Aspekty złożoności i filozofii nauki w zarządzaniu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Aspekty złożoności i filozofii nauki w zarządzaniu"

Transkrypt

1 Tadeusz Gospodarek Aspekty złożoności i filozofii nauki w zarządzaniu Wydawnictwo Wałbrzyskiej Wyższej Szkoły Zarządzania i Przedsiębiorczości Wałbrzych

2 Prace Naukowe Wałbrzyskiej Wyższej Szkoły Zarządzania i Przedsiębiorczości Seria: Zarządzanie Recenzent naukowy: Prof. dr hab. inż. Rafał Krupski Redaktor techniczny: Władysław Ramotowski Projekt okładki: Agnieszka Gospodarek Druk: Drukarnia D&D Sp. z o.o Gliwice, ul. Moniuszki 6. Copyright Tadeusz Gospodarek 2012 Kopiowanie i powielanie w jakiejkolwiek formie wymaga pisemnej zgody Wydawcy. ISBN

3 Sokrates powiedział: [Tak czy owak żeń się. Jeśli znajdziesz dobrą żonę, będziesz szczęśliwy, jeśli złą zostaniesz filozofem.] Ja znalazłem żonę o imieniu Agnieszka, która musi znosić codzienne trudy, wynikające z mojej pisaniny, i której to dziękując za wsparcie i cierpliwość, książkę tą dedykuję. A czy zostanę filozofem? Wolę być nadal szczęśliwym. 3

4 Spis treści SPIS TREŚCI...4 WSTĘP...10 I. ORGANIZACJA TEKSTU...10 II. WPROWADZENIE DO FILOZOFII W ZARZĄDZANIU...11 II. ONTOLOGIA RELACYJNA A EPISTEMOLOGIA...21 III. STRUKTURA WARSTWOWA WIEDZY O ZARZĄDZANIU...26 IV. AKSJOLOGIA, A ONTOLOGIA ABSTRAKCYJNA...26 I MULTIDYSCYPLINARNOŚĆ A ZŁOŻONOŚĆ ZARZĄDZANIA ZŁOŻONOŚĆ PROBLEMATYKI ZARZĄDZANIA SYSTEM ZŁOŻONY GENERUJĄCY WARTOŚĆ EPISTEMOLOGICZNE ASPEKTY ZARZĄDZANIA METODOLOGICZNE ASPEKTY ZŁOŻONOŚCI AKSJOLOGICZNE ASPEKTY ZŁOŻONOŚCI SEMANTYCZNE ASPEKTY ZŁOŻONOŚCI PODSUMOWANIE REDUKCJONIZM A ZARZĄDZANIE ASPEKT INFORMATYCZNY REDUKCJONIZMU ASPEKT LOGIKI BIZNESOWEJ A REDUKCJONIZM ASPEKT PROCESOWY REDUKCJONIZMU ASPEKT FORMALNY UJĘĆ REDUKCJONISTYCZNYCH ASPEKT AKSJOLOGICZNY A REDUKCJONIZM PODSUMOWANIE UJĘCIE SYSTEMOWE ZASADY UJĘCIA SYSTEMOWEGO LEMATY UJĘCIA SYSTEMOWEGO OBSERWATOR WEWNĘTRZNY I ZEWNĘTRZNY RÓWNOWAGA MIKRO-MAKRO SYSTEMU ZAGADNIENIE OPTYMALIZACJI PODSUMOWANIE ZARZĄDZANIE JAKO TRANSFERY WIEDZY ZASÓB WIEDZY JAKO ONTOLOGIA ABSTRAKCYJNA WIEDZA UKRYTA ZARZĄDZANIE JAKO PROCES WYMIANY INFORMACJI SZTUCZNA INTELIGENCJA PODEJMOWANIE RACJONALNEJ DECYZJI CZY FILOZOFIA MOŻE ROZWIĄZAĆ PROBLEMY MANAGERA ASPEKTY PSYCHOLOGICZNE I SPOŁECZNE INTERAKCJE JEDNOSTKI W SYSTEMIE POTRZEBY, CELE, MOTYWACJE NIEPEWNOŚĆ I RYZYKO

5 5.4 STABILNOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ZACHOWANIA SPOŁECZNE PODSUMOWANIE ETYCZNE ASPEKTY ZARZĄDZANIA HUMOWSKI DYLEMAT JAK JEST, A JAK BYĆ POWINNO? IMPERATYW KATEGORYCZNY DZIAŁANIA I ZANIECHANIA ZŁOTA ZASADA POSTĘPOWANIA GRANICA ROZMYCIA ETYCZNEGO PODSUMOWANIE EKONOMICZNE FUNDAMENTY ZARZĄDZANIA ZASADY MINIMUM RÓWNOWAGA EKONOMICZNA UŻYTECZNOŚĆ I WARTOŚĆ KAPITAŁ I JEGO POMIAR KONCEPCJE EKONOMICZNE A ZARZĄDZANIE PODSUMOWANIE II NAUKI O ZARZĄDZANIU A FILOZOFIA NAUKI KWESTIA PRAWDY I WIEDZY PEWNEJ KONCEPCJA PRAWDY W ZARZĄDZANIU KONCEPCJA WIEDZY PEWNEJ PYTANIE NAUKOWE I KRYTERIUM RACJONALNOŚCI PRAWDZIWOŚĆ SĄDU A PROGNOZA STRATEGIA JAKO PYTANIE NAUKOWE PODSUMOWANIE STOSOWALNOŚĆ METODY NAUKOWEJ PROBLEM DEMARKACJI KWESTIA INDUKCJI, DEDUKCJI I ABDUKCJI W ZARZĄDZANIU ANALOGIA I METAFORA POMIAR, MIARA I SKALA ROZMYCIE LOGICZNE PODSUMOWANIE MIĘDZY KONCEPCJĄ A TEORIĄ IDEAŁ BACONA-KARTEZJUSZA CZY ISTNIEJE TEORIA ZARZĄDZANIA? TEORIE NADRZĘDNE I PODRZĘDNE KONCEPCJE TEORIOTWÓRCZE I ROZWÓJ TEORII PRZEJĘCIA TEORII Z INNYCH NAUK PODSUMOWANIE ROZWÓJ NAUK O ZARZĄDZANIU PARADYGMAT JAKO ZDANIE NAUKOWE PARADYGMAT JAKO FILTR ZBIÓR PARADYGMATÓW WZAJEMNIE SPRZĘŻONYCH

6 4.4 PROGRAM BADAWCZY W SENSIE LAKATOSA ROZWÓJ WIEDZY W UJĘCIU PROGRAMÓW BADAWCZYCH PODSUMOWANIE PROGRAM BADAWCZY EXTENDED RBV ZASÓB JAKO ONTOLOGIA O USTALONYCH CECHACH ORGANIZACJA JAKO STRUKTURA ZASOBÓW UŻYTECZNOŚĆ ZASOBÓW I JEJ ZMIANY STAN ZASOBU I JEGO ZMIANA W CZASIE ZARZĄDZANIE JAKO ZMIANA UŻYTECZNOŚCI ZASOBÓW PODSUMOWANIE ZAKOŃCZENIE LITERATURA

7 Od autora Jaka z nauk jest najkonieczniejsza? Oduczyć się rzeczy złych. [Arystoteles] Książka stanowi głos w dyskusji nad rozumieniem zasad konstrukcji wiedzy, naukowego dyskursu oraz problematyki związanej z szeroko pojętym zarządzaniem. Nie jest moją intencją podważać kompetencje czy aspiracje uczonych, uważających inaczej. Konstruktywna krytyka, falsyfikacjonizm, weryfikacjonizm i odpowiednio wykorzystana metoda naukowa stanowią, moim zdaniem, jedyną drogę rozwoju rzetelnej wiedzy, w tym nauk o zarządzaniu. Metaforyczność i duch literackiej twórczości w ekonomii i naukach o zarządzaniu wyrządził już wystarczająco dużo szkody i obniżył reputację tych nauk wśród managerów praktyków do poziomu abstrakcji z przymrużeniem oka. Takiej sobie nieszkodliwej gawędy, nie za bardzo użytecznej, podobnie do współczesnej sztuki abstrakcyjnej. Tak naprawdę, to nikt się specjalnie nie przejmuje tym stanem rzeczy. Teoretycy coś tam sobie piszą o kapitale intelektualnym lub dyfuzji wiedzy, a managerowie liczą pieniądze i realizują kontrakty, zupełnie lekceważąc wynurzenia naukowców. W rezultacie mamy zalew bezużytecznych publikacji, których nikt nie czyta. Winę za to ponoszą nie sami naukowcy, ale zarządzający nauką, którzy pchają badania w obszary odległe od metod, pomiaru i praktycznych potwierdzeń, a szczególnie zastosowań. Prowadząc wykłady dla studentów studiów zaocznych z filozofii zarządzania lub logiki ogólnej i metodologii nauk, napotykam na pytania po co nam taka wiedza? I trzeba coś sensownego na to odpowiedzieć, a nie jest łatwo. Istnieje, bowiem, ogólna teoria i tło społeczne ekonomii oraz zarządzania ale przede wszystkim istnieje praktyka, metody i pomiar. I student pracownik - mający do czynienia z zarządzaniem online pyta sensownie: jak się ta wiedza ma do rzeczywistości? Czy opowiadając, jak zarobić milion dolarów, wiem jak to naprawdę zrobić? Przecież można go zarobić na tyle sposobów, że sztuką jest tego nie uczynić, poważnie o tym myśląc. Ale mało kto daje dokładne wskazówki którą drogę wybrać. Bajki o kapitale ludzkim i dziwy o strukturach organizacyjnych w których wiedza sama z siebie przestawia góry to są farmazony, odległe od rzeczywistości managementu, jak Ziemia od Słońca. Ale niektórym uczonym wydaje się, że głosząc temporalne, modne i szybko zmienne poglądy, niosą posłannictwo dziejowe, które manager przejmie z dobrodziejstwem inwentarza i jeszcze za to zapłaci. Nic z tego, praktyka wyprzedza w tej kwestii teorię o dekadę, a nauka gwałtow- 7

8 nie szuka wyjaśnień coraz dziwniejszych zjawisk, praktyk i kryzysów fundowanych nam przez rzeczywistość biznesową. Braki technik pomiarowych uniemożliwiają zbliżenie do prawdy i w rezultacie prognozowanie ekonomiczne stanowi piętę achillesową teorii zarządzania, a co najgorsze, wystarczająco się skompromitowało na rynku w obliczu kryzysu. Oto celna wypowiedź A. McIntire a z Dziedzictwa cnoty, Jest rzeczą oczywistą, że jeżeli nauki społeczne nie formułują swych wyników w postaci generalizacji o charakterze prawdopodobnym, to powody do zatrudniania przedstawicieli nauk społecznych jako ekspertów - doradców rządowych lub prywatnych korporacji stają się bardzo niejasne, a samo pojęcie fachowca-managera staje się zagrożone. Głównym zadaniem przedstawicieli nauk społecznych jako ekspertów-doradców czy managerów jest bowiem przewidywanie alternatywnych sposobów działania, a jeśli ich przewidywania nie opierają się na znajomości generalizacji prawdopodobnych, status przedstawicieli nauk społecznych zaczyna być niepewny. Okazuje się jednak, że tak właśnie być powinno, osiągnięcia bowiem przedstawicieli nauk społecznych w przewidywaniu przyszłych wydarzeń społecznych są w istocie bardzo znikome, jeżeli w ogóle kiedykolwiek miały miejsce. I na tym tle powstała niniejsza książka, w której jako czynny praktyk zarządzania, który przeszedł na pozycje teorii, chciałbym wrócić do fundamentów wiedzy, czyli do miejsca, w którym zaczyna się dyskurs o prawdzie w duchu ideału Bacona-Kartezjusza. Taki dyskurs, który powinien zdefiniować pojęcie prawdy akceptowalnej, obiektywizmu sądu, racjonalności wyboru i rzetelności wiedzy. Chciałbym zaproponować strukturę nauk o zarządzaniu umożliwiającą budowanie porządku epistemologicznego jako celu trudnego, do którego należy dążyć ale nie koniecznie go osiągnąć. Swoje przemyślenia oparłem na filozofii nauki końca XX wieku, a przede wszystkim na pracach Johna Watkinsa, Rudolfa Carnapa, Karla Poppera, Thomasa Kuhna, Imre Lakatosa, T. Kotarbińskiego. Książka nigdy by nie powstała, gdyby nie było potężnego wsparcia ze strony Internetu. To jest moja biblioteka, zbiór doskonałych artykułów i książek dostępnych online. Jestem gorącym przeciwnikiem blokady informacyjnej i wielkim zwolennikiem udostępnianie publikacji w chmurze. Nauka i kultura są dobrem ponadnarodowym. Bez możliwości ściągnięcia z Internetu wielu artykułów, a nawet całych książek, nie byłbym w stanie napisać swojej w rozsądnym czasie i bez zewnętrznego finansowania. Dlatego w tym miejscu dziękuję chmurze informacyjnej oraz wizjonerom rewolucji informacyjnej. Szczególne uznanie należy się serwisom internetowym: Google, którego moc wyszukiwania oszczędziła mi co najmniej kilku lat poszukiwań tekstów 8

9 źródłowych, Wikipedia której społeczność wnosi do wiedzy globalnej niezwykły wkład mobilizujący, zmuszający autorów publikacji do coraz większego wysiłku, a jednocześnie ośmiesza ignorancję tych, którzy nie korzystają z tej skarbnicy wiedzy lub próbują ją postponować, Stanford Encyklopedia od Philosophy, gdzie znalazłem syntezę wiedzy filozoficznej na najwyższym, światowym poziomie oraz Wikiquote - serwisu, skąd zaczerpnąłem większość cytatów zamieszczonych w tej książce. Serwisom tym składam serdeczne podziękowania za udostępnianą bezinteresownie wiedzę i deklaruję w zamian przekazanie mojej książki do chmury. Na końcu chciałbym bardzo serdecznie podziękować wybitnym, polskim profesorom nauk o zarządzaniu, którzy analizując bezinteresownie tekst, podzielili się cennymi uwagami krytycznymi, które wzbogaciły treść książki oraz wyprostowały niektóre poglądy w niej prezentowane. Wymienię w kolejności alfabetycznej: Prof. Rafał Krupski, Prof. Czesław Mesjasz, Prof. Cezary Suszyński. Tadeusz Gospodarek 9

10 Wstęp Ze wszystkich rzeczy, których wymaga się od książki, najważniejszą jest, żeby nadawała się do czytania. [A. Trollope] Chciałbym spełnić wymogi przedstawione w powyższym cytacie ale ani temat ani problematyka nie zachęcają do lektury. W dodatku myśl filozoficzna nie jest do ogarnięcia na zasadzie czytania powieści lub wszechogarniającego nas hipertekstu. Wymaga czasu i chwili refleksji, a zwłaszcza dyskusji. Ale na wytrwałych czeka nagroda zrozumienie struktury wiedzy. i. Organizacja tekstu Wartość obrazu zależy od piękności otrzymanej iskry. [A. Breton] Jak niniejsza książka została zorganizowana? Zakładam, że filozofia nauki i jej metody stanowią nadrzędną kwestię nad analizowanym zagadnieniem zarządzania. Przyjąłem, że dowolna teoria lub zasób wiedzy stanowi ontologią abstrakcyjną, podobnie, jak zbiór liczb naturalnych, czy gramatyka języka angielskiego. Tym samym, możliwy jest do określenia zakres cech ontycznych oraz desygnatów jej istnienia 1,2. Dla tak zdefiniowanej ontologii możliwe jest ustalenie pewnego zakresu epistemologii, rozważanej z punktu widzenia racjonalnego obserwatora epistemologa, np. sceptyka - probabilisty 3, wystarczającej do zadowalającego opisu posiadającego cechę spójności. Czasami dla danego problemu możliwe jest ustalenie racjonalnej metodologii, obejmującej najlepsze praktyki lub rozwiązania w obrębie danej wiedzy. Wówczas odpowiedni komentarz jest dodawany. Oddzielną kwestię filozofii nauki stanowią zagadnienia aksjologii, zwłaszcza kryteria racjonalności lub wyboru. Tu omawiam podstawowe metody wspierające podejmowanie decyzji oraz metodologię pomiaru. Ważnym aspektem, poruszanym w książce, jest rozwój struktur paradygmatycznych 1 Gospodarek T., Strategia jako struktura naukowa zarządzania, [w] R. Krupski Zarządzanie strategiczne. Strategie organizacji, Prace Naukowe Wałbrzyskiej Wyższej Szkoły Zarządzania i Przedsiębiorczości, Ser. Zarządzanie, Wałbrzych, 2010, str Hofweber, T., "Logic and Ontology", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2011 Edition), E. N. Zalta (ed.), 3 Watkins J., Science and Scepticism, London: Hutchinson, 1985.; ( Nauka a sceptycyzm, Warszawa: PWN, 1989). 10

11 w obszarze zarządzania 4. W pracy stosowane jest ujęcie programów badawczych z kryterium racjonalności demarkacji selekcjonującej L. Laudana 5. To pozwala na przedstawienie racjonalnej i pragmatycznej koncepcji rozwoju nauki. Książka składa się z dwóch części pierwszej, poświęconej złożoności zarządzania oraz wynikającym z tego konsekwencjom filozoficznym i części drugiej, poświęconej spojrzeniu na teorię zarządzania oraz strukturę nauk o zarządzaniu z pozycji epistemologa, mającego pełną świadomość interdyscyplinarności zagadnień składających się na wiedzę o systemach generujących wartość oraz zarządzaniu. Obie części są ze sobą sprzężone uzupełniając. Książkę należy czytać, rozpoczynając od wstępu, gdzie przedstawiłem założenia oraz pojęcia konieczne dla ustalenia spójnej koncepcji epistemologicznej. Po tej lekturze można udać się do dowolnego rozdziału i przechodzić do kolejnych, interesujących czytelnika, opuszczając te, mało interesujące. W ten sposób można osiągnąć własne rozumienie tematu ujętego w ramy koncepcji od ontologii poprzez epistemologię do metodologii i praktyki. ii. Wprowadzenie do filozofii w zarządzaniu Filozofia powinna myśli nieprzejrzyste i rozmyte, uczynić jasnymi i wyznaczyć im ostre granice. [L. Wittgenstein] Na wstępie konieczne jest przedstawienie głównych pojęć rozprawy. Będą to: filozofia nauki, logika odkrycia naukowego, ontologia, epistemologia, metodologia, prawda, teoria, paradygmat, program badawczy oraz zarządzanie i system generujący wartość. Należy zastanowić się również nad akceptowalną, z pozycji filozofii nauki, definicją zarządzania. Co oznacza termin zarządzanie? Jest to: proces społeczno ekonomiczny, sterowane przemiany stanu systemu społeczno ekonomicznego 4 Gospodarek T., Modelowanie w naukach o zarządzaniu oparte na metodzie programów badawczych i formalizmie reprezentatywnym, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Laudan L., "The Demise of the Demarcation Problem", [in] Cohen, R.S.; Laudan, L., Physics, Philosophy and Psychoanalysis: Essays in Honor of Adolf Grünbaum, Boston Studies in the Philosophy of Science, 76, (1983), , ( Zgon problemu demarkacji [w] Z. Muszyński (red.), Z badań nad prawdą, nauką i poznaniem, Realizm Racjonalność Relatywizm, t. 31, UMCS Lublin, 1998 s ) 11

12 oddziaływanie człowieka na system społeczno-ekonomiczny, sterowanie reprezentatywne systemem społeczno ekonomicznym, zmiana w czasie relacji w obrębie systemu społeczno ekonomicznego, ustalanie celów do osiągnięcia i wymuszanie ich osiągania. Czy wyczerpano wszystkie, możliwe aspekty definicji? Z pewnością nie. O samej technice zarządzania można stwierdzić, że jest to założony a priori ciąg podejmowanych decyzji lub sztuka tworzenia relacji społecznych oraz więzi ekonomicznych lub świadoma reorganizacja zbioru zasobów w celu zmiany ich użyteczności, itp. W dalszej kolejności pojawiają się zapytania, jak zdefiniować system społeczno-ekonomiczny, jak zdefiniować oddziaływania ekonomiczne lub społeczne w obrębie systemu zarządzanego oraz co to jest stan chwilowy systemu? W końcu kwestia zasadnicza - jak przewidzieć rozwój w czasie systemu w sposób najbardziej akceptowalny? Inną grupę problemów stanowią wybory opcji, metod, sposobów, dla realizacji w sposób najbardziej skuteczny zarządzania jako procesu. I tu pojawiają się kwestie - co jest prawdą w zarządzaniu? Jakie są najlepsze praktyki zarządzania i czy w ogóle takie istnieją? Co to jest racjonalna decyzja? Podobnych pytań można postawić znacznie więcej. Niestety, nie ma na nie ani jednoznacznych i powszechnie akceptowalnych odpowiedzi ani standaryzowanych metod oceny, który wybór jest najlepszy z możliwych. Dlaczego? Bo nauki społeczne, powiązane z zarządzaniem, są nie tylko nieuporządkowane epistemologicznie ale również nie określono w ich obrębie sztywnych zasad stosowalności logiki odkrycia naukowego, nie podjęto skutecznej próby ich wpasowania w ogólną strukturę nauki, a powszechnie akceptowane zaniechania związku bazowego zarządzania z filozofią nauki, skutkują chaosem w obszarze metodologicznym. Więcej, powiązanie zarządzania ze świadomym działaniem człowieka i jego psychologią, wprowadza do formalnych modeli ilościowych zamęt poprzez nieobliczalność zachowań ludzkich, stany psychofizyczne podejmujących decyzje i ogólnie słabą przewidywalność zjawisk społecznych. Co zatem może i powinno stanowić podstawę ogólnej definicji teorii zarządzania? G. Stigler 6 stwierdził, że: teorie ekonomiczne powinny być weryfikowalne przez trzy kryteria: związek z realnością, ogólność i łatwość w stosowaniu. Tu jednak, pojawia się kolejny problem: czy z punktu widzenia obserwatora zewnętrznego i wewnętrznego otrzymamy takie same wnioski? A dodatkowo, czy ujęcie mikro i makro problemu prowa- 6 Stigler G., The development of utility theory, Rozdział 5 [in] Essays in the History of Economics. Chicago: University of Chicago Press

13 dzi do podobnych wyników? W zależności od przyjętej koncepcji zarządzania oraz rodzaju procesu zarządzanego, możemy otrzymać różne wyniki, pasujące do stiglerowskiego kryterium. Stąd dyskusja nad spójnością sądów opartych na wspomnianym kryterium nabiera sensu w odniesieniu do systemów społeczno ekonomicznych. Ów pragmatyczny relatywizm nie jest doskonałym narzędziem ale trudno mu odmówić sensowności. Czy, zatem, istnieje jeden, najlepszy sposób zarządzania organizacjami? Ta kwestia obalana przez P. Druckera 7, choć racjonalnie uzasadniana na gruncie heurystycznym, wymaga wspomagania bardziej fundamentalistycznego. Filozofia nauki powinna uzupełnić to, niewątpliwie użyteczne kryterium, co najmniej o racjonalność stiglerowskiej demarkacji, wykorzystując dodatkowe kryterium. Definiując zarządzanie konieczne jest szersze spojrzenie, wywodzące się z różnych postaw epistemologicznych 8,9. Sugeruje to, że warto zacząć dyskurs od przedstawienia wybranych własności makroskopowych zarządzania, które są czytelne dla każdego, niezależnie od reprezentowanej dziedziny wiedzy lub postawy epistemologicznej, a następnie znaleźć uogólnienia, definiujące opisujące jak najszerszy zakres opisanej charakterystyki. W ten sposób zbliżymy się do szeroko akceptowalnej definicji zagadnienia nie wykluczając możliwości jej uaktualnień. Można stwierdzić, że zarządzanie zawsze: dotyczy przyszłych zdarzeń (od najbliższych na poziomie operacyjnym bieżących decyzji biznesowych do odległych strategicznych wizji i misji organizacji), dokonuje się w relacji do zasobów organizacji, co wiąże się ze zmianą ich ilości, konfiguracji (np. topologii i struktury) lub cech ontycznych, np. przydatności, jakości, funkcjonalności, podlega ocenie w kategoriach aksjologicznych (dobre, złe, sprawiedliwe, itp.) zarówno przez obserwatorów zewnętrznych, jak i wewnętrznych, co wiąże się z koniecznością budowy miary, skali oraz wzorców, dąży do optymalizacji stanu podmiotu zarządzanego, jego zachowań i oddziaływań zgodnie z określonymi zasadami minimum lub minimax, bazuje na podejmowaniu decyzji w niepewności, wynikających z faktu, że skutki tych decyzji dotyczą okresów przyszłych oraz kontekstu zmienności otoczenia, 7 Drucker P. F., Management Challenges for the 21st Century, New York: HarperBusiness, 1999.; (Classic Drucker myśli przewodnie Druckera; Warszawa: MT Business, 2002). 8 Krzyżanowski L., O podstawach kierowania organizacjami inaczej: paradygmaty, metafory, modele, filozofia, metodologia, dylematy i trendy, Warszawa: PWN, Sułkowski Ł., "Epistemologia w naukach o zarządzaniu", Warszawa: PWE,

14 wymaga wymiany informacji lub jej przetworzenia, co wiąże się z rozumieniem przekazu i możliwością uruchomienia procesów wykonania decyzji, związane jest z udziałem człowieka lub jego reprezentanta oraz zachowaniami behawioralnymi podmiotu, nieliniowością procesów, inteligentną autoadaptacją i zmianą stanu psychofizycznego podmiotu, jest ukierunkowane na wewnętrzną strukturę zarządzanego systemu (przedmiotu). Czasami zarządzanie: może zostać oszacowane ilościowo, jako wynik realizacji określonej funkcji celu lub równania stanu zależnego od czasu, można podzielić na etapy lub warstwy logiczne, stosując kartezjańskie ujęcie redukcjonistyczne dla budowy modeli ilościowych, uda się opisać w kategoriach ujęcia systemowego (holistycznego), z punktu widzenia obserwatora zewnętrznego i wewnętrznego, może zostać wykonane przez inteligentne systemy sterujące z pominięciem człowieka i jego decyzji. prowadzi do uzyskania zamierzonych celów strategicznych w skali mikro i makro. Zbudowanie definicji bazującej na powyższych obserwacjach makroskopowych wymaga ustalenia zarówno akceptowalnych ontologii w obrębie zarządzania, jak i sprecyzowania ujęcia epistemologicznego, obejmującego jak najszerszy zakres cech makroskopowych. Następnie należy wybrać funkcję celu rozwoju w czasie systemu zarządzanego, zgodną z najlepszymi praktykami w danej chwili i kontekście. Na tej podstawie można zbliżyć się do ogólnie akceptowalnej definicji, z której daje się wywieść definicje bardziej szczegółowe, opisujące przypadki nie mieszczące się w definicji globalnej. Już na tym etapie dyskusji można zauważyć, że nie ma jednego typu organizacji, nie ma jednego sposobu zarządzania, nie ma jednej funkcji celu, bo zależą one od zmiennego w czasie i przestrzeni kontekstu środowiskowego. Skąd, zatem, wziąć właściwe ujęcie epistemologiczne? Po pierwsze, należy zdać sobie sprawę z głębokiej interdyscyplinarności zarządzania jako zjawiska lub procesu, co wiąże się z koncepcją złożoności 10. Można tu znaleźć elementy ekonomii, nauk przyrodniczych, matematyki, logiki formalnej, psychologii, socjologii, etyki oraz informatyki. A ponieważ 10 Alexander C., New concepts in Complexity Theory, 14

15 zarządzanie odnosi się do zdarzeń czasu przyszłego, najważniejszym elementem metaanaliz jest właściwy model semantyczny, który można zbudować wyłącznie dla odpowiednio określonej ontologii i epistemologii 4, o ile wiedza, jako zasób informacyjny, może zostać uznana za akceptowalną ontologię niematerialną, podobnie jak zbiór liczb rzeczywistych, czy gramatyka języka angielskiego. Jak się okazuje, w metodologii nauk, ontologia w rozumieniu informatyki i filozofii są czymś zupełnie różnym. Po drugie, epistemologia wywodząca się z ujęcia humanistycznego procesu zarządzania, związanego dodatkowo z ujęciem systemowym i poglądami postmodernistów, prowadzi do zupełnie innych, wieloznacznych modeli semantycznych aniżeli epistemologia wywodząca się z postawy fizykalistycznej, bazującej na osiągnięciach neopozytywizmu oraz sztywnych zasadach wnioskowania i struktury nauki określonych przez falsyfikacjonizm K. Poppera 11 i idee paradygmatów T. Kuhna 12. Jeżeli do tego dodamy aspekt probabilistyczny wielu procesów biznesowych oraz uwzględnimy weryfikacjonizm R. Carnapa 13, jako metodę uznania eksperymentu lub wnioskowanie indukcyjne za prawdę akceptowalną, zagadnienie staje się nad wyraz złożone. Ale właśnie takich obiektów badawczych dostarcza nam rzeczywistość. Po trzecie, epistemologia budowana z pozycji obserwatora zewnętrznego oraz wewnętrznego będą się znacząco różnić. A przecież zarządzanie należy rozpatrywać właśnie w układzie tych, dwóch ujęć. Bo czymś innym jest opis organizacji jako oddzielnego bytu wraz z jego relacjami i strukturą, stanowiącego stan mikro, a czymś innym jest oddziaływanie uporządkowanej struktury (stanu mikro) z otoczeniem, prowadzącym do opisu uśrednionego stanu makro, w którym dokładnie opisana struktura wewnętrzna stanów mikro nie jest istotna. Oczywistym jest, że jeżeli wyniki otrzymane z wnioskowania w obu ujęciach byłyby identyczne, wówczas osiągnięta epistemologia zarządzania byłaby doskonałą. Ale na dzień dzisiejszy nie wydaje się to być możliwym, a nawet koniecznym. Po czwarte, problem zarządzania nie może być ograniczony wyłącznie do sterowania procesami w klasycznym ujęciu, ale dotyczy również zagad- 11 Popper K. R., Logic of Scientific Discovery, London-New York: Routledge, Taylor & Francis, 2002.; ( Logika odkrycia naukowego, Warszawa: Fundacja Aletheia, 2002). 12 Kuhn T. S., The Structure of Scientific Revolutions, 2nd ed. Chicago-London, The University Of Chicago Press, 1970.; ( Struktura rewolucji naukowych, Warszawa: Aletheia 2001). 13 Carnap R., An Introduction to the Philosophy of Science, M. Gardner [Ed]. New York: Dover Publications Inc., 1995.; ( Wprowadzenie do filozofii nauki, Warszawa: Aletheia 2006). 15

16 nień podejmowania decyzji w warunkach niepewności, budowy modeli czasu przyszłego oraz struktury podmiotu zarządzania, a więc budowy i funkcjonowania organizacji. Tym samym granice naukowości opisu organizacji i racjonalności wnioskowania nie są ostre i co więcej nie da się ich ustalić bez wprowadzenia istotnych ograniczeń i uproszczeń. Dodając kwestie behawioralne oraz zachowania inteligentne systemów generujących wartość w otoczeniu, staje się koniecznym określenie granic nauk mierzalnych, częściowo kwantyfikowalnych i niekwantyfikowalnych, dla których rozwój metodologiczny będzie mieć charakter eklektyczny, a demarkacja przybierze charakter rozmyty, bardziej w kierunku filtracji problemów nadających się do objęcia przez dany paradygmat, niż uznania naukowości sądu. Po piąte, wyeliminowanie rozważań na temat zasobów ludzkich oraz szczególnej roli i podmiotowości człowieka w procesach zarządzania prowadzi do bardziej jednoznacznych interpretacji zdarzeń biznesowych przynajmniej na poziomie zerowego przybliżenia modelu ilościowego. Każde relacje międzyludzkie na tyle komplikują zagadnienie opisu organizacji i jej oddziaływań z otoczeniem, że żadna metoda ilościowa nie jest wystarczająco dobrym i uniwersalnym przybliżeniem oceny procesów zarządzania. A co dopiero prognoza ilościowa? Nie oznacza to jednak, że czyniąc określone uproszczenia, uzasadniane z poziomu filozofii nauki, nie można uzyskać dobrych oszacowań ilościowych, jak również racjonalnego wsparcia procesów decyzyjnych 14. Wydaje się zasadnym tworzenie dobrych paradygmatów zarządzania z punktu widzenia epistemologa reprezentującego nauki bazowe, a następnie dokonanie próby ich integracji w zbiór synergicznych paradygmatów programu badawczego w sensie I. Lakatosa 15,16.Jest to odpowiednia metoda wywodząca się z filozofii nauki, umożliwiającą wprowadzenie przynajmniej częściowego porządku epistemologicznego w naukach o zarządzaniu. W ten sposób może postępować niezależnie fizyk, psycholog, ekonomista, informatyk, wprowadzając własną wizję zarządzania lub wybranych jego problemów z punktu widzenia struktury danej dyscypliny bazowej, tworząc jednocześnie granicę demarkacji selekcjonującej dla zagadnień, które można objąć 14 Anderson D. R., Sweeney D. J., Williams T. A., Camm J. D., Kipp M., An Introduction to Management Science. Quantitative Approaches to Decision Making, [13 ed.] Mason: South- Western, Cengage Learning, Lakatos I., The Methodology of Scientific Research Programmes. Philosophical Papers, Vol. I, J. Worall, G. Curie (eds.), Cambridge University Press, Cambridge-London-New York-Melbourne Gospodarek T., Modelowanie str

17 wybranymi przez siebie dobrymi paradygmatami 17,18 utworzonymi z inspiracji daną dyscypliną wiedzy. Na styku linii demarkacyjnych będzie można oczekiwać uporządkowanej epistemologicznie, interdyscyplinarnej nauki i rozwoju uniwersalnych metod zarządzania. Racjonalność takiego podejścia jest zgodna z kryterium L. Laudana 5 oraz koncepcją I. Lakatosa 19, które w obecnej fazie rozwoju filozofii nauki wydaje się być najbardziej zasadne. Sporo emocji w definiowaniu zarządzania stanowi problem rozdzielności podmiotu i przedmiotu zarządzania 20,21. Rozmaitość ontologiczna powoduje istnienie sporu co do podmiotowości człowieka w zarządzaniu oraz przyjęcia organizacji jako wyłącznego przedmiotu, rozdzielnego kartezjańsko od podmiotu 22. Któż bowiem powiedział, że przedmiotem zarządzania ma być wyłącznie organizacja? A dlaczego nie proces ekonomiczny lub społeczny? A w ogóle, zasadniczą kwestią metodologiczną staje się ustalenie poziomu kanonicznego procesu lub struktury zarządzanej, które można traktować rozłącznie w sensie kartezjańskiego podziału. Rozwój informatyki i wspomagania zarządzania przez systemy komputerowe narzuca określone, usztywnione struktury modeli systemów zarządzanych oraz funkcji celu, odpowiadające strukturze warstw logicznych 23,24. W tym miejscu dochodzi do ograniczenia podziałów kartezjańskich opisu zarządzania do poziomu logicznie strukturalizowanych podsystemów, dla których możliwe jest zbudowanie czytelnych informatycznie reprezentacji numerycznych. Ujęcie systemowe 25,26 wyznacza tym samym granicę metodologiczną, która może nie 17 Gospodarek T., Paradygmat reprezentatywny w naukach o zarządzaniu, [w] R. Krupski [red.] Zarządzanie strategiczne podstawowe problemy, Wałbrzych: Prace Naukowe Wałbrzyskiej Wyższej Szkoły Zarządzania i Przedsiębiorczości, 2008, str Gospodarek T., Representative Management as a Rational Research Program In Kuhn- Lakatos-Laudan Sense, Int. J of Economics and Business Research, vol. 1 No. 4, 2009, Lakatos I., "Criticism and the Growth of Knowledge", Cambridge: Cambridge University Press, Sułkowski Ł., str Krzyżanowski L., Podstawy nauk o organizacji i zarządzaniu, II wyd. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, Berger P. L, Luckmann T., The Social Construction of Reality: A Treatise its the Sociology of Knowledge, Garden City, New York: Anchor Books, 1966.; ( Społeczne tworzenie rzeczywistości. Traktat z socjologii wiedzy, Warszawa: PIW 1983). 23 Gospodarek T., Modelowanie str Gospodarek T., Logical Layers of Entrepreneurship, Proceedings of the The 9th International Entrepreneurship Forum (9th IEF), September 2009, Istanbul. 25 Bertalanffy L. von, General System Theory. Foundations, Development, Applications. New York: Braziller, 1968.; ( Ogólna teoria systemów. Podstawy, rozwój, zastosowania. Warszawa: PWN 1984). 17

Złożoność w naukach ekonomicznych i w zarządzaniu

Złożoność w naukach ekonomicznych i w zarządzaniu Złożoność w naukach ekonomicznych i w zarządzaniu Ku ujęciom interdyscyplinarnym teorii ekonomii i zarządzania Prof. Tadeusz Gospodarek 2014 Złożoność nie jest równoważna trudności. (Zagadnienie trudne

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie. Zdzisł aw Gomółk a. funkcjonowania. organizacji. Difin

Doskonalenie. Zdzisł aw Gomółk a. funkcjonowania. organizacji. Difin Zdzisł aw Gomółk a Doskonalenie funkcjonowania organizacji Difin Recenzent Prof. dr hab. Zbigniew Banaszak Prof. dr hab. Maciej Wiatr w UE i jej efekty. Copyright Difin SA Warszawa 2009. Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS NA CYKL KSZTAŁCENIA 2014-2016

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS NA CYKL KSZTAŁCENIA 2014-2016 Załącznik Nr 1 do Uchwały Senatu AWFiS w Gdańsku Nr 16 z dnia 27 kwietnia 2012 roku Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS NA CYKL KSZTAŁCENIA 2014-2016 Jednostka Organizacyjna: Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Plan prezentacji Wprowadzenie UML Diagram przypadków użycia Diagram klas Podsumowanie Wprowadzenie Języki

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja Dr Grzegorz Baran, Instytut Spraw Publicznych UJ Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych Teza cele konstrukcja realizacja Teza Zakorzenienie modelu działania organizacji publicznej

Bardziej szczegółowo

Definicje. Najprostszy schemat blokowy. Schemat dokładniejszy

Definicje. Najprostszy schemat blokowy. Schemat dokładniejszy Definicje owanie i symulacja owanie zastosowanie określonej metodologii do stworzenia i weryfikacji modelu dla danego rzeczywistego Symulacja zastosowanie symulatora, w którym zaimplementowano model, do

Bardziej szczegółowo

Ontologie, czyli o inteligentnych danych

Ontologie, czyli o inteligentnych danych 1 Ontologie, czyli o inteligentnych danych Bożena Deka Andrzej Tolarczyk PLAN 2 1. Korzenie filozoficzne 2. Ontologia w informatyce Ontologie a bazy danych Sieć Semantyczna Inteligentne dane 3. Zastosowania

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje RECENZJE Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje Autor: red. Marta Juchnowicz Wydawnictwo PWE Warszawa 2014 Przedstawiona mi do recenzji książka zatytułowana Zarządzanie kapitałem ludzkim.

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 Spis treści Wstęp... 7 Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 1.1. Podejście komplementarne do interpretacji efektywności i skuteczności... 14 1.2. Efektywność jako

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA. Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011

PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA. Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011 PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011 2011-03-20 Podejmowanie decyzji w teorii zarządzania 2 CZYM JEST DECYDOWANIE? 1 2011-03-20 Podejmowanie decyzji w teorii

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ

ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO RZESZÓW 2011 Recenzował prof. dr hab. TADEUSZ BUKSIŃSKI Opracowanie redakcyjne

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

Wykład Ćwiczenia Laboratoriu m 30 30 1,5 1,5 WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI CELE PRZEDMIOTU

Wykład Ćwiczenia Laboratoriu m 30 30 1,5 1,5 WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI CELE PRZEDMIOTU Zał. nr 4 do ZW WYDZIAŁ PODSTAWOWYCH PROBLEMÓW TECHNIKI KARTA PRZEDMIOTU Nazwa w języku polskim ELEMENTY TEORII GIER Nazwa w języku angielskim ELEMENTS OF GAME THEORY Kierunek studiów (jeśli dotyczy):

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r.

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r. ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013 30 kwietnia 2013 r. W sprawie: korekty do Regulaminu procedur dyplomowych dla I i II stopnia studiów na Wydziale Ekonomii i Informatyki,

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące Działanie realizowane w ramach projektu Absolwent informatyki lub matematyki specjalistą na rynku pracy Matematyka i informatyka może i trudne, ale nie nudne Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące dr

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia.

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia. Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia. Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia W

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o Założenia ogólne 1. Nazwa kierunku studiów: Administracja 2. Nazwy specjalności kształcenia tworzonych w ramach kierunku: administracja publiczna i administracja

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Rafał Gruszczyński Katedra Logiki Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2011/2012 Spis treści 1 Krótkie wprowadzenie, czyli co

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja efektów kształcenia

Weryfikacja efektów kształcenia Weryfikacja efektów kształcenia AG_NS_II Kod KEK KEK Weryfikacja Moduł Prawo K2_K01 ma pełną świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności; potrafi precyzyjnie formułować pytania; doskonale rozumie potrzebę

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Spis treści 5. Spis treści. Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa

Spis treści 5. Spis treści. Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa Spis treści 5 Spis treści Wstęp (Adam Stabryła)... 11 Część pierwsza Podstawy projektowania systemów organizacyjnych przedsiębiorstwa Rozdział 1. Interpretacja i zakres metodologii projektowania (Janusz

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7 SPIS TREŚCI Do Czytelnika.................................................. 7 Rozdział I. Wprowadzenie do analizy statystycznej.............. 11 1.1. Informacje ogólne..........................................

Bardziej szczegółowo

Modelowanie i Programowanie Obiektowe

Modelowanie i Programowanie Obiektowe Modelowanie i Programowanie Obiektowe Wykład I: Wstęp 20 październik 2012 Programowanie obiektowe Metodyka wytwarzania oprogramowania Metodyka Metodyka ustandaryzowane dla wybranego obszaru podejście do

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Programowanie komputerów

Programowanie komputerów Programowanie komputerów Wykład 1-2. Podstawowe pojęcia Plan wykładu Omówienie programu wykładów, laboratoriów oraz egzaminu Etapy rozwiązywania problemów dr Helena Dudycz Katedra Technologii Informacyjnych

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka

Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka Test kwalifikacyjny obejmuje weryfikację efektów kształcenia oznaczonych kolorem szarym, efektów: K_W4 (!), K_W11-12, K_W15-16,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SYSTEMOWA TYPOWE ZADANIA ANALIZY SYSTEMOWEJ:

ANALIZA SYSTEMOWA TYPOWE ZADANIA ANALIZY SYSTEMOWEJ: ANALIZA SYSTEMOWA ANALIZA SYSTEMOWA: zbiór metod i technik analitycznych, ocenowych i decyzyjnych, służących racjonalnemu rozwiązywaniu systemowych sytuacji decyzyjnych, badanie wspomagające działania

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem pod redakcją Adama Stabryły Kraków 2011 Książka jest rezultatem

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Automatyzacja i Robotyzacja Procesów Produkcyjnych Dr hab. inż. Jan Duda Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Podstawowe pojęcia Automatyka Nauka o metodach i układach sterowania

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Metody fizyki w ekonomii (ekonofizyka)

Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Metody fizyki w ekonomii (ekonofizyka) Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Metody fizyki w ekonomii (ekonofizyka) 1. CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW Celem kształcenia w ramach specjalności Metody fizyki w ekonomii

Bardziej szczegółowo

Teoria treningu. Projektowanie. systemów treningowych. jako ciąg zadań optymalizacyjnych. Jan Kosendiak. Istota projektowania. systemów treningowych

Teoria treningu. Projektowanie. systemów treningowych. jako ciąg zadań optymalizacyjnych. Jan Kosendiak. Istota projektowania. systemów treningowych Teoria treningu 77 Projektowanie procesu treningowego jest jednym z podstawowych zadań trenera, a umiejętność ta należy do podstawowych wyznaczników jego wykształcenia. Projektowanie systemów treningowych

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

5. Wprowadzenie do prawdopodobieństwa Wprowadzenie Wyniki i zdarzenia Różne podejścia do prawdopodobieństwa Zdarzenia wzajemnie wykluczające się i

5. Wprowadzenie do prawdopodobieństwa Wprowadzenie Wyniki i zdarzenia Różne podejścia do prawdopodobieństwa Zdarzenia wzajemnie wykluczające się i Spis treści Przedmowa do wydania polskiego - Tadeusz Tyszka Słowo wstępne - Lawrence D. Phillips Przedmowa 1. : rola i zastosowanie analizy decyzyjnej Decyzje złożone Rola analizy decyzyjnej Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

KARTAKURSU. Efekty kształcenia dla kursu Student: W01wykazuje się znajomością podstawowych koncepcji, zasad, praw i teorii obowiązujących w fizyce

KARTAKURSU. Efekty kształcenia dla kursu Student: W01wykazuje się znajomością podstawowych koncepcji, zasad, praw i teorii obowiązujących w fizyce KARTAKURSU Nazwa Modelowanie zjawisk i procesów w przyrodzie Nazwa w j. ang. Kod Modelling of natural phenomena and processes Punktacja ECTS* 1 Koordynator Dr Dorota Sitko ZESPÓŁDYDAKTYCZNY: Dr Dorota

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy

Marta Grodner. Społeczny kontekst nauki. Socjologia wiedzy Marta Grodner Społeczny kontekst nauki Socjologia wiedzy SOCJOLOGIA WIEDZY Zajmuje się związkami wiedzy z bazą społeczną. Wiązana często z marksizmem : społeczne źródła wiedzy uważa się za powiązane ze

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Mieczysław Prystupa WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Warszawa 2012 Recenzenci prof. zw. dr hab. Stanisław Kasiewicz prof. nadzw. dr hab. Elżbieta Mączyńska Korekta Paulina Chmielak

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki:

Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście. Rozdział pochodzi z książki: Rozdział pochodzi z książki: Zarządzanie projektami badawczo-rozwojowymi. Tytuł rozdziału 6: Komputerowe wspomaganie zarządzania projektami innowacyjnymi realizowanymi w oparciu o podejście adaptacyjne

Bardziej szczegółowo

Nowości oraz trendy w obszarze BPM nurty i kierunki rozwoju. Jarosław Żeliński analityk biznesowy, projektant systemów

Nowości oraz trendy w obszarze BPM nurty i kierunki rozwoju. Jarosław Żeliński analityk biznesowy, projektant systemów Nowości oraz trendy w obszarze BPM nurty i kierunki rozwoju Jarosław Żeliński analityk biznesowy, projektant systemów O mnie qod 1991 roku w branży IT i zarządzania jako analityk projektant rozwiązań qod

Bardziej szczegółowo

Złożoność i filozofia nauki 2

Złożoność i filozofia nauki 2 Złożoność i filozofia nauki Tadeusz Gospodarek wykład monograficzny dla Wydziału Nauk Ekonomicznych PAN we Wrocławiu 16.12.2014 Spis treści Wprowadzenie do złożoności Poszukiwanie prawdy w nauce Jak powstają

Bardziej szczegółowo

Heurystyki. Strategie poszukiwań

Heurystyki. Strategie poszukiwań Sztuczna inteligencja Heurystyki. Strategie poszukiwań Jacek Bartman Zakład Elektrotechniki i Informatyki Instytut Techniki Uniwersytet Rzeszowski DLACZEGO METODY PRZESZUKIWANIA? Sztuczna Inteligencja

Bardziej szczegółowo

MATEMATYCZNE METODY WSPOMAGANIA PROCESÓW DECYZYJNYCH

MATEMATYCZNE METODY WSPOMAGANIA PROCESÓW DECYZYJNYCH MATEMATYCZNE METODY WSPOMAGANIA PROCESÓW DECYZYJNYCH 1. Przedmiot nie wymaga przedmiotów poprzedzających 2. Treść przedmiotu Proces i cykl decyzyjny. Rola modelowania matematycznego w procesach decyzyjnych.

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO

REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO REGUŁY ANALIZY TEKSTU NAUKOWEGO (według Mieczysława Gogacza) Plan i cel prezentacji PLAN 1. Odróżnianie pytań badawczych od odpowiedzi 2. Analiza pytań badawczych 3. Analiza odpowiedzi 4. Precyzowanie

Bardziej szczegółowo

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013

Gramatyka kontrastywna polsko-angielska. III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II. Profil ogólnoakademicki 2012-2013 PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE I. KARTA PRZEDMIOTU: Gramatyka kontrastywna polsko-angielska III rok filologii angielskiej studia niestacjonarne I stopnia, semestr II Profil ogólnoakademicki 2012-2013 CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie Badania marketingowe Wykład 6 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Rodzaje badań bezpośrednich Porównanie

Bardziej szczegółowo

Wstęp do kognitywistyki

Wstęp do kognitywistyki Wstęp do kognitywistyki Wykład I: Kognitywistyka z lotu ptaka Piotr Konderak konsultacje: poniedziałki, 11:10-12:40, p. 205 Strona przedmiotu: http://konderak.eu/wkg10.html W historii intelektualnej wszystko

Bardziej szczegółowo

Obszarowe efekty kształcenia dla obszaru nauk ścisłych. Obszarowe efekty kształcenia dla obszaru nauk przyrodniczych

Obszarowe efekty kształcenia dla obszaru nauk ścisłych. Obszarowe efekty kształcenia dla obszaru nauk przyrodniczych Załącznik 2a Opis kierunkowych efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych i nauk przyrodniczych Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, studia stacjonarne pierwszego stopnia, profil ogólnoakademicki Obszarowe efekty

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015 Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 201/2015 Wydział Zarządzania UW posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dwóch dyscyplinach:

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA INTERDYSCYPLINARNA. Ekonomia a psychologia Związki ekonomii z innymi naukami

EKONOMIA INTERDYSCYPLINARNA. Ekonomia a psychologia Związki ekonomii z innymi naukami EKONOMIA INTERDYSCYPLINARNA Zajęcia 7 Ekonomia a psychologia Związki ekonomii z innymi naukami Katarzyna Metelska-Szaniawska 12/11/2007 PLAN WYKŁADU I II III IV V Ekonomia a psychologia Ekonomia behawioralna

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Organizacja i zarządzanie Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny

SYLABUS. Organizacja i zarządzanie Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny 01.10.014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Organizacja i zarządzanie Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Kod przedmiotu MK_1 Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemów informatycznych. wykład 6

Projektowanie systemów informatycznych. wykład 6 Projektowanie systemów informatycznych wykład 6 Iteracyjno-przyrostowy proces projektowania systemów Metodyka (ang. methodology) tworzenia systemów informatycznych (TSI) stanowi spójny, logicznie uporządkowany

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r.

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r. Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16c; 35-959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@ur.edu.pl Uchwała nr 282/03/2014 Senatu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW INFORMATYKA. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW INFORMATYKA. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW INFORMATYKA. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: Kierunek studiów informatyka należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

T2A_W01 T2A_W01 T2A_W02 3 SI_W03 Posiada szeroką wiedzę w zakresie teorii grafów T2A_W01

T2A_W01 T2A_W01 T2A_W02 3 SI_W03 Posiada szeroką wiedzę w zakresie teorii grafów T2A_W01 Efekty dla studiów drugiego stopnia profil ogólnoakademicki, na kierunku Informatyka w języku polskim, na specjalnościach Metody sztucznej inteligencji oraz Projektowanie systemów CAD/CAM, na Wydziale

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ Program kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa kierunku studiów Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia, z których został wyodrębniony kierunek studiów, dla którego tworzony

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą.

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. OKLADKA Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. PLACET słowo niegdyś używane w naszym języku a zapożyczone z łaciny oznaczało: przyzwolenie, zgodę, a też,,podobać się. To

Bardziej szczegółowo

Ewa Stemposz Andrzej Jodłowski Alina Stasiecka. Zarys metodyki wspierającej naukę projektowania systemów informacyjnych

Ewa Stemposz Andrzej Jodłowski Alina Stasiecka. Zarys metodyki wspierającej naukę projektowania systemów informacyjnych Ewa Stemposz Andrzej Jodłowski Alina Stasiecka Zarys metodyki wspierającej naukę projektowania systemów informacyjnych Dr inż. Ewa Stemposz prowadzi działalność naukowo-dydaktyczną w Polsko-Japońskiej

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics M. Dąbrowska K. Grabowska Wroclaw University of Economics Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstw z branży produkującej napoje JEL Classification: A 10 Słowa kluczowe: Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia W kategoria

Bardziej szczegółowo

Jacek Folga. Controlling w firmie. Praktyczne narzędzia, jak poprawić płynność finansową w przedsiębiorstwie BIBLIOTEKA FINANSOWO-KSIĘGOWA

Jacek Folga. Controlling w firmie. Praktyczne narzędzia, jak poprawić płynność finansową w przedsiębiorstwie BIBLIOTEKA FINANSOWO-KSIĘGOWA Jacek Folga Controlling w firmie Praktyczne narzędzia, jak poprawić płynność finansową w przedsiębiorstwie BIBLIOTEKA FINANSOWO-KSIĘGOWA Jacek Folga Controlling w firmie Praktyczne narzędzia, jak poprawić

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia. Logistyka zaopatrzenia i dystrybucji. Logistyka i systemy logistyczne. Infrastruktura logistyczna.

Matryca efektów kształcenia. Logistyka zaopatrzenia i dystrybucji. Logistyka i systemy logistyczne. Infrastruktura logistyczna. Logistyka i systemy logistyczne Logistyka zaopatrzenia i dystrybucji Logistyka gospodarki magazynowej i zarządzanie zapasami Ekologistyka Infrastruktura logistyczna Kompleksowe usługi logistyczne System

Bardziej szczegółowo

Architektura bezpieczeństwa informacji w ochronie zdrowia. Warszawa, 29 listopada 2011

Architektura bezpieczeństwa informacji w ochronie zdrowia. Warszawa, 29 listopada 2011 Architektura informacji w ochronie zdrowia Warszawa, 29 listopada 2011 Potrzeba Pomiędzy 17 a 19 kwietnia 2011 roku zostały wykradzione dane z 77 milionów kont Sony PlayStation Network. 2 tygodnie 25 milionów

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

ZASADY OPRACOWYWANIA PRACY DYPLOMOWEJ

ZASADY OPRACOWYWANIA PRACY DYPLOMOWEJ WYŻSZA SZKOŁA EKOLOGII I ZARZĄDZANIA Wydział Architektury 02-061 Warszawa, ul. Wawelska 14 INŻYNIERSKA PRACA DYPLOMOWA na kierunku Budownictwo ZASADY OPRACOWYWANIA PRACY DYPLOMOWEJ Warszawa 2011/2012 r.

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Ochrona Środowiska I stopień

Ochrona Środowiska I stopień Załącznik nr 4 do Uchwały nr 49/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. Ochrona Środowiska I stopień Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Ochrona Środowiska

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach)

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach) Załącznik nr 42 do Uchwały Nr 54/2012 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 20 czerwca 2012 r. Nazwa wydziału: Wydział Filologiczny Nazwa kierunku studiów: informacja naukowa i bibliotekoznawstwo Obszar

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów:

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Ogólnoakademicki Stopień studiów: II Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Hotelarstwo i Gastronomia, Obsługa

Bardziej szczegółowo

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego (na podstawie: Żółtowski B. Podstawy diagnostyki maszyn, 1996) dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Teoria eksperymentu: Teoria eksperymentu

Bardziej szczegółowo

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialnośd biznesu w projektach ekoinnowacyjnych. Maciej Bieokiewicz

Społeczna odpowiedzialnośd biznesu w projektach ekoinnowacyjnych. Maciej Bieokiewicz 2011 Społeczna odpowiedzialnośd biznesu w projektach ekoinnowacyjnych Maciej Bieokiewicz Koncepcja Społecznej Odpowiedzialności Biznesu Społeczna Odpowiedzialnośd Biznesu (z ang. Corporate Social Responsibility,

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA PRZEDSIĘWZIĘĆ BUDOWLANYCH

INŻYNIERIA PRZEDSIĘWZIĘĆ BUDOWLANYCH Tadeusz Kasprowicz 1 http://sipb.sggw.pl Warszawa 2014 1. Wprowadzenie INŻYNIERIA PRZEDSIĘWZIĘĆ BUDOWLANYCH Przedsięwzięcie budowlane [1, 2, 3] to splot współzależnych działań, których celem jest zaspokojenie

Bardziej szczegółowo

30 2 Zal. z oc. Język obcy nowożytny 60/4 30 30 4 Zal z oc. 8 Psychologia 15/1 15 1 Zal z oc. 9 Pedagogika 30/2 30 2 Zal z oc.

30 2 Zal. z oc. Język obcy nowożytny 60/4 30 30 4 Zal z oc. 8 Psychologia 15/1 15 1 Zal z oc. 9 Pedagogika 30/2 30 2 Zal z oc. Lp. Przedmiot Załącznik Nr 1 do Uchwały nr XX Rady Wydziału Nauk Technicznych z dnia 29 maja 2013 roku Program i plan kształcenia dla studiów doktoranckich - stacjonarnych w dyscyplinie inżynieria rolnicza.

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo