań. Niniejsza Norma Europejska oparta jest na zasadzie, Ŝe stoły i krzesła przewidziane do uŝytku w instytucjach edukacyjnych o ogólnym charakterze edukacyjnym zaleca się zaprojektować w sposób promujący zachowanie prawidłowej postury. Dotyczy ona mebli o stałej wysokości, jak równieŝ mebli regulowanych. Ma takŝe zastosowanie do mebli, na których uŝytkowane są urządzenia przenośne. Jest to pierwsza norma obowiązująca w Polsce, która w doborze rozmiaru 10

9 mebla stosuje zakresy wysokościowe wzrostu i proporcje ciała, a nie jak dotąd jedną uśrednioną wysokość ciała. Meble szkolne dobierane są na podstawie dwóch kryteriów: wysokości podkolanowej; wysokości ciała ucznia. Norma wprowadza dodatkowy, największy siódmy - standard dla stołów i krzeseł. Do dyspozycji uczniów proponuje się osiem rozmiarów (od 0 do 7) stołów i krzeseł, dobieranych według wysokości ciała. Wybrany stół i krzesełko powinny mieć ten sam numer. Krzesła i stoły powinny być wyraźnie oznakowane (czytelnie i trwale) przez zamieszczenie rozmiaru, koloru lub obydwu oznaczeń. Jest to warunek sprawnego zestawienia stołów i krzeseł w komplet o tym samym numerze i doboru do wzrostu uŝytkowników. UŜytkownik mebla powinien wiedzieć, jaki rozmiar ma wybrać i rozumieć dlaczego (patrz tabela 1 i tabela 2). W kaŝdym przypadku naleŝy stosować zasadę ustawiania trzech kolejnych wielkości mebli w jednej sali, w ilościach dobranych do grup wzrostowych uczącej się w niej młodzieŝy. Uczeń powinien znać numer wielkości swojego stanowiska pracy, np. wpisany w dzienniku przy nazwisku i zajmować odpowiednie do swojego wzrostu miejsce. Tabela 1. Dobór rozmiarów mebli i kodu koloru do wzrostu dzieci (wg PN-EN :2007) (wymiary podane w milimetrach) Numer rozmiaru Kod koloru Wzrost (bez butów) Wysokość podkolanowa 0 biały pomarańczowy fioletowy Ŝółty czerwony zielony niebieski brązowy

10 1:2007) (wymiary podane w milimetrach) Numer rozmiaru Kod koloru biały fioletowy Ŝółty czerwony zielony niebieski brązowy Wzrost (bez butów) Wysokość podkolanowa Wysokość siedziska Wysokość stołu Tabela 2. Dobór rozmiaru krzeseł i stołów do wzrostu dzieci (wg PN-EN pomarańczowy Oprócz numeru rozmiaru lub kodu koloru, oznakowanie krzeseł i stołów powinno zawierać następujące informacje: na meblach regulowanych oznakowanie zakresu numerów rozmiarów; nazwa handlowa i/lub dane producenta; data produkcji (miesiąc i rok). W przypadku krzeseł i stołów regulowanych mechanizm regulacji powinien być łatwo dostępny dla uŝytkownika, a takŝe łatwy w obsłudze bez potrzeby uŝywania duŝej siły ani specjalnych urządzeń. Wraz z zakupionymi meblami powinny być dostarczone instrukcje napisane w języku(-ach) urzędowym(-ach) kraju, w którym meble są sprzedawane przy czym mogą być przytwierdzone do mebla lub mieć formę ulotki, etykiety, instrukcji i zawierać co najmniej poniŝsze informacje: powołanie numeru rozmiaru; instrukcje konserwacji; instrukcje montaŝu mebli wielorozmiarowych; informacja o sposobie regulacji. 12

11 Norma PN-EN :2007 określa takŝe jakie wymagania powinny spełniać meble z punktu widzenia bezpieczeństwa uŝytkownika, odporności uŝytkowej powierzchni, funkcjonalności, cech wzorniczych, doboru materiałów dla uniknięcia zagroŝeń mechanicznych i chemicznych dla zdrowia. Meble kupowane od 2008 roku powinny spełniać wymogi nowej normy PN- EN :2007, poniewaŝ od stycznia 2008 r. wydawane są certyfikaty zgodności dla producentów mebli szkolnych jedynie na w/w normę. Przy dokonywaniu zakupów naleŝy wybierać tych sprzedawców, którzy oferują meble z certyfikatem wydanym wg wymagań PN-EN : W prawidłowo dobranych meblach dziecko siedzące głęboko na siedzisku i wyprostowane ma stopy całe oparte o podłogę, kolana trochę uniesione nad brzeg siedziska (nie ma bolesnego ucisku na podkolanowe naczynia krwionośne), a pulpit dokładnie na wysokości opuszczonych łokci. Rozmieszczenie uczniów w klasie poza dostosowaniem mebli do wzrostu powinno uwzględniać wyniki badania wzroku i słuchu oraz względy wychowawcze. Rozmieszczenie stanowisk pracy uczniów i tablicy powinno teŝ zapewnić dobre oświetlenie naturalne uczniów z lewej strony. Oceniając dostosowanie mebli do wysokości dziecka naleŝy uwzględnić wzajemny związek między krzesłem a stolikiem. PoniŜszy rysunek (rys. 1) przedstawia siedem kryteriów dobrego dopasowania. Kryteria są następujące (oznaczenia literowe odpowiadają oznaczeniom na rysunku): A. Podeszwy stóp (w butach) powinny na całej powierzchni dotykać podłogi; B. Pomiędzy udami a płytą stołu powinien być zachowany prześwit, umoŝliwiający swobodne poruszanie nogami; C. Uda nie powinny być od spodu uciśnięte przez krawędź siedziska; D. Wysokość stołu powinna być tak dobrana, by płyta stołu, przy swobodnie opuszczonych ramionach znajdowała się na poziomie łokci; E. Oparcie krzesła powinno podpierać plecy w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, nie dochodząc do łopatek; F. Przednia krawędź siedziska nie powinna dotykać tylnej powierzchni podudzi; G. Pomiędzy oparciem a siedziskiem krzesła powinna zostać zachowana przestrzeń pozwalająca na swobodne ruchy dolnej części tułowia. 13

12 Rysunek l. Warunki jakie powinny być spełnione przy dopasowaniu krzesła i stołu do ciała uŝytkownika. Między tułowiem a udami utrzymany jest kąt prosty. Proponuje się, aby nachylenie siedziska do przodu wynosiło co najmniej 5 stopni, a blatu stołu od 10 do stopni (najlepiej gdyby był on ruchomy i ustawiany w zaleŝności od potrzeby, np. od tego czy siedzący przyjmuje pozycję spoczynkową - w trakcie słuchania, czy teŝ ze skłonem do przodu, półstojącą - w trakcie pisania, czytania). Dzięki temu uŝytkujący dopasowuje ułoŝenie mebla do siebie, a nie siebie do mebla, co zmniejsza napięcie mięśni pleców i szyi. Podobny efekt moŝna osiągnąć uŝywając podpórki pod nogi w pozycji spoczynkowej i nie uŝywając jej w pozycji półstojącej (rys. 2). A B Rysunek 2. Sylwetka siedzącego przy wysokim stole i na wysokim krześle, których płaszczyzny ustawione są skośnie. A - sylwetka w pozycji spoczynkowej, z uŝyciem podpórki pod stopy. B - sylwetka w pozycji półstojącej, przyjmowanej przy pisaniu, czytaniu. 14

13 Na rysunku 3 przedstawiono sylwetkę siedzącego oraz zmianę połoŝenia ciała na skutek wykonywania róŝnych czynności, przy uŝyciu mebli róŝnej konstrukcji, ze wskazaniem kątów tworzących się w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. A B C D Rysunek 3. PołoŜenie ciała siedzącego i tworzące się kąty, w zaleŝności od konstrukcji mebli i wykonywanych czynności. Praktyczne wskazówki dla szkół według wyŝej wymienionego poradnika Ministerstwa Edukacji Narodowej: naleŝy rozpowszechnić wśród grona pedagogicznego znajomość Polskich Norm dotyczących mebli szkolnych oznakować meble, jeśli są nie ocechowane stosowną numeracją lub kolorem w kaŝdej sali lekcyjnej umieścić planszę zawierającą numery wielkości stołów, krzeseł i kod barwny, przypisanych do wysokości ciała uczniów zapewnić w kaŝdej klasie lekcyjnej przymiar do mierzenia wzrostu przeprowadzić pomiar wzrostu celem doboru mebli do potrzeb uczniów lub nadzorować pomiary wykonywane przez uczniów dokonać przeglądu mebli szkolnych znajdujących się w szkole w celu oceny moŝliwości ich dostosowania do wzrostu uczniów. 15

14 7. Pracownia komputerowa. Wymagania higieniczne na stanowiskach pracy przy monitorach ekranowych określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposaŝonych w monitory ekranowe - [5] oraz Instrukcja opracowana przez Instytut Medycyny Pracy - Zakład Szkodliwości Fizycznych, uaktualniona od 2 stycznia 1996 r. - [6]. Na jeden komputer z monitorem powinno przypadać około 6 m 2 powierzchni. Monitory powinny być ustawione bokiem do okna, ze światłem padającym z lewej strony na ekran, ewentualnie mogą być ustawione tyłem do okna. Wymagane jest oświetlenie elektryczne sufitowe, zapewniające średnie natęŝenie min 300 lx. Na ekranie monitora występują ładunki dodatnie, na powierzchni ciała - ujemne. W celu zapobieŝenia tworzeniu się pola elektrostatycznego zaleca się, aby nauczyciel prowadzący zajęcia miał na sobie odzieŝ z tkaniny niepodatnej na elektryzację (bawełna, len). Zaleca się, aby odzieŝ taką mieli na sobie w miarę moŝliwości takŝe uczniowie. Podłoga nie moŝe być pokryta elektryzującą się wykładziną. Bezwzględnie konieczne jest wietrzenie pracowni podczas przerw lekcyjnych. Wystrój pracowni: pastelowe kolory ścian, podłoga drewniana lub wykładzina nie elektryzująca się, duŝo zieleni na kwietnikach i półkach. Stanowisko pracy (nauki) powinno być wyposaŝone w krzesło z regulowaną wysokością, z oparciem wygiętym stosownie do krzywizn kręgosłupa. Powinna być zapewniona swoboda ruchów bez wymuszania stałego utrzymywania pochylenia głowy, tułowia lub ułoŝenia kończyn. Dla zapobiegania bólom szyi (występującym przy nadmiernym napięciu mięśni) naleŝy dąŝyć, aby górna krawędź ekranu znajdowała się na poziomie oczu (środek ekranu znajdzie się wtedy poniŝej osi widzenia). Odległość oczu od ekranu winna wynosić od 40 cm do 70 cm. Zaleca się ustawianie monitorów parami, tylnymi ścianami zbliŝonymi do siebie na odległość 0,5 m. Odległość pomiędzy monitorami w rzędzie nie powinna być mniejsza niŝ 2m; odległość pomiędzy rzędami 3m. Odległości te powinny zapewnić swobodny dostęp i swobodne przechodzenie nauczyciela z grupą uczniów. 16

15 Zasady prawidłowej eksploatacji i utrzymania monitorów: zabezpieczenie przed poraŝeniem prądem przez sprawne i prawidłowe zasilanie z sieci elektrycznej stosowanie filtrów na ekran i prawidłowe uziemienie filtrów (na starszy typ monitorów) czyszczenie ekranu i filtru według zaleceń w/w Instrukcji. Minimalne wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii, jakie powinny spełniać stanowiska pracy wyposaŝone w monitory ekranowe stanowią załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. - [5]. 8. Pomieszczenia higieniczno-sanitarne. W budynku szkoły naleŝy urządzić ogólnodostępne ustępy. Powinna w nich przypadać jedna miska ustępowa i jeden pisuar na 30 chłopców oraz jedna miska ustępowa na 20 dziewcząt, a takŝe minimum jedna umywalka na 20 osób ( 84 ust. 1. pkt 2 [1]). W ustępach z oknem i jedną kabiną naleŝy stosować wentylację grawitacyjną lub mechaniczną, a w innych - mechaniczną włączaną automatycznie i spełniającą po wyłączeniu funkcję wentylacji grawitacyjnej. Na kondygnacjach dostępnych dla osób niepełnosprawnych, co najmniej jedno z pomieszczeń higieniczno-sanitarnych powinno być przystosowane do uŝytku dla tych osób ( 86 [1]). Urządzenia sanitarne powinny znajdować się w stanie pełnej sprawności technicznej i być utrzymane w stałej czystości ( 2 [2]) oraz powinny być wyposaŝone w mydło w płynie i ręczniki jednorazowe lub suszarki elektryczne do rąk. Podłoga oraz ściany pomieszczeń powinny być tak wykonane, aby moŝliwe było łatwe utrzymanie ich czystości. NaleŜy zapewnić moŝliwość mycia rąk w ciepłej wodzie. Ściany pomieszczeń do wysokości co najmniej 2 m powinny być pokryte materiałami gładkimi, nienasiąkliwymi i odpornymi na działanie wilgoci ( 78 ust. 1, 2 [1]). 17

16 9. Szatnia. Szatnię naleŝy projektować jako centralną dla wszystkich uczniów, dostępną z holu, w podpiwniczeniu. PoŜądany jest podział, aby kaŝdy oddział posiadał swój boks. Powinna być dostatecznie oświetlona, ogrzewana oraz wyposaŝona w wystarczającą liczbę wieszaków. Podłoga powinna być łatwozmywalna. W szatni naleŝy zapewnić właściwą wymianę powietrza (minimum wentylacja grawitacyjna) z zaleceniem stosowania wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej, np. w szatniach usytuowanych poniŝej poziomu terenu. 10. Warunki do rekreacji i prowadzenia wychowania fizycznego. Na działkach przeznaczonych pod budynki zakładów oświaty i wychowania, co najmniej 25% powierzchni naleŝy przeznaczyć pod zieleń i rekreację. Wymaga się, aby na jednego ucznia przypadało na działce 4 m 2 placu rekreacyjnego, aby był na niej urządzony ogródek szkolny o wielkości m 2 w zaleŝności od liczby oddziałów i znajdowały się na niej terenowe urządzenia kultury fizycznej w liczbie i rozmiarach odpowiednich do wielkości szkoły (liczby oddziałów). Wymagania dotyczące boisk dla szkół: z liczbą do 7 oddziałów boisko wielofunkcyjne powierzchnia 200 m 2 z liczbą od 8 do 23 oddziałów boisko wielofunkcyjne - powierzchnia 450 m 2 boisko do siatkówki - powierzchnia 286 m 2 boisko do koszykówki - powierzchnia 608 m 2 boisko do gier sportowych powierzchnia 2376 m 2 z liczbą 24 oddziałów i więcej boisko wielofunkcyjne powierzchnia 450 m 2 dwa boiska do siatkówki - kaŝde o powierzchni 286 m 2 dwa boiska do koszykówki - kaŝde o powierzchni 608 m 2 boisko do gier sportowych - powierzchnia 2376 m 2. 18

17 W skład budynków szkoły powinien wchodzić blok sportowy, połączony łącznikiem z głównym budynkiem, składający się z sali lub sal sportowych i pomieszczeń pomocniczych: rozbieralni, natryskowni, ustępów, przechowalni sprzętu sportowego i gimnastycznego. W większych szkołach (3 ciągi nauczania i więcej) przewiduje się ponadto salę gimnastyki korekcyjnej i gier stołowych, z własnymi pomieszczeniami sanitarnohigienicznymi. Pomieszczenia sportowe powinny być wyposaŝone w standardowy sprzęt, który spełnia wymagania Polskiej Normy. Przy zakupie nowego wyposaŝenia naleŝy stosować się teŝ do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 21 maja 2002 r. w sprawie ustalenia wyrobów, które nie mogą być nabywane przez szkoły i placówki, jeśli dostawca nie przedstawi odpowiedniego certyfikatu - [7]. Stan techniczny urządzeń i sprzętu sportowego powinien być sprawdzany przed kaŝdymi zajęciami. Bramki i kosze do gry oraz inne urządzenia mogące stanowić zagroŝenie dla zdrowia ćwiczących są mocowane na stałe i powinny być równieŝ sprawdzane przed ich uŝywaniem. W salach i boiskach oraz miejscach wyznaczonych do ćwiczeń fizycznych, gier i zabaw umieszcza się tablice informacyjne określające zasady bezpiecznego uŝytkowania urządzeń i sprzętu. Uczniowie powinni być zapoznani z zasadami bezpiecznego wykonywania ćwiczeń oraz uczestniczenia w grach i zabawach ( 31 [2]). Pokoje nauczycieli wf naleŝy wyposaŝyć w apteczkę wyposaŝoną w niezbędne środki do udzielania pierwszej pomocy oraz instrukcję udzielania tej pomocy ( 20 [2]). Wymagania dotyczące sal sportowych dla szkół: z liczbą do 7 oddziałów sala rekreacyjna o powierzchni 36 m 2, wysokości 3 m z liczbą od 8 do 23 oddziałów sala sportowa o powierzchni 288 m 2, wysokości 6 m z liczbą od 24 do 32 oddziałów sala sportowa o powierzchni 540 m 2, wysokości 7,2 m z liczbą 33 oddziały i więcej dwie sale sportowe - powierzchnia 540 m 2 i 216 m 2, wysokości 7,2 m. 19

18 II. ORGANIZACJA PROCESU NAUCZANIA. ( wg pracy zbiorowej Zdrowie a szkoła pod redakcją B. Wojnarowskiej, z aktualizacją przepisów prawnych) Przy rozpatrywaniu higienicznego aspektu organizacji procesu nauczania moŝna przyjąć dwa układy odniesienia: maksimum - optymalne funkcjonowanie organizmu i minimum - niedopuszczenie do przekroczenia moŝliwości psychofizycznych. Uwzględniając rytmiczność uczenia się i osiąganie załoŝonych celów kształcenia oraz biorąc pod uwagę w/w układy odniesienia, formułowane są zalecenia i proponowane wzorce postępowania. Uczenie się moŝna uznać za pracę, przy której przede wszystkim zaangaŝowany jest układ nerwowy i narządy zmysłów (wzrok, słuch), czemu towarzyszy wysiłek umysłowy, związany z utrzymaniem uwagi, ćwiczeniem pamięci itp. AngaŜowany jest jednak takŝe układ ruchu, przede wszystkim w związku z koniecznością utrzymania stałej, wymuszonej pozycji ciała (siedzenie przy stoliku). Wymaga to pracy mięśni z przewagą wysiłku statycznego nad dynamicznym. Praca związana z wysiłkiem statycznym jest bardzo męcząca (konieczność utrzymywania mięśni w długotrwałym napięciu). Wysiłki związane z pracą prowadzą do zmęczenia fizjologicznego, po którym konieczny jest wypoczynek pozwalający na regenerację sił i odzyskiwanie sprawności. Stosowanie się do proponowanych poniŝej wskazówek umoŝliwia zachowanie równowagi między pracą (nauką) a wypoczynkiem w czasie lekcji, pobytu w szkole, w ciągu dnia, tygodnia, roku. 1. Czas trwania lekcji. ObciąŜanie zadaniami w trakcie godziny nauki powinno być zgodne z typowymi zmianami dyspozycji do pracy uczniów 1 : na początku lekcji dyspozycja ta jest niewielka (okres wdroŝenia), następnie w pierwszej połowie lekcji stopniowo wzrasta do najwyŝszego poziomu, by w drugiej połowie, w związku z narastającym zmęczeniem, stopniowo zmniejszać się. Po zauwaŝeniu objawów zmęczenia u dzieci, nauczyciel powinien zastosować tzw. ćwiczenia śródlekcyjne 2, po których dyspozycja do pracy poprawia się. 1 Dyspozycję do pracy ocenia się: badaniem koordynacji ruchowej kończyn górnych, oceną reakcji słownowarunkowej, testem zadań arytmetycznych, testem wykreślania liter, rejestracją przerw w pracy (ocena stałości uwagi), minutową rejestracja zmian aktywności uczniów, oceną zdolności do pracy narządu wzroku, oceną zmian ostrości wzroku 2 Dwu-pięcio minutowe oderwanie się od toku lekcji poprzez polecenie uczniom wykonywania ćwiczeń fizycznych. 20

19 Ze zmęczeniem moŝna wiązać następujące zachowanie uczniów: kręcenie się, przeciąganie, ziewanie, niemoŝność skupienia uwagi, popełnianie błędów w wykonywanych zadaniach, zakłócanie toku lekcji (głośne rozmowy, popisywanie się, zachowania agresywne itp.). MoŜliwości dyspozycji do pracy wzrastają z wiekiem i zaawansowaniem w rozwoju. Na przykład ocenia się, Ŝe czynne skupienie uwagi w wieku 7 lat jest moŝliwe tylko przez 5 min, a w wieku 12 lat - juŝ przez 30 min. Ćwiczenie takich umiejętności, jak czytanie czy pisanie moŝe trwać bez zmęczenia uczniów w klasach najmłodszych 10 min, a od klasy V - 25 min. W związku z powyŝszym wydaje się logiczne, by w kolejnych klasach zwiększać długość jednostki lekcyjnej adekwatnie do moŝliwości dzieci. Postulowana była propozycja, by w klasie I lekcja trwała 30 min, wraz z kolejnymi klasami wydłuŝała się i w klasie V osiągnęła 45 min oraz w takim wymiarze pozostawała w następnych klasach. Postulat ten wydaje się być uwzględniony w programie nauczania blokowego w klasach I-III, gdzie nauczyciel dostosowuje czas zajęć i przerw do aktywności uczniów. 2. Liczba lekcji. MoŜliwości wykonywania pracy (uczenia się) w zaleŝności od dojrzałości organizmu moŝna odnieść do odcinka czasu, jakim jest nauka w szkole w ciągu dnia. Limity godzin w ciągu dnia nauki wyglądają następująco: w klasach IV-V 6 godzin, w klasach VI, w gimnazjum i wzwyŝ 7 godzin (z wyjątkiem szkół, w których program wymaga większej liczby godzin). 3. Przerwy międzylekcyjne. Istotnymi elementami dziennego rozkładu lekcji są przerwy, pozwalające na wypoczynek między lekcjami. Zaleca się by przerwy trwały 10 minut, z zastrzeŝeniem aby po trzeciej lub czwartej lekcji miała miejsce przerwa 20-minutowa. Panuje niestety zwyczaj konstruowania rozkładów lekcji z przerwami 5-cio minutowymi, powszechne jest takŝe nieplanowane przedłuŝanie lekcji kosztem przerwy. Czas wypoczynku na przerwie skraca się takŝe przy przenoszeniu się dzieci do innego pomieszczenia na następną lekcję (system klasopracowni). Ten niedostatek czasu, konieczny do regeneracji sił, moŝe stanowić niebagatelną przyczynę przeciąŝenia organizmu 21

20 ucznia. W czasie lekcji uczniowie są unieruchomieni w pozycji siedzącej, jest to przeciw ich naturze - im młodsze dziecko, tym większą ma potrzebę ruchu. Sposobem na regenerację sił po wysiłku umysłowym i statycznym wysiłku mięśni jest stworzenie na przerwie warunków do swobodnej aktywności ruchowej, najlepiej na powietrzu, z zachowaniem ograniczeń wynikających z przepisów bezpieczeństwa. W związku z tym, Ŝe zajęcia na lekcji wymagają stałej pracy narządu wzroku z bliska, przerwy powinny dawać szansę odpoczynku równieŝ oczom. Tego postulatu nie pozwala w pełni zrealizować powszechna wśród uczniów praktyka uzupełniania w tym czasie zadań domowych. Na przerwie kaŝdy uczeń powinien mieć czas i warunki, aby załatwić potrzeby fizjologiczne. Zwiększenie długości jednej z przerw do 20 minut ma na celu między innymi umoŝliwienie spoŝycia posiłku bez pośpiechu. 4. Dzienny rozkład lekcji. Ustalając porę rozpoczynania zajęć w szkole naleŝy brać pod uwagę rytmy okołodobowe. Zdolność do wysiłku jest u człowieka róŝna w zaleŝności od pory dnia. Najkorzystniejszą porą do ich podejmowania są godziny 8-12, ze szczytem moŝliwości w godzinach 9-11, po nich obserwowane jest stopniowe obniŝanie tej zdolności i ponowne podwyŝszenie w godzinach od 16-21, ze szczytem moŝliwości w godzinach Najwłaściwszą porą rozpoczynania zajęć jest więc czas między godz. 8 a 9. Przestrzegane jest to w większości szkół, nie udaje się jednak w odniesieniu do wszystkich klas przy pracy szkół systemem zmianowym - druga zmiana uczy się po południu. W nielicznych szkołach pracujących na trzy zmiany niektóre klasy mają lekcje w późnych godzinach popołudniowych. Niemniej waŝne z punktu widzenia zjawiska rytmów biologicznych jest wykonywanie pracy rytmicznie, o stałych porach dnia. I ten wymóg nie jest spełniany przy systemie zmianowym - bardzo często poszczególne klasy, w kolejnych dniach tygodnia, uczą się na róŝnych zmianach. Władze szkolne realizują w ten sposób postulat dostępu wszystkich uczniów do uczestniczenia w zajęciach o najwłaściwszej porze (duŝą rolę odgrywa presja rodziców). NaleŜy jednak uświadomić sobie, Ŝe postulat ten moŝe zostać równieŝ spełniony przy dopuszczeniu rotacji w dłuŝszych odstępach czasowych, np. co 3-5 miesięcy, wtedy 22

Dostosowanie mebli edukacyjnych do wysokości ciała uczniów / wychowanków placówek oświatowych.

Dostosowanie mebli edukacyjnych do wysokości ciała uczniów / wychowanków placówek oświatowych. Dostosowanie mebli edukacyjnych do wysokości ciała uczniów / wychowanków placówek oświatowych. Państwowa Inspekcja Sanitarna (PIS) jest powołana m.in. do sprawowania nadzoru nad warunkami higieny procesów

Bardziej szczegółowo

Stanowisko pracy ucznia i przedszkolaka

Stanowisko pracy ucznia i przedszkolaka Stanowisko pracy ucznia i przedszkolaka Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Poznaniu Oddział Higieny Dzieci i Młodzieży Poznań 2012 ERGONOMIA [gr. érgon dzieło, praca, nómos prawo ], antropotechnika,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2010 r. Projekt ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2010 r. w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania Na

Bardziej szczegółowo

Organizacja stanowiska pracy z komputerem:

Organizacja stanowiska pracy z komputerem: Organizacja stanowiska pracy z komputerem: Materiały szkoleniowe Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na

Bardziej szczegółowo

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 1 Ważnym elementem dla ucznia jest zapewnienie mu stanowiska pracy dostosowanego do wymagań ergonomii. Ma to odzwierciedlenie w obowiązujących przepisach prawnych,

Bardziej szczegółowo

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 2013-09-18 ODDZIAŁ EDUKACJI ZDROWOTNEJ I HIGIENY DZIECI I MŁODZIEŻY

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 2013-09-18 ODDZIAŁ EDUKACJI ZDROWOTNEJ I HIGIENY DZIECI I MŁODZIEŻY JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 1 Ważnym elementem dla ucznia jest zapewnienie mu stanowiska pracy dostosowanego do wymagań ergonomii. Ma to odzwierciedlenie w obowiązujących przepisach prawnych,

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO PRACY UCZNIA. Ogólne zasady prawidłowego wyposażenia w meble sal dydaktycznych w szkołach.

STANOWISKO PRACY UCZNIA. Ogólne zasady prawidłowego wyposażenia w meble sal dydaktycznych w szkołach. Ogólne zasady prawidłowego wyposażenia w meble sal dydaktycznych w szkołach. Wyposażenie szkół w odpowiednie meble - ławki jest z punktu widzenia zdrowia dziecka sprawą bardzo ważną. Uczniowie spędzają

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYśSZEGO 1) z 5 lipca 2007 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w uczelniach

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYśSZEGO 1) z 5 lipca 2007 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w uczelniach ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYśSZEGO 1) z 5 lipca 2007 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w uczelniach Dz.U. nr 128, poz. 897 Na podstawie art. 228 ust. 2 ustawy z 27 lipca 2005

Bardziej szczegółowo

Potrzebne materiały: Arkusze papieru do sprawdzanie przeciągów, kartki papieru do notowania

Potrzebne materiały: Arkusze papieru do sprawdzanie przeciągów, kartki papieru do notowania WIETRZENIE SZKOŁY Cele: Uświadomienie uczniów efektywności energii w szkole poprzez skupienie się na kwestiach związanych z oknem (które odgrywają duŝą rolę w ogrzewaniu wentylacji budynku) Uczniowie badają

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu. Pojęcie ergonomii Zagrożenia długotrwałej pracy z komputerem Ergonomiczne stanowisko komputerowe Ćwiczenia i przerwy

Plan wykładu. Pojęcie ergonomii Zagrożenia długotrwałej pracy z komputerem Ergonomiczne stanowisko komputerowe Ćwiczenia i przerwy Plan wykładu Pojęcie ergonomii Zagrożenia długotrwałej pracy z komputerem Ergonomiczne stanowisko komputerowe Ćwiczenia i przerwy Ergonomia Ergonomia - nauka o pracy, czyli dyscyplina naukowa zajmująca

Bardziej szczegółowo

Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy

Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy Bardzo ważnym elementem w procesie pracy jest dopasowywanie warunków pracy do pracownika, bardziej niż pracownika do warunków pracy co jest

Bardziej szczegółowo

I N F O R M A T O R D L A O R G A N I Z A T O R Ó W W Y P O C Z Y N K U D Z I E C I I M Ł O D Z I E Ż Y

I N F O R M A T O R D L A O R G A N I Z A T O R Ó W W Y P O C Z Y N K U D Z I E C I I M Ł O D Z I E Ż Y POWIATOWA STACJA SANITARNO EPIDEMIOLOGICZNA W OLEŚNICY, UL. 3 MAJA 20, 56-400 OLEŚNICA TEL.: (71)314-20-34; FAX: (71)314-20-35 E-MAIL: PSSE.OLESNICA@PIS.GOV.PL; BIP: PSSE.OLESNICA.IBIP.WROC.PL CAŁODOBOWY

Bardziej szczegółowo

JAK WYWIETRZYĆ SZKOŁĘ

JAK WYWIETRZYĆ SZKOŁĘ JAK WYWIETRZYĆ SZKOŁĘ Cele: Uświadomienie uczniów efektywności wykorzystania energii w szkole poprzez skupienie się na kwestiach strat ciepła (szczelności okien) Uczniowie badają przeciągi i uczą się,

Bardziej szczegółowo

Formularz do protokołu kontroli Nr.. z dnia...

Formularz do protokołu kontroli Nr.. z dnia... Strona 1 (5) Pieczęć państwowego inspektora sanitarnego Formularz do protokołu kontroli Nr.. z dnia... Ocena stanu sanitarnego internatu, bursy oraz innych placówek całodobowych zapewniających opiekę i

Bardziej szczegółowo

Środowisko szkolne. Ewa Pitrus Oddział Higieny Dzieci i Młodzieży Rzeszów, dnia 21.09.2011 r.

Środowisko szkolne. Ewa Pitrus Oddział Higieny Dzieci i Młodzieży Rzeszów, dnia 21.09.2011 r. Środowisko szkolne Ewa Pitrus Oddział Higieny Dzieci i Młodzieży Rzeszów, dnia 21.09.2011 r. Tornistry/plecaki szkolne Powszechnie wiadomo, że ogromne znaczenie w powstawaniu bólu i innych dolegliwości,

Bardziej szczegółowo

Źródła zagrożeń oraz ergonomiczne czynniki ryzyka na stanowisku wyposażonym w monitor ekranowy

Źródła zagrożeń oraz ergonomiczne czynniki ryzyka na stanowisku wyposażonym w monitor ekranowy Źródła zagrożeń oraz ergonomiczne czynniki ryzyka na stanowisku wyposażonym w monitor ekranowy Wymagania minimalne [Dz.U.1998.148.973] Minimalne wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii

Bardziej szczegółowo

INSTRUKTAŻ STANOWISKOWY PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH NARAŻONYCH NA DZIAŁANIE CZYNNIKÓW UCIĄŻLIWYCH

INSTRUKTAŻ STANOWISKOWY PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH NARAŻONYCH NA DZIAŁANIE CZYNNIKÓW UCIĄŻLIWYCH INSTRUKTAŻ STANOWISKOWY PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH NARAŻONYCH NA DZIAŁANIE CZYNNIKÓW UCIĄŻLIWYCH Szkolenia bhp w firmie instruktaż stanowiskowy pracowników administracyjno-biurowych 1 Informacje

Bardziej szczegółowo

Praca przy komputerze, wykonywana codziennie dłuŝej niŝ 4 godziny, moŝe być uciąŝliwa, gdyŝ:

Praca przy komputerze, wykonywana codziennie dłuŝej niŝ 4 godziny, moŝe być uciąŝliwa, gdyŝ: PRACA PRZY KOMPUTERZE Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy O czym naleŝy wiedzieć i pamiętać Praca przy komputerze, wykonywana codziennie dłuŝej niŝ 4 godziny, moŝe być uciąŝliwa,

Bardziej szczegółowo

Obowiązki dyrektora przedszkola, szkoły rodzica

Obowiązki dyrektora przedszkola, szkoły rodzica 1 Program MOJE DZIECKO IDZIE DO SZKOŁY Obowiązki dyrektora przedszkola, szkoły rodzica Mariola Kiełboń st. wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie DZIECKO JEGO ROZWÓJ- PRAWNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ 2 Przedszkole

Bardziej szczegółowo

OCENA POSIADANIA PRZEZ SZKOŁY CERTYFIKOWANYCH MEBLI I SPRZĘTU SPORTOWEGO

OCENA POSIADANIA PRZEZ SZKOŁY CERTYFIKOWANYCH MEBLI I SPRZĘTU SPORTOWEGO OCENA POSIADANIA PRZEZ SZKOŁY CERTYFIKOWANYCH MEBLI I SPRZĘTU SPORTOWEGO zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych

Bardziej szczegółowo

Podpis osoby prowadzącej weterynaryjne laboratorium diagnostyczne

Podpis osoby prowadzącej weterynaryjne laboratorium diagnostyczne Oświadczenie kierownika weterynaryjnego laboratorium diagnostycznego o spełnieniu przez weterynaryjne laboratorium diagnostyczne wymogów określonych w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r o zakładach leczniczych

Bardziej szczegółowo

I MŁODZIEśY. Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Lubartowie

I MŁODZIEśY. Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Lubartowie BEZPIECZNY WYPOCZYNEK DZIECI I MŁODZIEśY Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Lubartowie WYMOGI SANITARNE DLA ORGANIZATORÓW WYPOCZYNKU: Organizator wypoczynku ponosi odpowiedzialność za zapewnienie

Bardziej szczegółowo

Lista kontrolna Tomasz Przymusiak ZIM ZP sem. VII. Lista Kontrolna

Lista kontrolna Tomasz Przymusiak ZIM ZP sem. VII. Lista Kontrolna Lista Kontrolna Nazwa stanowiska Lokalizacja dział/pokój Imię i Nazwisko pracownika Rodzaj pracy z komputerem Czas pracy z komputerem Analizę przeprowadził Data analizy Aby przeprowadzić analizę należy

Bardziej szczegółowo

- od 1 roku do 3 lat... - przedszkolnym... - szkoły podstawowej... - szkoły gimnazjalnej... - szkoły ponadgimnazjalnej...

- od 1 roku do 3 lat... - przedszkolnym... - szkoły podstawowej... - szkoły gimnazjalnej... - szkoły ponadgimnazjalnej... Strona 1 (5) Pieczęć państwowego inspektora sanitarnego Formularz do protokołu kontroli Nr.. z dnia... Ocena stanu sanitarnego placówki opiekuńczo-wychowawczej lub instytucjonalnej pieczy zastępczej Uwaga:

Bardziej szczegółowo

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Szczecinie

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Szczecinie NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Szczecinie Szczecin, dnia lipca 2010 r. LSZ-4101-05-03/2010 P/10/069 Pani Barbara Franczuk Dyrektor Publicznego Przedszkola w Węgorzynie WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ Dz.U.98.148.973 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe. (Dz. U. z dnia 10

Bardziej szczegółowo

Szkolenie wstępne. InstruktaŜ stanowiskowy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy

Szkolenie wstępne. InstruktaŜ stanowiskowy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy Przygotowanie pracownika do wykonywania określonej pracy Omówienie warunków pracy z uwzględnieniem: elementów pomieszczenia

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze

Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze II ETAP EDUKACYJNY KLASY IV - VI Wychowanie fizyczne Cele kształcenia - wymagania ogólne Bezpieczne uczestnictwo w aktywności fizycznej o charakterze rekreacyjnym i sportowym ze zrozumieniem jej znaczenia

Bardziej szczegółowo

OCENA PRACY WZROKOWEJ NA STANOWISKACH KOMPUTEROWYCH W RÓśNYCH WARUNKACH OŚWIETLENIOWYCH

OCENA PRACY WZROKOWEJ NA STANOWISKACH KOMPUTEROWYCH W RÓśNYCH WARUNKACH OŚWIETLENIOWYCH STUDIA NIESTACJONARNE II STOPNIA wersja z dnia 3.12.2009 KIERUNEK ELEKTROTECHNIKA SEM 3. Laboratorium PODSTAW TECHNIKI ŚWIETLNEJ TEMAT: OCENA PRACY WZROKOWEJ NA STANOWISKACH KOMPUTEROWYCH W RÓśNYCH WARUNKACH

Bardziej szczegółowo

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych 1. Założenia organizacyjno-programowe a) Forma nauczania Kurs z oderwaniem od pracy. b) Cel szkolenia Celem szkolenia jest

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 19. Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi

Załącznik nr 19. Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi Załącznik nr 19 Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi Styczeń 2008 Spis Treści 1 Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi w miejscu ich powstania... 3 1.1 Identyfikacja i klasyfikowanie

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Przepisy ogólne :

Rozdział I Przepisy ogólne : Zatrudnianie młodocianych Na podstawie Art. 190-206 ustawy z dnia 26.06.1974 r.- Kodeks pracy Dz.U Nr 21, poz. 94, z późniejszymi zmianami zarządza się co następuje: Rozdział I Przepisy ogólne : 1. Młodocianym

Bardziej szczegółowo

Ergonomia (1) VIII. SZKOLENIE PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH. Cel przystosowania stanowisk do zasad ergonomii:

Ergonomia (1) VIII. SZKOLENIE PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH. Cel przystosowania stanowisk do zasad ergonomii: Ergonomia (1) stanowisk wyposa onych w monitory ekranowe ergonomia ERGONOMIA to interdyscyplinarna nauka, zajmuj¹ca siê przystosowaniem, narzêdzi, maszyn, œrodowiska i warunków pracy do anatomicznych i

Bardziej szczegółowo

WARUNKI SANITARNO-HIGIENICZNE W PLACOWKACH NAUCZANIA, WYCHOWANIA I WYPOCZYNKU 30 25

WARUNKI SANITARNO-HIGIENICZNE W PLACOWKACH NAUCZANIA, WYCHOWANIA I WYPOCZYNKU 30 25 WARUNKI SANITARNO-HIGIENICZNE W PLACOWKACH NAUCZANIA, WYCHOWANIA I WYPOCZYNKU 30 25 25 23 Nadzorem sanitarnym w zakresie higieny dzieci i młodzieży w roku 2012 objęto 74 jednostki organizacyjne obiektów

Bardziej szczegółowo

Jesteśmy zainteresowani zmianami prawa przygotowywanymi przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

Jesteśmy zainteresowani zmianami prawa przygotowywanymi przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Zalesie Górne dnia 11 czerwca 2014 r. Opinia Stowarzyszenia Rodziców TU do projektu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie wymagań lokalowych i sanitarnych

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca bezpieczeństwa i ochrony zdrowia

Informacja dotycząca bezpieczeństwa i ochrony zdrowia 1 Informacja dotycząca bezpieczeństwa i ochrony zdrowia 1. Zakres Robót zamierzenia budowlanego. Przedmiotem zamierzenia budowlanego jest wykonanie remontu budynku Przedszkola Nr 9 przy ul. Paderewskiego

Bardziej szczegółowo

Interfejs, poruszanie si po programie.

Interfejs, poruszanie si po programie. Instrukcja programu Pogram Kalkulator słuŝy jako pomoc w prawidłowym doborze kratek wentylacyjnych do projektowanych instalacji. NaleŜy zaznaczyć, Ŝe prezentowane charakterystyki kratek wentylacyjnych

Bardziej szczegółowo

SZEŚCIOLATEK W SZKOLE

SZEŚCIOLATEK W SZKOLE SZEŚCIOLATEK W SZKOLE Przyjazna adaptacja dziecka do nauki szkolnej ASPEKTY PRAWNE PODSTAWA PROGRAMOWA DLA KLAS I-III SZKOŁY PODSTAWOWEJ Edukacja najmłodszych uczniów powinna umiejętnie splatać naukę z

Bardziej szczegółowo

do autoewaluacji w Szkole Promującej Zdrowie

do autoewaluacji w Szkole Promującej Zdrowie i narzędzia do autoewaluacji w Szkole Promującej Zdrowie Opracowanie na bazie prezentacji p.izabelli Lutze Pracownia Promocji Zdrowia Standardy Szkoły y Promującej Zdrowie 1. Szkoła Promująca Zdrowie pomaga

Bardziej szczegółowo

http://strony.aster.pl/zysko

http://strony.aster.pl/zysko Warunki bezpieczeństwa podczas zajęć wychowania fizycznego Dr Jolanta Żyśko Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie http://strony.aster.pl/zysko Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH

Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH http://www.iqsystem.net.pl/grafika/int.inst.bud.jpg SYSTEM ZARZĄDZANIA BUDYNKIEM BUILDING MANAGMENT SYSTEM Funkcjonowanie Systemu

Bardziej szczegółowo

Schiedel Pustaki wentylacyjne

Schiedel Pustaki wentylacyjne 215 Spis treści Strona Krótka charakterystyka 217 Konstrukcja i obszary zastosowania 218 Projektowanie 219 221 Przykłady systemów wentylacji 222 Program dostawczy i elementy wyposażenia 223 216 Krótka

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY Z KOMPUTEREM

ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY Z KOMPUTEREM ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY Z KOMPUTEREM Czynniki szkodliwe: pole elektrostatyczne rzędu do 100 V/m w odległości około 50 cm od ekranu, wywołane wysokim potencjałem dodatnim monitora ekranowego, promieniowanie

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na wykonanie pomiarów okresowych hałasu komunikacyjnego

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na wykonanie pomiarów okresowych hałasu komunikacyjnego Kraków, 23.09.2010 r. SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na wykonanie pomiarów okresowych hałasu komunikacyjnego zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr

Bardziej szczegółowo

Ocena prawidłowości i jakości zajęć ruchowych prowadzonych w nauczaniu zintegrowanym

Ocena prawidłowości i jakości zajęć ruchowych prowadzonych w nauczaniu zintegrowanym Kuratorium Oświaty w Szczecinie Wydział Nadzoru Pedagogicznego Ocena prawidłowości i jakości zajęć ruchowych prowadzonych w nauczaniu zintegrowanym Opracowanie: Izabela Pawlak Szczecin, 2008 r. W ramach

Bardziej szczegółowo

P/08/077 LBI-410/16-3-2008 Dyrektor Szkoły Podstawowej Nr 11 im. Kornela Makuszyńskiego w Białymstoku Pani BoŜena Chodyniecka

P/08/077 LBI-410/16-3-2008 Dyrektor Szkoły Podstawowej Nr 11 im. Kornela Makuszyńskiego w Białymstoku Pani BoŜena Chodyniecka Białystok, dnia 24 października 2008 r. NAJWYśSZA IZBA KONTROLI DELEGATURA w BIAŁYMSTOKU 15-950 Białystok ul. Akademicka 4 skr. p. 9, fax: (085) 73-99-109 tel.: (085) 73-99-100 e-mail: lbi@nik.gov.pl P/08/077

Bardziej szczegółowo

DuŜa wydajność. Indywidualne dostosowanie. Trzeci wymiar! Komfortowe ułoŝenie ciała

DuŜa wydajność. Indywidualne dostosowanie. Trzeci wymiar! Komfortowe ułoŝenie ciała Invacare Storm3 Wytrzymały, dynamiczny, mocny Elektryczny wózek inwalidzki Invacare Storm3 umoŝliwia prowadzenie aktywnego trybu Ŝycia duŝej liczbie uŝytkowników. Model wykazuje imponującą wydajność i

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD DLA KLASY I Technikum Informatycznego

WYKŁAD DLA KLASY I Technikum Informatycznego ERGONOMIA STANOWISKA KOMPUTEROWEGO WYKŁAD DLA KLASY I Technikum Informatycznego PRACA PRZY KOMPUTERZE Praca przy komputerze, wykonywana codziennie dłużej niż 4 godziny, może być uciążliwa, gdyż: - intensywna

Bardziej szczegółowo

Organizacja stanowiska pracy biurowej. Szkolenia bhp w firmie Organizacja stanowiska pracy biurowej 1

Organizacja stanowiska pracy biurowej. Szkolenia bhp w firmie Organizacja stanowiska pracy biurowej 1 Organizacja stanowiska pracy biurowej Szkolenia bhp w firmie Organizacja stanowiska pracy biurowej 1 Instrukcje bhp Wymogi zawarte w przepisach prawnych nakazują opracowanie i udostępnienie pracownikom

Bardziej szczegółowo

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na:

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na: Dz.U.07.162.1153 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 23 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi (Dz. U. z dnia 8 września 2007 r.) Na podstawie art. 7 ust.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT BUDOWLANY CZĘŚĆ TECHNOLOGICZNA

PROJEKT BUDOWLANY CZĘŚĆ TECHNOLOGICZNA PROJEKT BUDOWLANY CZĘŚĆ TECHNOLOGICZNA Obiekt: SAMODZIELNY PUBLICZNY SZPITAL KLINICZNY NR 1 MAGAZYNY: BRUDNEJ I CZYSTEJ BIELIZNY SZPITALNEJ Adres: Lublin, ul Staszica 14 A Inwestor: Samodzielny Publiczny

Bardziej szczegółowo

CALL CENTER - WYMAGANIA DLA STANOWISK PRACY

CALL CENTER - WYMAGANIA DLA STANOWISK PRACY CALL CENTER - WYMAGANIA DLA STANOWISK PRACY Od kilku lat obserwuje się dynamiczny rozwój rynku usług telemarketingowych działającego w oparciu o specjalne działy określane mianem "call center". Szacuje

Bardziej szczegółowo

ADRES PRACOWNI PROJEKTOWEJ : UL.. OTWOCKA 14, 03-759 WARSZAWA, TEL./FAX

ADRES PRACOWNI PROJEKTOWEJ : UL.. OTWOCKA 14, 03-759 WARSZAWA, TEL./FAX ZAMAWIAJĄCY: Miejski Ogród Zoologiczny w Warszawie Ul. Ratuszowa 1/3 03-461Warszawa SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT INSTALACJE SANITARNE INSTALACJA WENTYLACJI MECHANICZNEJ Grupa robót

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT, CEL I ZAKRES OPRACOWANIA

PRZEDMIOT, CEL I ZAKRES OPRACOWANIA CZĘŚĆ OPISOWA 1. PRZEDMIOT, CEL I ZAKRES OPRACOWANIA... 2 2. PODSTAWA OPRACOWANIA... 2 3. ZAŁOŻENIA PROJEKTOWE... 2 4. OPIS PROJEKTOWANEGO PUNKTU PRZEDSZKOLNEGO... 2 5. ZESTAWIENIE POMIESZCZEŃ OBJĘTYCH

Bardziej szczegółowo

OCENA OŚWIETLENIA STANOWISKA PRACY.

OCENA OŚWIETLENIA STANOWISKA PRACY. 1 OCENA OŚWIETLENIA STANOWISKA PRACY. I. WPROWADZENIE Oświetlenie dzienne i sztuczne stanowi jeden z podstawowych składników środowiska pracy, jest czynnikiem mającym znaczący wpływ na bezpieczeństwo i

Bardziej szczegółowo

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Warszawie

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Warszawie NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Warszawie Warszawa, dnia 08 grudnia 2009 r. LWA 410-44-05/09 Pani BoŜena Dec Dyrektor Gimnazjum nr 2 im. Janusza Korczaka w Sulejówku P/09/069/2009 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

Bardziej szczegółowo

Środowisko szkolne a zdrowie wybrane zagadnienia

Środowisko szkolne a zdrowie wybrane zagadnienia Środowisko szkolne a zdrowie wybrane zagadnienia Wisława Ostręga gł.. specjalista Wydział Higieny Dzieci i MłodzieM odzieży Główny Inspektorat Sanitarny Zgodnie z ustawą o PIS: Art. 1. Państwowa Inspekcja

Bardziej szczegółowo

Wychowanie fizyczne i sport w szkole Wicekurator Dariusz Wilczak

Wychowanie fizyczne i sport w szkole Wicekurator Dariusz Wilczak Wicekurator Dariusz Wilczak 1 2 Liczba szkół, w których przeprowadzono diagnozę Typ szkoły Razem Szkoły podstawowe 104 Szkoły ponadgimnazjalne 102 3 Szkoły Podstawowe Liczba szkół, w których stwierdzono

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA ZNAKOWANIA MIEJSC ROZMIESZCZENIA APTECZEK PIERWSZEJ POMOCY

INSTRUKCJA ZNAKOWANIA MIEJSC ROZMIESZCZENIA APTECZEK PIERWSZEJ POMOCY 1. PODSTAWA PRAWNA 1. 44. Ust. 5 rozporządzenia MPiPS z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późniejszymi

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE FIZYCZNE KLASA IV SEMESTR I:

WYCHOWANIE FIZYCZNE KLASA IV SEMESTR I: WYCHOWANIE FIZYCZNE Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania ocen klasyfikacyjnych z WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W KLASACH IV - VI, wynikające z podstawy programowej i przyjętego do realizacji programu nauczania:

Bardziej szczegółowo

OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO BUDYNKU BIUROWEGO PRZY WYDZIALE CHEMII -C POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ WENTYLACJI I KLIMATYZACJI

OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO BUDYNKU BIUROWEGO PRZY WYDZIALE CHEMII -C POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ WENTYLACJI I KLIMATYZACJI OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO BUDYNKU BIUROWEGO PRZY WYDZIALE CHEMII -C POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ INSTALACJA WENTYLACJI I KLIMATYZACJI 1. ZAŁOśENIA PROJEKTOWE INSTALACYJI. Merytoryczną podstawę

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ X Organizacja nauczania i wychowania

ROZDZIAŁ X Organizacja nauczania i wychowania ROZDZIAŁ X Organizacja nauczania i wychowania 49. 1. Podstawowymi formami działalności dydaktyczno wychowawczej są: 1) obowiązkowe zajęcia edukacyjne; 2) zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia;

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 11 września 2012 r.

Projekt z dnia 11 września 2012 r. Projekt z dnia 11 września 2012 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 2012 r. w sprawie wymagań lokalowych i sanitarnych dotyczących żłobków i klubów dziecięcych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Przydatne strony www: www.pis.msw.gov.pl, www.gis.gov.pl

Przydatne strony www: www.pis.msw.gov.pl, www.gis.gov.pl Sanepid - obowiązujące przepisy: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 listopada 2006r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia Zakładu

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY PRACACH ADMINISTRACYJNO BIUROWYCH.

INSTRUKCJA BHP PRZY PRACACH ADMINISTRACYJNO BIUROWYCH. INSTRUKCJA BHP PRZY PRACACH ADMINISTRACYJNO BIUROWYCH. 1. Do pracy administracyjno- biurowej może być skierowany pracownik, który posiada: - wymagane kwalifikacje do pracy na wyznaczonym stanowisku, -

Bardziej szczegółowo

Współczesne cele wychowania fizycznego a wybrane uregulowania prawne

Współczesne cele wychowania fizycznego a wybrane uregulowania prawne Współczesne cele wychowania fizycznego a wybrane uregulowania prawne Jakość poziomu edukacji w konfrontacji do potrzeb jednostkowych i społecznych jest wciąż przedmiotem krytyki i poszukiwań sposobów poprawy.

Bardziej szczegółowo

Bhp pracy przy i z komputerem

Bhp pracy przy i z komputerem Bhp pracy przy i z komputerem Lekcja 2/3. Bhp pracy przy i z komputerem. Porażenie prądem. Przygotował: Ryszard Kijanka Wstęp: Praca na stanowisku komputerowym niesie za sobą specyfikę - pozycję głównie

Bardziej szczegółowo

RAMOWE PROGRAMY SZKOLENIA. I. Ramowy program instruktaŝu ogólnego

RAMOWE PROGRAMY SZKOLENIA. I. Ramowy program instruktaŝu ogólnego RAMOWE PROGRAMY SZKOLENIA I. Ramowy program instruktaŝu ogólnego. Cel szkolenia Celem szkolenia jest zaznajomienie pracownika w szczególności z:. Uczestnicy szkolenia a) podstawowymi przepisami bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Załącznik 3. Kwestionariusz Ergonomiczne stanowisko komputerowe

Załącznik 3. Kwestionariusz Ergonomiczne stanowisko komputerowe Załącznik 3. Kwestionariusz Ergonomiczne stanowisko komputerowe (Zmodyfikowany kwestionariusz występowania subiektywnych objawów zespołów przeciążeniowych oraz Zmodyfikowana lista kontrolna: Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Działania. Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Łodzi na rzecz dzieci. inicjatywy podejmowane w ramach obchodów Roku Korczakowskiego

Działania. Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Łodzi na rzecz dzieci. inicjatywy podejmowane w ramach obchodów Roku Korczakowskiego Działania Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Łodzi na rzecz dzieci inicjatywy podejmowane w ramach obchodów Roku Korczakowskiego Urszula Sztuka Polińska Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII Przedmiotowy System Oceniania z chemii w gimnazjum opracowany został na podstawie: Rozporządzenia MEN z dnia 30 kwietnia 2007 r. Podstawy Programowej (23.12.2008)

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo w szkole

Bezpieczeństwo w szkole Bezpieczeństwo w szkole Szanowni rodzice (opiekunowie) uczniów szkoły podstawowej! Uprzejmie informuję i przypominam, że szkoła jest otwarta dla uczniów od godziny 7.30, z wyjątkiem dzieci dojeżdżających

Bardziej szczegółowo

Czas pracy - pojęcie. Dr Tomasz Duraj

Czas pracy - pojęcie. Dr Tomasz Duraj Dr Tomasz Duraj FUNKCJE PRAWNEJ REGULACJI CZASU PRACY Funkcja ochronna prawna regulacja czasu pracy słuŝy ochronie pracownika przed nadmierną eksploatacją w procesie pracy ze strony pracodawcy FUNKCJE

Bardziej szczegółowo

Czystość kanałów wentylacyjnych - akty prawne

Czystość kanałów wentylacyjnych - akty prawne Czystość kanałów wentylacyjnych - akty prawne Wszyscy wiemy, jak ważna jest czystość powietrza, którym oddychamy w budynkach. Decydującym elementem, który na to wpływa jest sprawny system wentylacji systematycznie

Bardziej szczegółowo

Kodeks pracy. Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy** Dział IX Zatrudnianie młodocianych

Kodeks pracy. Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy** Dział IX Zatrudnianie młodocianych Rozdział I Przepisy ogólne Art. 190. Kodeks pracy Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy** Dział IX Zatrudnianie młodocianych 1. Młodocianym w rozumieniu kodeksu jest osoba, która ukończyła 16 lat,

Bardziej szczegółowo

ERGONOMIA. Cz. 5 ZASADY ORGANIZACJI PRACY I STANOWISK PRACY

ERGONOMIA. Cz. 5 ZASADY ORGANIZACJI PRACY I STANOWISK PRACY ERGONOMIA Cz. 5 ZASADY ORGANIZACJI PRACY I STANOWISK PRACY 1 OGÓLNE ZASADY KSZTAŁTOWANIA STANOWISK PRACY Zapobiegać lub redukować konsekwencje związane z przeciążeniami można poprzez: 1. Unikanie pochylania

Bardziej szczegółowo

STRAśNIK ŚWIATŁA. Wymagane materiały: Stoper lub zegarek Tabela zapisów

STRAśNIK ŚWIATŁA. Wymagane materiały: Stoper lub zegarek Tabela zapisów STRAśNIK ŚWIATŁA Cele: Zrozumienie zaleŝności pomiędzy wykorzystaniem elektryczności przez uczniów a ogólnym zuŝyciem energii w szkole. Zdobycie wiedzy jak w prosty sposób ograniczyć zuŝycie energii. Wykształcenie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział III Drgania mechaniczne i wstrząsy 1. Charakterystyka fizyczna i podstawowe pojęcia... 87 2. Źródła drgań...

Spis treści. Rozdział III Drgania mechaniczne i wstrząsy 1. Charakterystyka fizyczna i podstawowe pojęcia... 87 2. Źródła drgań... Spis treści Rozdział I Czynniki szkodliwe i uciążliwe w środowisku pracy 1. Podział czynników szkodliwych i uciążliwych.................................. 11 2. Ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH Lp. 1. Temat szkolenia Regulacje prawne z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy: a) aktualne przepisy (z uwzględnieniem zmian),

Bardziej szczegółowo

projekt budowlany Autorzy opracowania: Funkcja BranŜa Imię i nazwisko Nr uprawnień Data Podpis

projekt budowlany Autorzy opracowania: Funkcja BranŜa Imię i nazwisko Nr uprawnień Data Podpis Informacja dotycząca bezpieczeństwa i ochrony zdrowia dla robót realizowanych w oparciu o projekt budowlany Rozbudowa i remont remizo-świetlicy wiejskiej w miejscowości Kadłubiska Zbiornik ścieków z przyłączem

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi. zamknięcia.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi. zamknięcia. Dziennik Ustaw Nr 139 11199 Poz. 940 940 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi Na podstawie art. 7 ust. 4 ustawy

Bardziej szczegółowo

I N F O R M A C J A BIOZ do. marzec 2015 P R O J E K T U WYKONAWCZEGO. utwardzenia terenu BUDYNEK CENTARLI PKP SA

I N F O R M A C J A BIOZ do. marzec 2015 P R O J E K T U WYKONAWCZEGO. utwardzenia terenu BUDYNEK CENTARLI PKP SA p r a c o w n i a a r c h i t e k t o n i c z n a jednostka projektowania Sylwia Melon-Szypulska www.wena21.com.pl biuro@wena21.com.pl biuro, ul. Górczewska 123 lok. 18, 01-109 Warszawa pracownia, ul.

Bardziej szczegółowo

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Katowicach

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Katowicach NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Katowicach Katowice, dnia 21 grudnia 2009 r. LKA-410-33-05/2009 P/09/069 Pani Danuta Jakubczyk Dyrektor Gimnazjum nr 3 w Będzinie Na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

REFORMA SYSTEMU OŚWIATY

REFORMA SYSTEMU OŚWIATY REFORMA SYSTEMU OŚWIATY PODSTAWA PRAWNA: 1. Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz.2572 z późn. zm.). 2. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I. Postanowienia ogólne: 2. Obowiązki nauczyciela dyżurującego REGULAMIN DYŻURÓW NAUCZYCIELI ZESPÓŁ SZKÓŁ NUMER 15 W TORUNIU

ROZDZIAŁ I. Postanowienia ogólne: 2. Obowiązki nauczyciela dyżurującego REGULAMIN DYŻURÓW NAUCZYCIELI ZESPÓŁ SZKÓŁ NUMER 15 W TORUNIU Podstawa prawna: 1. Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). 2. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ III INSTALACJE OGRZEWCZE I WENTYLACYJNE

ROZDZIAŁ III INSTALACJE OGRZEWCZE I WENTYLACYJNE ROZDZIAŁ III INSTALACJE OGRZEWCZE I WENTYLACYJNE ZAWARTOŚĆ OPRACOWANIA I. CZĘŚĆ OPISOWA 1. PODSTAWA OPRACOWANIA.... 105 2. OBLICZENIE ILOŚCI POWIETRZA WENTYLACYJNEGO I DOBÓR URZĄDZEŃ.... 105 2.1. BUDYNEK

Bardziej szczegółowo

Świetlica jest placówką wychowania pozalekcyjnego przeznaczona głównie dla uczniów z oddziału przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej.

Świetlica jest placówką wychowania pozalekcyjnego przeznaczona głównie dla uczniów z oddziału przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej. Rola i funkcja świetlicy szkolnej w edukacji ucznia Świetlica jest placówką wychowania pozalekcyjnego przeznaczona głównie dla uczniów z oddziału przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej. Cele świetlicy

Bardziej szczegółowo

Cel główny: Tworzenie warunków sprzyjających zdrowemu stylowi życia członków społeczności szkolnej

Cel główny: Tworzenie warunków sprzyjających zdrowemu stylowi życia członków społeczności szkolnej Cel główny: Tworzenie warunków sprzyjających zdrowemu stylowi życia członków społeczności szkolnej Cele szczegółowe: 1. Zapewnid sprzyjające zdrowiu środowisko fizyczne pracy i nauki (budynek, obiekty

Bardziej szczegółowo

Projekt budowlany: wentylacja mechaniczna dla lokalu Dom Strażaka w Krzywiniu

Projekt budowlany: wentylacja mechaniczna dla lokalu Dom Strażaka w Krzywiniu OŚWIADCZENIE PROJEKTANTA... Wstęp... 3 1.1 Podstawa opracowania... 3 1.2 Przedmiot opracowania... 4 1.3 Wykorzystana dokumentacja... 4 1.4 Stan istniejący... 4 1.5 Założenia wyjściowe... 4 2 Opis przyjętych

Bardziej szczegółowo

Aktywno dynamiczne siedzisko 3D dla dzieci kształtujące prawidłową postawę!

Aktywno dynamiczne siedzisko 3D dla dzieci kształtujące prawidłową postawę! Aktywno dynamiczne siedzisko 3D dla dzieci kształtujące prawidłową postawę! 1 Swoppster ergonomia dla dzieci! Aktywno dynamiczne siedzisko dla dzieci od 4 do 12 lat! Ruch od samego początku wzmacnia plecy.

Bardziej szczegółowo

Projekt budowlany instalacja wentylacji hybrydowej w budynku mieszkalnym Kielce ul. Ściegiennego 270A 1 Dane ogólne... 2 1.1 Przedmiot opracowania... 2 1.2 Zakres opracowania... 2 1.3 Podstawa opracowania...

Bardziej szczegółowo

Sufitowa folia grzewcza niewidoczne ogrzewanie komfortowe

Sufitowa folia grzewcza niewidoczne ogrzewanie komfortowe Sufitowa folia grzewcza niewidoczne ogrzewanie komfortowe Sufitowa folia grzewcza jest niewidoczna i nie zajmuje miejsca, ponieważ montowana jest wewnątrz stropu. Ogrzewanie sufitowe wraz z podłączonym

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr OR.0050.27.2015 Wójta Gminy Grodziec z dnia 31 marca 2015 roku

Zarządzenie Nr OR.0050.27.2015 Wójta Gminy Grodziec z dnia 31 marca 2015 roku Zarządzenie Nr OR.0050.27.2015 Wójta Gminy Grodziec z dnia 31 marca 2015 w sprawie określenia załoŝeń do sporządzania arkuszy organizacji publicznych szkół prowadzonych przez Gminę Grodziec na rok szkolny

Bardziej szczegółowo

BLACHARZ SAMOCHODOWY MECHANIK SAMOCHODOWY

BLACHARZ SAMOCHODOWY MECHANIK SAMOCHODOWY Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy BLACHARZ SAMOCHODOWY MECHANIK SAMOCHODOWY pod red. Bogdana Rączkowskiego Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z języka francuskiego w Publicznym Gimnazjum nr 1 w Łodzi nauczyciel : Anna Żądło-Sobiepańska

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z języka francuskiego w Publicznym Gimnazjum nr 1 w Łodzi nauczyciel : Anna Żądło-Sobiepańska PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z języka francuskiego w Publicznym Gimnazjum nr 1 w Łodzi nauczyciel : 1. Ocenie podlegają: słuchanie, mówienie (wypowiedzi zarówno w języku rodzimym jak i w języku francuskim,

Bardziej szczegółowo

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE Drgania mechaniczne wibracje to ruch cząstek ośrodka spręzystego względem położenia równowagi. W środowisku pracy rozpatrywane są jedynie drgania przekazywane

Bardziej szczegółowo

PROJEKT ZAGOSPODAROWANIA TERENU

PROJEKT ZAGOSPODAROWANIA TERENU 06-400 CIECHANÓW, ul. Batalionów Chłopskich 17a, tel./fax (48) 023.673-48-78. NIP: 566-000-33-78, REGON: 130027188, PROJEKT ZAGOSPODAROWANIA TERENU POD BUDOWĘ TYPOWEGO BOISKA Z ZAPLECZEM TYPU ORLIK 2012

Bardziej szczegółowo

WARUNKI UCZESTNICTWA W ZAJĘCIACH SPORTOWYCH REALIZOWANYCH PRZEZ SZKOŁĘ PODSTAWOWĄ IM. JANINY PORAZIŃSKIEJ W BORYSZOWIE

WARUNKI UCZESTNICTWA W ZAJĘCIACH SPORTOWYCH REALIZOWANYCH PRZEZ SZKOŁĘ PODSTAWOWĄ IM. JANINY PORAZIŃSKIEJ W BORYSZOWIE WARUNKI UCZESTNICTWA W ZAJĘCIACH SPORTOWYCH REALIZOWANYCH PRZEZ SZKOŁĘ PODSTAWOWĄ IM. JANINY PORAZIŃSKIEJ W BORYSZOWIE I. Zajęcia Sportowe W ramach statutowej działalności dydaktyczno wychowawczej szkoła

Bardziej szczegółowo