Akademia Górniczo-Hutnicza. im. Stanisława Staszica w Krakowie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Akademia Górniczo-Hutnicza. im. Stanisława Staszica w Krakowie"

Transkrypt

1 Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Geodezji Górniczej i InŜynierii Środowiska Zakład Fotogrametrii i Informatyki Teledetekcyjnej Praca dyplomowa Temat pracy dyplomowej: Opracowanie fotomapy turystycznej i widoków perspektywicznych terenu z lotniczych zdjęć wielkoskalowych dla okolic Klasztoru w Czernej. Master s thesis title: Creating tourist photomap and perspective views of the environs of Monastery in Czerna using large scale aerial photographs. Imię i nazwisko: Kierunek studiów: Specjalność: Katarzyna Klejnot Geodezja i kartografia Geoinformatyka, Fotogrametria i Teledetekcja Promotor: Dr inż. Tomasz Pirowski Recenzent: Dr inż. Andrzej Wróbel Ocena:... Kraków, rok akademicki 2009/2010 Oświadczam, świadoma odpowiedzialności karnej za poświadczenie nieprawdy, Ŝe niniejszą pracę dyplomową wykonałam osobiście i samodzielnie i Ŝe nie korzystałam ze źródeł innych niŝ wymienione w pracy.... (czytelny podpis studenta)

2 Katarzyna Klejnot Geodezja i kartografia Geoinformatyka, Fotogrametria i Teledetekcja Opracowanie fotomapy turystycznej i widoków perspektywicznych terenu z lotniczych zdjęć wielkoskalowych dla okolic Klasztoru w Czernej. Program pracy i praktyki dyplomowej: 1. Zebranie i zapoznanie się z literaturą dotyczącą tematu pracy. 2. Charakterystyka terenu oraz danych potrzebnych do wykonania fotomapy 3. Korekcja geometryczna zdjęć wybranymi metodami. 4. Opracowanie fotomapy oraz widoków perspektywicznych terenu. 5. Analiza wyników badań, ich omówienie i zatwierdzenie przez promotora. 6. Opracowanie redakcyjne pracy. 2

3 Streszczenie W pracy przedstawiono kolejne etapy tworzenia fotomapy turystycznej oraz sposoby wykonania widoków perspektywicznych terenu. Dane wykorzystane do opracowania to wielkoskalowe zdjęcia lotnicze wykonane w 2004r. Zakres opracowania obejmuje Dolinę Eliaszówki wraz z Klasztorem Karmelitów w Czernej. Analizowano róŝne modele korekcji geometrycznej zdjęć oraz ich wpływ na końcowy produkt. Ortorektyfikację zdjęć przeprowadzono w programie PCI Geomatica, korzystając z trzech dostępnych modeli: RPC, ścisłego oraz prostego modelu wielomianowego. Równocześnie badano wpływ rodzaju numerycznego modelu terenu na dokładność fotomapy. Do korekcji zdjęć zastosowano trzy róŝne modele wysokościowe: LPIS, DTED2 oraz SRTM3 o rozdzielczości kolejno: 5, 30 oraz 90m. Analizę dokładności fotomapy zrealizowano w oparciu o pomierzone punkty kontrolne. Spośród wymienionych metod korekcji oraz modeli wysokościowych wybrano najbardziej ekonomiczne oraz efektowne rozwiązania. Jako dodatek do fotomapy wykonano widoki perspektywiczne terenu. Wykorzystano cztery dostępne programy: Global Mapper, 3DEM, Terragen oraz OpenEV. Zaprezentowano moŝliwości oprogramowania na przykładzie wykonanych widoków oraz dokonano ich porównania i oceny. Oceniono je pod względem dostępnych narzędzi, jakości pracy oraz dostępu do nich. Końcowym etapem pracy była redakcja kartograficzna fotomapy. Na skorygowane zdjęcia naniesiono elementy mapy turystycznej, m.in.: sieć dróg i rzek, groty, jaskinie, ścieŝki rowerowe oraz piesze wraz z odległościami, granice rezerwatu, a takŝe ciekawe miejsca warte odwiedzenia. Zaprojektowano takŝe okładkę fotomapy oraz przygotowano całość do wydruku. 3

4 Summary This thesis presents the process of creating a tourist photomap and perspective views. Data used for this work were large scale aerial photographs taken in the year The range of elaboration includes the Eliaszówka Valley as well as the Discalced Carmelite Fathers Monastery in Czerna. The influence of different methods of geometric correction on the final product were analysed. Photo orthorectification was carried out in PCI Geomatica Software using the available models: Rational Functions, Rigorous and Polynomial. Studies also highlight the impact of the type of digital terrain model on the accuracy of photomap. Three types of digital terrain models were used: LPIS, DTED2 and SRTM3. The most economic and effective solution was identified by assessing different methods and terrain models. Perspective views of Czerna were created as an addition to tourist photomap. Visualization software such as Global Mapper, 3DEM, Terragen and OpenEV were utilised. The software capabilities were compared and evaluated in terms of available tools and job quality. Finally cartographic editing was applied to the photomap. Tourist map elements were placed on the corrected images, including a network of roads and rivers, grottoes, caves, bike and hiking paths (along with the distances), the boundaries of the reserve, as well as notable objects and places of interest. The cover was designed and the whole photomap was prepared for print. 4

5 Spis treści 1. Wstęp Mapy fotograficzne Fotomapa Ortofotomapa Ortorektyfikacja Etapy opracowania ortofotomapy Kontrola dokładności ortofotomapy Modele korekcji geometrycznej Fotomapy turystyczne Czerna i okolice Charakterystyka terenu Klasztor Karmelitów Bosych w Czernej Okolice klasztoru Dane wykorzystane do opracowania Zdjęcia lotnicze Mapy topograficzne Numeryczny Model Terenu Oprogramowanie Korekcja geometryczna zdjęć Model nieparametryczny Ortorektyfikacja Ocena dokładności Model ścisły Ortorektyfikacja Ocena dokładności Model wielomianowy Porównanie wybranych modeli korekcji zdjęć Wpływ dokładności NMT na wynik ortorektyfikacji Opracowanie fotomapy Mozaikowanie Korekcja radiometryczna

6 6.3. Redakcja kartograficzna Fotomapa Klasztoru Przygotowanie do wydruku Wykonanie widoków perspektywicznych Global Mapper DEM Terragen OpenEV Wnioski Podsumowanie Literatura

7 1. Wstęp JuŜ w dawnych czasach znane było powiedzenie: jedno zdjęcie - tysiąc słów. Zdjęcie w prosty i bezpośredni sposób przemawia do odbiorcy. Struktura obrazu jest podstawową formą przetwarzania informacji przez zmysł wzroku. Dlatego teŝ zdjęcie, jako element komunikacji, wykorzystywane jest w wielu dziedzinach Ŝycia, takŝe kartografii. Autorzy tradycyjnych kreskowych map turystycznych często wzbogacają je o dodatkowe zdjęcia obiektów, panoramy czy teŝ róŝnego rodzaju widoki. Dzięki temu turysta szybciej orientuje się w terenie, a cała mapa jest z pewnością duŝo ciekawsza. Wraz z rozwojem techniki zdjęcia lotnicze oraz zobrazowania satelitarne stają się coraz bardziej popularne, a fotomapy turystyczne często zastępują tradycyjne mapy kreskowe. Celem pracy magisterskiej jest wykonanie fotomapy turystycznej oraz widoków perspektywicznych terenu. Głównym załoŝeniem jest opracowanie produktu o stosunkowo niskich kosztach. Aby wybrać najbardziej ekonomiczne rozwiązanie zaplanowano przetestowanie kilku podejść: porównanie i wybór najlepszej metody korekcji geometrycznej obrazów, a takŝe zbadanie wpływu modelu wysokościowego terenu na dokładność fotomapy. Jako podstawowe oprogramowanie wybrano program PCI Geomatica, w którym dostępne są wybrane modele korekcji obrazów: ścisły, RPC oraz wielomianowy. Jako źródło współrzędnych punktów dostosowania posłuŝy mapa topograficzna w skali 1: Jest to zamierzone ułatwienie, nie tylko ze względów ekonomicznych. Ma takŝe na celu sprawdzenie, jakiej jakości fotomapę moŝna uzyskać stosując takie rozwiązanie. Nie jest to oczywiście podejście zgodne z obowiązującymi wytycznymi, jednak ze względu na rodzaj i przeznaczenie fotomapy świadomie moŝemy załoŝyć obniŝenie wymaganego poziomu dokładności. Bowiem z punktu widzenia turysty wysoka dokładność nie jest rzeczą priorytetową, w przeciwieństwie do aktualności i czytelności treści mapy. Zaplanowano takŝe wykonanie widoków perspektywicznych terenu. Wybrano cztery programy: Global Mapper, 3DEM, Terragen oraz OpenEV. Aby wskazać najbardziej optymalne rozwiązanie programy zostaną ocenione pod względem oferowanych narzędzi oraz uzyskanych efektów. Jako teren badań wybrano okolice Czernej, ze względu na dostępne zdjęcia oraz atrakcyjność turystyczną tego regionu. Czerna połoŝona jest blisko Krakowa, dlatego jest ciekawym miejsce na spędzenie wolnego czasu dla mieszkańców miasta. 7

8 2. Mapy fotograficzne Mapy fotograficzne stanowią zapis sytuacyjny powierzchni w postaci płaskiego obrazu, jakim są zdjęcia fotograficzne. Otrzymuje się je ze zdjęć lotniczych na drodze przetwarzania. MoŜemy wyróŝnić [1]: przetwarzanie konwencjonalne polegające na przekształceniu rzutowym płaszczyzny zdjęcia na płaszczyznę mapy, przetwarzanie róŝniczkowe wykorzystujące teorię ortofotografii. Zdjęcia przetworzone metodą konwencjonalną połączone w sekcje tworzą fotomapy, natomiast ortofotografie zmontowane w sekcje stają się ortofotomapami. Obecnie najczęściej uŝywane są ortofotomapy cyfrowe, dawniej wykorzystywano równieŝ takie formy map jak fotoszkic (mozaika zdjęć) czy fotoszkic ulepszony [3]. Ze względu na szybki rozwój techniki, duŝe zastosowanie w fotogrametrii znalazły ortofotomapy uzyskane ze zobrazowań satelitarnych. 2.1 Fotomapa Zdjęcie lotnicze stanowi wartościowy materiał informacyjny, ale nie jest mapą, poniewaŝ nie jest ściśle pionowe oraz skala zdjęcia róŝni się od skali mapy. Przetworzenie pojedynczego zdjęcia lotniczego w mapę, metodą przekształcenia rzutowego nazywamy przetwarzaniem konwencjonalnym. Jest ono ścisłe jedynie dla terenu płaskiego oraz nie wymaga znajomości elementów orientacji zdjęć, ani wewnętrznej ani zewnętrznej. Efektem takiego przetwarzania jest fotomapa. Zdjęcie terenu płaskiego i mapa są utworami rzutowymi. Przekształcenie rzutowe płaszczyzny na płaszczyznę, określają następujące wzory: Ax + By + C X = Dx + Ey + 1 Fx + Gy + H Y = Dx + Ey + 1 (1) Do opracowania mapy ze zdjęcia konieczna jest znajomość 4 odpowiadających sobie punktów homologicznych (ich współrzędnych w układzie mapy oraz dokładnie zidentyfikowane ich połoŝenie na zdjęciu), przy czym Ŝadne 3 nie mogą leŝeć na jednej 8

9 prostej. W takim ułoŝeniu płaszczyzn mapy i zdjęcia moŝemy przerzutować lub przenieść wszystkie punkty niezbędne do opracowania mapy [1]. Do przetwarzania zdjęć stosowano najczęściej [2]: metody graficzne - nie wymagające oprzyrządowania, wykorzystują własności rzutowe pęków promieni leŝących na płaszczyźnie mapy i zdjęcia, metody optyczne - wykorzystujące do opracowania przetworniki optyczne lub projektory, metody fotomechaniczne - opracowywane na przetwornikach fotomechanicznych, metody analityczne - najdokładniejsze ze wszystkich metod. Wymagają pomierzenia na zdjęciu współrzędnych tłowych 4 fotopunktów.mając dane współrzędne punktów na zdjęciu (x, y) oraz ich odpowiedników w układzie mapy (X, Y), moŝemy obliczyć nieznane współczynniki A, B..H równania (1), które wykorzystywane są następnie do obliczenia współrzędnych dowolnego punktu na mapie. Obecnie najczęściej stosuje się metody cyfrowe, gdzie przetwarzanie zdjęć odbywa się na cyfrowych stacjach fotogrametrycznych. Źródłem błędów sytuacyjnych fotomap była niepłaskość terenu, powodująca zróŝnicowanie skali zdjęcia - partie terenu połoŝone wyŝej miały skalę większą, natomiast te połoŝone niŝej skalę mniejszą [4]. Aby sprowadzić zdjęcie do jednolitej skali mapy, w metodzie fotomechanicznej wykorzystywano przetwarzanie strefowe. Zdjęcie dzielono na poszczególne strefy i dobierano do nich odpowiedni współczynnik powiększenia. Nie było to jednak najlepsze rozwiązanie. Oczekiwane efekty przyniosła natomiast metoda przetwarzania oparta o technikę ortofotografii, w której współczynnik powiększenia jest płynnie dostosowany do wysokości terenu. 2.2 Ortofotomapa Ortofotomapa cyfrowa jest ortogonalnym i kartometrycznym obrazem terenu, który powstał w wyniku cyfrowego przetworzenia skanowanych zdjęć lotniczych i satelitarnych lub zdjęć cyfrowych. W trakcie przetworzenia usunięte zostają występujące na zdjęciach zniekształcenia spowodowane geometrią zdjęć i deniwelacją 9

10 terenu [2]. Ortofotomapa posiada takie same informacje, jakie zawarte są na zdjęciu z moŝliwością kartometrycznego pomiaru współrzędnych płaskich odfotografowanych szczegółów. Podstawową formą ortofotomapy jest postać cyfrowa, moŝe być ona jednak plotowana z atrybutami mapy tradycyjnej. W zaleŝności od potrzeb i celów, jakim mają słuŝyć, ortofotomapy mogą mieć dowolną postać edytorską, a dołączone do nich elementy wektorowe oraz elementy legendy mapy mogą być dowolnie modyfikowane i przyjmować róŝny charakter. W zaleŝności od skali obrazu ortofotomapy sporządzane ze zdjęć lotniczych, dzielą się na [1]: drobnoskalowe (od 1: do 1: ), umoŝliwiają badanie środowiska naturalnego i jego zmian na duŝych obszarach, średnioskalowe (od 1: do 1:10 000), stosowane do sporządzania map tematycznych, wielkoskalowe ( od 1: do 1:500), wykorzystywane do studiów urbanistycznych i projektowych Ortorektyfikacja Ortorektyfikacja jest to proces przetworzenia obrazu mający na celu usunięcie jego zniekształceń powodowanych róŝnicami wysokości powierzchni terenowej oraz nachyleniem zdjęcia [5]. Polega ona na cyfrowym przetworzeniu kaŝdego piksela zeskanowanego zdjęcia z wykorzystaniem NMT do nowego połoŝenia na ortofotoobrazie w przyjętym odwzorowaniu. Podczas generowania ortoobrazu następuje powtórne przepróbkowanie (resampling), którego wynikiem jest obraz o nowej geometrii, posiadający georeferencje i nowe wyinterpolowane jasności pikseli. Ortorektyfikacja polega więc na cyfrowej korekcji geometrycznej, czyli zmianie połoŝenia piksela, jego wielkości i gęstości optycznej. Do określenia połoŝenia piksela na ortoobrazie wykorzystuje się elementy orientacji wewnętrznej i zewnętrznej zdjęcia [2]. MoŜemy wyróŝnić dwa sposoby generowania ortoobrazów: projekcja wprzód, projekcja wstecz. W projekcji wprzód korzystając z orientacji zdjęcia wyznacza się przebicie promienia rzutującego przechodzącego przez środek piksela z powierzchnią NMT, 10

11 a następnie otrzymane w ten sposób przestrzenne współrzędne rzutowane są na płaszczyznę ortoobrazu w odpowiednim układzie współrzędnych, Rys.2.1. Rys. 2.1 Zasada projekcji w przód [2]. W metodzie projekcji wstecz załoŝone współrzędne XY piksela na ortoobrazie rzutowane są na siatkę NMT, gdzie interpolowana jest współrzędna Z. Następnie obliczane są współrzędne obrazowe na zdjęciu źródłowym. Punkt przebicia zdjęcia nie pokrywa się z reguły ze środkiem piksela, dlatego konieczna jest interpolacja [6]. Schemat projekcji wstecz przedstawiono na Rys.2.2. Rys. 2.2 Zasada projekcji wstecz [2]. 11

12 2.2.2 Etapy opracowania ortofotomapy Do wykonania cyfrowej ortofotomapy potrzebne są: zdjęcia w postaci cyfrowej, elementy orientacji wewnętrznej i zewnętrznej zdjęcia oraz Numeryczny Model Terenu. Technologia wykonania obejmuje kilka zasadniczych etapów: skanowanie zdjęć, wykorzystujące specjalistyczne skanery fotogrametryczne, odtworzenie orientacji zewnętrznej zdjęć - elementy orientacji zewnętrznej (EOZ) zostają wyznaczone na drodze kameralnego zagęszczenia osnowy polowej czyli aerotriangulacji, utworzenie numerycznego modelu terenu (NMT), uzyskiwanego na róŝne sposoby: - poprzez digitalizację warstwic na istniejących mapach, - ręczny pomiar fotogrametryczny na autografie, - automatyczny pomiar NMT ( autokorelacja), - metodą kombinowaną łączącą róŝne metody, - pomiar geodezyjny bezpośredni, - skanowanie laserowe, - interferometria radarowa. przetworzenie cyfrowe zdjęć, czyli generowanie ortofotografii, mozaikowanie zdjęć, redakcja ortofotomapy i uzupełniających informacji wektorowo-opisowych, dystrybucja produktu końcowego: wydruk lub zapis na nośnikach informacji. Schemat technologiczny procesu tworzenia ortofotomapy przedstawiono na Rys.2.3. Szczegółowe informacje dotyczące zasad wykonywania ortofotomap zawarte są w wytycznych technicznych K-2.8. Zgodnie z instrukcją stosuje się dwa zasadnicze warianty technologiczne ortorektyfikacji: cyfrowy, w którym po zeskanowaniu zdjęć następuje kompleksowe przetwarzanie obejmujące aerotriangulację, pozyskanie NMT i ortorektyfikację, analogowo-cyfrowy, w którym do aerotriangulacji oraz pomiaru danych dla NMT wykorzystuje się zdjęcia w postaci fotograficznej, a tylko czynność ortorektyfikacji realizowana jest cyfrowo, przy uŝyciu zeskanowanych zdjęć. 12

13 Etapy procesu technologicznego ortofotomapy Wykonanie zdjęć Skanowanie Obraz cyfrowy Osnowa polowa EOZ Aerotriangulacja Ortorektyfikacja NMT Mozaikowanie Ortofotomapa Kontrola jakości Rys. 2.3 Etapy procesu technologicznego ortofotomapy, opracowano na podstawie [8]. 13

14 2.2.3 Kontrola dokładności ortofotomapy Zgodnie z wytycznymi K-2.8, kontroli jakości powinny podlegać wszystkie etapy technologiczne. Na podstawie analiz dokładnościowych uzyskanych z wyrównania aerotriangulacji moŝna wstępnie oszacować oczekiwaną dokładność produktu końcowego, czyli ortofotomapy. NaleŜy przyjąć, Ŝe błędy połoŝenia na ortofotomapie będą około 2-krotnie większe od błędów na fotopunktach oraz 1,5- krotnie większe od błędów na punktach kontrolnych, nie wchodzących do procesu obliczeniowego [7]. Kontrola dokładności ortofotomapy dotyczy sprawdzenia wewnętrznej zgodności łączeń i styków oraz dokładności wyraŝonej przez błąd średni m orto. Aby określić błąd ortofotomapy konieczne jest wykonanie pomiaru kontrolnego. Do jego przeprowadzenia zalecane jest stosowanie techniki GPS, natomiast dla ortofotomap w średnich i małych skalach moŝna wykorzystać dostępne mapy zasadnicze. Porównanie dokładności z mapami topograficznymi nie jest podstawą obiektywnej oceny, moŝe mieć jedynie charakter pomocniczo-poglądowy [7]. Na podstawie stwierdzonych odchyłek (ε), definiowanych jako odległość pomiędzy połoŝeniem elementu kontrolnego na ortofotomapie a połoŝeniem uznanym za rzeczywiste, moŝemy obliczyć średni błąd kwadratowy m orto (2). Obliczone błędy nie powinny przekraczać wartości podanych w Tab.1. m orto [ εε ] = (2) n Tab.2.1 Dopuszczalne błędy połoŝenia szczegółów sytuacyjnych na ortofotomapie [7] Charakter błędu połoŝenia Skala ortofotomapy 1: M 0 1:1000 1:2000 1:5000 1: :25000 Średni na ortofotomapie 0.3 mm 0.3 mm 0.3 mm 0.3 mm 0.3 mm Średni w terenie 0.3 m 0.6 m 1.5 m 3.0 m 7.5 m Maksymalny na ortofotomapie 0.6 mm 0.6 mm 0.6 mm 0.6 mm 0.6 mm Maksymalny w terenie 0.6 m 1.2 m 3.0 m 6.0 m 15.0 m Gdzie: średni błąd kwadratowy- m orto (RMSE); błąd maksymalny (2*m orto ) nie moŝe być przekroczony przez 95% liczby punktów kontrolnych. 14

15 2.2.4 Modele korekcji geometrycznej Podstawą korekcji geometrycznej jest określenie zaleŝności matematycznej pomiędzy współrzędnymi terenowymi punktów (X,Y,Z) a współrzędnymi ich obrazów (x, y). Istnieje kilka róŝnych podejść, skutkujących róŝnymi modelami geometrycznymi [9]: Model wielomianowy - w tym modelu obraz wpasowywany jest w płasko potraktowaną powierzchnię terenu, za pomocą transformacji wielomianowej odpowiedniego stopnia. Niewiadomymi są współczynniki wielomianu, wyznaczane w procesie wyrównawczym na podstawie fotopunktów. PoniewaŜ model ten nie uwzględnia wpływu wysokości punktu na jego połoŝenie na obrazie, jego stosowanie powinno być ograniczone do niewielkich i płaskich obszarów. Ilorazowy model wielomianowy - jest to model typu 3D opisujący zaleŝności pomiędzy terenem a obrazem w postaci ilorazu wielomianów. Poszczególne wyrazy wielomianu nie mają prostej interpretacji fizycznej czy geometrycznej, związanej z parametrami kamery i jej orientacją w przestrzeni, dlatego nazywany jest modelem nieparametrycznym. Model pozwala uwzględnić wysokość punktów dostosowania. MoŜe być stosowany dla obszarów charakteryzujących się umiarkowanym zróŝnicowaniem rzeźby terenu i łagodnością form terenowych [10]. Modele ilorazowe znalazły duŝe zastosowanie w korekcji obrazów satelitarnych. Model parametryczny opisuje rzeczywiste relacje między terenem a obrazem, a jego parametry mają geometryczną interpretację. Dla klasycznego zdjęcia fotogrametrycznego model ścisły opiera się na fundamentalnym warunku kolinearności i zawiera elementy orientacji wewnętrznej i zewnętrznej zdjęcia. Warunek kolinearności jest równieŝ podstawą do budowy ścisłego modelu zdjęć satelitarnych, odnosi się on jednak nie do całego obrazu, lecz do pojedynczej linii. W porównaniu z wymienionymi modelami, precyzyjny model daje najbardziej dokładne wyniki, przy względnie małej liczbie fotopunktów. 2.3 Fotomapy turystyczne Ortofotomapy zawierają wszystkie informacje przedstawione na zdjęciach, a jednocześnie są materiałem w pełni kartometrycznym. Są łatwo czytelne i zawierają znacznie więcej informacji o terenie w stosunku do tradycyjnych map analogowych. Są 15

16 szczególnie przydatne w takich dziedzinach jak: planowanie przestrzenne, leśnictwo, rolnictwo, górnictwo odkrywkowe, ochrona środowiska, mogą słuŝyć jako materiał źródłowy do tworzenia map tematycznych [6]. Ortofotomapy znalazły zastosowanie równieŝ w turystyce. Od kilku lat moŝemy zaobserwować rosnące zainteresowanie mapami fotograficznymi w tej dziedzinie. Fotomapa turystyczna jest to połączenie fotografii lotniczej z elementami tradycyjnej mapy turystycznej. Fotomapy, dzięki swojej barwnej postaci, są łatwo czytelne oraz w atrakcyjny sposób przedstawiają tereny warte odwiedzenia. Są zatem dobrą promocją miejsc turystycznych. Pełnią taką samą funkcję jak zwykłe mapy turystyczne: są przeznaczone do uŝytkowania przez turystów, zawierają wiadomości o przedmiotach godnych zwiedzenia (zabytkach przyrody i architektury, pamiątkach narodowych), drogach turystycznych (szlakach wycieczkowych, ścieŝkach rowerowych), ogólnie dostępnych środkach komunikacji (przystankach autobusowych, stacjach kolejowych) i urządzeniach turystycznych (schroniskach, campingach). Przykładem takiej mapy jest wykonana w 2004 roku, ortofotomapa turystyczna Tatr w skali 1:20 000, opublikowana przez słowackie wydawnictwo VKU (Vojensky kartograficky ustav). Swoim zasięgiem obejmuje obszar słowackich Tatr Wysokich i część Polski z Czarnym Stawem, Morskim Okiem i Doliną Pięciu Stawów (Rys.2.4). Na tło, które stanowi zdjęcie, naniesiono przebieg dróg, trasy linii kolejowych, kolei linowych, szlaków turystycznych, czasy przejść, wodospady, rzeki, potoki, połoŝenie punktów informacji turystycznej, parkingów, stacji GOPR, hoteli, schronisk. Ogółem na ortofotomapie wykorzystano dwadzieścia rodzajów sygnatur. Uzupełnieniem mapy jest mapa Tatr w skali 1: i seria trzech panoram widokowych [18]. Rys. 2.4 Fragment ortofotomapy Tatry Wysokie [18]. 16

17 Popularnością cieszy się równieŝ polskie opracowanie obszaru Tatr, ortofotomapa turystyczna Tatry Wysokie z lotu ptaka, wykonana w skali 1: Została wydana w 2007 roku przez wydawnictwa Sygnatura i Geodis. Zdjęcia początkowo wykonane były w 2004 roku. Jednak wichura, która r. zniszczyła lasy po stronie słowackiej, spowodowała konieczność zaktualizowania obrazu, dlatego w 2005 roku przeprowadzono nowe naloty, a do opracowania wykorzystano otrzymane zdjęcia. Na zdjęcie nałoŝona została treść turystyczna taka jak: szlaki wraz z czasami przejść, schroniska, stacje TOPR, hotele, pensjonaty i wiele innych. Umieszczono równieŝ poziomice, pełną sieć rzeczną, drogi i koleje [19]. Cała ortofotomapa jest wywaŝona kolorystycznie, zdjęcie jest dobrze czytelne. Mapa zawiera równieŝ informator o schroniskach oraz krótki informator turystyczny, wykonany w 3 językach: po polsku, słowacku i angielsku. Fotomapa jest bardzo szczegółowo i starannie opracowana, zasługuje zatem na duŝą uwagę. Fotomapy posiadają wiele zalet, które wyróŝniają je wśród licznych tradycyjnych opracowań. W zaleŝności od rodzaju turystyki jakiej słuŝą, mogą podkreślać róŝne walory terenu. W turystyce górskiej, są bardzo przydatne, szczególnie dla początkujących turystów, ułatwiając im orientację w terenie. Podczas wykonania takiej fotomapy nacisk kładziony jest na dokładne połoŝenie dróg oraz szlaków turystycznych. Są one najwaŝniejsze dla turysty. W turystyce miejskiej natomiast fotomapy mogą słuŝyć jako promocja miasta, jego atrakcji. Tutaj najwaŝniejsza jest informacja o połoŝeniu zabytków, muzeów, zapleczu gastronomicznym oraz hotelarskim. Przykładem takiej mapy jest fotomapa turystyczna Krakowa, wykonana w ramach programu Polska Turystyczna. Została opracowana w 2006 roku, przez zespół Wydawnictwa BezdroŜa oraz firmy GIS Project. Fotomapa została przygotowana z myślą zarówno o turystach odwiedzających Kraków, jak i o mieszkańcach miasta. Turyści łatwo odnajdą hotele, muzea i przede wszystkim puby, kafejki i restauracje, z których słynie Kraków. Do fotomapy dołączono indeks obiektów, co ułatwia wyszukiwanie. Dodatkowo zaznaczono miejsca darmowego dostępu do bezprzewodowego Internetu. Osoby znające Kraków mają okazję do spojrzenia na ulubione zakątki z zupełnie innej perspektywy, kaŝdego zaciekawi obraz miasta widzianego z lotu ptaka. Fotomapa przedstawia na jednej stronie Stare Miasto, na drugiej znaną dzielnicę Krakowa Kazimierz. Legendy i nazwy podano w języku polskim i angielskim. Mapa reklamowana jest równieŝ jako miła pamiątka z Krakowa. 17

18 Jest połączeniem zdjęcia lotniczego, tradycyjnego planu miasta oraz informatora turystycznego. Twórcy fotomapy mają nadzieję na dalsze rozwinięcie serii. Planowane jest wykonanie fotomapy turystycznej Wrocławia, Gdańska, Warszawy, Poznania, Tatr wraz z Zakopanem oraz Ŝeglarskiej fotomapy przedstawiającej Wielkie Jeziora Mazurskie [18]. Nie jest to jedyna wydana fotomapa turystyczna Krakowa. NaleŜy wspomnieć równieŝ o wcześniejszym opracowaniu, jakim jest ortofotomapa turystyczna centrum Krakowa z 1999 roku, wydana przez OPGK Kraków. Zawiera opisy ulic i waŝniejszych obiektów w rejonie starego miasta. Została opracowana na podstawie zdjęć wykonanych w ramach programu PHARE. Nie jest jednak tak bogata w szczegóły jak fotomapa wydawnictwa BezdroŜa. Ortofotomapa turystyczna Suwalskiego Parku Krajobrazowego to propozycja dla turystów zainteresowanych obserwacjami przyrodniczymi, w tym geologicznymi (Rys.2.5). Opracowanie składa się z dwóch map w skali 1:25 000: mapy turystyczno-geologicznej oraz ortofotomapy turystycznej. Zostały wydane w 2007 roku, przez Państwowy Instytut Geologiczny w Warszawie. W opisach obszarów oraz pomników przyrody zostało scharakteryzowanych wiele obiektów geologicznych. Dla tych, którzy wybierają się do Suwalskiego Parku Krajobrazowego, jest to cenna pomoc [28]. Rys.2.5 Okładka ortofotomapy. Ortofotomapy to mapy wykonane na podstawie zdjęć lotniczych, zarówno jak i zobrazowań satelitarnych. PowyŜsze przykłady map turystycznych dotyczyły opracowań zdjęć lotniczych. Warto zatem wspomnieć o ortofotomapach turystycznych ze zdjęć satelitarnych. Dobrym przykładem takiej mapy jest produkt firmy Geosystems - Atlas Satelitarny Tatry i Podtatrze 1:15 000, wydany w 2005r. (Rys.2.6). Jest to pierwsze w Polsce i jedno z nielicznych wydawnictw tego typu na świecie [29]. Stanowi najdokładniejszy wydany drukiem, jednolity obraz całych Tatr i ich podnóŝy. Obraz satelitarny wykorzystany w Atlasie został zarejestrowany r. o godz

19 przez satelitę SPOT 5, w rozdzielczości terenowej 2,5 metra. Obraz jest całkowicie bezchmurny zaś pionowa oś obrazowania uwalnia go niemal całkowicie od zniekształceń. Łączna powierzchnia obszaru objętego opracowaniem to aŝ 2900 km 2 (ok. 3,5 razy więcej niŝ powierzchnia samych Tatr). Atlas składa się z 240 stron, posiada trójjęzyczną legendę (języki: polski, angielski, słowacki) oraz dwa skorowidze graficzne arkuszy. Na ortofotomapę naniesiono aŝ 8300 nazw obiektów oraz drugie tyle pozostałych obiektów terenowych (koleje linowe, schroniska, parkingi, przystanki, jaskinie itp.). Jego zaleta to najdokładniejsza sieć szlaków aktualna na rok 2005, z wyodrębnieniem odcinków trudniejszych technicznie. Dodatkiem do Atlasu jest płyta CD-ROM z aplikacją Tatry i Podtatrze 3D. Aplikacja bazuje na oprogramowaniu firmy Leica Geosystems Virtual Explorer, z przeznaczeniem dla systemu Windows. Tatry i Podtatrze 3D to fotorealistyczna sceneria powstała przez nałoŝenie obrazu satelitarnego na trójwymiarowy model terenu. UmoŜliwia ona oglądanie Tatr z pułapu lotniczego z dowolnej wysokości. Jest to bardzo atrakcyjna oferta na rynku, zarówno ze względu na zakres opracowania jak i jego wysoką jakość. Rys.2.6 Atlas Satelitarny Tatry i Podtatrze fragment [19]. Oprócz tradycyjnych map obrazowych - drukowanych, moŝemy znaleźć wiele ich odpowiedników w postaci cyfrowej. Umieszczane są one najczęściej na stronach 19

20 internetowych, jako interaktywne mapy, uzupełnione o liczne warstwy tematyczne. Ich niewątpliwą zaletą jest szybki i bezpłatny dostęp do danych, z dowolnego komputera. Mapy umieszczone w takich serwisach internetowych słuŝą do promocji miast i regionów a takŝe jako źródło informacji turystycznej. Warto na koniec przedstawić bardzo ciekawe opracowanie - ortofotomapę turystyczną Okręgu Morawsko-Śląskiego w formacie 3D. Jest ona umieszczona na oficjalnej stronie miasta Ostrawa, wraz z aplikacją TerraExplorer, dzięki której moŝemy przeglądać cały obraz, wyszukiwać miejsca i obiekty a takŝe udać się na wirtualną wędrówkę [27]. Celem tego projektu jest promocja potencjału turystycznego całego regionu Morawsko-Śląskiego. Skupiono się głównie na prezentacji szlaków turystycznych, wspieraniu balneologii, promocji wybranych miejsc oraz atrakcji turystycznych, takich jak: muzea, placówki kulturalne i centra turystyczne. Program jest bardzo łatwy w obsłudze. UŜytkownik, za pośrednictwem internetu, moŝe przemieszczać się nad krajobrazem Morawsko-Śląskiego regionu i wybrać odpowiednie dla siebie miejsce na odwiedziny jest to tzw. wirtualna turystyka. Dodatkowym atutem są dostępne wizualizacje wybranych obiektów w 3D. Jedynym minusem opracowania jest brak wyboru wersji językowej - całość opracowana jest po czesku. Rys. 2.7 Fragment ortofotomapy turystycznej pobrany z oficjalnej strony miasta Ostrawa. 20

21 3. Czerna i okolice Tematem pracy było wykonanie fotomapy turystycznej dla okolic klasztoru w Czernej. Czerna to wieś w województwie Małopolskim, gminie Krzeszowice. PołoŜona jest na WyŜynie Olkuskiej wchodzącej w skład Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Ze względu na piękno krajobrazu i walory przyrodnicze, tereny te włączone zostały do obszaru Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie, obfitującego w liczne doliny będące popularnym miejscem turystyki i rekreacji. Czerna znajduje się w Dolinie Eliaszówki, w której utworzono rezerwat przyrody Dolina Eliaszówki. 3.1 Charakterystyka terenu Dolina Eliasza zwana równieŝ Doliną Eliaszówki (nazwa potoku), jest często odwiedzanym, charakterystycznym miejscem Ziemi Krzeszowickiej. Nazwa wywodzi się od imienia proroka Eliasza. Miejsce to jak i jego nazwa związane jest z obecnością na tym terenie klasztoru, dawnego eremu OO. Karmelitów Bosych, dla których prorok Eliasz jest ojcem duchowym i wzorem drogi Ŝyciowej [20]. Dolina połoŝona jest między Czerną i Paczółtowicami, swym zasięgiem obejmuje obszar 109,57ha. Ciągnie się na długości ok. 4km u podnóŝa klasztoru w Czernej. W celu ochrony roślinności oraz skał wapiennych o róŝnorodnych formach w 1989 r. utworzono tu rezerwat przyrody. Dolina Eliaszówki jest w całości zalesiona, o skalistych zboczach, zbudowanych z wapienia karbońskiego [21]. Roślinność tworzą głównie: zespoły buczyny karpackiej i ciepłolubnej, grądu oraz łęgu olszowo jesionowego. Buczyna karpacka charakteryzuje się występowaniem oprócz buka, domieszki jodły, rzadziej jawora i świerka. Wśród roślin chronionych moŝna spotkać tu konwalię majową, lilię złotogłów, wawrzynek wilczełyko, śnieŝyczkę przebiśnieg i bluszcz zwyczajny. Fauna ptaków występujących w dolinie jest równie bogata. MoŜna dostrzec tu ptaki związane z wodą, takie jak krzyŝówka czy pliszka górska. Gniazduje tu równieŝ rzadki gatunek ptaka górskiego pluszcz. Jest to jedyny polski śpiewający ptak, który pływa [22]. Swój niepowtarzalny mikroklimat dolina zawdzięcza skałom, roślinności ocieniającej jej dno oraz potokowi Eliaszówka. Strumyk ten wypływa ze skał wapiennych w Gorenicach. Płynąc w kierunku południowym pochłania kilka mniejszych strumyków 21

22 oraz łączy się z potokiem wypływającym ze źródła proroka Eliasza zwanym Źródłem Miłości [20]. Dolna i środkowa część doliny rozciągająca się między Czatkowicami i Czerną ma kształt wąwozu. Jego zbocza łączył średniowieczny most, wzniesiony na wzór rzymskich akweduktów zwany Mostem Diabelskim. Most ułatwiał kontakt z wsią Siedlec, która była własnością klasztoru. We wschodnim zboczu doliny znajdują się malownicze wąwozy takie jak Kulenda (nad Źródłem św.eliasza) i Mazurowe Doły (nad źródłem św. Elizeusza). 3.2 Klasztor Karmelitów Bosych w Czernej Zakon karmelitański wywodzi się z Palestyny. ZałoŜyli go w XIII wieku pustelnicy Ŝyjący na wzgórzach Karmelu. W średniowieczu rozprzestrzenili się po całej Europie. W XVII wieku zakon został zreformowany przez św. Teresę od Jezusa i św. Jana od KrzyŜa. Dali oni początek nowej wspólnocie zwanej karmelitami bosymi. Pierwszy klasztor w Polsce utworzono w Krakowie. Klasztor Karmelitów Bosych w Czernej pod wezwaniem św. Eliasza, został ufundowany w 1629 r. przez Agnieszkę Firlejową z Tęczyńskich, wojewodzinę krakowską. Klasztor pełnił rolę eremu pustelni dla zakonników do 1805 r. Po wyłączeniu kościoła spod klauzury Czerna stała się miejscem kultu Matki BoŜej Szkaplerznej i św. Rafała Kalinowskiego. Zespół budynków usytuowany jest w północno-wschodnim naroŝu wsi Czerna, na zboczu góry o wysokości około 430 m n.p.m. Składa się z klasztoru zbudowanego w kształcie czworoboku o wymiarach 70 x 70 m oraz kościoła znajdującego się w jego centrum [20]. Kościół został wzniesiony na planie krzyŝa łacińskiego w stylu wczesnobarokowym, ozdobiony jest w piękne ołtarze i portale, wykonane z czarnego marmuru dębnickiego. Do kościoła przylegają dwie kaplice: św. Jana od KrzyŜa oraz św. Rafała Kalinowskiego, gdzie umieszczone są jego szczątki. Przy wejściu do kościoła, pod posadzką, została pochowana fundatorka klasztoru, zgodnie z jej Ŝyczeniem. W głównym ołtarzu znajduje się obraz olejny przedstawiający proroka Eliasza, namalowany przez Tomasza Dolabellę, nadwornego malarza króla Władysława IV. W Kościele wisi równieŝ słynący z łask obraz Matki BoŜej Szkaplerznej, wzorowany na obrazie Matki BoŜej ŚnieŜnej w Rzymie. Obraz został ukoronowany koronami papieskimi przez ks. kard. Franciszka Macharskiego w 1988r. [11]. 22

23 Rys. 3.1 Widok na klasztor z punktu widokowego [wyk. własne]. Cały zespół budynków otoczony był murem małej klauzury. Teren wielkiej klauzury obejmował aŝ 80.5 ha, a otaczający go mur powstały w latach , miał ponad 4 km długości i 2.5 m wysokości. Do dziś zachowały się jeszcze liczne jego fragmenty. Na obszarze wielkiej klauzury znajdowało się 12 domków pustelniczych, zwanych eremitarzami. Pustelnicy udawali się tam na kilka tygodni i prowadzili bardzo surowy tryb Ŝycia, w eremie obowiązywało ścisłe milczenie. Pozostały ślady jedynie po 4 domkach wybudowanych z kamienia. Inne, drewnianej konstrukcji, uległy zniszczeniu. Jedna z najlepiej zachowanych pustelni, pod wezwaniem św. Agnieszki została odbudowana w latach , obecnie wykorzystywana jest przez zakonników odprawiających rekolekcje [12]. Dziś Czerna to znany ośrodek kultu religijnego. Rokrocznie wzrasta liczba odwiedzających klasztor pielgrzymów. Lipcowe uroczystości ku czci Matki BoŜej Szkaplerznej oraz listopadowe związane ze świętem o. Kalinowskiego gromadzą licznych wiernych i turystów. Przy klasztorze funkcjonuje muzeum składające się z czterech ekspozycji. Historyczna - obejmuje eksponaty którymi posługiwali się zakonnicy, misyjna - zawiera przedmioty przywiezione przez karmelitów z misji. MoŜna zobaczyć równieŝ ekspozycję poświęconą św. Rafałowi Kalinowskiemu oraz ostatnią zwaną muzeum brata Bernardyna. 23

24 3.3 Okolice klasztoru Do waŝnych miejsc w okolicach klasztoru naleŝy cmentarz klasztorny, załoŝony w 1843 roku. Dwa krzyŝe z brzozy upamiętniają miejsca, w których spoczywali: św. Rafał Kalinowski (jego szczątki przeniesiono w 1983r. do kaplicy przy Kościele) i bł. Alfons Maria Mazurek - przeor klasztoru, wyniesiony na ołtarze w gronie 108 męczenników II wojny światowej przez Jana Pawła II (obecnie jego relikwie spoczywają w Sanktuarium św. Józefa w Wadowicach). W trzech naroŝach cmentarza znajdują się kapliczki: św. Teresy od Jezusa z barokową statuą świętej, św. Marii Magdaleny przedstawionej na płaskorzeźbie i św. Józefa ze statuą świętego w stylu ludowym. W centrum cmentarza mieści się wspólna mogiła, a wokół groby współcześnie zmarłych zakonników. W pobliskim parku, nad aleją św. Józefa znajduje się droga krzyŝowa. Została wyrzeźbiona w kamieniu przez artystę Alfreda Kotkowskiego w latach Wykonano ją dla upamiętnienia jubileuszu 350 lat istnienie klasztoru w Czernej. Droga składa się z XV stacji, usytuowanych w plenerze. Całość składa się z 30 trójwymiarowych rzeźb o wysokości 2 m. Prace wykończeniowe przy aranŝacji poszczególnych stacji trwały do maja 1990 r. [11]. Na podwórzu klasztornym, przy bramie wjazdowej, widoczna jest zabytkowa studnia z połowy XVII wieku, wykuta przez zakonników w litej skale. Ma 21,5 m głębokości i średnicę 2 m. Nad studnią wznosi się kryta gontem kopuła z latarnią, wsparta na ośmiu filarach [12]. Warto zobaczyć równieŝ rzeźbę proroka Eliasza z 1967 roku, umieszczoną na wysokiej marmurowej kolumnie. Pomnik otoczony jest ogrodem, poniŝej którego rozciąga się drugi ogród obejmujący kilka tarasów, gdzie spotykali się zakonnicy na tzw. kolacjach duchowych. Rys. 3.2 Zabytkowa studnia [wyk. własne] 24

25 W XVII wieku klasztor i jego otoczenie wraz z 80 ha lasu otoczony był murem klauzurowym. Na tym terenie istniało 12 eremitarzy. Do chwili obecnej zachowały się ruiny czterech pustelni oraz dawnej furty i mostu pustelniczego. Most powstał w 1691 r., jego budowa trwała dwadzieścia lat. Był bardzo bogato wykonany. Nawet obecnie, choć w ruinie, jest unikatem tego rodzaju na skalę europejską. Łączył ze sobą dwa wzgórza oddzielone głębokim jarem, liczył 120 m długości i 9,5 m szerokości. Rys. 3.3 Ruiny mostu diabelskiego [wyk. własne]. Spoczywał na 11 wysokich arkadach, z których najwyŝsza miała 18 m wysokości. Zdobiony był figurami świętych. Przez wiele lat słuŝył zakonnikom i świeckim, uległ jednak zniszczeniu. Od 1889 r. został wyłączony z uŝytkowania. Most nazywany przez zakonników anielskim, miejscowa ludność nazwała diabelskim, tak zostało do dzisiaj. Z jego nazwą wiąŝą się liczne legendy. Jedna z nich mówi, ze pod mostem diabeł zakopał swój skarb. W Wielki Piątek, gdy zajęty jest kuszeniem Chrystusa, skarbu nikt nie pilnuje. Ten, kto chce znaleźć skarb, ma na to tylko jeden dzień, a jeśli nie zdąŝy to czeka go śmierć. Za mostem znajdowała się furta, do której pukali przybywający goście, a za nią kaplica dla słuŝby oraz miejscowej ludności. Idąc dalej w kierunku wschodnim, natrafimy na bramę siedlecką, przez którą przez ponad trzy wieki biegła droga do klasztoru. [12] Na terenie klauzury, oprócz eremitaŝy znajdują się dwie groty skalne: św. Onufrego i św. Hilarego. Nad klasztorem istniała jeszcze trzecia grota, przeznaczona na czytania duchowne. W jej miejscu w 1948 r. zbudowano obecną kaplicę Niepokalanego Serca NMP. Grota Onufrego, głęboka na kilkanaście metrów jest trudno dostępna, ze względu na połoŝenie na stromym zboczu góry. Natomiast grota św. Hilarego jest grotą 25

26 płytką, niewielką, widoczna jest z drogi prowadzącej do klasztoru. Warto wspomnieć równieŝ o znajdującej się w Czernej Jaskini Pod Bukami. MoŜna zobaczyć w niej bogatą szatę naciekową, draperie, stalaktyty, stalagmity oraz perły jaskiniowe. Rys.3.4 Plan eremu [11] W górnej części doliny znajduje się źródło św. Eliasza, zwane Źródłem Miłości (Rys. 3.5). Omurowane jest w kształcie ogromnego serca. TuŜ przy nim stoi kapliczka z 1848 r. z obrazem proroka Eliasza. Miejsce to miało symbolizować biblijny teren nad potokiem Kerit, gdzie dawno temu mieszkał święty. Z źródłem Eliasza związana jest kolejna legenda: wystarczy ponoć obejść serce dookoła, a spełni się marzenie o nieśmiertelnej miłości. W dolinie znajduje się jeszcze drugie źródło, zwane źródłem św. Elizeusza, z którego klasztor czerpie wodę dla swoich potrzeb. W 2005 roku, klasztor zyskał punkt widokowy, połoŝony nad ołtarzem polowym. MoŜna podziwiać z niego piękna panoramę obejmującą klasztor, dolinę Eliaszówki oraz kamieniołomy w pobliskich Paczółtowicach. Cały klasztor wraz z otoczeniem umieszczony jest na liście zabytków pierwszej klasy weryfikacyjnej. Ze względu na wartości architektoniczne, historyczne i kulturowe podlega opiece konserwatora zabytków [11]. 26

27 Rys. 3.5 Źródło Św. Eliasza [wyk. własne]. Zwiedzając okolice Czernej warto udać się równieŝ do pobliskich Paczółtowic, gdzie zobaczyć moŝna XVI wieczny, modrzewiowy kościółek Nawiedzenia NMP. Paczółtowice to równieŝ miejsce wypoczynku i rekreacji. Ze względu na walory ukształtowania terenu powstało tutaj jedno z największych w tej części Europy pól golfowych - Kraków Valley Golf & Country Club - kompleks golfowy o pow. 160ha, zaprojektowany przez Ronalda Eframa. Do dyspozycji gości są: pola golfowe, nowoczesna Akademia Golfa a takŝe strzelnica i stadnina koni. Przez Dolinę Eliaszówki przebiegają szlaki turystyczne: pieszy- Ŝółty szlak Dolinek Jurajskich oraz rowerowe: niebieski szlak z Krzeszowic oraz czerwony Szlak Orlich Gniazd. Szlaki te przebiegają przez okoliczne miejscowości, dzięki czemu moŝemy aktywnie zwiedzić nie tylko okolice Czernej, ale i pobliskie Dolinki Krakowskie. Okolice Czernej są zatem doskonałym miejscem na wypoczynek. Szczególnie dla mieszkańców pobliskiego Krakowa, którzy w krótkim czasie mogą przenieść się z zatłoczonego miasta na łono natury. Jest to miejsce idealnie nadające się na rodzinne spacery i wycieczki rowerowe. Czerna to równieŝ miejsce odpoczynku dla ducha, gdzie według przewodników moŝemy poczuć się 430 metrów bliŝej Boga. 27

28 4. Dane wykorzystane do opracowania 4.1 Zdjęcia lotnicze Do opracowania fotomapy wykorzystano 4 barwne zdjęcia lotnicze, obejmujące swym zasięgiem okolice Czernej wraz z Klasztorem. Zdjęcia uzyskano dzięki uprzejmości firmy MGGP Aero z Tarnowa, która je wykonała i udostępniła do wykorzystania w pracy. Nalot został wykonany r. o godzinie 10:50 z wysokości 1090 m. Wykorzystano kamerę fotogrametryczną LMK 1000 firmy Carl Zeiss Jena o ogniskowej 152 mm. Dane dotyczące kamery i jej kalibracji zawarte są w metryce kalibracji kamery. Zawiera ona między innymi współrzędne znaczków tłowych, macierz wartości dystorsji, połoŝenie punktu głównego oraz skalibrowaną ogniskową. Kamera LMK jest kamerą analogową, jej format ramki to 23 23cm. Jest wyposaŝona w system kompensacji rozmazania obrazu FMC (Forward Motion Compensation), poniŝej przedstawiono podstawowe dane kamery (Tab.4.1): Tab.4.1 Dane techniczne kamery LMK 1000 [23] Zeiss LMK 1000 nazwa obiektywu Lamegon Pl 5.6/300 B Lamegon Pl 4.5/150 D Lamegon Pl 5.6/90 C typ normalnokątny szerokokątny nadszerokokątny nominalna odległość obrazowa 305 mm 152 mm 89 mm kąt widzenia otwór względny f 1/5.6 1/11 f 1/4 1/11 f 1/5.6 1/11 migawka 1/30 1/500 s 1/30 1/500 s 1/30 1/500 s Nalot wykonano z północnego-wschodu na południowy-zachód. Zdjęcia otrzymały kolejno numery: 52, 53, 54, 55 i znajdują się w jednym szeregu. Ich pokrycie podłuŝne wynosi 57 60%. Na podstawie otrzymanych danych moŝemy obliczyć przybliŝoną skalę zdjęć: 1 M Z = W c K = 1: 7000 (1) 28

29 gdzie: M Z mianownik skali zdjęć; W - wysokość nalotu; c k ogniskowa. Zdjęcia zostały zeskanowane z rozdzielczością 12µm i zapisane w formacie *.tif. PoniŜej przedstawiono zakres terenu odfotografowanego na zdjęciach (Rys.4.1). Jest to obszar o wymiarach 3,5 1,5 km. Rysunek z naniesionym zakresem zdjęć wykonano w programie Geomedia, wykorzystując jako podkład dane z bazy ATLAS (baza danych ogólnogeograficznych) Województwa Małopolskiego. Rys.4.1 Zakres terenu odfotografowanego na zdjęciach. 29

30 4.2 Mapy topograficzne Mapy topograficzne otrzymano z Wojewódzkiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Krakowie, mieszczącego się w Urzędzie Marszałkowskim. Są to mapy w skali 1: w układzie 1992, zapisane jako tzw. pliki światowe w formacie *.tfw. Otrzymano 4 sekcje, pokrywające opracowywany obszar: M A-c-4, M A-d-3, M C-a-2 i M C-b-1. Praktycznie tylko 3 z nich zostały wykorzystane, zbędna okazała się sekcja M C-a-2, ze względu na usytuowanie obszaru pokrycia zdjęciami. Mapy posłuŝyły w pracy, jako źródło współrzędnych punktów dostosowania GCP (Ground Control Points) oraz punktów kontrolnych CP (Check points), koniecznych w procesie obliczenia elementów orientacji zewnętrznej zdjęcia. Wykorzystano je równieŝ do oceny jakości ortorektyfikacji zdjęć. Podczas redakcji kartograficznej fotomapy, posłuŝyły jako źródło danych. PoniŜej umieszczono fragment mapy z widocznym klasztorem Karmelitów Bosych w Czernej (Rys.4.2). Rys.4.2 Fragment mapy topograficznej klasztor Karmelitów Bosych w Czernej. 30

31 4.3 Numeryczny Model Terenu W pracy wykorzystano trzy róŝne modele terenu. Modele te zostały uŝyte podczas ortorektyfikacji zdjęć, aby później porównać otrzymane wyniki i wybrać spośród nich optymalne rozwiązanie. Najdokładniejszy model ma oczko siatki wielkości 5m, kolejne 30m i 90m. Ze względu na róŝne formaty danych bardzo pomocnym okazał się program Global Mapper, wykorzystano jego narzędzia eksportu do danego formatu oraz układu współrzędnych Model LPIS Numeryczny model terenu wykonany w ramach projektu LPIS (Systemu Identyfikacji Działek Rolnych), na stacjach cyfrowych przez wektoryzację na zdjęciach stereoskopowych. Został opracowany dla obszaru całego kraju, zgodnie z ustalonymi warunkami realizacji [13]: NMT tworzony jest w układzie współrzędnych Powinien zawierać regularną siatkę punktów o oczku nie większym niŝ 40m, charakterystyczne punkty terenu, linie strukturalne, zasięgi obszarów planarnych oraz terenów wyłączonych z pomiaru fotogrametrycznego. Dla naturalnych form terenowych dopuszczalny średni błąd wysokości wyinterpolowanej z wynikowego NMT (RMSNMT) jest mniejszy niŝ 1.5m. Na obszarach leśnych naleŝy wykonać pomiar punktów lub linii strukturalnych w prześwitach, w tym wypadku dopuszczalne jest obniŝenie parametru dokładności o 50%. NMT dla całego obszaru opracowania powinien mieć charakter ciągły. Dzielony jest na moduły oparte o arkusze mapy w skali 1: w układzie Model LPIS otrzymano z Wojewódzkiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Krakowie. Podzielony jest na sekcje pokrywające obszar opracowania. Są to te same sekcje, dla których otrzymano mapy topograficzne. Oczko siatki modelu wynosi 5m. Zapisany jest w formacie *.adf (Arc/Info Binary Grid Format), utworzonym przez firmę ESRI. Format ten nie jest odczytywany przez wersję 7.0 programu PCI Geomatica, w którym planowano wykonać ortorektyfikację. Dlatego konieczne było wykorzystanie wyŝszej wersji oprogramowania PCI Geomatica 9.0, 31

32 w którym dokonano eksportu do formatu *.pix - wewnętrznego formatu programu. Numeryczny model terenu został połączony w jeden plik o nazwie all.pix wykorzystany podczas ortorektyfikacji Model DTED2 Jest to model utworzony przez SłuŜbę Geograficzną Wojska Polskiego, w formacie DTED (Digital Terrain Elevation Data). Wszystkie cyfrowe produkty geograficzne stosowane w Siłach Zbrojnych WP, klasyfikowane są według tzw. rozdzielczości informacyjnej. KaŜdy z produktów zaliczany jest do umownego poziomu [13]: poziom 0 (DTED 0) odpowiada pod względem dokładności geometrycznej opracowaniom w skali 1: , poziom 1 (DTED 1) odpowiada pod względem dokładności geometrycznej opracowaniom w skali 1: , poziom 2 (DTED 2) odpowiada pod względem dokładności geometrycznej opracowaniom w skali 1:50 000, poziom 3 (DTED 3) odpowiada pod względem dokładności geometrycznej opracowaniom w skali 1: NMT w formacie DTED2 przeznaczony jest do zasilania systemów wymagających szczegółowych danych wysokościowych. Rozdzielczość modelu wynosi 1 x 1, co w terenie odpowiada ok.30x30m. W zaleŝności od połoŝenia geograficznego wielkość oczka modelu zmienia się, dla obszaru opracowania wynosi 39x31m.. Jako układ współrzędnych przyjęto światowy system geodezyjny WGS-84 z poziomem odniesienia Kronsztadt. DTED2 został opracowany dla terenu całej Polski. Jako materiał źródłowy wykorzystano zeskanowane diapozytywy map topograficznych w skali 1: lub 1: Dokładność modelu zaleŝy głównie od rodzaju i dokładności materiału źródłowego, zastosowanego do jego wytworzenia. Teoretyczne wielkości błędów nie powinny przekraczać (Tab.4.2): Tab.4.2 Dokładność modelu Absolutna dokładność DTED 1 DTED 2 pozioma ±50m ±30m pionowa ±30m ±20m 32

33 Dokładność modelu zaleŝy od cięcia warstwicowego mapy źródłowej, które z kolei zaleŝy od rodzaju terenu. W Tab.4.3 podano dokładności dla mapy źródłowej 1: Tab.4.3 Dokładność modelu uwzględniająca cięcie warstwicowe mapy źródłowej. Rodzaj terenu równinny pagórkowaty górzysty Cięcie warstwicowe 5m 10m 10 lub 20m Dokładność pozioma 16m 16m 16m Dokładność pionowa 2m 4m 7m Dane modelu DTED2 zapisywane są w plikach z rozszerzeniem *DT2. Spośród dostępnych modeli wybrano plik N50.DT2 dla długości geograficznej wschodniej 19. Zawiera on obszar: długości geograficznej wschodniej i szerokości geograficznej północnej Model SRTM W lutym 2000 roku odbyła się 11 dniowa misja promu kosmicznego Endeavour, określona jako Radarowa Misja Topograficzna (SRTM - Shuttle Radar Topography Mission). Jej celem było odtworzenie rzeźby terenu całej powierzchni Ziemi. Do stworzenia globalnego NMT wykorzystano metodę interferometrii radarowej, do zalet której zaliczyć naleŝy całkowitą niezaleŝność od warunków atmosferycznych czy oświetlenia. Misja realizowana była niezaleŝnie przez dwa interferometry: pracujący w paśmie C (długość fali 5,6cm) oraz pracujący w paśmie X (długość fali 3cm) [24]. W trakcie misji skanowaniem objęto obszar pomiędzy równoleŝnikami 56 S a 60 N, co stanowi około 80% powierzchni lądów. Pozyskane dane radarowe posłuŝyły do opracowania Numerycznego Modelu Pokrycia Terenu w regularnej siatce geograficznej. Dane SRTM poddano róŝnym procesom przetwarzania, czego wynikiem jest kilka ich wersji. Wersja poprawiona udostępniona jest jako wersja 2. Do produktów misji SRTM moŝemy zaliczyć: Model SRTM1 - model o rozdzielczości φ= λ= 1 (30m x 30m na równiku) dla obszaru Stanów Zjednoczonych. Model SRTM3 - model o rozdzielczości φ= λ= 3 (90x90m na równiku, dla Polski w przybliŝeniu wynosi 60x90m), globalny. Model SRTM30 - model o rozdzielczości φ= λ= 30 (ok.1km x 1km). 33

34 Tab.4.4 przedstawia dane techniczne produktów SRTM dla pasma X oraz C, w dwóch poziomach. W pracy wykorzystano najdokładniejszy z dostępnych dla Polski modeli - model SRTM3 wersja 2. Modele udostępnione są bezpłatnie na stronach: ftp://e0srp01u.ecs.nasa.gov/srtm/ oraz Tab.4.4 Dane techniczne produktów SRTM. Opracowano na podstawie [24] oraz [26]. Parametr Dokładność: (błędy na poziomie prawdopodobieństwa 90%) Pasmo X Pasmo C Poziom 2 Poziom 1 Poziom 2 błędy w [m] sytuacyjna bezwzględna < 20 < 20 < 20 sytuacyjna względna < 15 < 15 < 15 wysokościowa bezwzględna < 16 < 16 < 16 wysokościowa względna < 6 < 10 < 10 Rozdzielczość 30m x 30m Układ odniesienia poziomego WGS 84 Układ odniesienia wysokościowego Format produktów: Elipsoida WGS 84 Pozycja: Wielkość modułu: 0-50 N-S 1" 1" 3" 3" 1" 1" N-S 1" 2" 3" 6" 1" 2" Dane określone są we współrzędnych geograficznych układu odniesienia WGS- 84. Podzielone są na segmenty, z których kaŝdy obejmuje wycinek powierzchni Ziemi o wymiarach 1º x 1º. Z kolei kaŝdy segment złoŝony jest z komórek o wymiarach φ = λ = 3". Segmenty zapisywane są jako pliki binarne z rozszerzeniem *.hgt. Dla nazw tych plików przyjęto zasadę, Ŝe zawierają liczby określające równoleŝnik ograniczający segment od dołu i południk ograniczający go z lewej strony [25]. PoniewaŜ liczby w nazwie nie mają znaków, początkowa litera określa półkulę. Tym sposobem wybrano plik N50E019.hgt, odpowiedni dla opracowywanego obszaru. Dane wysokościowe poddano edycji w programie Global Mapper. Modele DTED2 oraz SRTM3 obcięto do zakresu opracowania, zmieniono ich układ współrzędnych na układ 1992 i eksportowano do pliku ASCII. Na Rys.4.3 przedstawiono omawiane modele terenu. 34

35 a) b) c) Rys.4.3 NMT dla obszaru opracowania: a) LPIS o rozdzielczości 5m, b) DTED2 o rozdzielczości 30m, c) SRTM 3 o rozdzielczości 90m. 35

36 4.4 Oprogramowanie PoniŜej zestawiono oprogramowanie, które wykorzystano podczas realizacji tematu. Wybrano je ze względu na dostęp do aplikacji, moŝliwość pracy na otrzymanych danych oraz funkcjonalność. Program PCI Geomatica posłuŝył do wykonania ortofotomapy, natomiast pozostałe programy, tj. Global Mapper, 3DEM, Terragen oraz OpenEV wykorzystano do opracowania widoków perspektywicznych terenu. PCI Geomatica Program ten naleŝy do pakietu kanadyjskiej firmy PCI Geomatics. Jest oprogramowaniem komercyjnym, słuŝącym pracy na danych lotniczych i satelitarnych. W pracy korzystano z wersji 7.0 Geomatica, obecnie dostępna jest juŝ wersja Program jest bardzo rozbudowany, pozwala m.in. na ortorektyfikację zdjęć, mozaikowanie, generowanie numerycznego modelu terenu i wiele innych. Jest zorganizowany na zasadzie modułów, co ułatwia uŝytkowanie. Program jest często wykorzystywany do korekcji zobrazowań satelitarnych, ze względu na dostępną metodę RPC. W pracy posłuŝył do ortorektyfikacji zdjęć lotniczych, za pomocą trzech róŝnych metod: ścisłej, wielomianowej oraz RPC. Global Mapper Global Mapper jest programem komercyjnym, naleŝącym do firmy Global Mapper Software LLC. SłuŜy do wyszukiwania oraz wizualizacji danych rastrowych i wektorowych. Jest bardzo łatwy w obsłudze. Jego wielka zaletą jest obsługa duŝej ilości formatów danych, w dowolnych układach współrzędnych. Program posiada szeroką gamę narzędzi umoŝliwiających przeglądanie i przetwarzanie danych GIS, między innymi: konwersję do innych formatów, edycję danych, tworzenie nowych obiektów, zapewnia wsparcie dla GPS. Ponadto, aplikacja oferuje funkcje do obliczeń odległości i powierzchni, analizy widmowej, kalibracji rastrów, generowania warstwic na podstawie danych wysokościowych. Global Mapper jest takŝe przeglądarką internetową, daje moŝliwość bezpośredniego dostępu do wielu źródeł obrazów, map topograficznych czy trójwymiarowych modeli terenu. Global Mapper jest atrakcyjnym programem pod względem funkcjonalności oraz stosunkowo niskiej ceny, w porównaniu z systemami posiadającymi podobne moŝliwości. 36

37 3DEM 3DEM to program do tworzenia trójwymiarowych scen oraz animacji przelotu nad terenem. Jest programem bezpłatnym, moŝna go pobrać ze strony Autorem programu jest Richard Horne z Visualization Software LLC. 3DEM umoŝliwia zapis powierzchni terenu do formatów wykorzystywanych przez inne programy typu GIS, takie jak: *.dem, *.tif, *.bin, *.wrl, *.ter. Modele terenu moŝna łączyć ze sobą, aby podwyŝszyć rozdzielczość. Program posiada funkcje odczytu danych z odbiornika GPS oraz ich wizualizacji, jako dodatek do obrazu 3D bądź animacji. Jest intuicyjny i łatwy w obsłudze. Terragen Terragen jest darmową aplikacją pozwalającą na tworzenie fotorealistycznych krajobrazów i animacji. Wydawcą oprogramowania jest firma Planetside Software. Ze strony moŝna pobrać dwie bezpłatne wersje: Terragen Classic i Terragen2. Dostępna jest równieŝ płatna wersja, do uŝytku komercyjnego, umoŝliwiająca pracę na obrazach o duŝo wyŝszych rozdzielczościach. Program jest bardzo popularny, ma wiele zastosowań m.in. w dziedzinach takich jak: telewizja, gry, ksiąŝki i czasopisma, reklama. Teragen był uŝywany do tworzenia efektów wizualnych w wielu filmach m.in. The Golden Compass (2007) i The WickerMan (2006). OpenEV OpenEV jest darmowym oprogramowaniem słuŝącym do przeglądania i analizowania danych rastrowych oraz wektorowych. Program naleŝy do pakietu FWTools, którego autorem jest Frank Warmerdam. FWTools to zestaw narzędzi przydatnych do pracy z danymi przestrzennymi, który składa się ze zbioru bibliotek (Gdal/OGR, PROJ) oraz programów (m. in. OpenEV). OpenEV korzysta z biblioteki GDAL do odczytu plików rastrowych oraz biblioteki OGR do danych wektorowych, ponadto obsługuje pliki ESRI Shapefiles. Program moŝna pobrać ze strony: fwtools.maptools.org. 37

38 5. Korekcja geometryczna zdjęć Opracowanie mapy wektorowej, ortofotomapy czy Numerycznego Modelu Terenu z klasycznych zdjęć fotogrametrycznych lub obrazów satelitarnych wymaga poddania ich procesowi geometryzacji, tzn. opisania związków geometrycznych między obiektem a jego obrazem. Korekcja geometryczna zdjęć, bo o niej mowa, realizowana jest na róŝne sposoby, zaleŝnie od modelu geometrycznego jaki wybierzemy. W pracy do tego procesu wykorzystano komercyjne oprogramowanie PCI Geomatica 7.0 z modułem OrthoEngine. UmoŜliwia on korekcję zdjęć lotniczych oraz zobrazowań satelitarnych, za pomocą dostępnych modeli: Zwykły model wielomianowy Ilorazowy model wielomianowy (nieparametryczny) Model ścisły (parametryczny) Wybór modelu uzaleŝniony jest od posiadanych danych, ich rodzaju oraz oczekiwanych dokładności. W przypadku obrazów satelitarnych opis geometryczny jest bardziej złoŝony niŝ dla zwykłych zdjęć lotniczych. Wykonanie zdjęcia lotniczego następuje w ułamku sekundy, a jego geometrię opisuje rzut środkowy. W przypadku zdjęć satelitarnych jest to proces dynamiczny, obraz tworzy się w miarę ruchu satelity [9]. Za pomocą dostępnych metod, dokonano korekcji zdjęć lotniczych. Następnie porównano otrzymane wyniki w celu wyboru optymalnego rozwiązania. Analizowano je pod kątem uzyskanych dokładności oraz moŝliwości wykorzystania do produkcji fotomapy. NaleŜy tutaj dodać, iŝ celem jest utworzenie fotomapy turystycznej o minimalnych kosztach produkcji. Dlatego teŝ, zdecydowano się na takie uproszczenia, jak wykorzystanie mapy topograficznej, jako źródło współrzędnych fotopunktów. Ze względu na dalsze porównanie (rozdział 5.5) takŝe wpływu modelu na wyniki ortorektyfikacji, dla metody RPC oraz ścisłej wykonano trzy projekty, w kaŝdym z nich korzystając z innego NMT : modelu LPIS, DTED2 i SRTM o rozdzielczości kolejno 5, 30 oraz 90 metrów. Wyniki korekcji dla poszczególnych metod przedstawiono dla modelu LPIS, pozostałe wyniki porównawcze wpływu modelu terenu na ortorektyfikację analizowano w rozdziale

39 5.1 Model nieparametryczny Jako pierwszą metodę kalibracji wybrano model nieparametryczny. W programie OrthoEngine nosi on nazwę RFM (Rational Function Model). Model nieparametryczny oparty jest na ilorazowym modelu wielomianowym. Poszczególne wyrazy wielomianu nie mają prostej interpretacji fizycznej czy geometrycznej związanej z parametrami kamery czy czynnikami zniekształcającymi obraz, stąd mówi się, Ŝe jest to model "nieparametryczny". Wielomian ilorazowy pierwszego stopnia zawiera 7 współczynników, wielomian drugiego stopnia 19 i odpowiednio - trzeciego stopnia 39 współczynników. Wartość współczynników określa się w procesie wyrównawczym na podstawie fotopunktów. Model ilorazowy pozwala opracować zdjęcia o nieznanej geometrii (gdy nie posiadamy danych na temat orientacji zdjęcia, metryki kalibracji kamery), w tym zdjęcia niemetryczne [9]. Jest szeroko stosowany do korekcji zobrazowań satelitarnych. Dystrybutorzy obrazów satelitarnych udostępniają opis geometrii obrazu w postaci gotowych współczynników wielomianu. UŜytkownik koryguje samodzielnie zdjęcia, na podstawie otrzymanych współczynników oraz własnego NMT. MoŜliwe jest równieŝ nabycie obrazów satelitarnych juŝ przetworzonych, są one jednak bardzo drogie. Celem pracy jest porównanie róŝnych metod korekcji, ich wpływu na końcowy produkt, jakim jest fotomapa oraz wybór najbardziej ekonomicznego rozwiązania. Wybór modelu RPC nie był konieczny, poniewaŝ znamy geometrię zdjęć. Jednak ze względu na róŝne dane, które mogą być wykorzystywane do tworzenia fotomapy turystycznej, analizowano takŝe model RPC. W programie Ortho Engine współczynniki wielomianu, zwane współczynnikami RPC (Rapid Positioning Capability) mogą być uzyskiwane na dwa sposoby: mogą być odczytywane z pliku, bądź wyliczane na podstawie pomierzonych punktów dostosowania (GCP). Współczynniki obliczane są dla kaŝdego zdjęcia niezaleŝnie. Minimalną liczbę punktów dostosowania określa Tab.5.1. Zgodnie z przewodnikiem programu OrthoEngine zalecana ilość punktów do korekcji zobrazowań to 19 GCP, natomiast minimum to 5 GCP. Według Wytycznych Komisji Europejskiej [17] sugerowana liczba fotopunktów podczas korekcji wysokorozdzielczych zobrazowań satelitarnych metodą RPC to 16 GCP, natomiast dla scen z dostarczonymi współczynnikami RPC, od 2 do 4 punktów na scenę. Prace w zakresie korekcji geometrycznej obrazów satelitarnych prowadzili takŝe pracownicy Zakładu 39

40 Fotogrametrii i Informatyki Teledetekcyjnej AGH w Krakowie [15]. Analizowano wpływ ilości fotopunktów na dokładność ortofotomapy satelitarnej. Badania potwierdziły zalecenia Komisji Europejskiej, zadowalające wyniki osiągnięto juŝ dla 2 fotopunktów na scenę. Tab. 5.1 Minimalna liczba punktów dostosowania [14]. Model matematyczny Minimalna liczba GCP Zalecana Zdjęcia lotnicze (model ścisły) 3 lub 4/projekt 3/zdjęcie, dla lepszej dokładności Satellite Orbital ( model ścisły dla zdjęć satelitarnych) SPOT 1 4 4/zdjęcie ZaleŜnie od jakości GCP SPOT 5 6/zdjęcie ZaleŜnie od jakości GCP IRS, ASTER, EOC 6/zdjęcie 6-8 /zdjęcie LANDSAT, QUICKBIRD 6/zdjęcie /zdjęcie IKONOS 8/zdjęcie /zdjęcie Rational Functions ( model ilorazowy): wyliczany na podstawie fotopunktów 5/zdjęcie* 19 /zdjęcie uzyskiwany z pliku obrazowego 0 Thin Plate Spline Polynomial (wielomianowy): pierwszego stopnia drugiego stopnia trzeciego stopnia czwartego stopnia 3/zdjęcie 4/zdjęcie 7/zdjęcie 11/zdjęcie 16/zdjęcie piątego stopnia 22/zdjęcie * w zaleŝności od liczby współczynników których chcemy uŝyć opcjonalnie, dla IKONOS Ortho Kit lepsza dokładność z 1 punktem lub więcej Więcej niŝ minimum uśredni błędy wynikające z niedokładnych punktów lub zmian terenu W programie OrthoEngine załoŝono projekt, wybrano układ współrzędnych 1992 oraz wczytano kolejne zdjęcia bloku. Następnie wykonano pomiar punktów dostosowania. Wykorzystano moŝliwość odczytania współrzędnych fotopunktów z wyświetlonej jako referencyjna mapy topograficznej. Wysokości fotopunktów oraz punktów kontrolnych wczytano z Numerycznego Modelu Terenu LPIS. Teren badań, czyli okolice Czernej, to obszar głównie zalesiony o znacznych róŝnicach wysokości. Warunki te bardzo utrudniły wybór fotopunktów oraz ograniczyły ich ilość. Kolejnym utrudnieniem był pomiar punktów na mapie topograficznej. Powodem była mała skala mapy 1: , a co za tym idzie - duŝa generalizacja 40

41 szczegółów. Skrajne zdjęcia bloku czyli: 52 oraz 55 były łatwiejsze do pomiaru [Zał.1 Rys.1-4], zawierały więcej szczegółów terenowych, moŝliwych do wykorzystania jako fotopunkty. Natomiast na zdjęciach 53 oraz 54 trudno było uzyskać nawet minimalną ilość punktów dostosowania. Rys.5.1 Przykład moŝliwości identyfikacji fotopunktów na mapie topograficznej i zdjęciu. Ostatecznie jednak na kaŝdym zdjęciu pomierzono 7 fotopunktów. Starano się rozmieścić je w miarę równomiernie (Zał.1), jednak ze względu na duŝe obszary pokryte lasem - szczególnie na zdjęciach 53 oraz 54, było to dosyć trudne. Na kaŝdym zdjęciu pomierzono równieŝ punkty kontrolne, tzw. Check Points, aby zbadać dokładność wpasowania modelu. Punkty te nie uczestniczą w procesie wyrównania. Pomierzono od 2 do 13 punktów kontrolnych, w zaleŝności od moŝliwości pomiaru na danym zdjęciu. Rozmieszczenie fotopunktów oraz punktów kontrolnych na poszczególnych zdjęciach przedstawiono w Zał.1. Wyniki wpasowania modelu zestawiono w Tab.5.2 i 5.3, podano błędy średniokwadratowe oraz maksymalne 41

42 odchyłki. Błędy fotopunktów (Tab. 5.2) naleŝy traktować jedynie orientacyjnie, prawdziwy obraz błędów widoczny jest na punktach kontrolnych (Tab. 5.3), które nie wchodzą do wyrównania modelu. Tab. 5.2 Zestawienie błędów średnich oraz odchyłek na fotopunktach, przy korekcji z 7 punktami dostosowania. Nr RMS [m] Odchyłki max [m] zdjęcia X Y X Y Tab.5.3 Zestawienie błędów średnich oraz odchyłek punktów kontrolnych, dla korekcji z 7 punktami dostosowania. Nr zdjęcia Liczba punktów RMS [m] Odchyłki max [m] kontrolnych X Y X Y Ortorektyfikacja Następnym etapem jest proces generowania ortoobrazów. Podczas ortorektyfikacji usunięte zostają zniekształcenia wynikające z nachylenia zdjęcia oraz deniwelacji terenu. Niezbędny w tym procesie jest Numeryczny Model Terenu. W programie OrthoEngine, wykonano ortorektyfikację kolejnych zdjęć, korzystając z modelu LPIS. Sekcje tego modelu połączono uprzednio w jeden plik, aby obejmował zakres całego obszaru. W wyniku korekcji geometrycznej zdjęć następuje zmiana współrzędnych poszczególnych pikseli obrazu oraz ich wartości. Proces przeliczenia wartości obrazu nazywany jest przepróbkowaniem (resampling) i bazuje na metodach interpolacji. W programie OrthoEngine dostępne są następujące metody : metoda najbliŝszego sąsiada, metoda biliniowa, metoda splotu sześciennego, metoda funkcji sin(x)/x. 42

43 Oprócz metody interpolacji wybieramy równieŝ interwał próbkowania oraz maksymalną ilość pamięci RAM przeznaczonej na ten proces. Metoda interpolacji decyduje o szybkości procesu oraz efekcie wizualnym i jakości ortoobrazu. Zgodnie z wytycznymi K-2.8, interpolacja metodą najbliŝszego sąsiada zalecana jest tylko do przetwarzania próbnego. Dla przetwarzania terenów płaskich i pofalowanych stosujemy interpolację biliniową, natomiast dla terenów górskich bikubiczną. Jako najbardziej optymalną wybrano interpolację biliniową, oraz interwał równy 2. WaŜnym elementem jest równieŝ wybór piksela wynikowego generowanego ortoobrazu. Ustalany jest on podczas zakładania projektu w programie, razem z układem współrzędnych. Dobór piksela wynikowego uzaleŝniony jest od skali zdjęcia, skali ortofotomapy, piksela skanowania, formy ortofotomapy i rzeźby terenu. Na podstawie dobranego piksela wynikowego, ustalamy piksel pierwotny, czyli rozdzielczość z jaką skanujemy zdjęcie. Ma to wpływ na rozmiary plików oraz oczekiwaną dokładność produktu. W naszym przypadku zdjęcia otrzymano juŝ zeskanowane z określoną wielkością piksela pierwotnego, dlatego moŝemy jedynie ustalić piksel wynikowy ortofotomapy. PoniŜej w Tab.5.4 przedstawiono optymalne wielkości piksela wynikowego, odniesione do terenu. Tab. 5.4 Optymalne wielkości piksela wynikowego [7] Rodzaj zdjęć (materiał skanowany) Skala ortofotomapy 1: :2000 1:5000 1: :25000 K=5 K=4 K=3,5 K=3 K=2,5 Uzyskana rozdzielczość ortofotomapy czarno-białe I 8.0 cm 16 cm 40 cm 80 cm 200 cm 317 dpi czarno-białe II 10.0 cm 20 cm 50 cm 100 cm 250 cm 254 dpi barwne I 10.0 cm 20 cm 50 cm 100 cm 250 cm 254 dpi barwne II 12.5 cm 25 cm 60 cm 125 cm 300 cm 203 dpi I- zdjęcia wykonane kamerą z kompensacją obrazu; II- zdjęcia wykonane kamerą bez kompensacji obrazu; K- stosunek mianownika skali zdjęć do mianownika skali ortofotomapy. Skala zdjęć wynosi 1: 7000, natomiast planowana skala ortofotomapy to 1:2000. Biorąc pod uwagę piksel pierwotny (12µm ~ 8,5cm w terenie) oraz zakładaną rozdzielczość druku ortofotomapy, ustalono piksel wynikowy równy 20cm. 43

44 5.1.2 Ocena dokładności Aby określić ostatecznie dokładność ortorektyfikacji, na kaŝdym juŝ skorygowanym zdjęciu pomierzono niezaleŝnie punkty oraz ich odpowiedniki na mapie topograficznej. Taka ocena dokładności jest bardziej wiarygodna, od wcześniejszej kontroli w programie PCI, przed procesem ortorektyfikacji. W poniŝszej tabeli (Tab.5.5) zestawiono obliczone błędy oraz maksymalne odchyłki na punktach. Nr zdjęcia Tab.5.5 Błędy na punktach kontrolnych dla skorygowanych obrazów. Liczba punktów RMS [m] Odchyłki max [m] kontrolnych X Y X Y o_ o_ o_ o_ średnia Największe błędy moŝemy zauwaŝyć na zdjęciu nr 53 oraz nr 55. Uzyskane błędy są bardzo wysokie, produkt nie spełnia wymagań dokładnościowych stawianych ortofotomapom. Planowana skala wydruku fotomapy to 1:3000, natomiast otrzymane wartości błędów spełniają kryteria mapy 1:25000 (średni błąd w terenie to 7.5m, maksymalny 15m). Jednak biorąc pod uwagę fakt, iŝ ma to być fotomapa turystyczna, moŝemy nieco przesunąć pułap błędu. Z punktu widzenia uŝytkownika mapy, błędy te będą mało istotne. NaleŜy równieŝ zauwaŝyć, Ŝe celem jest stworzenie produktu relatywnie taniego, wykorzystując dostępne materiały i oprogramowanie. Ze względu na brak fotopunktów, do ich pomiaru wykorzystano mapę topograficzną, co związane jest juŝ z góry z niską dokładnością. Błąd określenia współrzędnych z mapy w tej skali wynosi min. 3m. MoŜemy zatem wywnioskować, iŝ otrzymane błędy są błędami oczekiwanymi ze względu na posiadane materiały referencyjne. 5.2 Model ścisły Model ścisły, inaczej zwany modelem parametrycznym, opisuje ścisłe relacje geometryczne pomiędzy terenem a jego obrazem. Opiera się na warunku kolinearności i zawiera elementy orientacji wewnętrznej oraz 6 elementów orientacji zewnętrznej 44

45 zdjęcia. Model wyrównywany jest dla całego bloku zdjęć. Konieczna jest znajomość elementów orientacji wewnętrznej zdjęcia. Pozostałe niewiadome obliczane są na podstawie pomierzonych punktów wiąŝących oraz fotopunktów. Model ścisły zawarty jest równieŝ w module OrthoEngine pakietu PCI Geomatica. Korekcję zdjęć rozpoczęto od załoŝenia nowego projektu oraz uzupełnienia w nim danych z kalibracji kamery. Wprowadzono wartość ogniskowej, współrzędnych znaczków tłowych (Tab.5.6), połoŝenie punktu głównego oraz współczynniki dystorsji. Następnie pomierzono znaczki tłowe, aby przejść z układu pikselowego na układ tłowy zdjęcia. Wyniki tego wpasowania okazały się zadowalające (Tab.5.7). Średni błąd na zdjęciu nie przekroczył 0.6 piksela, natomiast największy błąd na znaczku wyniósł 1.1 piksela, czyli 13µm. Tab.5.6 Współrzędne znaczków tłowych PołoŜenie znaczka X [mm] Y [mm] Lewy górny Górny środkowy Prawy górny Prawy środkowy Prawy dolny Dolny środkowy Lewy dolny Lewy środkowy Tab.5.7 Błędy wpasowania na ośmiu znaczkach tłowych. Nr zdjęcia Średni błąd [mm] Średni błąd [piksel] Kolejnym etapem był pomiar punktów wiąŝących. Punkty te powinny być rozmieszczone w tzw. rejonach Grubera, w pasie pokrycia podłuŝnego zdjęć. Niestety, zwarta pokrywa koron drzew uniemoŝliwiła w niektórych miejscach pomiar punktów, wpłynęło to równieŝ na ich rozmieszczenie. Na zdjęciach pomierzono w sumie 11 punktów wiąŝących. 45

46 Tab.5.8 Błędy średniokwadratowe punktów wiąŝących, dla poszczególnych zdjęć. Nr RMS [m] Odchyłki max [m] zdjęcia X Y X Y Do pomiaru fotopunktów oraz punktów kontrolnych wykorzystano mapy topograficzne oraz model wysokościowy LPIS. Fotopunkty starano się lokalizować w pasie pokrycia podłuŝnego zdjęć, tak aby obejmowały cały obszar. Niestety, trudno było znaleźć odpowiednie szczegóły terenowe, które nadawałyby się jako fotopunkty i były widoczne na obu zdjęciach (stereo GCP). Ostatecznie pomierzono 7 fotopunktów, w tym 5 stereo. Część tych punktów, to punkty o niskiej dokładności identyfikacji. Miało to wpływ na uzyskane błędy wpasowania ( Tab.5.9): Tab.5.9 Zestawienie błędów średnich oraz odchyłek pomierzonych fotopunktów. Nr RMS [m] Odchyłki max [m] zdjęcia X Y X Y Nr zdjęcia Tab.5.10 Zestawienie błędów średnich oraz odchyłek punktów kontrolnych. Liczba punktów RMS [m] Odchyłki max [m] kontrolnych X Y X Y Rozmieszczenie punktów wiąŝących (niebieskie) oraz fotopunktów (czerwone) przedstawiono na Rys

47 Rys.5.2 Szkic rozmieszczenie fotopunktów oraz punktów wiąŝących bloku zdjęć dla metody ścisłej. 47

48 5.2.1 Ortorektyfikacja Ortorektyfikację przeprowadzono w ten sam sposób, jak w metodzie RPC. Wykorzystano model wysokościowy LPIS oraz te same ustawienia: interpolację biliniową oraz piksel wynikowy generowanego ortoobrazu równy 20cm. Następnie na kaŝdym skorygowanym zdjęciu pomierzono punkty kontrolne, aby ocenić dokładność wpasowania. Ich współrzędne porównano ze współrzędnymi z mapy topograficznej. Wykorzystano te same punkty co dla metody RPC Ocena dokładności Wyniki oceny dokładności ortofotografii przedstawiono w Tab Uzyskane błędy są niŝsze w porównaniu do błędów na punktach kontrolnych przed ortorektyfikacją. Największe błędy połoŝenia otrzymano na zdjęciach środkowych: 53 oraz 54, natomiast maksymalny błąd wyniósł 9.66m. Na zdjęciach pomierzono róŝną liczbę punktów, w zaleŝności od ilości szczegółów na zdjęciu. Największą ilość - 17 punktów pomierzono na zdjęciu 55, dlatego moŝemy uznać otrzymane błędy za najbardziej wiarygodne. Niewątpliwie duŝy wpływ na uzyskane wyniki miało wykorzystanie mapy topograficznej, jako źródła fotopunktów. Metoda ścisła jest czuła na błędy danych, oraz pomiaru. Odczyt współrzędnych z mapy topograficznej obarczony jest duŝym błędem, zwłaszcza w tej skali (1:10 000). Utrudnia to równieŝ identyfikację tych samych szczegółów na mapie oraz zdjęciu. Tab.5.11 Błędy na punktach kontrolnych dla skorygowanych obrazów. Nr zdjęcia Liczba punktów RMS [m] Odchyłki max [m] kontrolnych X Y X Y 52_ _ _ _ średnia Model wielomianowy Jako ostatni model korekcji zdjęć wybrano model wielomianowy typu 2D, w programie OrthoEngine dostępny jako Polynomial Math Model. Jest to prosty model 48

49 matematyczny oparty na wielomianach odpowiedniego stopnia, ich współczynniki obliczane są na podstawie współrzędnych płaskich fotopunktów (GCP). Nie uwzględniane jest zatem ukształtowanie terenu. Wybór stopnia wielomianu uzaleŝniony jest od dokładności jaką chcemy uzyskać oraz liczby dostępnych fotopunktów. Minimalną liczbę punktów dostosowania w zaleŝności od stopnia wielomianu podaje Tab.5.1. Program OrthoEngine umoŝliwia wybór od pierwszego do piątego stopnia wielomianu. Do przetworzenia zdjęć wybrano wielomian pierwszego stopnia. Na kaŝdym zdjęciu pomierzono 4 punkty, rozmieszczając je w miarę równomiernie. Współrzędne punktów, tak jak i w poprzednich metodach, odczytano z mapy topograficznej. Następnie dokonano transformacji zdjęć, stosując interpolację biliniową oraz interwał próbkowania równy 2. PoniewaŜ w metodzie tej nie wykorzystujemy modelu wysokościowego, nie moŝemy mówić tu o procesie ortorektyfikacji. Tak przetworzone obrazy poddano ocenie dokładności, w oparciu o mapy topograficzne. Aby ułatwić porównanie modeli, punkty kontrolne pomierzono wykorzystując te same szczegóły terenowe co w metodzie ścisłej oraz RPC. Tab.5.12 Zestawienie błędów średnich oraz odchyłek pomierzonych fotopunktów. Nr RMS [m] Odchyłki max [m] zdjęcia X Y X Y Model wielomianowy jest bardzo czuły na rozkład punktów dostosowania. Błędy na fotopunktach (Tab.5.12) mają szeroki zakres wartości (od 0,6 m do 12 m) oraz nie są w Ŝaden sposób skorelowane z błędami na punktach kontrolnych. Bardzo wysokie błędy na tych punktach potwierdzają wady opisu wielomianowego. Model ten nie uwzględnia trzeciego wymiaru, dlatego powinien być stosowany jedynie na płaskim, niewielkim obszarze. Widoczne jest to równieŝ na stykach kolejnych zdjęć, co nie pozwala na ich poprawne mozaikowanie (Rys.5.4). Tab.5.13 Błędy na punktach kontrolnych dla skorygowanych obrazów. Nr zdjęcia Liczba punktów RMS [m] Odchyłki max [m] kontrolnych X Y X Y 52_o _o _o _o

50 5.4 Porównanie wybranych modeli korekcji zdjęć Jednym z etapów pracy było porównanie zastosowanych metod korekcji zdjęć oraz wybór najlepszej. Wykorzystano model ścisły, model nieparametryczny oraz prosty model wielomianowy. Korekcję zdjęć w oparciu o wymienione modele zrealizowano w programie PCI Geomatica. KaŜde zdjęcie poddano ortorektyfikacji stosując te same ustawienia i model wysokościowy (LPIS). PoniŜej przedstawiono otrzymane wyniki Tab Tab.5.14 Zestawienie błędów na punktach kontrolnych dla skorygowanych obrazów, w zaleŝności od wykorzystanej metody. Nr zdjęcia średnia Metoda RMS [m] Odchyłki max [m] korekcji X Y X Y ścisła RPC wielomianowa ścisła RPC wielomianowa ścisła RPC wielomianowa ścisła RPC wielomianowa ścisła RPC wielomianowa Metoda wielomianowa okazała się najbardziej zawodna, błędy sięgają nawet 15 m. Jest metodą najszybszą, wymaga małej liczby punktów dostosowania, nadaje się natomiast jedynie do korekcji terenów płaskich oraz w wyjątkowych sytuacjach, kiedy nie moŝna zastosować innej metody. Ze względu na duŝe róŝnice na stykach przetworzonych zdjęć (Rys.5.3), metoda ta nie ma zastosowania nawet do produkcji map o niŝszej dokładności, jaką jest fotomapa turystyczna. Metoda RPC jest niestabilna oraz czuła na rozmieszczenie fotopunktów, było to wyraźnie widoczne podczas pomiaru. MoŜna tak dobrać połoŝenie punktów dostosowania, aby wyniki były bardzo dobre, co jednak wcale nie musi być związane z jakością końcowego produktu. Pomimo iŝ, metoda RPC dała w rezultacie najniŝsze 50

51 błędy, ze wszystkich metod, niezaleŝna rektyfikacja zdjęć nie pozwala na poprawne mozaikowanie lub jest ono bardzo trudne. W literaturze moŝemy znaleźć wiele informacji, na temat korekcji zdjęć satelitarnych metodą RPC oraz ścisłą, za pomocą oprogramowania OrthoEngine. Autorzy przedstawiają porównania, analizy dokładności dla korygowanych scen oraz róŝnice pomiędzy metodami. Związane jest to z duŝym zainteresowaniem obrazami satelitarnymi, któremu towarzyszą liczne badania. Niewiele moŝna znaleźć natomiast na temat korekcji zdjęć lotniczych w tym programie. MoŜemy z tego wywnioskować, iŝ stosowany jest on częściej do korekcji obrazów satelitarnych, szczególnie ze względu na dostępny model RPC. Nie mniej jednak, mogą zaistnieć pewne sytuacje kiedy model RPC będzie konieczny do korekcji zdjęć lotniczych. Na przykład gdy nie posiadamy metryki kamery, nie znamy orientacji wewnętrznej zdjęć. Aby ułatwić w tym wypadku mozaikowanie zdjęć i uniknąć duŝych róŝnic na stykach, moŝemy dodatkowo w metodzie RPC pomierzyć punkty wiąŝące między zdjęciami w bloku. Opcja ta jest dostępne w module Ortho Engine. Analizując wyniki w powyŝszej tabeli, moŝna zauwaŝyć iŝ błędy otrzymane metodą RPC są najmniejsze na wszystkich zdjęciach oprócz ostatniego (nr 55), gdzie lepsza okazała się metoda ścisła. Za metodą parametryczną przemawia jej stabilność oraz najmniejsze maksymalne odchyłki na punktach. DuŜy obszar zdjęć to tereny zalesione oraz ubogie w szczegóły terenowe, które mogłyby pełnić rolę fotopunktów. Ich pomiar w metodzie RPC był z tego powodu bardzo trudny. Model ścisły opiera się na małej ilości punktów dostosowania, co ułatwiło zadanie. Ponadto, wyrównywany jest dla całego bloku, nie tylko dla pojedynczego zdjęcia. Dzięki temu róŝnice na stykach kolejnych zdjęć są duŝo mniejsze w porównaniu do metody RPC (Rys.5.3), gdzie proces mozaikowania był prawie niemoŝliwy, ze względu na duŝe przesunięcia. Biorąc pod uwagę warunki związane z terenem badań, lepiej sprawdziła się metoda ścisła. Dlatego do dalszych etapów tworzenia fotomapy turystycznej wykorzystano ortoobrazy wykonane właśnie tą metodą. W kaŝdym z przypadków otrzymane błędy są bardzo duŝe, nie spełniają wytycznych związanych z produkcją ortofotomapy (Tab.2.1). Biorąc jednak pod uwagę przeznaczenie mapy oraz materiały z jakich korzystano, moŝemy uznać wyniki za zadowalające. Zastosowanie mapy do celów turystycznych nie wymaga duŝej dokładności produktu, w przeciwieństwie do opracowań dla celów projektowych, pomiarowych czy teŝ analitycznych, gdzie dokładność jest priorytetem. 51

52 a) b) c) Rys.5.3 RóŜnice na stykach obrazów w metodzie: a) wielomianowej, b) RPC oraz c) ścisłej. 52

53 5.5. Wpływ dokładności NMT na wynik ortorektyfikacji. Aby zbadać wpływ dokładności NMT na wynik ortorektyfikacji zdjęć, wykorzystano trzy róŝne modele terenu: model LPIS, model DTED2 oraz model SRTM3. Ich rozdzielczość wynosi kolejno: 5m, 30m oraz 90m (więcej patrz rozdz. 4.3). Modele te zostały wcześniej przygotowane w programie Global Mapper. Zmieniono ich układy odwzorowania do jednolitego układu PUWG 1992 oraz ograniczono ich wymiary do zakresu opracowania. Następnie przeprowadzono ortorektyfikację zdjęć zarówno dla metody ścisłej jak i RPC w oparciu o wymienione modele terenu. Otrzymane w ten sposób ortoobrazy zyskały odpowiednie nazwy: do numeru zdjęcia dodano cyfrę informującą o rozdzielczości zastosowanego modelu terenu. W sumie powstało po 12 ortoobrazów dla kaŝdej metody. Oceny dokładności dokonano w ten sam sposób, jak w rozdziale 5, tj. porównano współrzędne punktów na ortoobrazie oraz ich odpowiedniki na mapie topograficznej. Za kaŝdym razem korzystano z tych samych punktów dla danego zdjęcia. PoniŜsza tabela przedstawia błędy na skorygowanych zdjęciach w zaleŝności od modelu wykorzystanego podczas ortorektyfikacji. Wytłuszczoną czcionką zaznaczono maksymalne błędy dla danego zdjęcia. Tab.5.15 Błędy na punktach kontrolnych dla metody RPC, w zaleŝności od zastosowanego modelu podczas ortorektyfikacji. Nr zdjęcia średnia Model RMS [m] Odchyłki max [m] wysokościowy X Y X Y LPIS DTED SRTM LPIS DTED SRTM LPIS DTED SRTM LPIS DTED SRTM LPIS DTED SRTM

54 Dla metody nieparametrycznej błędy otrzymane na danym ortoobrazie są bardzo zbliŝone do siebie. Ich róŝnice wahają się od 3 do 33cm. Biorąc pod uwagę piksel ortofotomapy - 20cm, moŝemy wywnioskować iŝ otrzymane róŝnice pomiędzy błędami są tak małe, Ŝe moŝemy uznać je za nieistotne. Dla tak duŝych błędów na punktach kontrolnych, jakie otrzymaliśmy, wpływ modelu terenu na wynik ortorektyfikacji nie jest wyraźnie widoczny. MoŜemy zatem stwierdzić iŝ wybór modelu w tym przypadku nie ma duŝego wpływu na wynik ortorektyfikacji. Inny rozkład błędów uzyskano dla metody ścisłej. RóŜnice pomiędzy zastosowanymi modelami są dość duŝe, wahają się od kilku cm aŝ do 2.5m. Błędy kształtują się róŝnie w zaleŝności od zdjęcia, jedynie patrząc na średnią moŝemy stwierdzić Ŝe najlepsze wyniki dał model DTED2. Największe błędy zanotowano dla modelu SRTM3, widać to na zdjęciach 52 oraz 53, gdzie odbiegają one znacznie od pozostałych modeli, a odchyłki maksymalne są największe. Inna sytuacja jest jednak na kolejnych zdjęciach w bloku: 54 oraz 55, gdzie nieco gorzej wypada model LPIS. RóŜnice te jednak zarówno w błędach jak i odchyłkach nie są tak widoczne jak w przypadku modelu SRTM3. Najbardziej optymalnym rozwiązaniem okazało się zastosowanie modelu DTED2 o rozdzielczości 30m. Dla zdjęć 52 oraz 53 wyniki są zbliŝone do modelu LPIS, dla pozostałych zdjęć są równieŝ bardzo dobre. Na korzyść tego modelu przemawia dodatkowo najmniejszy rozrzut błędów dla większości zdjęć. Tab.5.16 Błędy na punktach kontrolnych dla metody ścisłej, w zaleŝności od zastosowanego modelu podczas ortorektyfikacji. Nr zdjęcia średnia Model RMS [m] Odchyłki max [m] wysokościowy X Y X Y LPIS DTED SRTM LPIS DTED SRTM LPIS DTED SRTM LPIS DTED SRTM LPIS DTED SRTM

55 Porównując obie metody, moŝemy stwierdzić, iŝ model ścisły jest bardziej czuły na błędy w danych. Dla metody RPC wybór modelu nie ma tak naprawdę znaczenia, ze względu na małe róŝnice w błędach. ChociaŜ dla metody ścisłej wyniki są trochę bardziej zróŝnicowane, to naleŝy się zastanowić, czy aby na pewno wybór modelu jest tak istotny. Biorąc pod uwagę uzyskane dokładności korekcji zdjęć oraz fakt wykorzystania mapy topograficznej jako źródła współrzędnych fotopunktów, błędy ze względu na róŝnice w modelach terenu nie są takie wysokie. Dlatego teŝ, nie jest konieczne stosowanie w tym wypadku odpłatnego modelu LPIS, kiedy bardzo zbliŝone wyniki moŝemy uzyskać stosując model ogólnodostępny DTED2. Jest to waŝny wniosek, ze względu takŝe na koszta opracowania. 55

56 6. Opracowanie fotomapy 6.1 Mozaikowanie Kolejnym etapem tworzenia fotomapy turystycznej jest mozaikowanie, czyli łączenie otrzymanych ortoobrazów. Jest ono konieczne, gdy jedno zdjęcie nie obejmuje obszaru opracowywanego arkusza, bądź obszaru planowanej mapy. W naszym przypadku naleŝało połączyć 4 ortoobrazy, pokrywające Klasztor w Czernej oraz część Doliny Eliaszówki. Proces mozaikowania zrealizowano równieŝ w programie OrthoEngine, w którym dostępne są dwa warianty tworzenia linii mozaikowania: automatyczna oraz ręczna. Bardzo praktyczną metodą jest połączenie obu wariantów: najpierw automatyczne wygenerowanie linii mozaikowania, następnie ręczna edycja jej przebiegu. Podczas korekty usunięte zostają ewentualne błędy na stykach zdjęć, widoczne szczególnie na elementach ciągłych takich jak drogi oraz ścieŝki. Linia mozaikowania powinna przebiegać po obrazie terenu omijając obiekty wysokie (budynki, drzewa) oraz cienie, najlepiej granicami konturów terenowych [7]. Warunek ten nie jest moŝliwy do osiągnięcia dla terenów zalesionych, o zwartej pokrywie koron drzew, gdzie linia łączenia musi przebiegać po ich koronie. Przy montaŝu ortoobrazów terenów pokrytych lasem, tak jak i w naszym przypadku, nie zawsze linię łączenia moŝemy poprowadzić tak, aby była niewidoczna. ZaleŜy to w duŝej mierze od rodzaju zalesienia. Na zdjęciach lasu o gęstej pokrywie koron drzew liściastych, dodatkowo o podobnej wysokości, widać jedynie ich górną powierzchnię. Jeśli drzewa rosną rzadko lub w lesie iglastym, na zdjęciach widoczne są wyraźnie ich sylwetki. Szczątkowe przesunięcia radialne powodują, Ŝe sylwetki tych samych drzew na róŝnych zdjęciach są pochylone w róŝnych kierunkach [16]. Poprowadzenie na takim terenie linii łączenia daje w efekcie obraz niepoprawny wizualnie. W zaleŝności od tego, czy widoczne są całe pnie czy tylko pokrywa koron, powstałe błędy będą bardziej lub mniej zauwaŝalne. Dlatego, jeśli tylko jest taka moŝliwość, linię mozaikowania naleŝy prowadzić na obszarach o gęstym pokryciu drzew. Podczas łączenia obrazów nie udało się uniknąć wszystkich błędów. Pokrywa leśna zajmuje na ortoobrazach bardzo duŝy obszar oraz jest dość zróŝnicowana, co ograniczyło moŝliwości przebiegu linii mozaikowania. 56

57 6.2 Korekcja radiometryczna Uzyskaną mozaikę zdjęć oceniono po względem radiometrycznym. RóŜnice tonalne pomiędzy zdjęciami były bardzo duŝe. Podczas analizy histogramów kolejnych ortoobrazów okazało się, iŝ wpływ na to ma głównie kanał niebieski. Posługując się narzędziami programu Photoshop, zbalansowano obraz, przyjmując jedno ze zdjęć jako bazowe (Rys. 6.2). ZauwaŜono równieŝ liczne błędy w postaci cienkich linii, w kolorze niebieskim. (Rys.6.1). Kreski te znajdowały się na wszystkich zdjęciach, przyjmując stały ukośny kierunek. Zamaskowane je w programie Photoshop. Tak poprawiona wizualnie mozaika była gotowa do dalszych etapów redakcji mapy. Biorąc pod uwagę specyfikę produktu końcowego, kolorystyka oraz walory estetyczne są bardzo istotne dla odbioru przez uŝytkownika, czyli turystę. Rys. 6.1 Porównanie zdjęć, przed ( z lewej) i po usunięciu błędów ( z prawej). Rys. 6.2 Porównanie fragmentu mozaiki, przed (z lewej) i po korekcji barw ( z prawej). 57

58 6.3. Redakcja kartograficzna Aby fotomapa mogła spełniać zadania mapy turystycznej, naleŝało poddać ją odpowiedniej redakcji: uczytelnić zawartą na zdjęciach treść oraz uzupełnić o informacje niezbędne dla mapy turystycznej. Pierwszym etapem było ustalenie zakresu fotomapy, ze względu na sposób wykonania nalotu (z północnego wschodu na południowy zachód) konieczne było przycięcie mozaiki do nieregularnego kształtu. Wszystkie prace związane z redakcją mapy wykonano w programie Microstation V8, ze względu na dostęp do oprogramowania oraz moŝliwość pracy na warstwach. Przygotowano ramkę fotomapy, wewnątrz której umieszczono przyciętą mozaikę. Następnie utworzono szereg warstw tematycznych, zawierających poszczególne elementy mapy. Rozpoczęto od uzupełnienia tytułu mapy, nazw miejscowości oraz innych nazw własnych. Atrybuty tekstu takie jak: styl, wielkość czcionki, kolor itp. dobrano ze względu na ustaloną skalę wydruku 1: Aby uczytelnić treść zawartą na zdjęciach, na mapę naniesiono sieć drogową oraz sieć rzeczną. Elementy te zwektoryzowano bezpośrednio na podkładzie mozaiki. W miejscach, gdzie było to niemoŝliwe, ze względu na zwartą pokrywę koron drzew, przebieg dróg i rzek ustalono korzystając z mapy topograficznej. Sieć rzeczną na mapie tworzą płynące wzdłuŝ głównej drogi rzeki: Krzeszówka przechodząca dalej w Eliaszówkę oraz Czernka. Towarzyszą im źródła: Św. Elizeusza, Św. Józefa oraz najbardziej znane- źródło Św. Eliasza. Elementy te naniesiono wraz z nazwami, kierunkiem biegu rzek oraz wysokościami połoŝenia źródeł. Sieć drogową podzielono na drogi oraz drogi inne, ścieŝki. Zaznaczono równieŝ mosty, w tym znane ruiny Mostu Diabelskiego. Dla turysty szczególnie istotnym elementem są szlaki turystyczne (Rys.6.3). Przez Dolinę Eliaszówki przebiegają trzy oznakowane trasy: pieszy Ŝółty szlak Dolinek Jurajskich oraz dwa szlaki rowerowe: czerwony i niebieski. Szlak Ŝółty rozpoczyna się przy stacji PKP w Zabierzowie i prowadzi przez większość dolinek podkrakowskich - w tym Dolinę Eliaszówki, aŝ do Chrzanowa. Niebieski szlak rowerowy - Pętla Krzeszowicka Północna (18,1km) biegnie od Krzeszowic przez Dębnik, Czerną oraz Czatkowice. Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd (czerwony) to szlak z Krakowa do Częstochowy o długości ponad 188km, prowadzi dnem Doliny Eliaszówki. Wymienione szlaki naniesiono na fotomapę, rozróŝniono graficznie szlaki piesze od rowerowych, aby były czytelne dla uŝytkownika. Do ustalenia ich przebiegu 58

59 wykorzystano mapę topograficzną oraz informacje zawarte na stronie gminy Krzeszowice [www.krzeszowice.pl]. Przydatna okazała się równieŝ strona informatora turystycznego Jury Krakowsko-Częstochowskiej [www.it-jura.pl]. Zawiera ona aktualne dane dotyczące przebiegu szlaków, tutaj odnaleziono informacje na temat likwidacji dawnego zielonego szlaku z Krzeszowic przez Miękinię oraz niebieskiego szlaku Dawnego Górnictwa. Na fotomapie umieszczono równieŝ granicę rezerwatu Doliny Eliaszówki oraz przebieg muru dawnej wielkiej klauzury. Kolejnym etapem było zaprojektowanie znaków dla elementów takich jak: parkingi, pomniki, kapliczki oraz groty. W okolicy Klasztoru znajdują się liczne kapliczki, zaznaczono takŝe dobrze zachowaną Pustelnie Św. Agnieszki. Ciekawymi punktami turystycznymi są równieŝ groty: św. Onufrego oraz św. Hilarego, widoczne juŝ z drogi prowadzącej do Klasztoru. Na terenie rezerwatu znajduje się równieŝ jaskinia pod bukami. Ukształtowanie terenu przedstawiono za pomocą warstwic. W programie Global Mapper wygenerowano warstwice o cięciu warstwicowym 5m., wykorzystując model wysokościowym LPIS. Otrzymane warstwice eksportowano do formatu *.dgn, następnie w programie Microstation dodano opisy oraz punkty wysokościowe. Usunięto takŝe fragmenty warstwic, które przebiegały po budynkach oraz drogach. Wszystkie znaki wykorzystane na fotomapie zostały umieszczone w legendzie (Rys. 6.3) Fotomapa Klasztoru Centralnym obiektem na fotomapie jest Klasztor Karmelitów Bosych. Aby lepiej przedstawić jego najbliŝsze otoczenie wykonano dodatkowy ortoobraz. Klasztor najlepiej widoczny jest na zdjęciu nr 54. W programie PCI Geomatica, zaznaczono omawiany fragment zdjęcia i poddano go ortorektyfikacji. Zwiększono piksel wynikowy do 10cm, pozostałe ustawienia pozostały takie same, jak dla wykonanej wcześniej mozaiki. Tak otrzymany fragment fotomapy umieszczono obok mozaiki, w taki sposób, aby po wydruku jego skala była równa 1:1500, czyli dwukrotnie większa od reszty mapy. Na powiększonym terenie Klasztoru zaznaczono takie miejsca jak: pomnik proroka Eliasza, cmentarz klasztorny, zabytkową studnię, ołtarz polowy, punkt widokowy oraz drogę krzyŝową. 59

60 6.5 Przygotowanie do wydruku Fotomapę wykonano w programie Microstation V8. Przydatną funkcją tego programu jest moŝliwość tworzenia tzw. tablicy pisaków *.pen. Pozwala ona na przypisanie warstwom odpowiedniej hierarchii podczas drukowania oraz ustalenie kolorów i grubości. Fotomapę przygotowano do wydruku w skali 1:3000. PoniŜej zestawiono legendę mapy, zawierającą wykorzystane symbole (Rys.6.3). Korzystając z dostępnych programów graficznych zaprojektowano okładkę mapy. Gotową fotomapę turystyczną dołączono jako zał.2, poniŝej (Rys.3.4) wersja poglądowa. Rys. 6.3 Legenda wykonanej fotomapy turystycznej. 60

61 Rys.6.4 Opracowana fotomapa turystyczna, widok poglądowy. 61

62 7. Wykonanie widoków perspektywicznych Wydawcy map turystycznych coraz częściej oferują róŝnego rodzaju dodatki do tradycyjnych map analogowych. Są to zwykle cyfrowe opracowania, mające na celu wyeksponowanie walorów regionu oraz jego promocję za pomocą dostępnych metod wizualizacji terenu. Szeroka gama oprogramowania związanego z tą dziedziną zapewnia wiele moŝliwości, najczęściej opracowywane są: mapy turystyczne 3D, wirtualne wędrówki, widoki perspektywiczne, panoramy, trójwymiarowe wizualizacje miejsc, bądź konkretnych obiektów wraz z interaktywną nawigacją. Do wykonania tych produktów konieczne jest posiadanie Numerycznego Modelu Terenu. Jako dodatek do fotomapy turystycznej opracowano widoki perspektywiczne okolic Klasztoru w Czernej. Wykonano je w czterech róŝnych programach: Global Mapper, 3DEM, Terragen oraz OpenEV. Wykorzystano model wysokościowy LPIS. PoniŜej przedstawiono otrzymane wyniki oraz porównanie poszczególnych programów. 7.1 Global Mapper Program ten posłuŝył nie tylko do opracowania widoków perspektywicznych. Jego moŝliwości, takie jak eksport danych czy generowanie warstwic wykorzystano takŝe w trakcie tworzenia fotomapy. Zawiera wiele prostych aczkolwiek przydatnych funkcji. Jego wielką zaletą jest obsługa duŝej ilości formatów plików. Dane moŝna wyświetlać oraz eksportować w dowolnym układzie współrzędnych. Program umoŝliwia łączenie ze sobą materiałów z róŝnych źródeł, ich nakładanie. Ciekawą funkcją jest równieŝ opcja wyświetlania danych z odbiornika GPS. MoŜna ją wykorzystać do opracowań m.in. map turystycznych, jako pomoc w redakcji aktualnych przebiegów szlaków, bądź innych istotnych informacji. Oprócz wizualizacji aplikacja umoŝliwia takŝe edycję danych wektorowych, tworzenie nowych obiektów, dodawanie atrybutów. Global Mapper pozwala na nałoŝenie treści mapy topograficznej, bądź ortofotomapy na powierzchnię modelu wysokościowego, dzięki czemu uzyskujemy bardzo atrakcyjny i realistyczny obraz. Jako przykład wykorzystano model LPIS, na który nałoŝono ortofotomapę Czernej oraz treść wektorową (Rys.7.1). NaleŜy otworzyć NMT oraz ortofotomapę, następnie odznaczyć opcję texture map w oknie Control Center głównego menu, oraz włączyć opcję cieniowania (enable hill shading). 62

63 Rys.7.1 Połączenie modelu wysokościowego z ortofotomapą i treścią wektorową w programie Global Mapper, widok z góry. 63

64 Global Mapper posiada takŝe ciekawą gamę gotowych znaków umownych, które moŝna wykorzystać podczas redakcji map. Rys.7.2 przedstawia przykładową legendę z wykorzystaniem dostępnej symboliki. Rys.7.2 Przykładowe znaki umowne zawarte w programie Global Mapper. Program daje kilka moŝliwości wizualizacji danych wysokościowych: tworzenie map spadków, profili wysokościowych, widoków 3D oraz generowanie warstwic. Dane moŝemy wyświetlać stosując dostępne opcje cieniowania, bądź utworzyć własne. W opcjach konfiguracji moŝemy wybrać takŝe kierunek padania światła, wysokość Słońca, kolor i przeźroczystość wody. Wykonano dwa podejścia podczas tworzenia widoków perspektywicznych, jeden z wykorzystaniem NMT (Rys.7.3), drugi z udrapowaną na powierzchni modelu ortofotomapą (Rys.7.4). Tworzenie widoków jest proste, wystarczy wyświetlić NMT i wybrać ikonę do tworzenia widoku 3D. Okno poleceń zawiera przyciski nawigacji, zapisu widoku, opcje skalowania wysokości, ustawienia koloru tła, a takŝe wysokości poziomu wody i wysokości nad ziemią (Rys.7.3). 64

65 Rys.7.3 Okno poleceń podczas tworzenia widoku 3D w programie Global Mapper. Rys.7.4 Widok perspektywiczny terenu z Klasztoru w Czernej w kierunku Paczółtowic. Rys.7.5 Widok perspektywiczny terenu, droga z Paczółtowic do Klasztoru. Program Global Mapper, jest bardzo uŝytecznym programem. Pozwala na wykonanie podstawowych operacji na danych, bez względu na format czy układ współrzędnych. MoŜe być z powodzeniem stosowany jako narzędzie do tworzenia map oraz dodatków do nich, m.in. trójwymiarowych widoków terenu. 65

66 7.2 3DEM 3DEM słuŝy do tworzenia widoków 3D oraz animacji przelotu nad terenem. Program odczytuje znane formaty danych wysokościowych, dostępnych bezpłatnie przez internet (Rys.7.6). PoniewaŜ do tworzenia widoków terenu wykorzystano model LPIS, konieczna była jego konwersja do formatu USGS DEM i zmiana układu na UTM, stref 34. Operacje te wykonano w wyŝej przedstawionym programie Global Mapper. Rys.7.6 Formaty danych odczytywane przez program 3DEM. Jeśli posiadamy dane wysokościowe w których występują pewne luki moŝemy je uzupełnić, wybierając funkcję Patch missing data. Program wypełnia brakujące wysokości na zasadzie interpolacji liniowej. 3DEM posiada takŝe narzędzia do wyświetlania danych z odbiornika GPS oraz tworzenia profili wysokościowych i animacji przelotu nad terenem. Program generuje widoki 3D w zaleŝności od wysokości nad terenem i pozycji obserwatora. Ich tworzenie realizowane jest w kilku krokach. Otwieramy model terenu, następnie wskazujemy miejsce i kierunek obserwacji (obszar widoku zaznaczany jest kwadratem a umieszczona w nim strzałka wskazuje kierunek widoku). Z głównego menu wybieramy opcję widoku 3D i ustalamy parametry wyświetlania (Rys.7.7): typ 66

67 i rozmiar projekcji, oświetlenie powierzchni (azymut i wysokość), rozdzielczość, pozycje widoku (background/foreground), rodzaj terenu (górzysty/równinny, wyspy/oceany, nizinny) oraz wysokość poziomu morza. MoŜemy takŝe uzupełnić tytuł widoku (Legend). Typ projekcji Color to widok 3D gdzie kolory powierzchni determinowane są wysokością terenu i oświetleniem. Wybór S/S (side by side) tworzy stereoskopowe pary obrazów, natomiast R/B (Red/Blue) słuŝy do tworzenia widoków 3D oglądanych za pomocą specjalnych okularów (z czerwono-niebieskimi soczewkami). W pozycji foreground widzimy cały zakres terenu w pomniejszeniu, zaś w pozycji background okno widoku wypełnia obraz terenu w większej skali. Rys. 7.7 Opcje wyświetlania powierzchni w programie 3DEM.. Następnym krokiem jest wybór kolorystyki terenu, a takŝe nieba, wody oraz tekstu legendy. MoŜemy korzystać z gotowych palet koloru lub tworzyć własne. Widok 3D zostaje wygenerowany, natomiast wszystkie wprowadzone dane mogą być na 67

68 bieŝące zmieniane, moŝemy takŝe nawigować pozycję obserwatora, tak aby wybrać najlepsze połoŝenie (Rys. 7.8). Rys.7.8 Zmiana pozycji obserwatora w programie 3DEM. PoniŜej przestawiono wykonany widok w programie 3DEM (Rys.7.9). Program zawiera wiele ciekawych funkcji, a takŝe moŝliwości wizualizacji danych. Posiada jednak wiele ograniczeń, takich jak liczba obsługiwanych formatów, czy układów współrzędnych, a takŝe brak moŝliwości drapowania zdjęć na powierzchni terenu. Do jego wad zaliczyć moŝemy takŝe brak moŝliwości zapisu przestrzeni roboczej projektu oraz niezbyt wygodna nawigacja podczas tworzenia widoków. Rys.7.9 Widok 3D w kierunku Doliny Eliaszówki, wykonany w programie 3DEM. 68

Spis treści CZĘŚĆ I POZYSKIWANIE ZDJĘĆ, OBRAZÓW I INNYCH DANYCH POCZĄTKOWYCH... 37

Spis treści CZĘŚĆ I POZYSKIWANIE ZDJĘĆ, OBRAZÓW I INNYCH DANYCH POCZĄTKOWYCH... 37 Spis treści Przedmowa... 11 1. Przedmiot fotogrametrii i rys historyczny jej rozwoju... 15 1.1. Definicja i przedmiot fotogrametrii... 15 1.2. Rozwój fotogrametrii na świecie... 23 1.3. Rozwój fotogrametrii

Bardziej szczegółowo

Data sporządzenia materiałów źródłowych: zdjęcia:..., NMT:... Rodzaj zdjęć: analogowe/cyfrowe

Data sporządzenia materiałów źródłowych: zdjęcia:..., NMT:... Rodzaj zdjęć: analogowe/cyfrowe Ortofotomapa Identyfikator modułu:n-34-121-a-a-1-1 Identyfikator zbioru: ORTO_2015 METRYKĘ ORTOFOTOMAPY Układ współrzędnych: 1992 Zasięg obszarowy modułu: X[m] Y[m] 534158.84 432080.83 534158.84 436870.32

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE GIS W SERWISIE INTERNETOWYM SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO

WYKORZYSTANIE GIS W SERWISIE INTERNETOWYM SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO WYKORZYSTANIE GIS W SERWISIE INTERNETOWYM SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO Andrzej Sasuła Wicemarszałek Województwa Małopolskiego Warszawa, 30.11.2005 r. http://www.malopolska.pl to adres serwisu Internetowego

Bardziej szczegółowo

Metryki i metadane ortofotomapa, numeryczny model terenu

Metryki i metadane ortofotomapa, numeryczny model terenu Obiekt NAZWA OBIEKTU układ 1992 Opis Obiektu Obiekt Nr_arkusza Data rr-mm-dd Skala 1:5000 Rozmiar piksela 0.5 m Ocena zbiorcza Obiektu Zał. nr 6 1/5 Ortofotomapa Identyfikator modułu:n-34-121-a-a-1-1 Identyfikator

Bardziej szczegółowo

FOTOGRAMETRIA ANALITYCZNA I CYFROWA

FOTOGRAMETRIA ANALITYCZNA I CYFROWA Miernictwo Podstawy Fotogrametrii FOTOGRAMETRIA ANALITYCZNA I CYFROWA METODY POZYSKIWANIA DANYCH DO BUDOWY NMT I ORTOFOTOMAPY CYFROWEJ Józef Woźniak gis@pwr.wroc.pl Podstawowe pojęcia definicja fotogrametrii

Bardziej szczegółowo

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 Fotogrametria to technika pomiarowa oparta na obrazach fotograficznych. Wykorzystywana jest ona do opracowywani map oraz do różnego rodzaju zadań pomiarowych.

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ. Arkusz... Skala...

WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ. Arkusz... Skala... WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ Arkusz... Skala... WARSZAWA 1980 Warszawa, dnia 27 marca 1980 r. GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII ul. Jasna 2/4 skrytka pocztowa 145 tel. 26-42-21

Bardziej szczegółowo

Zamiana reprezentacji wektorowej na rastrową - rasteryzacja

Zamiana reprezentacji wektorowej na rastrową - rasteryzacja MODEL RASTROWY Siatka kwadratów lub prostokątów stanowi elementy rastra. Piksel - pojedynczy element jest najmniejszą rozróŝnialną jednostką powierzchniową, której własności są opisane atrybutami. Model

Bardziej szczegółowo

FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA

FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA 2014-2015 program podstawowy dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu Format Liczba kolorów Rozdzielczość Wielkość pliku *.tiff CMYK 300

Bardziej szczegółowo

PROMOTOR TEMAT PRACY DYPLOMOWEJ MAGISTERSKIEJ KRÓTKA CHARAKTERYSTYKA

PROMOTOR TEMAT PRACY DYPLOMOWEJ MAGISTERSKIEJ KRÓTKA CHARAKTERYSTYKA TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA (STDS i SNDS) ROK AKADEMICKI 2011/2012 Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji * PROMOTOR TEMAT PRACY DYPLOMOWEJ

Bardziej szczegółowo

Wykład 13. Systemy Informacji Przestrzennej. Systemy Informacji Przestrzennej 1

Wykład 13. Systemy Informacji Przestrzennej. Systemy Informacji Przestrzennej 1 Wykład 13 Systemy Informacji Przestrzennej Systemy Informacji Przestrzennej 1 Mapa jako element Systemu Informacji Geograficznej Systemy Informacyjne Systemy Informacji przestrzennej Systemy Informacji

Bardziej szczegółowo

Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd

Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd Strona 1 / 5 Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd Opis autor: Admin Pierwszym ważniejszym obiektem na śląskim odcinku rowerowego szlaku Szlaku Orlich Gniazd jest miejscowość Smoleń,

Bardziej szczegółowo

Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym

Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Temat: Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym Kartometryczność zdjęcia Zdjęcie lotnicze

Bardziej szczegółowo

7. Metody pozyskiwania danych

7. Metody pozyskiwania danych 7. Metody pozyskiwania danych Jedną z podstawowych funkcji systemu informacji przestrzennej jest pozyskiwanie danych. Od jakości pozyskanych danych i ich kompletności będą zależały przyszłe możliwości

Bardziej szczegółowo

Generowanie fotomapy i ortofotomapy ze zdjęcia lotniczego z wykorzystaniem oprogramowania ILWIS

Generowanie fotomapy i ortofotomapy ze zdjęcia lotniczego z wykorzystaniem oprogramowania ILWIS Generowanie fotomapy i ortofotomapy ze zdjęcia lotniczego z wykorzystaniem oprogramowania ILWIS 2008-12-18 Generowanie fotomapy i ortofotomapy ze zdjęcia lotniczego z wykorzystaniem oprogramowania ILWIS

Bardziej szczegółowo

DIGITAL PHOTOGRAMMETRY AND LASER SCANNING IN CULTURAL HERITAGE SURVEY

DIGITAL PHOTOGRAMMETRY AND LASER SCANNING IN CULTURAL HERITAGE SURVEY DIGITAL PHOTOGRAMMETRY AND LASER SCANNING IN CULTURAL HERITAGE SURVEY Fotogrametria cyfrowa i skaning laserowy w dokumentacji i archiwizacji obiektów dziedzictwa kulturowego Autorzy artykułu: A. Guarnieria,

Bardziej szczegółowo

Temat 4. 1. Schemat ogólny projektowania zdjęć lotniczych 2. Uwarunkowania prac fotolotniczych 3. Plan nalotu

Temat 4. 1. Schemat ogólny projektowania zdjęć lotniczych 2. Uwarunkowania prac fotolotniczych 3. Plan nalotu Temat 4 1. Schemat ogólny projektowania zdjęć lotniczych 2. Uwarunkowania prac fotolotniczych 3. Plan nalotu Zdjęcia lotnicze projektuje się dla określonego zadania: Mapy sytuacyjno wysokościowe Aktualizacja

Bardziej szczegółowo

GeoPortal Parków Narodowych

GeoPortal Parków Narodowych Marcin Bukowski- Tatrzański Park Narodowy Marcin Guzik- Tatrzański Park Narodowy GeoPortal Parków Narodowych System informatyczny ochrony przyrody powinien składać się z kilku segmentów, współdziałających

Bardziej szczegółowo

Projektowanie nalotu fotogrametrycznego

Projektowanie nalotu fotogrametrycznego Projektowanie nalotu fotogrametrycznego Akty prawne normujące pomiary fotogrametryczne w Polsce: 1. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 listopada 2011r. w sprawie standardów

Bardziej szczegółowo

ProGea Consulting. Biuro: WGS84 N 50 05 39.9 E 19 55 29.1 ul. Pachońskiego 9, 31-223 Krakow, POLSKA tel. +48-(0)12-415-06-41 faks. +48-(0)12-415-73-27

ProGea Consulting. Biuro: WGS84 N 50 05 39.9 E 19 55 29.1 ul. Pachońskiego 9, 31-223 Krakow, POLSKA tel. +48-(0)12-415-06-41 faks. +48-(0)12-415-73-27 Biuro: WGS84 N 50 05 39.9 E 19 55 29.1 ul. Pachońskiego 9, 31-223 Krakow, POLSKA tel. +48-(0)12-415-06-41 faks. +48-(0)12-415-73-27 e-mail: office@progea.pl Profil działalności: Szeroko pojęta GEOINFORMATYKA

Bardziej szczegółowo

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych Opracowanie zasad tworzenia programów ochrony przed hałasem mieszkańców terenów przygranicznych związanych z funkcjonowaniem duŝych przejść granicznych Opracowanie metody szacowania liczebności populacji

Bardziej szczegółowo

OMÓWIENIE TECHNOLOGII NAZIEMNEGO SKANINGU SKANING LASEROWY LASEROWGO ORAZ PRAKTYCZNYCH ASPEKTÓW ZASTOSOWANIA TEJ TECHNOLOGII W POLSKICH WARUNKACH Jacek Uchański Piotr Falkowski PLAN REFERATU 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza

System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza Mateusz Troll Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ Tomasz Gacek GISonLine S.C. Plan prezentacji 1. Informacje o projekcie 2. Składowe systemu

Bardziej szczegółowo

NUMERYCZNE MODELE TERENU

NUMERYCZNE MODELE TERENU NUMERYCZNE MODELE TERENU GIS DAY 2007 Marek Ewertowski, Michał Rzeszewski Czym jest Numeryczny Model Terenu? Czym jest Numeryczny Model Terenu? A Digital Terrain Model is (DTM) simply a statistical representation

Bardziej szczegółowo

Informacja o Środowisku integracja danych z lotniczego skaningu laserowego oraz zdjęć lotniczych

Informacja o Środowisku integracja danych z lotniczego skaningu laserowego oraz zdjęć lotniczych Zakopane 7/09/2009 Informacja o Środowisku integracja danych z lotniczego skaningu laserowego oraz zdjęć lotniczych Łukasz Sławik, Dyr. segmentu Ochrona Środowiska 1 zaproszenie na warsztaty W ramach organizowanych

Bardziej szczegółowo

NMT / ORTOFOTOMAPA / BDOT10k

NMT / ORTOFOTOMAPA / BDOT10k NMT / ORTOFOTOMAPA / BDOT10k Wykorzystanie danych przestrzennych do opracowania map zagrożenia powodziowego i map ryzyka powodziowego Piotr Woźniak - GUGiK AGENDA Harmonogram realizacji zadań GUGiK w ISOK

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Konferencja Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Uniwersytet Śląski w Katowicach 12 lutego 2014 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA I. OBOWIĄZUJĄCE PRZEPISY PRAWA WRAZ Z WYDADNYMI DO NICH AKTAMI WYKONAWCZYMI:

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA I. OBOWIĄZUJĄCE PRZEPISY PRAWA WRAZ Z WYDADNYMI DO NICH AKTAMI WYKONAWCZYMI: ZAŁĄCZNIK NR 4 do SIWZ będący równocześnie załącznikiem nr 1 do umowy SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA dotyczące przetargu nieograniczonego na Wykonanie zdjęć lotniczych oraz sporządzenie numerycznego

Bardziej szczegółowo

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analizę wykonalności dla wskaźnika dostępności obszarów pod zabudowę wykonamy zgodnie z przedstawionym schematem postępowania rozpoczynając

Bardziej szczegółowo

Departament Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego

Departament Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego W ramach konkursu Internetowa Mapa Roku 2013 organizowanego przez Stowarzyszenie Kartografów Polskich Departament Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego zgłasza dwa opracowania

Bardziej szczegółowo

MAPY CYFROWE I ICH ZASTOSOWANIE

MAPY CYFROWE I ICH ZASTOSOWANIE MAPY CYFROWE I ICH ZASTOSOWANIE MAPY CYFROWE I ICH ZASTOSOWANIE NYSA, dn. 24.10.2014r. Opracowanie: Marcin Dorecki Wiesław Fościak Mapa zasadnicza rozumie się przez to wielkoskalowe opracowanie kartograficzne,

Bardziej szczegółowo

Przegląd oprogramowania GIS do tworzenia map tematycznych

Przegląd oprogramowania GIS do tworzenia map tematycznych MATERIAŁY SZKOLENIOWE OPROGRAMOWANIE GIS Jacek Jania Przegląd oprogramowania GIS do tworzenia map tematycznych 1 IV OPROGRAMOWANIE GIS Mapy tematyczne Mapy tematyczne to mapy eksponujące jeden lub kilka

Bardziej szczegółowo

q 1,1 6. Adresat wniosku - nazwa i adres organu lub jednostki organizacyjnej, która q q

q 1,1 6. Adresat wniosku - nazwa i adres organu lub jednostki organizacyjnej, która q q WZÓR WNIOSEK O UDOSTĘPNIENIE MATERIAŁÓW CENTRALNEGO ZASOBU GEODEZYJNEGO I KARTOGRAFICZNEGO 1 1. Imię i nazwisko/nazwa wnioskodawcy 5. Miejscowość i data, dnia 6. Adresat wniosku - nazwa i adres organu

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Krzysztof Karsznia Leica Geosystems Polska XX Jesienna Szkoła Geodezji im Jacka Rejmana, Polanica

Bardziej szczegółowo

Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych. Format rastrowy

Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych. Format rastrowy Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych Format rastrowy Definicja rastrowego modelu danych - podstawowy element obrazu cyfrowego to piksel, uważany w danym momencie za wewnętrznie jednorodny -

Bardziej szczegółowo

Fotografia i videografia sferyczna do obrazowania przestrzeni i pomiarów fotogrametrycznych

Fotografia i videografia sferyczna do obrazowania przestrzeni i pomiarów fotogrametrycznych Fotografia i videografia sferyczna do obrazowania przestrzeni i pomiarów fotogrametrycznych Karol Kwiatek Katedra Gospodarki Regionalnej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Karol.Kwiatek@uek.krakow.pl 23.05.2014

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia.

Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia. Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia. Zagadnienia 1. Widzenie monokularne, binokularne

Bardziej szczegółowo

Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent

Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent Mateusz Maślanka Specjalista ds. oprogramowania LiDAR mateusz.maslanka@progea.pl Mateusz

Bardziej szczegółowo

PROMOTOR TEMAT PRACY DYPLOMOWEJ INŻYNIERSKIEJ KRÓTKA CHARAKTERYSTYKA

PROMOTOR TEMAT PRACY DYPLOMOWEJ INŻYNIERSKIEJ KRÓTKA CHARAKTERYSTYKA TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH INŻYNIERSKICH STUDIA STACJONARNE I NIESTACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA (STPS i SNPS) ROK AKADEMICKI 2011/2012 Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji * PROMOTOR TEMAT PRACY DYPLOMOWEJ

Bardziej szczegółowo

Artur Malczewski TPI Sp. z o.o. Zakopane - Kościelisko, 31 maja 2006

Artur Malczewski TPI Sp. z o.o. Zakopane - Kościelisko, 31 maja 2006 owe spojrzenie na cyfrową fotogrametrię bliskiego zasięgu Artur Malczewski TPI Sp. z o.o. Zakopane - Kościelisko, 31 maja 2006 TPI istniejemy od 1991 zatrudniamy 26 osób 5 biur: Warszawa, Wrocław, Poznań,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego

Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego ALBERT MALINGER INSTYTUT METEOROLOGII I GOSPODARKI WODNEJ PIB Centrum Modelowania Powodzi i Suszy w Poznaniu Warszawa 28.11.2012 ETAPY realizacji:

Bardziej szczegółowo

EDYCJA DANYCH PRZESTRZENNYCH

EDYCJA DANYCH PRZESTRZENNYCH STUDIA PODYPLOMOWE - SYSTEMY INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ EDYCJA DANYCH PRZESTRZENNYCH Justyna Górniak-Zimroz, justyna.gorniak-zimroz@pwr.wroc.pl DO UśYTKU WEWNĘTRZNEGO - WSZELKIE PRAWA ZASTRZEśONE WROCŁAW

Bardziej szczegółowo

Aerotiangulacja plik chańcza_blok folder fotopunkty - folder camera

Aerotiangulacja plik chańcza_blok folder fotopunkty - folder camera Aerotiangulacja a) Projekt wykonujemy na stacji cyfrowej delta b) Projekt należy wykonać poprawnie - na tym samym projekcie będziemy pracować w przyszłym semestrze. c) Aerotriangulacja wykonywana jest

Bardziej szczegółowo

Łódzkie. Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia

Łódzkie. Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia SIWZ - załącznik nr 1 Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Zamówienie Zakup bazy danych dla Powiatu Łowickiego w ramach projektu Infrastruktura Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej Województwa

Bardziej szczegółowo

przy tworzeniu mapy numerycznej Nadleśnictwa Pisz

przy tworzeniu mapy numerycznej Nadleśnictwa Pisz Mgr inŝ. Marek Ksepko Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej w Warszawie Oddział w Białymstoku Wykorzystanie zdjęć lotniczych przy tworzeniu mapy numerycznej Nadleśnictwa Pisz Województwo warmińsko-mazurskie

Bardziej szczegółowo

Program GruntView Instrukcja uŝytkownika

Program GruntView Instrukcja uŝytkownika Numerus Program GruntView Instrukcja uŝytkownika www.numerus.net.pl email: numerus@op.pl Informacje ogólne Program jest aplikacją uzupełniającą dla programu GRUNT. Jego funkcją jest wizualizacja na komputerze

Bardziej szczegółowo

Warunki techniczne dla prac geodezyjnych i kartograficznych

Warunki techniczne dla prac geodezyjnych i kartograficznych STAROSTWO POWIATOWE W KROTOSZYNIE Wydział Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami Warunki techniczne dla prac geodezyjnych i kartograficznych PRZEDMIOT OPRACOWANIA Archiwizacja państwowego

Bardziej szczegółowo

Katowice 19.03.2010r. Agencje reklamowe Firmy wydawnicze, drukarnie

Katowice 19.03.2010r. Agencje reklamowe Firmy wydawnicze, drukarnie Katowice 19.03.2010r. Agencje reklamowe Firmy wydawnicze, drukarnie Śląska Organizacja Turystyczna w ramach realizacji projektu Śląskie Pozytywna Energia dofinansowanego z Regionalnego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Generowanie ortofotomapy w aplikacji internetowej Orthophoto Generation in the Web Application

Generowanie ortofotomapy w aplikacji internetowej Orthophoto Generation in the Web Application Zygmunt Paszotta Zakład Fotogrametrii i Teledetekcji Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Generowanie ortofotomapy w aplikacji internetowej Orthophoto Generation in the Web Application Tworzenie ortofotmapy

Bardziej szczegółowo

Trendy nauki światowej (1)

Trendy nauki światowej (1) Trendy nauki światowej (1) LOTNICZE PLATFORMY BEZZAŁOGOWE Badanie przydatności (LPB) do zadań fotogrametrycznych w roli: nośnika kamery cyfrowej, nośnika skanera laserowego, nośnika kamery wideo, zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

DNI technik SATELITARNYCH 21-24 CZERWCA 2007. INFRASTRUKTURA zastosowania rozwiązań GIS

DNI technik SATELITARNYCH 21-24 CZERWCA 2007. INFRASTRUKTURA zastosowania rozwiązań GIS DNI technik SATELITARNYCH 21-24 CZERWCA 2007 INFRASTRUKTURA zastosowania rozwiązań GIS Infrastruktura Rozwój systemów GIS cechuje się dużą dynamiką. Jeszcze kilka lat temu w biurach projektowych, firmach

Bardziej szczegółowo

Aglomeracja Opolska w regionalnym system informacji przestrzennej. Opolskie w Internecie

Aglomeracja Opolska w regionalnym system informacji przestrzennej. Opolskie w Internecie Aglomeracja Opolska w regionalnym system informacji przestrzennej Opolskie w Internecie Podstawa prawna Realizacja projektu Opolskie w Internecie- system informacji przestrzennej i portal informacyjnopromocyjny

Bardziej szczegółowo

Technologia tworzenia. metody i parametry obliczeń. Dr inż. Artur KUBOSZEK INSTYTUT INŻYNIERII PRODUKCJI

Technologia tworzenia. metody i parametry obliczeń. Dr inż. Artur KUBOSZEK INSTYTUT INŻYNIERII PRODUKCJI Technologia tworzenia strategicznej mapy hałasu: metody i parametry obliczeń Dr inż. Strategiczna mapa hałasu, służy do ogólnej diagnozy stanu istniejącego hałasu z różnych źródeł na danym obszarze i opracowania

Bardziej szczegółowo

Rys. 6.2 Wizualizacja mapy DEM za pomocą palety odcieni szarości (lewa strona) i dodatkowo z wykorzystaniem cieniowania (prawa strona).

Rys. 6.2 Wizualizacja mapy DEM za pomocą palety odcieni szarości (lewa strona) i dodatkowo z wykorzystaniem cieniowania (prawa strona). a b c d e f Rys. 6. Tworzenie mapy EM z danych TE 2 i MPHP: a poziomice otrzymane z TE 2 (na rysunku przedstawiono co dziesiątą poziomicę); b rzeki i jeziora z mapy MPHP; c wynik działania narzędzia TOPO

Bardziej szczegółowo

Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent

Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent Podstawy przetwarzania danych pochodzących z lotniczego skanowania laserowego w oprogramowaniu LP360 firmy QCoherent Mateusz Maślanka QCoherent Product Manager mateusz.maslanka@progea.pl Przebieg prezentacji

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi przewodnika multimedialnego Wirtualny spacer po świątyniach lewobrzeŝnej Warszawy

Instrukcja obsługi przewodnika multimedialnego Wirtualny spacer po świątyniach lewobrzeŝnej Warszawy Instrukcja obsługi przewodnika multimedialnego Wirtualny spacer po świątyniach lewobrzeŝnej Warszawy Spis treści: 1. Strony poszczególnych kościołów... 2 2. Przeglądanie map dekanatów i parafii... 4 3.

Bardziej szczegółowo

Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji

Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji Załącznik nr 7.1 STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2012/2013 Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji (nazwa Jednostki Organizacyjnej) Geodezja i geoinformatyka (Specjalność) Dr hab.

Bardziej szczegółowo

Wojciech Żurowski MGGP AERO ZDJĘCIA LOTNICZE I SKANING LASEROWY ZASTOSOWANIA W SAMORZĄDACH 2015-10-08

Wojciech Żurowski MGGP AERO ZDJĘCIA LOTNICZE I SKANING LASEROWY ZASTOSOWANIA W SAMORZĄDACH 2015-10-08 Wojciech Żurowski MGGP AERO ZDJĘCIA LOTNICZE I SKANING LASEROWY ZASTOSOWANIA W SAMORZĄDACH 2015-10-08 Informacja przestrzenna z pułapu lotniczego 2 Historia firmy Zakup skanera fotogrametrycznego i uruchomienie

Bardziej szczegółowo

Przegląd oprogramowania GIS do tworzenia map tematycznych. Jacek Jania

Przegląd oprogramowania GIS do tworzenia map tematycznych. Jacek Jania Przegląd oprogramowania GIS do tworzenia map tematycznych Jacek Jania Plan prezentacji 1. Mapy tematyczne 2. Narzędzia do tworzenia map tematycznych 3. Rodzaje pakietów oprogramowania GIS 4. Rodzaje licencji

Bardziej szczegółowo

AUTOMATYCZNA AKTUALIZACJA BAZY DANYCH O BUDYNKACH W OPARCIU O WYSOKOROZDZIELCZĄ ORTOFOTOMAPĘ SATELITARNĄ

AUTOMATYCZNA AKTUALIZACJA BAZY DANYCH O BUDYNKACH W OPARCIU O WYSOKOROZDZIELCZĄ ORTOFOTOMAPĘ SATELITARNĄ AUTOMATYCZNA AKTUALIZACJA BAZY DANYCH O BUDYNKACH W OPARCIU O WYSOKOROZDZIELCZĄ ORTOFOTOMAPĘ SATELITARNĄ Ireneusz WYCZAŁEK Zakład Geodezji Politechnika Poznańska CEL Aktualizacja baz danych przestrzennych,

Bardziej szczegółowo

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników System Informacji Geograficznej (GIS: ang. Geographic Information System) system informacyjny służący do wprowadzania, gromadzenia, przetwarzania oraz wizualizacji danych geograficznych. Najbardziej oczywistą

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNA ANALIZA PRZYDATNOŚCI WIELOSPEKTRALNYCH ZDJĘĆ LOTNICZYCH DO FOTOGRAMETRYCZNEJ INWENTARYZACJI STRUKTUR PRZESTRZENNYCH W DRZEWOSTANACH 3

WSTĘPNA ANALIZA PRZYDATNOŚCI WIELOSPEKTRALNYCH ZDJĘĆ LOTNICZYCH DO FOTOGRAMETRYCZNEJ INWENTARYZACJI STRUKTUR PRZESTRZENNYCH W DRZEWOSTANACH 3 Krzysztof Będkowski 1 Sławomir Mikrut 2 WSTĘPNA ANALIZA PRZYDATNOŚCI WIELOSPEKTRALNYCH ZDJĘĆ LOTNICZYCH DO FOTOGRAMETRYCZNEJ INWENTARYZACJI STRUKTUR PRZESTRZENNYCH W DRZEWOSTANACH 3 Streszczenie. W referacie

Bardziej szczegółowo

Systemy Informacji Geograficznej ich rola i zastosowanie

Systemy Informacji Geograficznej ich rola i zastosowanie Systemy Informacji Geograficznej ich rola i zastosowanie Iwona Nakonieczna Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Wydział Geodezji i Kartografii Wrocław, ul. Dobrzyńska 21/23 Wydział Geodezji i

Bardziej szczegółowo

Kalibracja kamery. Kalibracja kamery

Kalibracja kamery. Kalibracja kamery Cel kalibracji Celem kalibracji jest wyznaczenie parametrów określających zaleŝności między układem podstawowym a układem związanym z kamerą, które występują łącznie z transformacją perspektywy oraz parametrów

Bardziej szczegółowo

Praca w programie Power Draft

Praca w programie Power Draft Praca w programie Power Draft I. Przygotowanie foldera roboczego 1. Na ostatnim (alfabetycznie np. D) dysku komputera: - sprawdzić czy istnieje folder Geomat (jeŝeli nie proszę go utworzyć); - w folderze

Bardziej szczegółowo

Instrukcja korzystania z serwisu Geoportal wybrane zagadnienia dotyczące ochrony przyrody (wersja 1.0)

Instrukcja korzystania z serwisu Geoportal wybrane zagadnienia dotyczące ochrony przyrody (wersja 1.0) Instrukcja korzystania z serwisu Geoportal wybrane zagadnienia dotyczące ochrony przyrody (wersja 1.0) Poznań, 25.07.2011 r. W połowie 2010 roku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska przygotowała interaktywną

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE PRZESTRZENNYCH BAZ DANYCH W RAMACH REGIONALNEGO SYSTEMU INFORMACJI PRZESTRZENNEJ WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO (RSIP WŁ) Łódź, 24.04.

TWORZENIE PRZESTRZENNYCH BAZ DANYCH W RAMACH REGIONALNEGO SYSTEMU INFORMACJI PRZESTRZENNEJ WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO (RSIP WŁ) Łódź, 24.04. TWORZENIE PRZESTRZENNYCH BAZ DANYCH W RAMACH REGIONALNEGO SYSTEMU INFORMACJI PRZESTRZENNEJ WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO (RSIP WŁ) Łódź, 24.04.2015 Projekt Infrastruktura Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA NR P-II-370/ZZP-3/9/09

OGŁOSZENIE O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA NR P-II-370/ZZP-3/9/09 Urząd Morski w Szczecinie na podstawie ustawy z dnia 29 stycznia 2004r. Prawo zamówień publicznych ( t.j. Dz. U. z 2007 r nr223, poz.1655 z późniejszymi zmianami) ogłasza postępowanie o udzielenie zamówienia

Bardziej szczegółowo

Mapy papierowe a odbiornik GPS

Mapy papierowe a odbiornik GPS Mapy papierowe a odbiornik GPS Na polskim rynku spotykamy mapy wykonane w kilku różnych układach odniesienia, z różnymi siatkami współrzędnych prostokątnych płaskich (siatkami kilometrowymi). Istnieje

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI

PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI Michał Kędzierski PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI Streszczenie. W referacie zostało porównane edukacyjne oprogramowanie

Bardziej szczegółowo

PLANY DOTYCZĄCE ZAMÓWIEŃ DLA GMIN W ZAKRESIE TWORZENIA ZBIORÓW DANYCH PRZESTRZENNYCH

PLANY DOTYCZĄCE ZAMÓWIEŃ DLA GMIN W ZAKRESIE TWORZENIA ZBIORÓW DANYCH PRZESTRZENNYCH PLANY DOTYCZĄCE ZAMÓWIEŃ DLA GMIN W ZAKRESIE TWORZENIA ZBIORÓW DANYCH PRZESTRZENNYCH Aneta Staniewska Departament Geodezji i Kartografii Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Plan

Bardziej szczegółowo

DNI technik SATELITARNYCH 21-24 CZERWCA 2007. ROLNICTWO zastosowania rozwiązań GIS

DNI technik SATELITARNYCH 21-24 CZERWCA 2007. ROLNICTWO zastosowania rozwiązań GIS DNI technik SATELITARNYCH 21-24 CZERWCA 2007 ROLNICTWO zastosowania rozwiązań GIS Rolnictwo Współczesne rolnictwo w równym stopniu jak rozwiązań technicznych potrzebuje fachowej wiedzy i nowości technologicznych.

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o projekcie ISOK Rola GUGiK w projekcie ISOK

Podstawowe informacje o projekcie ISOK Rola GUGiK w projekcie ISOK Szkolenia z wykorzystania Produktów LiDAR Podstawowe informacje o projekcie ISOK Rola GUGiK w projekcie ISOK mgr Mateusz Maślanka Kierownik Działu Szkoleń i Marketingu ProGea Consulting mateusz.maslanka@progea.pl

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA Im Stanisława Staszica w Krakowie. Karolina Banyś

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA Im Stanisława Staszica w Krakowie. Karolina Banyś AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA Im Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Gr. I Kier. IŚ Rok: III Przedmiot: Systemy informacji przestrzennej Karolina Banyś Projekt

Bardziej szczegółowo

Często zadawane pytania PhoToPlan

Często zadawane pytania PhoToPlan Często zadawane pytania PhoToPlan PoniŜszy dokument dostarczy państwu szczegółowych informacji o moŝliwościach PhoToPlan. W razie pytań zapraszamy na naszą stronę internetową lub prosimy o kontakt z naszym

Bardziej szczegółowo

WZP.272.17.2013. Załącznik nr 3 do SIWZ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

WZP.272.17.2013. Załącznik nr 3 do SIWZ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA WZP.272.17.2013 Załącznik nr 3 do SIWZ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA ZAMAWIAJĄCY: Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego, ul. Plac Teatralny 2, 87-100 Toruń, tel. 56-62-18-490, 728-494- 689.

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA REALIZACJI PAŃSTWOWEGO UKŁADU WSPÓŁRZĘDNYCH 2000 NA OBSZARZE POWIATU

TECHNOLOGIA REALIZACJI PAŃSTWOWEGO UKŁADU WSPÓŁRZĘDNYCH 2000 NA OBSZARZE POWIATU XX JUBILEUSZOWA JESIENNA SZKOŁA GEODEZJI im. Jacka Rejmana WSPÓŁCZESNE METODY POZYSKIWANIA I MODELOWANIA GEODANYCH Polanica Zdrój, 16-18 września 2007 r. TECHNOLOGIA REALIZACJI PAŃSTWOWEGO UKŁADU WSPÓŁRZĘDNYCH

Bardziej szczegółowo

Monika Ciak-Ozimek. Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie

Monika Ciak-Ozimek. Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie Monika Ciak-Ozimek Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie Informatyczny System Osłony Kraju przed nadzwyczajnymi zagrożeniami Projekt ISOK jest realizowany w ramach

Bardziej szczegółowo

EKOSYSTEMY LĄDOWE WBNZ - 700

EKOSYSTEMY LĄDOWE WBNZ - 700 EKOSYSTEMY LĄDOWE WBNZ - 700 Orientacja w terenie i rejestracja danych przestrzennych MAPA, KOMPAS, GPS Wyznaczenie powierzchni badawczych Powierzchnie badawcze Transekty Losowa vs. systematyczna lokalizacja

Bardziej szczegółowo

LiS Distribution - zarządzanie, wizualizacja i przetwarzanie danych LiDAR w Internecie

LiS Distribution - zarządzanie, wizualizacja i przetwarzanie danych LiDAR w Internecie - zarządzanie, wizualizacja i przetwarzanie danych LiDAR w Internecie Mateusz Maślanka Specjalista ds. oprogramowania LiDAR mateusz.maslanka@progea.pl Mateusz Maślanka Specjalista ds. oprogramowania LiDAR

Bardziej szczegółowo

ArcGIS. Jakub Nowosad

ArcGIS. Jakub Nowosad 2013 ArcGIS Jakub Nowosad ArcGIS 10 to oprogramowanie GIS od firmy ERSI (ang. Environmental System Research Institute). Dzieli się ono na trzy licencje o różnych możliwościach: Basic (ArcView), Standard

Bardziej szczegółowo

WYKONANIE MAPY EWIDENCJI GRUNTÓW

WYKONANIE MAPY EWIDENCJI GRUNTÓW TEMAT 6 WYKONANIE MAPY EWIDENCJI GRUNTÓW Na podstawie danych uzyskanych z obliczenia i wyrównania przybliŝonego ciągu zamkniętego (dane współrzędne punktów 1, 2, 3, 4, 5) oraz wyników pomiaru punktów 11,

Bardziej szczegółowo

Na rowerze, w górach i na polu, czyli praktyczne zastosowania GIS

Na rowerze, w górach i na polu, czyli praktyczne zastosowania GIS Na rowerze, w górach i na polu, czyli praktyczne zastosowania GIS Beata Kosińska Sekcja Geoinformacji Co to jest GIS? GIS to Geographic Information System czyli System Informacji Geograficznej Zadania

Bardziej szczegółowo

kataster, numeryczne modele terenu, tachimetria elektroniczna czy GPS, wykorzystywane coraz częściej do pozyskiwania, analizowania i przetwarzania

kataster, numeryczne modele terenu, tachimetria elektroniczna czy GPS, wykorzystywane coraz częściej do pozyskiwania, analizowania i przetwarzania Wstęp Rozwój gospodarczy wymaga racjonalnego zarządzania i gospodarowania terenami oraz zasobami (np. wodnymi czy glebowymi). Do realizacji tych celów niezbędna jest odpowiednia informacja przestrzenna.

Bardziej szczegółowo

Kod modułu Fotogrametria naziemna, lotnicza i satelitarna. semestr 5. semestr zimowy (semestr zimowy / letni)

Kod modułu Fotogrametria naziemna, lotnicza i satelitarna. semestr 5. semestr zimowy (semestr zimowy / letni) Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012 r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Fotogrametria naziemna, lotnicza i satelitarna Nazwa modułu w języku angielskim

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do I edycji Konkursu Systemu Informacji Przestrzennej Powiatu Cieszyńskiego pod hasłem "Znane i nieznane miejsca Ziemi Cieszyńskiej"

Instrukcja do I edycji Konkursu Systemu Informacji Przestrzennej Powiatu Cieszyńskiego pod hasłem Znane i nieznane miejsca Ziemi Cieszyńskiej Instrukcja do I edycji Konkursu Systemu Informacji Przestrzennej Powiatu Cieszyńskiego pod hasłem "Znane i nieznane miejsca Ziemi Cieszyńskiej" Ogólnie o Instrukcji Niniejszy dokument zawiera szczegółowe

Bardziej szczegółowo

Budowa i wdrożenie Systemu Informacji Przestrzennej Gminy Łęczyca

Budowa i wdrożenie Systemu Informacji Przestrzennej Gminy Łęczyca Budowa i wdrożenie Systemu Informacji Przestrzennej Gminy Łęczyca Prosimy o wyjaśnienie następujących kwestii związanych z ZAŁĄCZNIK NR 2 DO OGŁOSZENIA nr WND-RPLD.04.02.00-00-007/12-00 W Opisie Przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Analizy środowiskowe i energetyka odnawialna

Analizy środowiskowe i energetyka odnawialna Analizy środowiskowe i energetyka odnawialna Firma FotoRaporty Sp. z o.o. będąca na polskim rynku liderem w zakresie pozyskiwania danych fotogrametrycznych i teledetekcyjnych z niskiego pułapu z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

ZADANIE WIELOCZYNNOŚCIOWE (I) Moje miasto Gorzów Wlkp. 2. Co oznacza skrót MZK?... Ilość uczniów... Cena biletu ulgowego. Obliczenia..

ZADANIE WIELOCZYNNOŚCIOWE (I) Moje miasto Gorzów Wlkp. 2. Co oznacza skrót MZK?... Ilość uczniów... Cena biletu ulgowego. Obliczenia.. ZADANIE WIELOCZYNNOŚCIOWE (I) Moje miasto Gorzów Wlkp. Nazwisko i imię... Klasa.. 1. Udaj się na przystanek autobusowy lub tramwajowy znajdujący się w pobliŝu Twojej szkoły. 2. Co oznacza skrót MZK?...

Bardziej szczegółowo

Przedmiot zamówienia obejmuje: Informator: skład tekstu, projekt graficzny wydawnictwa i okładki, druk i transport.

Przedmiot zamówienia obejmuje: Informator: skład tekstu, projekt graficzny wydawnictwa i okładki, druk i transport. Katowice 04.03.2010r. Wydawnictwa kartograficzne, Drukarnie, Agencje reklamowe Śląska Organizacja Turystyczna w realizacji projektu Śląskie Pozytywna Energia dofinansowanego z Regionalnego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE:

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE: Załącznik Nr 6 Standardy nauczania dla kierunku studiów: geodezja i kartografia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku geodezja i kartografia trwają nie mniej niż 5 lat

Bardziej szczegółowo

Michał Bogucki. Stowarzyszenie Studentów Wydziału Geodezji i Kartografii Politechniki Warszawskiej GEOIDA

Michał Bogucki. Stowarzyszenie Studentów Wydziału Geodezji i Kartografii Politechniki Warszawskiej GEOIDA Opracowanie wirtualnego modelu terenu szybowiska w Bezmiechowej, jako podstawy Systemu Informacji Przestrzennej Akademickiego Ośrodka Szkolenia Szybowcowego Michał Bogucki Zespół projektowy: Członkowie

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA. D-01.01.01 Odtworzenie trasy i punktów wysokościowych w terenie równinnym

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA. D-01.01.01 Odtworzenie trasy i punktów wysokościowych w terenie równinnym SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA D-01.01.01 Odtworzenie trasy i punktów wysokościowych w terenie równinnym 1. WSTĘP 1.1.Przedmiot SST Przedmiotem niniejszej szczegółowej specyfikacji technicznej (SST)

Bardziej szczegółowo

Mój 1. Wykład. z Geodezji i Kartografii. na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej

Mój 1. Wykład. z Geodezji i Kartografii. na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej Wydział Architektury I rok GP i Kartografia Mój 1. Wykład z Geodezji i Kartografii na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej 08.10.2014 Wydział Architektury I rok GP i Kartografia... nie będzie

Bardziej szczegółowo

1. Wysokość względna między poziomem morza a Rysami (2499 m n.p.m.) wynosi A. 2499 cm. B. 2499 m. C. 2499 m n.p.m. D. około 2500 m.

1. Wysokość względna między poziomem morza a Rysami (2499 m n.p.m.) wynosi A. 2499 cm. B. 2499 m. C. 2499 m n.p.m. D. około 2500 m. ID Testu: LY731X2 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Wysokość względna między poziomem morza a Rysami (2499 m n.p.m.) wynosi A. 2499 cm. B. 2499 m. C. 2499 m n.p.m. D. około 2500 m. 2. Graficzny obraz

Bardziej szczegółowo

03. Zadania obliczeniowe z działu kartografia

03. Zadania obliczeniowe z działu kartografia 1. Kampinoski PN Zadanie 1. (3 pkt) Oblicz, ile wynosi w terenie szerokość Wisły na zaznaczonym na mapie odcinku AB. Skala mapy wynosi 1:50 000. Przedstaw obliczenia. Zadanie 8. (1 pkt) Odszukaj na mapie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PHOTORECT NOWE NARZĘDZIE DO STOSOWANIA FOTOGRAMETRII W ANALIZIE WYPADKÓW DROGOWYCH

PROGRAM PHOTORECT NOWE NARZĘDZIE DO STOSOWANIA FOTOGRAMETRII W ANALIZIE WYPADKÓW DROGOWYCH Regina Tokarczyk Dariusz Bułka PROGRAM PHOTORECT NOWE NARZĘDZIE DO STOSOWANIA FOTOGRAMETRII W ANALIZIE WYPADKÓW DROGOWYCH Streszczenie W artykule przytoczono najważniejsze założenia charakterystyczne dla

Bardziej szczegółowo

dr hab. inż. prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski

dr hab. inż. prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski Tematy prac dyplomowych INŻYNIERSKICH dla studentów studiów STACJONARNYCH prowadzone przez nauczycieli akademickich KATEDRY GEOINFORMATYKI na rok akademicki 2011/2012 kierunek GEODEZJA I KARTOGRAFIA Lp.

Bardziej szczegółowo