W numerze: Muzyka + poezja = Consonans...20

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "W numerze: Muzyka + poezja = Consonans...20"

Transkrypt

1 W numerze: REDAKCJA redakcja REDAKCJA Szczytne Jubileusze...4 FORUM forum FORUM 10-lecie Województwa Świętokrzyskiego Rozmowa z Marszałkiem A. Jarubasem LITERATURA literatura LITERATURA MUZYKA muzyka MUZYKA FOTOGRAFIA fotografia FOTOGRAFIA MUZEALIA muzealia MUZEALIA Godka świetokrzyska Anny Bałuckiej...12 Z ksiegarskiej witryny Fotoreportaż Stanisława Rogali miejsca rodzinne Rozmowa z Lilianną Abraham-Zubińską Muzyka + poezja = Consonans...20 Kielckie inaczej...21 Prezentacje Młodej Sztuki Spodziemia Mistrz Krajobrazu Rozmowa z Pawłem Pierścińskim Stolica polskiego pejzażu Tradycje muzealnictwa kieleckiego lat PTK PTTK...41 Zdzisław Lenartowicz i Tadeusz Włoszek Pierwsze zbiory Muzeum Kieleckiego (archeologia)...44 Pierwsze zbiory Muzeum Kieleckiego (przyroda)...45 Pierwsze dziesieciolecie Muzeum PTK (zbiory bibliofilskie)...46 TEATR teatr TEATR VARIA varia VARIA Plebiscyt o Dziką Różę...47 Festiwal Lalek Jubileusz 85-lecia TPSP...50 Świętokrzyski Magazyn Kulturalno-Artystyczny DEDAL, ul. Zbożowa 4, Kielce, tel. 041/ , Redaktor Naczelny: Tomasz Kosiński, Zastępca Redaktora Naczelnego: Aneta Lech, Sekretarz Redakcji: Agnieszka Kosińska; DTP: Anna Niziołek; Projekt winiety: Renata Tarapata; Wydawca: Mediateka, tel./fax 041/ , tel , Na okładce: Gołoborze, fot. T. Kosiński Okładka tył: fotografia Pawła Pierścińskiego Gołoborze Projekt okładki: Renata Tarapata ISSN ; Nakład: 1000 egz. Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych, zastrzega sobie prawo do redagowania nadesłanych tekstów, nie odpowiada za treść zamieszczanych reklam i ogłoszeń Zrealizowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z programu Promocja czytelnictwa. 3

2 REDAKCJA redakcja REDAKCJA Szczytne jubileusze Tak się w życiu plecie, że każdy dzień jest rocznicą jakiegoś wydarzenia. Ile ludzi na świecie, tyle rocznic urodzin, imienin. Wielokrotnością jubileuszy jednostkowych, są zbiorowe. Obchodzimy rocznice powstań narodowych, wojen, ale też i inauguracji zakładów pracy, stowarzyszeń, środowisk twórczych oraz wydarzeń kulturalnych i sportowych. Tak społeczeństwo łaknie jubileuszy, że co rusz powstają coraz to nowe święta, jak np. Dzień Sprzątania Biurka, Dzień Ryby, Dzień Sekretarki i Asystentki, które z roku na rok urastają do prawdziwych rocznicowych. Bo przecież równie dumnie będzie brzmiał jubileusz 28.lecia wydarzeń sierpniowych na Wybrzeżu, jak i 45 Światowy Dzień Mobilizacji przeciwko Wojnie Nuklearnej. No cóż, wyobraźnia ludzka nie zna granic! Zejdźmy teraz na ziemię i zagłębmy się w jubileusze z naszego podwórka świętokrzysko-wojewódzkie, którym poświęcony jest niniejszy numer Dedala. W tym melanżu rozmaitych Dni, Rocznic, Jubileuszy, Świąt ważnych są i te najważniejsze. A tymi niewątpliwie jest 10. lecie Województwa Świętokrzyskiego, 100. lecie tradycji muzealnictwa kieleckiego oraz łączące się niejako z poprzednim 100. lecie Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, czyli obecnego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Dedal jako pismo świętokrzyskie, nie zapomina o powyższych jubileuszach, a nawet odnotowuje jeszcze dwa swoje 4. urodziny oraz 85.lecie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Kielcach. Choć miasto od wieków pełniło rolę stolicy regionu, jego prestiż został nadszarpnięty 10 lat temu. Wtedy to mieszkańcy województwa kieleckiego zamanifestowali w Warszawie, że zasługują w nowym podziale administracyjnym na nowe województwo. Były podpisy, pikiety, marsze protestu, a dziś zostały tylko wspomnienia. Bilansu działań zrealizowanych i tych, które jeszcze czekają na realizację dokonują na łamach naszego Magazynu, m.in. Bożentyna Pałka-Koruba Wojewoda Świętokrzyski, oraz Adam Jarubas Marszałek Województwa Świętokrzyskiego. Tradycje muzealnictwa świętokrzyskiego w Kielcach liczą sobie już 100 lat. Muzeum Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Muzeum Świętokrzyskie, Muzeum Narodowe w Kielcach, czy najmłodsze Muzeum Historii Kielc, to przystanki stuletniej drogi. Wiek kultywowania tradycji narodowo-regionalnych, pieczołowicie magazynowanych eksponatów z różnych dziedzin sztuki i kultury świętokrzyskiej oraz pracy zasłużonych muzealników, choćby Tadeusza Szymona Włoszka, Sylwestra Kowalczewskiego czy Edmunda Massalskiego. O tych i innych osobach i działalności polecam szereg artykułów w naszym piśmie. Ale 18 numer kwartalnika Dedal, to też i artykuły ilustrujące bieżące wydarzenia świętokrzyskiej kultury. Z pewnością każdy czytelnik łaknący artystycznych doznań znajdzie tutaj coś dla siebie. Zachęcam do poszukiwań. Aneta Lech Zastępca Redaktora Naczelnego 4

3 FORUM forum FORUM 10-lecie Województwa Świętokrzyskiego Bożentyna Pałka-Koruba Wojewoda Świętokrzyski 10 lat temu, 18 lipca 1998 roku Sejm RP uchwalił ustawę o nowym podziale administracyjnym po uzgodnionym kompromisie powstało 16 województw, w tym świętokrzyskie ze stolicą w Kielcach. Nowe województwo to nowe szanse i tym samym nowe wyzwania. Czy udało nam się wykorzystać w pełni możliwości jakie posiada województwo? Jakie wyzwania jeszcze stoją przed naszym regionem? To, że drogi w naszym województwie, w porównaniu do stanu sprzed kilku lat, rozrastają się w szybkim tempie, to fakt, do którego nie trzeba nikogo przekonywać Sprawą oczywistą jest również to, że w dużej mierze środki na ich budowę pochodzą z Unii Europejskiej, ale niemożliwe byłoby ich pozyskanie gdyby Ziemia Świętokrzyska nie miała statusu województwa. To właśnie dzięki pozyskiwaniu pieniędzy unijnych przez lokalne władze i dobrej współpracy z rządem RP możemy obserwować dynamiczną rozbudowę choćby krajowej siódemki czy też drogi nr 74. I chociaż infrastruktura w Świętokrzyskiem wydaje się być jeszcze dopiero w przednówku rozwoju, to niewątpliwie jest to znakomity początek. Statusowi województwa z pewnością zawdzięczamy po części również tak dynamiczny rozwój Targów Kielce. Jest niemalże pewne, że gdyby nie to, że są one zlokalizowane właśnie w mieście wojewódzkim, istniałoby zagrożenie zmarginalizowania ich roli. Dlaczego? Otóż stolica regionu ma zdecydowanie lepszą pozycję w pozyskiwaniu inwestorów niż miasto powiatowe, dużo więcej możliwości pozyskiwania środków zarówno państwowych jak i unijnych, i wreszcie jest wizytówką województwa na cały kraj i Europę, a to w obecnych czasach bardzo ważne elementy w kształtowaniu strategii marketingowych i PR. Mówiąc o wizytówce regionu warto na chwilę zatrzymać się przy turystyce. W tej branży dostrzec można bowiem kolejną szansę jaką wykorzystało nasze województwo. Mowa oczywiście o powstaniu Regionalnej Organizacji Turystycznej Województwa Świętokrzyskiego. Jak sama nazwa wskazuje, jej utworzenie nie byłoby możliwe, jeśli Kielce byłyby miastem powiatowym. A ROT to przecież szerszy zakres promocji walorów turystyki Ziemi Świętokrzyskiej, dostęp do zdecydowanie większych środków przeznaczanych na promocję. To bardzo ważne, bowiem turystyka jest jedną z gałęzi, które mogą zdecydowanie pomóc w przyciąganiu potencjalnych inwestorów. Szansą wykorzystaną przez województwo świętokrzyskie jest przekształcenie Akademii Świętokrzyskiej w Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego. Po 10 latach od utworzenia województwa Kielce stały się miastem uniwersyteckim, nie wyobrażam sobie, aby tak wiele środowisk walczyło o uczelnię gdyby Kielce nie były stolicą województwa. W połączeniu z Politechniką Świętokrzyską i czternastoma innymi uczelniami w regionie Uniwersytet daje doskonałą bazę uczelnianą, a to tylko przemawia za wzrostem atrakcyjności naszego regionu. Mówiąc o wykorzystanych szansach nie sposób nie zwrócić uwagi również na wyzwania, które stoją przed regionem. Jako pierwsze można wymienić budowę regionalnego portu lotniczego, które z perspektywy dalszego rozwoju województwa jest niezbędnym elementem do podtrzymywania konkurencyjności regionu. Kolejne wyzwanie to ciągły rozwój ośrodka akademickiego. Doskonała baza naukowo-badawcza to niezwykle ważne ogniwo w procesach innowacyjności, gospodarki i kształcenia odpowiednich kadr pracowników. Te wszystkie elementy się łączą, a ich prawidłowe i dynamiczne współdziałanie jest gwarancją sukcesu. Istotnym wyzwaniem jest również utrzymanie i ciągłe zwiększanie znanych i utrwalonych marek regionu jak choćby Targi Kielce, to ogromnie ważny i ambitny cel wymagający równie duże zaangażowania. 5

4 Jacek Kowalczyk Dyrektor Departamentu Promocji, Edukacji, Kultury, Sportu i Turystyki Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świetokrzyskiego. Województwo Świętokrzyskie ma 10 lat. W związku z tym moja refleksja. Pomimo, że kontynuuje tradycje województwa kieleckiego, jest to jednak całkiem inna rzeczywistość prawna, finansowa i organizacyjna. Bo przecież w skład naszego województwa od 1999 roku wchodzą zasobne kulturowo ziemie, które przed 1975 rokiem nasze były: sandomierska, staszowska, opatowska, a które pomiędzy rokiem 1975 a 1998 przestały nimi być mimo tego, że kulturowo zawsze były z regionem świętokrzyskim związane. Bo przecież wielowiekowej tradycji nie da się tak do końca, administracyjnymi decyzjami wykorzenić. Myślę, że region dzięki przyłączeniu odzyskanych ziem bardzo zyskał. Stała się bardziej wyrazista tożsamość kulturowa. Ziemia sandomierska, opatowska to obszary znane ze wspaniałych zabytków. W zeszłym roku obchodziliśmy 800 lat fundacji kolegiaty w Opatowie. Sandomierz ma tak dużo lat, że można by o nim wiele artykułów napisać. Dzięki przyłączeniu tych ziem, ranga województwa świętokrzyskiego znacznie się podniosła. Pierwsze lata województwa były dość trudne. Powstały powiaty, które przejęły część kompetencji wcześniejszych urzędów wojewódzkich i rejonowych, w tym nadzoru prac części muzeów. W kłopotliwym położeniu znalazło się m.in. muzeum w Sandomierzu, stąd mój wniosek, że tej rangi instytucja winna mieć inny organ prowadzący. W nowej sytuacji znalazły się też muzea: w Krzemionkach koło Ostrowca Świętokrzyskiego oraz Przypkowskich w Jędrzejowie i rozpoczęła się walka o fundusze na ich dalsze prowadzenie. Bo trudno takie placówki bardzo ważne dla regionu rozwijać bez funduszy, a z tym oczywiście organ prowadzący na początku miał problemy. Z takimi trudnościami musieliśmy się zmierzyć. Powstała nowa struktura administracyjna, czyli samorząd województwa sejmik i urząd marszałkowski, które przejęły do nadzoru niezwykle ważne świętokrzyskie placówki. Na początku było ich sześć: 2 muzea: Narodowe, Wsi Kieleckiej w Kielcach i Tokarni, Wojewódzka Biblioteka Publiczna, Wojewódzki Dom Kultury i dwie nasze dumy artystyczne: Teatr im. S. Żeromskiego i Filharmonię Świętokrzyską. Pierwsze trzy, cztery lata województwa sytuacja wymienionych instytucji była bardzo trudna, wręcz przysłowiowe wiązanie końca z końcem. Przełomowym momentem w finansowaniu i także w inwestycjach na rzecz działalności merytorycznej było wstąpienie Polski do Unii Europejskiej. Po pierwsze pomogły pieniądze unijne oraz nowoczesne myślenie projektami. W placówkach kiedyś zarządzanych centralnie przez ministerstwa i wojewodę oczekiwano dotacji, dziś ważne jest ile pieniędzy pozyskamy. Konkluzją wstąpienia do Unii była także zmiana finansowania ze strony Ministerstwa Kultury. Wprowadziło najpierw kilka programów operacyjnych (dziś jest około dwunastu) i placówki żeby powalczyć o pieniądze musiały obudowywać programy, a następnie je rozliczać. Stało się to oczywiście później przydatne przy korzystaniu z funduszy unijnych, z których skorzystała na 10.lecie województwa Wojewódzka Biblioteka Publiczna. Otwarta 7 września w pierwszym dniu obchodów placówka jak mało która w Kielcach odczuwała zmiany historyczno-terytorialne. Od zawsze jak sięgnę pamięcią - brakowało jej lokum, bo przecież ten przy Alei IX Kielc można uznać za skansen, a z prawdziwego zdarzenia budynku nigdy nie było. Cieszę się, że będąc województwem mogliśmy podjąć decyzję wybudowania jej gmachu i pomóc pozyskać fundusze z Unii. Przynależąc do Krakowa czy nawet Warszawy nawet nie moglibyśmy o tym pomarzyć. Podobnie z WDK. Duży projekt unijny uważany jest za jeden z ciekawszych i najtrudniejszych realizowanych na terenie Polski, łączył nie tylko modernizację obiektu zabytkowego, ale też wprowadzenie nowych technologii do jego działalności. W ten sposób powstał w WDK nowoczesny Portal Informacji Kulturalnej z całym oprzyrządowaniem, ze studiem nagrań, studiem telewizyjnym do prowadzenia relacji on-line z wydarzeń. Tym sposobem kultura nabiera innego wyrazu. Placówkom gminnym jeszcze daleko do tych technologii, ale to tylko kwestia czasu. Ważne, że technologie już zaczęliśmy wprowadzać i to jest namacalna rzecz, którą udało się w ciągu tych paru lat dokonać. Pojawiły się też całkiem nowe inwestycje m.in. zaczątki Europejskiego Centrum Bajki w Pacanowie. Dziś tworzenie takiej nowoczesnej instytucji kultury parku tematycznego jest odważną decyzją, ale myślę, że będzie procentować w przyszłości i przyniesie ona określony skutek wizerunkowy dla regionu świętokrzyskiego. Dotąd Pacanów wywoływał wśród ludzi kpiarskie uśmiechy, że tam kozy kują i tam gdzieś na krańce świata zmierzał Koziołek Matołek. Dziś miejscowość wykorzystuje potencjał Koziołka Matołka, tak jak to robią inne miasta mniejsze lub większe w Unii Europejskiej. Bo potencjał to jest nie mały. Nie tak dawno słyszałem w mediach, że w Łodzi odbywał się międzynarodowy festiwal komiksu, a w licznych relacjach głównie mówiło się o naszym Koziołku, który tam przeżywał kolejne narodziny edytorskie. Okazuje się, że Koziołek Matołek ze swoją marką przeszedł już w XXI wiek. Jeśli się wszystko uda, to Europejskie Centrum Bajki będzie najnowocześniejszą w Europie placówką tego typu na obszarach małomiasteczkowych i wiejskich realizowaną z funduszy norweskich. Z takich funduszy zaczęto modernizację Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach miałem ostatnio możliwość być przy wkopywaniu pierwszej łopaty pod tą inwestycję. To kolejny dowód, że nawet placówki podległe powiatom z małymi budżetami mogą sobie poradzić z pisaniem bardzo trudnych aplikacji. Kolejna rzecz, to działalność organizacji pozarządowych i projektowe podejście do działań. Dzięki mniej skostniałym strukturom instytucjonalnym, mogą czasem więcej zdziałać niż typowe instytucje kulturalne, dlatego dużo może się dziać chociażby w Bazie Zbożowej, czy Dąbrowie koło Bodzentyna. Ich produkcje często offowe niezależne są łakomym kąskiem dla miłośników kultury i bardzo wiele osób odwiedzających nasz region korzysta z tych ofert. Popularnością cieszy się Kraina Legend Świętokrzyskich z Bielin. O pieniądze na takie nasze inicjatywy trudniej byłoby się ubiegać gdzieś np. w Krakowie. Bolączką naszą jest tylko to, że jako region mamy najmniej organizacji pozarządowych, a to z kolei wiąże się z czasem symbolicznymi pieniędzmi na zlecenie zadań. Moim pragnieniem jest powstawanie coraz większej ilości takich organizacji, szczególnie na obszarach wiejskich i małomiasteczkowych, by wspierały lokalną kulturę. Chciałbym, by lokalne grupy działania wspierały artystów w ten sposób, by twórczość oprócz satysfakcji jak to jest dzisiaj przynosiła twórcom także korzyści finansowe. Zmieniły się też nasze placówki artystyczne. Teatr im. S. Żeromskiego ma jedną z najlepszych frekwencji w Polsce i największe polskie dzienniki zamieszczają recenzje ze sztuk chwaląc pomysłowość i scenariusze naszych ludzi teatru. Już dziś nie jest anonimowy jest jednoznacznie identyfikowany z regionem. Duży plus stawiam też dla Teatru Kubuś, znakomicie realizującego swoją misję teatru przyjaznego dzieciom. Chodzę tam ze swoją córką i mam okazję oglądać zmiany, jakie się w nim dokonują. Z kolei Filharmonia Świętokrzyska zaczyna nową erę swojej działalności. Za trzy lata, jeśli się uda a jestem tu optymistą wybudowana zostanie jej nowa siedziba. Nie będą tam organizowane tylko koncerty w piątek i środę, ale też warsztaty i inne inicjatywy kulturalne nie tylko związane z działalnością muzyczną. Ktoś może powiedzieć po co nam taka filharmonia, skoro frekwencją nie jest po 500 osób na każdym koncercie. Tak, rzeczywiście to racja, ale każde rozwijające się miasto, a na pewno miasto o statusie wojewódzkim w zjednoczonej Europie instytucję pod nazwą filharmonii powinno mieć. I Kielce na taką instytucję z prawdziwego zdarzenia zasługują. 6

5 Lech Janiszewski Członek Zarządu Województwa Świętokrzyskiego Po 10 latach istnienia województwa świętokrzyskiego, jako niezależnej jednostki samorządowej, nasuwa mi się wiele refleksji. Na początku jest oczywiście satysfakcja, że to województwo udało się obronić, że mogło rzeczywiście zaistnieć w strukturze administracyjnej państwa. Dzięki temu jesteśmy u siebie i możemy sami swoje sprawy oceniać od początku do końca i wiele spraw najważniejszych zależy głównie od nas. Radość ta bierze się stąd, że mogło stać się wtedy inaczej i dzisiaj bylibyśmy regionem, który o swoje sprawy musiałby zabiegać w odległych ośrodkach. Wtedy lista spraw podjętych i załatwionych byłaby zdecydowanie krótsza, niż w sytuacji jaką mamy obecnie. Myślę, że minione 10 lat wykorzystaliśmy dobrze, choć uczucie niedosytu może istnieć zawsze. Żyjemy w czasach zasadniczych przemian prawnych czy organizacyjnych, także politycznych, a więc nieustabilizowanych, dlatego nie wszystko co potrzebne mogło być zrealizowane. Zresztą pewnie jeszcze długo tak będzie Tak więc w województwie mogło być zorganizowanych szereg działań służących jego rozwojowi i zrealizowano wiele ważnych przedsięwzięć także w obszarze kultury. W swej wypowiedzi chciałbym skupić się głównie na uwagach dotyczących bazy materialnej obiektów kultury. Pierwszym przykładem może być adaptacja byłego kompleksu szkolnego i stworzenie nowoczesnego obiektu Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej, a przez to spełnienie marzeń wielu pokoleń bibliotekarzy kieleckich i świętokrzyskich. Biblioteka Wojewódzka - jako instytucja mentorska dla bibliotek powiatowych i centrum regionalne bibliotekarstwa w nowym lokum ma w dodatku perspektywy dalszego rozwoju. Na bardzo dobrej ścieżce jest Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni, które jest sukcesywnie rozbudowywane i są opracowywane projekty jego dalszego wzbogacania i uatrakcyjniania. Już jest obiektem na skalę Polski a przecież będzie nadal rozwijane. Została też opracowana koncepcja realizacji - będącego częścią Muzeum Wsi - Mauzoleum w Michniowie, jako Muzeum Martyrologii Wsi Polskiej. Liczymy na realizację tego projektu w oparciu o środki UE. Mauzoleum bardzo wyraziście upamiętniając dramat polskiej wsi czasów wojny, będzie jednocześnie bardzo nowoczesne i myślę, że atrakcyjne w odbiorze dla młodego pokolenia. W ten sposób właściwie zrealizuje swoją rolę edukacyjną. Jesteśmy przekonani, że plany te uda się sprawnie zmaterializować i spełnimy jak najgodniej nasz obowiązek przekazania pamięci następnym pokoleniom. Kolejne ważne przedsięwzięcie, które udaje się w sposób systematyczny przygotowywać do realizacji, to plany budowy gmachu Filharmonii Świętokrzyskiej. Dobrze wykorzystane minione lata skutkują, że dziś dysponujemy lokalizacją, daleko zaawansowanym projektem technicznym i zbliżamy się do okresu realizacji stricte techniczno budowlanej. Będzie to nie tylko filharmonia, ale obiekt o formule Europejskiego Centrum Kultury, który będzie stanowił podstawę, aby stać się z biegiem lat kolejną kulturalną perłą regionu. Niestety z różnych względów nie udało się podobnie przygotować planów modernizacji budynku Teatru im. S. Żeromskiego. Na przeszkodzie stoją skomplikowane sprawy własnościowe obiektu. Innym sukcesem minionego dziesięciolecia było doprowadzenie do końca sprawy wykupu w Muzeum Narodowym unikalnej kolekcji obrazów z rąk spadkobierców rodziny Wielopolskich. Będą już na zawsze ubogacać zbiory kieleckiego Muzeum. Zrealizowano też piękne założenie ogrodowe przy byłym Pałacu Biskupów, które powinno zachęcać kielczan do spędzania tam wolnych chwil. Warto dodać, że nasze Muzeum Narodowe posiada przygotowane plany modernizacji na kolejne lata, także jego filii przy Rynku. Miasto przygotowuje z kolei prace remontowo-budowlane w budynkach byłego kompleksu więziennego oraz zmodernizowany ma zostać Plac Najświętszej Marii Panny. To wszystko stworzy nowe, otwarte i zapraszające do odwiedzania Muzeum otoczenie, zachęci do poznawania jego bardzo wartościowych zasobów i wyeksponuje rolę Muzeum w życiu kulturalnym Kielc i regionu. Placówka obchodzi w tym roku jubileusz 100 lat istnienia i jako obecne pokolenie jesteśmy winni zapewnienie jej dalszej pomyślnej przyszłości. Kolejnym przedsięwzięciem rozpoczętym w minionym dziesięcioleciu, a które zaczyna nabierać realnych kształtów, jest Europejskie Centrum Bajki w Pacanowie. Myślę, że za niedługo zobaczymy gotową bryłę, a w niedalekiej przyszłości będziemy mogli przenosić się praktycznie do krainy bajek razem z naszymi pociechami. A będzie to podróż w czasie nowoczesnymi środkami przekazu za pomocą elektroniki i multimediów. Nasi najmłodsi mieszkańcy województwa, ale przecież i przybywający z dalszych stron, powinni być bardzo zadowoleni. W Wojewódzkim Domu Kultury również mają miejsce stałe zmiany. Powstawać tam zaczął regionalny Portal Informacji Kulturalnej, trwają przygotowania do przywrócenia działalności kinowej dla specjalnych pokazów dla koneserów sztuki filmowej. W planach jest też modernizacja otoczenia współpracujemy z miastem odnośnie całościowej koncepcji architektonicznej wokół WDK i pomnika Czwórki Legionowej. Chodzi o to, by WDK należycie wkomponować się w ten fragment Kielc, który się zmienił znacząco poprzez budowę stadionu, czy zaistnienie nowoczesnego kompleksu Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej. Województwo Świętokrzyskie dysponuje długą listą wspaniałych zabytków, jak chociażby klasztor na Św. Krzyżu, starówka w Sandomierzu, zamek w Ujeździe, czy wyjątkowa trasa archeologiczna w Krzemionkach Opatowskich. Obserwujemy, że każdy z ośrodków czy właścicieli tych skarbów naszego dziedzictwa stara się o zapewnienie ich właściwej przyszłości, zarówno pod względem technicznym, jak i ubogacania ich funkcji. Wielu z nich ubiegać się będzie o fundusze unijne i także w tym zakresie rysuje się dla naszego województwa interesująca perspektywa. Rezerwaty w Krzemionkach, w Kielcach i okolicach Chęcin łączy inicjatywa parku archeologiczno - geologicznego. To przedsięwzięcie znajduje się wśród wyróżnionych na krajowej liście indykatywnej i może liczyć na finansowanie z centralnych środków unijnych. Warto też wspomnieć o przedsięwzięciach na mniejszą skalę. Chodzi tu o wzbogacanie szlaków turystycznych, czy o uzupełnienie funkcji zabytkowych miast jak Szydłów czy Chęciny tak, żeby stanowiły jeszcze większą atrakcję dla odwiedzających. W środowiskach mniejszych miast oraz wsi wspierana jest działalność lokalnych świetlic, kół gospodyń wiejskich, czy zespołów kultywujących tradycje. Województwo włącza się w ogólnopolską sieć dziedzictwa kulinarnego i liczymy, że udział ten zaowocuje nowymi i ciekawymi formami promocji regionu. Jak wynika z powyższej listy minione dziesięciolecie można uznać za dobrze wykorzystane dla spraw rozwoju kultury Województwa Świętokrzyskiego. Będziemy czynić wszystko, aby zaczynające się kolejne 10 lat było co najmniej równie udane. Oprac. A. Lech 7

6 Małgorzata Muzoł Świętokrzyski Kurator Oświaty Bardzo dobrze, że mamy województwo. Na pewno w żadnym innym, do którego Kieleckie byłoby dołączone nie moglibyśmy w pełni się rozwijać, planować i później tych planów realizować. Ja też nie byłabym w tym momencie tutaj gdzie jestem czyli na stanowisku Świętokrzyskiego Kuratora Oświaty. Minione dziesięciolecie oceniam bardzo pozytywnie. Zmienił się wizerunek świętokrzyskiej oświaty. Dotyczy to szczególnie placówek oświatowych i wychowawczych, które znajdują się poza Kielcami, czyli centrum w gminach i powiatach. Tam powstała prężna sieć szkół, szczególnie gimnazjalnych. W całym województwie mamy szerokie spektrum zawodów, kierunków kształcenia, tak że młodzież zamieszkująca tereny może w pełni rozwijać swoje umiejętności, zainteresowania i zdolności i nie musi wyjeżdżać gdzieś dalej. Praktycznie każdy powiat postawił sobie za punkt honoru, by na swoim terenie tak rozwinąć bazę edukacyjną, żeby młodzież powiatowa zostawała na miejscu. Dla mnie dodatkowo ma to też duży aspekt wychowawczy, bo mówiąc o małych ojczyznach mamy na uwadze gminę, powiat, województwo, a nawet Polskę, a nie Irlandię czy też inne kraje Unii Europejskiej. Tam turystycznie możemy wyjeżdżać, ale żyć, mieszkać i pracować tylko u siebie. W związku z jubileuszem województwa, świętokrzyskiej oświacie życzyłabym, aby dość szeroko zakrojone reformy Ministerstwa Edukacji, dotyczące nie tylko organizacji, ale programów nauczania, udało się wdrożyć. Przygotowywany jest chociażby program zmian obniżenia wieku szkolnego, który obecnie wywołuje w społeczeństwie duże emocje, w tym też obawy nie do końca słuszne. A przecież przepis ten ma wejść obligatoryjnie za trzy lata, a przez najbliższe dwa to rodzic sam ma podjąć decyzję, czy jego dziecko jest już na tyle dojrzałe społecznie i emocjonalnie, by mogło podjąć naukę w klasie pierwszej będąc sześciolatkiem. Ludzie niestety chcieliby zmiany natychmiastowe, a to jest oczywiście niemożliwe. Dlatego życzyłabym tego, by w atmosferze spokoju, obopólnego zrozumienia i dialogu te zmiany mogły być wprowadzane. W tej chwili Ministerstwo przekazało kuratorium, a my już dostarczamy do wszystkich szkół bardzo dobrze przygotowane materiały dotyczące nowej podstawy programowej. Są to dwie książeczki: Jak organizować edukację w szkole podstawowej oraz druga Jak organizować edukację w gimnazjum i liceum. Chcemy dotrzeć z tym do każdego dyrektora szkoły, przez niego do nauczycieli, a przez nauczycieli do rodziców, bo tylko w ten sposób ta informacja będzie najpełniejsza. Wierzę, że się to uda i za kolejny rok, kolejne lata ta reforma bez problemu będzie mogła funkcjonować. Forum oprac. A. Lech Kielce stolicą, czyli jak z naszym województwem bywało... Opowiadamy się stanowczo za pozostawieniem województwa w nowym podziale administracyjnym kraju z miastem Kielce jako stolicą, Reprezentowana przez nas społeczność kulturowo, historycznie i gospodarczo różni się od regionu krakowskiego, Utrzymanie województwa z siedzibą w Kielcach to nie tylko pragnienie ludzi tutaj mieszkających, to także obiektywna i społeczna konieczność, Wyrażamy zdecydowany protest przeciwko likwidacji województwa kieleckiego. To zaledwie kilka fragmentów z setek petycji, rezolucji, oświadczeń czy uchwał, w których samorządy, stowarzyszenia, organizacje pozarządowe i zwykli obywatele wyrażali z początku swój niepokój, a potem protest i oburzenie przeciwko rządowym planom reformy administracyjnej. A informacje napływające 10 lat temu z Warszawy były coraz bardziej zatrważające. Wszystko zdawało się wskazywać na to, że dni województwa ze stolicą w Kielcach są policzone. Trochę historii. Kielce stolicą województwa było już w 1816 roku, a decyzję taką podjął namiestnik Królestwa Polskiego. Po kolejnych zmianach administracyjnych i utworzeniu guberni, Kielce przestały być stolicą z końcem 1844 roku. Były to jednak czasy zaborów. Po odzyskaniu przez nasz kraj niepodległości przygotowano program organizacji władz administracyjnych, a jego zasadniczym jego celem było ścisłe powiązanie władz państwowych i samorządowych. Na mocy ustawy sejmowej z dnia 2 sierpnia 1919r. dokonano podziału terytorium b. Królestwa Kongresowego i utworzono 5 pierwszych województw. Wśród nich znalazło się oczywiście kieleckie (oprócz: białostockiego, lubelskiego, łódzkiego i warszawskiego). Niebawem powstały kolejne. W skład nowego województwa ze stolicą w Kielcach weszło 16 powiatów z byłej guberni radomskiej, kieleckiej i piotrkowskiej. W 1927 r. liczba powiatów wzrosła w związku z podziałem pow. będzińskiego i utworzeniem z północnej części jego terytorium nowego powiatu zawierciańskiego. W 1934 r. nastąpiła dalsza zmiana podziału administracyjnego. Zostały utworzone trzy powiaty miejskie: Częstochowa, Radom, Sosnowiec. Ostatnia zmiana, pociągająca za sobą również zmianę granic województwa, nastąpiła w kwietniu 1939r. Na mocy ustawy wyłączony został z województwa kieleckiego w całości pow. opoczyński i znaczną część pow. koneckiego. Urząd wojewódzki rozpoczął pracę w lutym 1920 roku, a historycznym pierwszym wojewodą kieleckim został mianowany Stanisław Pękosławski. Wcześniej jednak przez pewien czas toczyła się w kręgach władzy dyskusja o celowości umieszczania siedziby wojewody w Kielcach. O przywilej ten ubiegał się również Radom, a argumentami za kandydaturą tego miasta były trudności lokalowe Kielc wynikające z zajmowania gmachu b. Pałacu Biskupiego, przeznaczonego na siedzibę Urzędu Wojewódzkiego Kieleckiego, przez Dowództwo Okręgu Generalnego oraz starostwo powiatowe. Kielczanie okazali się solidarni w swych staraniach, podkreślając centralne położenie Kielc na mapie województwa. Nie bez znaczenia okazał się zapewne także sentyment marszałka Piłsudskiego do legionowego miasta 8

7 Już po roku od utworzenia województwa kieleckiego, prasę lokalną obiegła sensacyjna wiadomość o planach jego likwidacji. Powołując się na rzekome rewelacje dziennikarzy stołecznych, Gazeta Kielecka w listopadzie 1920r. poinformowała, że podobno na ostatnim posiedzeniu sejmowej komisji administracyjnej, na wniosek ministerium spraw wewnętrznych, uchwalono skasować województwo kieleckie. Zalecono co prawda traktowanie tej wiadomości z dużą dozą ostrożności, obiecując jednocześnie rychłe wyjaśnienie całej sprawy. Do tematu, jak się okazało nie sprawdzonej pogłoski, nie wracano. W lipcu 1921r. klub poselski PSL Piast zgłosił projekt nowego podziału administracyjnego kraju, który miał przełamać podziały rozbiorowe i nawiązywał do historycznego nazewnictwa dawnych ziem. W miejsce województwa kieleckiego proponowano utworzenie województwa sandomierskiego, którego siedziba miałaby znaleźć się w Radomiu (nota bene Radom i Częstochowa od początku pretendowały do roli ośrodków o charakterze ponadregionalnym decyzja o uczynieniu Kielc stolicą województwa wywołała prawdziwe rozgoryczenie wśród samorządów i mieszkańców tych miast). Propozycja Piasta nie doczekała się realizacji. Pięć lat później okazało się, że byt województwa kieleckiego nie jest tak całkiem pewny. W styczniu 1926r. prasa informowała o kolejnych projektach zmian podziału administracyjnego kraju. Planowano, by powiaty: będziński, olkuski i miechowski przyłączyć do województwa krakowskiego, zaś powiat częstochowski do łódzkiego. Rozpętała się prawdziwa kampania prasowa w obronie województwa. Na różne sposoby uzasadniano bezduszność tych zamierzeń, podkreślając racjonalność i opłacalność funkcjonowania administracji województwa kieleckiego, krytykując szał robienia oszczędności. Gazeta Kielecka ośmieszała pomysł że województw nie powinno być więcej niż jak pisze prasa stołeczna. Ściśle się wyrażając napisano, że nie powinno być więcej, niż jest dowództw korpusów w armii. Wprost nie do wiary! Rozumuje się, jakby Urząd Wojewódzki był skrzynką do listów. Na szczęście dla Kielc i województwa plany te i w tym przypadku pozostały jedynie planami. W 1931r. zdecydowano o przygotowaniu kolejnego projektu wykreślenia z mapy administracyjnej kraju pięciu województw, w tym także i kieleckiego. Przemawiały za tym względy natury oszczędnościowej, jak to uzasadniał wiceminister spraw wewnętrznych Maurycy Jaroszyński. Sprawa stała się poważną w chwili odbycia sejmowej debaty na jej temat. Obrony województwa podjęła się kielecka delegacja, która udała się do Warszawy. Poza dyskusją czysto merytoryczną, wykorzystano też zapewne swe prywatne znajomości w kręgach władzy przypuszczalnie Edmunda Massalskiego ze swym dawnym kolegą z gimnazjum oraz studiów, ministrem spraw wewnętrznych Felicjanem Sławoj-Składkowskim. Szczęśliwie i tym razem nasze województwo pozostało województwem... do parlamentarzystów ziemi kieleckiej, prezydent Kielc Stefan Artwiński skrytykował zamiary likwidacji województwa. Kampanię na rzecz utrzymania województwa podjęły dwa komitety: Międzyorganizacyjny Komitet Obywatelski i następnie Tymczasowy Komitet Organizacyjny Obrony Województwa Kieleckiego przed Likwidacją, którego przewodniczącym został Stefan Artwiński. Komitet działał niestrudzenie i, co najważniejsze, skutecznie. Przy współpracy parlamentarzystów oraz poparciu marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego cała sprawa zakończyła się również szczęśliwie, została jedynie nieco uszczuplona powierzchnia województwa. Batalia sprzed dekady. Po wojnie naszego kraju nie ominęło kilka reform administracyjnych w latach 40., 50., 70. Województwo kieleckie jednak zawsze pozostawało na mapie. Zagrożenie przyszło 10 lat temu. Ówczesny rząd forsował koncepcję powstania 12 silnych województw w miejsce dotychczasowych 49. Zamierzeniem reformy było utworzenie trójstopniowego podziału kraju na województwa, powiaty i gminy. Niestety, w planach tych województwo kieleckie miało wejść w skład małopolskiego. Stolicą byłby oczywiście Kraków, zaś Kielce zdegradowano by do rangi miasta powiatowego. Taki stan rzeczy był, rzecz jasna, nie do pomyślenia! Rozpoczęła się prawdziwa społeczna batalia o zachowanie województwa kieleckiego. Przygotowywana reforma administracyjna budziła wiele sporów dotyczących nie tylko liczby nowych województw (kieleckie nie było przecież jedynym zagrożonym likwidacją), ale również samej zasadności tworzenia powiatów, nie mówiąc już o podziale kompetencji między poszczególnymi jednostkami samorządu. W 1998 roku batalia w obronie województwa kieleckiego rozpoczęła się na dobre. Powstał Ruch na Rzecz Obrony Województwa Staropolskiego, który skupiał różne środowiska i opcje polityczne. Tysiące ludzi manifestowało zarówno w Kielcach, jak i w Warszawie. Walka była skuteczna. Dziesięć lat temu, 18 lipca 1998 r. Sejm RP uchwalił ostatecznie ustawę o nowym podziale administracyjnym kraju po zawetowaniu przez Prezydenta RP poprzedniej ustawy, która po senackiej poprawce tworzyła 15 województw. Brakowało głosów do odrzucenia prezydenckiego weta, toteż po parlamentarnym kompromisie uzgodniono liczbę 16 województw, z dopisanym do listy świętokrzyskim. Nowy, trójstopniowy podział administracyjny zaczął obowiązywać od 1 stycznia 1999 roku. Jacek Korczyński Biuro prasowe Wojewody Świętokrzyskiego Ostatni przedwojenny zamach na województwo kieleckie miał miejsce na przełomie roku 1936 i Doniesienia prasowe na temat prac rządu nad nowym podziałem administracyjnym kraju wywołało zaniepokojenie kieleckiej Rady Miejskiej. Podczas obrad 19 grudnia 1936r. przyjęto uchwałę: Rada Miejska poleca Zarządowi Miasta zbadać u czynników miarodajnych, czy obiegające pogłoski, jako też wiadomości prasowe co do skasowania województwa kieleckiego odpowiadają prawdzie. W piśmie skierowanym 9

8 Dziś wiemy, że mieliśmy rację Z Adamem Jarubasem Marszałkiem Województwa Świętokrzyskiego rozmawia Aneta Lech A.L. Województwo świętokrzyskie ma już 10 lat. Wróćmy na moment do czasu, kiedy jeszcze na mapie Polski województwa o takiej nazwie nie było. Panie Marszałku, był Pan w gronie mieszkańców Regionu, którzy domagali się w Warszawie zachowania województwa. Jakie nastroje wówczas panowały wśród protestujących? A.J. Dawało się wyczuć ogromną determinację ludzi. Wśród kilku demonstracji z województw przeznaczonych wówczas do likwidacji, nasza była najliczniejsza i najgłośniejsza. Myślę, że marszałek Szczepańczyk rzucił bardzo słuszną ideę, by w oparciu o samorządy gminne zorganizować delegacje praktycznie z każdej gminy. Później okazało się że nawet sympatycy Ziemi Kieleckiej spoza regionu, wsiadali w autobusy i jechali, by wykrzyczeć to województwo. Byłem wówczas młodym 24.letnim prezesem Związku Młodzieży Wiejskiej działaczem organizacji wojewódzkiej i demonstrowałem w tej grupie, którą organizował marszałek Szczepańczyk. Z perspektywy czasu i oglądu tego co się wówczas działo, uważam, że każda z grup działających na rzecz utrzymania województwa, włożyła w tę akcję ogromny wysiłek. Każdy działał na ile mógł. Nie dopuszczaliśmy możliwości, że nie będziemy mieć samodzielnego województwa. Dziś, patrząc z perspektywy tych 10 lat wiemy, że mieliśmy rację. Miasta które wówczas utraciły status wojewódzkich, takie jak Radom, Tarnobrzeg czy Koszalin, rozwijają się dziś wolniej. Z resztą udowodniliśmy też, że jak potwierdzają etnografowie mamy zespół cech, które składają się na profil górala świętokrzyskiego. A poczucie tożsamości to sprawa niezmiernie ważna. A.L. Będąc żywiołowymi góralami mieszkańcy regionu pokazali, że zasługują w dalszym ciągu na województwo. Świętokrzyskie powstało, ale jego początki nie należały do najłatwiejszych A.J. Rzeczywiście. Wtedy znacznie trudniej było funkcjonować, bo trzeba było tworzyć nowe struktury i przysposabiać ludzi do nowych funkcji. Dziś pracuje nam się znacznie łatwiej, bo powielamy pewne sprawdzone wzorce i obszar nowatorski nam się kurczy, co nie znaczy, że się nie rozwijamy. A.L. Na pewno jest to rozwój samodzielny bez ingerencji większego miasta A.J. Oczywiście. Protestując przeciwko likwidacji województwa nasza społeczność dobrze wiedziała, że autonomiczność przyniesie duże korzyści dla regionu. Trudno wyobrazić sobie, że świadomość naszych lokalnych świętokrzyskich potrzeb byłaby równie silna i dobra z poziomu Krakowa, który sam może pochłonąć wszystkie fundusze unijne. A przecież Kraków to nie całe województwo małopolskie. A.L. W kompetencji władzy wojewódzkiej koncentruje się wiele kluczowych funkcji: planowanie rozwoju regionu i uchwalanie strategii rozwoju województwa, a także rozdział funduszy na różnego typu inwestycje. Jak ocenia Pan minione 10.lecie? A.J. Z perspektywy patrząc możemy uznać, że wykorzystaliśmy wiele szans. Oznacza to, że zadania i funkcje zostały już na początku dobrze dookreślone. Jeszcze przed przystąpieniem do Unii Europejskiej przed 2004 r. r e a l i z o w a l i ś m y przedakcesyjne programy, takie jak PHA- RE i SAPARD, co znaczyło, że województwo instytucjonalnie było już wtedy dobrze przygotowane do aplikowania wniosków. Stąd też wstępując do Unii nie obawialiśmy się, że będziemy zwracać unijną pomoc i jej nie wykorzystamy. Sukcesy ekonomiczne pierwszego okresu do 2006 roku spowodowały, że dzisiaj nasze województwo znalazło się w ścisłej czołówce kraju pod względem sprawności wydatkowania pieniędzy. A to oznacza, że zarówno poziom przygotowania administracji lokalnej, czyli: wójtów, starostów oraz inne typu odbiorców unijnej pomocy, czyli stowarzyszeń, przedsiębiorców jest dobry. A to dobrze rokuje na przyszłość. W przeliczeniu na jednego mieszkańca, zaraz po Warmii i Mazurach, mamy też najwyższy współczynnik wykorzystania unijnych funduszy. To też świadczy o dobrym gospodarowaniu w regionie, tym bardziej, że startowaliśmy z niższego poziomu, nadrabiając wieloletnie zaniedbania, zwłaszcza w infrastrukturze. A.L. Dzięki tym funduszom zrealizowano bardzo wiele inwestycji: m.in. kilometry dróg, wodociągów, kanalizacji, kilka hal sportowych, a także obiektów kultury A. J O tak. Swoistym pomnikiem 10.lecia jest Wojewódzka Biblioteka Publiczna oddana symbolicznie w dniu uroczystej sesji z okazji jubileuszu województwa. Projekt bardzo ciekawy, który sytuuje tę instytucję w gronie najlepiej przygotowanych technicznie bibliotek w kraju, nie tylko z bogatymi zbiorami, ale też i nową formułą multimedialną do nowoczesnego przekazywania informacji. Sukcesem jest również modernizacja Wojewódzkiego Domu Kultury oraz stworzenie Portalu Informacji Kulturalnej z nowoczesnym, bardzo dobrze wyposażonego studiem telewizyjnym, które pozwala na transmisję on-line wydarzeń kulturalnych. Warto dodać, że bazuje na przekazie strumieniowym, wykorzystywanym w Polsce tylko przez stację TVN24. Kolejną inwestycją jest unikalny w skali Europy projekt (potwierdzili to w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, kiedy staraliśmy się o jego dofinansowanie) Europejskiego Centrum Bajki w Pacanowie. Całkowity koszt realizacj i z funduszy norweskich, przewidziany jest na około 30 milionów, a nasz projekt został wyżej oceniany niż rewitalizacja krakowskich Sukiennic. To świadczy o dobrym przygotowaniu samorządu Pacanowa kojarzonego w Polsce z Koziołkiem Matołkiem. Będzie to niecodzienne miejsce spotkania z bajkami nie tylko z Europy, ale 10

9 też i z całego świata. Mam też nadzieję, że będzie jedną z najnowocześniejszych i n s t y t u c j i kulturalnych, w ykorzystującą techniki holograficzne, multimedialne i dzięki nim popularyzującą czytelnictwo. A.L. Ale rozwój inwestycyjny to nie wszystko A.J. Nastąpiły też pozytywne zmiany w mentalności mieszkańców naszego woj e w ó d z t w a. Nadal mamy w sobie pewną roszczeniowość, życze- ul. Henryka Sienkiewicza, Kielce niowość, ale coraz więcej ludzi ma świadomość, że łatwiej realizować projekty w większych grupach. Ludzie, którzy kierują się ideą, poświęcają swój własny czas, niejednokrotnie więcej zdziałają niż skostniałe instytucje. Z tego też coraz bardziej zdają sobie sprawę samorządy i pomagają w realizacji pozarządowych projektów kulturalnych, edukacyjnych, sportowych, czy też i typowo socjalnych. Zmiany te oczywiście cały czas się dokonują, ale przez te 10 lat zrobiliśmy krok do przodu. Myślę, że jest to mały sukces pokoleniowy. A. L. Czego w takim razie nie udało się dokonać? A. J. Nadal niestety jesteśmy regionem niespójnym komunikacyjnie. Do tej pory byliśmy poza głównymi szlakami transportowymi w kraju, bo przecież za główny trakt handlowy nie mogliśmy uznać wąskiej trasy E7. Dopiero teraz przebudowana droga z Warszawy do Krakowa przez Kielce w kierunku Radomia wpina nas we właściwy krwiobieg gospodarczy kraju i wpływa na atrakcyjność wśród inwestorów. Mamy szczęśliwe położenie. Mieszkańcy Warszawy mogą u nas pooddychać czystym powietrzem i nie muszą wcale jechać w tym celu w Tatry. Coraz więcej turystów do nas przyjeżdża, ale jeszcze nie mamy odpowiedniej bazy noclegowej. Mamy sporo gospodarstw agroturystycznych, ale nie każdemu odpowiada ich standard. Wciąż brakuje nam hoteli i pensjonatów. Myślę, że to się zmieni, bo już mamy zgłoszonych w projektach wiele hotelików, ale na wszystko trzeba czasu, bo pieniądze unijne już są. A. L. Rozmawialiśmy już o dokonaniach oraz o tym, nad czym musi województwo popracować. Proszę teraz powiedzieć o kierunkach działania na następne 10 lat Zdj. Aneta Lech A. J. Myślę, że nadrzędnym naszym celem będzie wykorzystać wszystkie możliwości aby zmodernizować województwo pod względem infrastruktury komunalnej, wodociągów i kanalizacji. Jest wiele miejscowości, których mieszkańcy żyją w skrajnie trudnych warunkach, jak chociażby ci z terenu przeznaczonego kiedyś pod tzw. Morze Chęcińskie. Już wiele udało się w tym zakresie zrobić, ale potrzeby są jeszcze ogromne. Mamy ogromne szanse, by się to udało, gdyż dysponujemy funduszami przeznaczonymi na te cele oraz na rewitalizację miejscowości gminnych i ośrodków miejskich. Jest wiele też terytoriów wykluczonych z obiegu z powodu braku infrastruktury elektronicznej, stąd też i budowa społeczeństwa informacyjnego, sieci szerokopasmowego Internetu to kolejny priorytet województwa. Bo dziś Internet to też i łatwiejszy dostęp do kultury, edukacji, a nawet e-pracy, i stąd też recepta na pracę w kraju, a nie za granicą. Myślę, że z realizacją tego zamysłu nie będzie problemu, bo już dziś jesteśmy w projekcie za 300 mln euro jako jedno z pięciu województw Polski Wschodniej który zakłada włączenie do szerokopasmowego Internetu 99 procent mieszkańców naszego regionu i 100 procent firm. Kolejnym priorytetem jest wzrost poziomu kształcenia młodych ludzi, tak by ich kreatywność procentowała w tworzeniu chociażby firm czy realizowaniu pomysłów promocyjnych. W ten sposób nadrobione zostaną zaległości minionych dziesięcioleci. Bardzo dobrze, że już mamy Uniwersytet, który myślę już niedługo zamieni się z przymiotnikowego w klasyczny to będzie dodatkowy krok w kierunku wzrostu poziomu kształcenia. Powstaną też w Kielcach i Podzamczu Chęcińskim dwa inkubatory przedsiębiorczości połączone z zapleczem nowych technologii, w których będą mogli realizować się studenci kończący uczelnie. Wszystkie priorytety zostaną realizowane, by nasz region się rozwijał. Myślę, że w tym pomoże też, jak i pomaga zgoda w Sejmiku Województwa. Nie ma w nim takich gorszących sporów jak w innych województwach, trudnych koalicji wielopartyjnych, a to sprzyja dobrym decyzjom, bo przecież w zgodzie można więcej zdziałać. A.L. Dziękując za rozmowę w imieniu Redakcji Dedala życzę wspomnianej zgody i rozwoju na kolejne 10 lat, a nawet dłużej. 11

10 Świętokrzyskie bajanie LITERATURA literatura LITERATURA Godka ło tym, jak wędruwanie nauco... Nastały nowe casy, a ludzie jakieś wcorajse? Na ten przykłod Mietek spod Łysicy. Pojechał na roboty, nawióz piniędzy i karcme przy drodze postawieł, a jakze, z boli drewnianych i pod strzechom. A jego łociec mioł tako chałupe, ino ciut mniejsom, to łozwalił i do muruwańca się wprowadził. Jedzynie w ty jego karcmie to na niecułkach z drewna dajom, a i kopystki drewniane tys som. Na ścianach to powisoł stare łopaty od pieca chlebowego, warząchwie, cerpoki, siekoce, pocingle? Konty przystrojeł dzieżkami, starymi rzeszotami, półkoskami...za stary rupieć nowy statek do gotuwanio dawoł? Wyciągały baby starocie, a dostawały za to nowiuśkie gorki. W jednym mu się jakoś nie wiedło.. Ni mioł dziecków. Jeden dochtór nie wygodzieł jego kłobicie, drugi tez nie poradzieł, dopiro trzeci dochtór wiedzioł co trza jego babie, no i poniesło się po wsi, ze bedo dwojocki. Staro Wojciechowo wynaleźli kajsi waninke żeliwno, pobielano przez Cyganów do kompanio dzieci i wleko w jakimś łodrapanym wózku, coby cóś nowego dostać, ale gdzie tam, Mietek łoznerwuwany pedo: Moje dziecka w takim cym miołbym kąpać, łune muso mieć syćko co na świecie nojlepse. Posła kobicina jak zmyto. Całko droge zachodziła w głowe ło co tu chłodzi? Widać ta jego baba cosik namotała, bo łuna nietutejso. Ale to Miećowi od tego scyńścio pomisało się we łbie. Ktosi podsłuchoł, jak Józek godoł, że miejscowe Janioły Struze przrepracuwane i może dlo jego dwóch takik samych chłopolów dadzo jednego, a nawet jak dadzo dwóch, to im się bedo melić dzieciska, bo jus wiedzioł, ze bedo te je? jed? jednakłowe. Kajsi wycytoł, ze Janioły łopruc pilnowanio cłowieka, łopiekujo się sklepiniem niebieskim, łomiatajo kurzyska, wycirajo łachami z chmur plamiska dymne po poliniu w kuminach, cerujo dziure łozonowo i takie tam jescse. Na wiesne dobirajo kolory i zacyno się wielgo bielacka. Trza uwozać, żeby nie zachlapać gwiazdów, maluwć równo i bez zacieków. A przecie na wiesne dzieciska jego na świat przyjdom. Bielacka to brudno robota, a koło jego dziecek musi być cyściutko. Tak godoł? A Mietek kcioł mieć nojlepse Janioły lo swoich dziecek i nie przemencune, bo takie mogo co przełocyć! Solidne Janioły na łobstalunek. Przecie go stać, interesa dodrze stojom. -W dzisiejszych casach, godoł, to ino jedna minuta nieuwagi starcy, aby młode na złe przesło i nawet jesce gorzy. A jo casu ni mom, koło interesu trza deptać? Wybroł się w wielgi tajemnicy do Lanckoruny, tam ci góra odpowiednio i całe miasto Janiołom łoddali. Do Krakowa i Wadowic bliziutko i Kalwario Zebrzydowsko niedalecko, jest gdzie szkolić Janiołów do dzisiejsyk kłopotów. Całko droge deliberuwoł, jak to załatwić, coby się nie rozniesło, bo mu troche beło wstyd, ze swemu miejscu wiary nie daje. Przecie jest się gdzie pomodlić i ło Janioła lo dzieci prosić, jako i łojce robiły. Som doznoł janielski opieki, na ludzi wysed, gros się jego trzymo, a i zdrowie słuzy. Janioły biznesu pomogały mu, kiedy zacynoł. Janiołów dobroci tyz kilku znoł? I to same swojskie, a jednak coś go pchało dali? Ano, dzisiok takie casy, ze za piniondze duzo różności mozno kupić, to i nalazła się tako baba w Lanckorunie, co umiała i takie sprawy obgadywać. A sukoł jej od rana do połednia, wreście naloz w bramie. W miastecku as cuć Janiołami, wybór wielgi, łomelić się samemu mozno? Lepi wynajoć fachowca.. Musioł ji łopowiedzić ło wszystkim i ło piniądzach i ło zamiarach, coby dobrego Janioła przygodała. Piniędzy wołała duzo za robote, bo kłoszty własne miała wielgie, ale trudno?związoł gumkom głotówke i doł. Przecie takie kunta ni majo. Jemu kozała cekać w wąwozie kole biołego kaminia. Noce cimne, ziomb dokucoł mu bardzo, jak to w stycniu, ale miejsca nie łopuscoł. Dobrze, ze to łocieplinie klimatu działo jak trzeba, boby zamorz cłowiek na śmierć. Jeno z nikim nie godej ło ty nasy umowie, nie dzwuń i nie pis przes te diabelskie urządzynia dogadywała łodchodząc. Trzy dni i noce wypatrywał łocyska za niom, wreście nad ranem, patrzy cosi idzie. Baba łoztargano, ledwie na nozyskach się trzymo i pedo: Cy jo ci godała, ze lo równowagi cłowieka jest tak, ze im lepsy Janioł, tym gorse złe przydzielajo, lo równowagi. Cłowiek jest po to, aby dobre i złe miało gdzie boje tocyć. Popatrz se na mnie, i som se dopowidz, co jo bidno przesła? Ale dzisiok wygrało dobre, jo przezyła? A gdzie piniądze? Diabli je wzieni, rzucała jo po jednym papirku, łuny podnosieły i ledwie ich wykołuwałam? A godej, anioły som? Dwa? dopytuwoł się Mietek. Nie tak pryndko, jo na razie zrobiła rozeznanie, przecie dziecka dopiro za trzy miesiące bedo, jo złozyła zamówinie i teroz trza rozpowiedzieć ten,ten ten?casting? Mietkowi az w łocach pocimniało, kiedy przejrzoł, baby ani widu, ani słychu? Jak jus się z tego syćkiego po trzykroć łopieł, wyspoł i zjawieł w chałupie, ślubno rozeźlono woło: Gdzie ześ beł, komórki nie odbieros, tu działki sprzedawali, jakiś z Lanckorony wygroł przetarg i kupił z drugiej struny drogi, konkurencje będzie budowoł. Łoj! To pewnie ten diobeł lo równowagi? jinknął Mietek. Jaki diabeł, co ty wygadujes, przecież ty zawsze z Aniołami trzymos? wrzescała ślubno. Jo wim, jaki diobeł, jus jo wim, jo wim? jincoł Mietek. Anna Błachucka 12

11 Z księgarskiej witryny... Wypracowanie z historii... regionu Legenda o tym, jak powstało Górno, opr. zbiorowe, Górno W nauczaniu szkolnym (głównie w piątej klasie) kilka godzin poświecone jest podaniom i legendom, choćby w temacie Podania i legendy naszego regionu. Daje to świetną okazję do zainteresowania uczniów własnym regionem, pogłębienia znajomości jego historii i problemów współczesnych w ramach Edukacji regionalnej i Wychowania patriotycznego. Kielecczyzna jest w nie przebogata w podania, legendy i wszelkie bajanie. Wystarczy wymienić takie zbiory, jak: T. Banaś i R. Garusa Legendy świętokrzyskie, J. Fijałkowskiego Opowieści z Gór Świętokrzyskich (18 tomów), L. Firkowskiej Legendy świętokrzyskie, Z. W. Fronczek Ludowe opowieści grozy, J. Ozgi Michalskiego Godki świętokrzyskie, I. Paździerz Biały koń z chęcińskiego zamku, S. Rogali W krainie świętego jelenia, J. Stankiewicza Legendy świętokrzyskie oraz szereg wyborów i opracowań, w których jednak dominuje element turystyczny 1. Nie wszystkie jednak miejscowości miały szczęście zaistnieć w legendzie, a może przykład Górna świadczy, że czekały one na młodzież szkolną. Uczniowie Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w Górnie, z inspiracji Roberta Piotrowskiego i z pomocą innych nauczycieli, opracowali legendę swojej miejscowości Górna 2. Może ona uchodzić za przykład legendy (podania) jako gatunku literackiego (z artystyczną kreacją nawiązującą do historii i interwencją sił nadprzyrodzonych jako czynnikiem sprawczym 3 ). Jest też świetną metodą zainteresowania przeszłością swojego regionu i ciekawym wypracowaniem. Młodzież, skupiona w kole literacko-teatralnym, realizując program Szkoła marzeń odwiedziła wszystkie zakątki swojej gminy, poznała ich historię (od końca XIII w. do współczesności) i ułożyła ciekawe opowiadanie. Jest w nim odwołanie się do ukształtowania terenu w nazwisku jego niby właściciela Górnego (to najłatwiejszy sposób etymologii nazwy). Są łysogórskie czarownice wiedźmy jako siły nadprzyrodzone, z którymi Górny wchodzi w konszachty, czyli uosobienia złych mocy, są także Aniołowie uosobienia dobra. Między nimi toczy się walka o panowanie w tej okolicy, którą wygrywają siły związane z dobrem. Są próby etymologii współczesnych nazw zaścianków (Rudki, Zawada) wskazujące na zainteresowania historyczne autorów. Jest bardzo konkretne osadzenie miejscowości na mapie geograficznej skrzyżowanie dróg do Bodzentyna, Daleszyc, Opatowa i Kielc. Jest także ciekawy obraz lokalnej przygody o wymowie dydaktycznej. Legenda posłużyła do działań teatralnych, jej inscenizacji z elementami choreografii (taniec i loty wiedźm na miotłach), bogatą scenografią (z fantastycznymi grotami, szumiącymi strumykami, groźną puszczą, krajobrazami) i muzyką (w wykonaniu zespołu Tramp autorstwa najczęściej G. Kusztala i G. Niestója). Książeczce bardzo estetycznie i pomysłowo wydanej towarzyszy płyta CD pt. Cudze chwalicie, Ciekawy więc pomysł zaowocował wielorakimi, integrującymi młodzież i nauczycieli, działaniami, które w postaci książki i płyty mogą uchodzić za doskonałą wizytówką gminy i pracy szkoły. Gratuluję! dr Stanisław Rogala 1 Historyczny rozwój legend świętokrzyskich i ich wkład do kultury regionu omawia I. Gralak w pracy Góry Świętokrzyskie w literaturze polskiej, Kielce Legenda o tym, jak powstało Górno, opr. zbiorowe, Górno M. Nagajowa bardzo ładnie definiuje legendę, informując, że jest to opowiadanie o treści fantastycznej, z motywami cudowności i niezwykłości [ ] wyraz legenda często używano wymiennie z wyrazem podanie. To ostatnie zwykle jest związane z jakimiś historycznymi zdarzeniami, postaciami i miejscami. Zbliża się często do baśni lub mitu, dzięki właśnie fantastycznym i cudownym składnikom treści, tejże, Język polski. Przewodnik dla nauczycieli, kl. 5, Warszawa 2000, s Dodajmy, że podanie i legenda świetnie mieszczą się w Edukacji regionalnej i Wychowaniu patriotycznym. Liryka i historia W Piotrowym Polu Niemal wszyscy piszący o prozatorskim dorobku Stanisława Rogali podkreślali z naciskiem, iż jego opowiadania i powieści są mocno wielce przesycone licznymi elementami i pierwiastkami o charakterze poetycko lirycznym. Pisano na przykład, że autor ten, jak wiadomo debiutujący niegdyś jako poeta (współzałożyciel lubelskiej, studenckiej grupy poetyckiej Samsara i potem autor kilku tomików wierszy), był po paru latach znany bardziej jako prozaik, autor zbiorów opowiadań i powieści, prezentujący w tej Piotrowe Pole, Stanisław Rogala, 1999 dziedzinie piśmiennictwapełną skalę warsztatowych możliwości. Ale zawsze była ona, i jest nadal, mocno poezją podszyta, a też nawet (jak pisał Jerzy Korey-Krzeczowski, w Powracam tutaj z własnej woli, Rzeszów, Biblioteka Frazy, 2006), autor ten, jakby zdając sobie sprawę z niewystarczalności dostępnego prozie opisu, odwołuje się do strofy lirycznej. W prozie Stanisława Rogali, jak zauważył to jeszcze wcześniej inny krytyk (Janusz Detka, w publikacji Stanisław Rogala, 13

12 Kielce, 1998), rzeczywiście widoczna jest owa skłonność, jako pewna dość stała tendencja, polegająca także, jego zdaniem, na przetwarzaniu realiów w poetyckie wizje i na obudowywaniu konkretu sensami metaforycznymi. A faktom i opisom zdarzeń fabularnych rzeczywiście towarzyszą w prozie autora Piotrowego Pola bardzo często używane, w rozlicznych zresztą funkcjach występujące, liryczne wstawki pełniące najczęściej rolę dopełnienia aktualnej sytuacji i przeżyć wewnętrznych bohaterów; swoistego komentarza do zwierzeń czy marzeń sennych postaci, a narracja prozatorska niekiedy przybiera nawet kształt modlitewno-litanijnych monologów, zawierających najbardziej osobiste wyznania. Autobiografizm tej prozy, jej wewnętrzne rytmy oraz nasycenie wieloznaczną symboliką świadczyły o ukrytych skłonnościach lirycznych twórcy. A wtrącić tu by można jeszcze zdanie o świadomym w tym zakresie nawiązywaniu tego pisarza do szczególnie bliskich mu tradycji prozy Stefana Żeromskiego, Adolfa Dygasińskiego, Stanisława Młodożeńca, Józefa Ozgi-Michalskiego czy Jana Bolesława Ożoga (który to nadto dostrzegał u Rogali uwydatnianie nieświadomych ludzkich atawizmów) oraz innych twórców, zwłaszcza związanych w ten czy inny sposób z ziemią świętokrzyską, w dziełach których nigdy nie brakowało, jak wiadomo, elementów czysto lirycznych czy też wręcz onirycznych wizji świata (natury) i człowieka, obrazów przyrody i realistycznego (częstokroć naturalistycznego) widzenia ludzkich losów splecionych w jeden nierozerwalny węzeł. *** Wszystko to prawda niewątpliwa i bezsporna. Jednakże zauważyć trzeba od razu, że zarówno elementy czysto liryczne, jak i bardziej lub mniej jawny autobiografizm czy naturalistycznej oraz młodopolskiej proweniencji symbolizm językowej tkanki we wszystkich niemal utworach prozatorskich, zarówno powieściach jak i opowiadaniach, Stanisława Rogali pojawiają się faktycznie i owszem co rusz, toteż odnaleźć je można bez trudu. Ale też niemal zawsze w bardzo specyficznej nigdy w pełni autonomicznej literacko, problemowo czy poznawczo-znaczeniowo roli! Przede wszystkim występują one tutaj jako jeden z ważnych niezmiernie, chociaż i niekiedy ciekawych jako rzecz sama w sobie (na przykład w sztuce Dom, druk w tomie Nocny krzyk, 2007) środków wyrazu. Przede wszystkim jednak jako pewien charakterystyczny sposób docierania do głębokich czynników motywacji psychologicznej zachowań, wyborów i działań bohaterów (jak np. w debiutanckiej powieści Modlitwa o grzech czy w o dwadzieścia lat późniejszej powieści Rodzinna ballada) oraz jako główny oręż generalnie literackiej, tutaj prozatorskiej, deskrypcji kontekstu całej złożonej sytuacji historyczno-kulturowej, zawsze wielostronnie skomplikowanej, aktualnej sytuacji życiowej, w jakiej się znajdują i po omacku poszukują wyjścia. Sytuacji życiowej, której przecież sami świadomie nie wybierali, a w którą zostają jak w XX-wiecznej prozie egzystencjalistów francuskich (np. Albert Camus czy Jean-Paul Sartre) niejako wtrąceni przez rozmaite otaczające ich konkretne, rozmaitej natury uwarunkowania społeczne, polityczne czy historyczne (albo wszystkie razem jak w najlepszej wedle mnie powieści Stanisława Rogali Piotrowe Pole, nagrodzonej w konkursie rozpisanym na XXX-lecie Ludowej Spółdzielni Wydawniczej). I za przyczyną tychże życiowych okoliczności już z góry skazani przez nieznane im (to znaczy bohaterom tej prozy) trybunały i potężne zewnętrzne wobec nich siły na liczne nieustanne, dramatyczne najczęściej, nieuchronności: wewnętrzny przymus podejmowania ważnych decyzji, dokonywanie nieustających codziennych wyborów o trudnym do przewidzenia, zawsze niepewnym finalnym rezultacie. *** Stanisław Rogala jest pisarzem stanowczo niedocenionym, zauważył już przed wieloma laty Leszek Bugajski z okazji wydania zbioru jego opowiadań o współczesnej tematyce obyczajowo-psychologicznej pt. Ucieczki (1984), a więc jeszcze przed publikacją przez tego pisarza powieści Piotrowe Pole (1986, wznow. Niektórzy bohaterowie Piotrowego Pola S. Rogali przed swoim okresem partyzanckim walczyli we wrzesniu 1939 roku jako żołnierze polscy w obronie Iłży i zamku 1999). Przekonywująco porównywał też w swej recenzji te opowiadania Stanisława Rogali z wydanym wówczas zbiorem prozatorskim Stanisława Czycza Nim zajdzie księżyc. Głównie ze względu na wspólny obu pisarzom temat, czyli próbę wyjścia poza małorealistyczny, a dominujący w ówczesnej prozie polskiej, obraz rzeczywistości, podobną próbę mierzenia się, przy pomocy czysto literackich środków wyrazu, z dokonującym się wówczas w naszym kraju gwałtownym procesem zamierania starej kultury małego miasteczka, jako boleśnie dramatycznego dla ich bohaterów efektu cywilizacyjnych przeobrażeń. W Piotrowym Polu, Stanisław Rogala poszerzył jeszcze bardziej zakres swych zainteresowań literacko-poznawczych i sięgnął do wydarzeń już dla siebie historycznych (historyczne jest, wedle Teodora Parnickiego, to wszystko, co działo się przed naszym urodzeniem). I przez ten pryzmat nieodległej przeszłości spojrzał na tak zawsze bliską mu teraźniejszość problematyki nieustannego i tak wyjątkowo dramatycznie konfliktogennego ścierania się elementów starego i nowego w dwudziestowiecznych dziejach Polski. Spojrzał z innej, szerszej, siłą rzeczy, perspektywy. Tej mianowicie, jaką dojrzeć można częstokroć w twórczości czołowych przedstawicieli tzw. nurtu chłopskiego (wedle terminologii Henryka Berezy), w naszej powojennej literaturze lat 60. i 70.: Julian Kawalec, Tadeusz Nowak, Wiesław Myśliwski, Marian Pilot, Edward Redliński, Stanisław Srokowski, Zygmunt Wójcik i wielu jeszcze innych głośnych podówczas pisarzy, tak bardzo zresztą skądinąd różnych... Powieść ta, też wówczas właściwie niedoceniona, formalnie poświęcona jest pewnemu drobnemu epizodowi z lat drugiej wojny światowej, który miał miejsce na ziemiach polskich. Było to sięgnięcie do realiów historycznych swego rodzaju niespodzianką w dorobku prozatorskim Stanisława Rogali, choć w niektórych jego utworach wcześniejszych były już wyraźne tego zapowiedzi głównie poprzez fabularne wypustki, swoiste wycieczki w losy 14

13 rodzinne bohaterów dnia teraźniejszego tego tak tutaj wyrazistego i mocnego teraz sięgnięcia do realiów z przeszłości, faktycznie już przecież czasów historycznych dla urodzonego w 1948 roku autora, czyli do problematyki z czasów wojny i okupacji niemieckiej w Polsce. Bo i rówieśnicy Stanisława Rogali, jak i potem młodsi od niego (z późniejszych roczników powojennych), dzisiaj raczej także rzadko odwołują się do tej tematyki, mimo iż ma ona w naszej narodowej literaturze poważną, jak powszechnie wiadomo, długą i różnorodną tradycję: chlubną na ogół (np. proza Kornela Filipowicza czy Tadeusza Konwickiego, którym zresztą Rogala poświęcił osobne opracowania monograficzne), ale też i często nie pozbawioną dzieł naiwnie literacko-standardowych, popularnoprzygodowych, powstającej jeszcze do niedawna dość często na fali czytelniczego zainteresowania tą problematyką. *** Punktem wyjścia Piotrowego Pola jest pozornie tylko drobny, incydentalny, zdawałoby się, bez poważniejszej możliwości szerszego odniesienia do spraw ogólniejszej natury, epizod partyzancki, pewne wydarzenia autentyczne, wedle relacji autora, z pierwszego października 1944 roku. Miały one miejsce w pobliżu rodzinnych stron pisarza na Kielecczyźnie we wsi zwanej Piotrowe Pole, gdzie doszło do krwawego boju między zgrupowaniem partyzanckim Potoka Wincentego Tomasika a przeważającymi siłami niemieckimi. Oddział ten wchodził w skład 2 Dywizji Piechoty Armii Krajowej, działającej w ramach Kieleckiego Korpusu dowodzonego przez generała Mieczysława Jana Zientaraskiego. Koncentracja Korpusu odbywała się w ramach akcji Burza (niesienie pomocy warszawskim powstańcom). Żołnierzy, którzy na nią nie zdążyli miał przejąć pod swoją komendę właśnie Potok. Jednakże ponad sześćsetosobowy oddział został otoczony przez oddziały SS i Wehrmachtu. Zginęło w walce 63 partyzantów (w tym 11 Rosjan), 40 dostało się do niewoli, tylko nielicznym udało się wyjść z okrążenia. Fakty te sam autor podaje lojalnie we wstępie, powołując się na źródła dokumentalno-historyczne, z jakich czerpał, i podkreślając, iż są one tylko fabularnym punktem wyjścia tej jego powieści, która jak podkreśla z naciskiem nie stanowi dokumentu zgrupowania Potoka ani kroniki partyzanckich działań Wincentego Tomasika. Jest natomiast wedle zamysłu Stanisława Rogali - próbą literackiej rekonstrukcji narodowej świadomości i pamięci Polaków. *** Ważna to i znamienne deklaracja. Bo istotnie Piotrowe Pole nie jest taką typową powieścią o partyzanckiej walce, do jakiej przyzwyczaili nas autorzy rozlicznych wersji Partyzanta od Starego, wersji jednej tylko, wąskiej perspektywy, po wielokroć wyeksploatowanej i zbanalizowanej przez powojenną literaturę i polskich filmowców. Bowiem mamy tutaj do czynienia z kilkoma powieściami w jednej, z kilkoma planami znaczeniowymi, równoległymi, nośnymi fabularnie, literacko płodnymi i intrygującymi w swych ostatecznych przesłaniach. Jednym z tych planów jako głównym punktem wejścia na inne pola jest rysująca się z ich tragicznych doświadczeń przypowieść o ludziach tego czasu, prostych i zwyczajnych: okolicznych mieszkańcach owej świętokrzyskiej wsi, chłopach tutejszych i przybyszach rzuconych przez wojnę w te strony. Ludziach, którzy robili bez wielkich słów i pustych gestów to, co uważali za swój obowiązek. A więc ci, którzy stawiali na własne przetrwanie, ochronę własnej rodziny, jak i ci, którzy działali głównie dla zachowania własnej ojczyzny, która zresztą, jak mówi to wprost jeden z bohaterów utworu, wcale ich nie rozpieszczała (a możemy mu wierzyć pamiętając o literackim obrazie Polski międzywojennej w dziełach choćby Marii Dąbrowskiej). Plan ten w powieści Stanisława Rogali tworzą wspomnienia i smętne na ogół rozmyślania, choć nie pozbawione elementów z innego nieco planu, czyli wplecionych w narrację całkiem sporych dawek swoistego ludowego poczucia humoru płynących z opowieści bohaterów o tym ich życiu wcześniejszym, wiejskim, potocznym, zgrzebnym, rodzinnym. Osobistym, ale i obyczajowo-społecznym, jak na przykład w takiej plastycznej, tragiczno-ironicznej scenie odwołującej się do wydarzeń wcześniejszych, wrześniowych dni: Umyślny przyniósł kartę mobilizacyjną. Dostał ją również Szymek Burak i Wacek Grandos, i Jacek Kamiński, i Janek Brzózka, nawet Stasiek Kmiecik, syn sołtysa i jeszcze kilku. Szykowała się wojna. Ojczyzna do tej pory mało o nich pamiętała, ale teraz wzywała do obrony. Gdy przybyli do wioski wszędzie słychać było płacz. Przyszli wojacy wyciągnęli skądś wódkę i już zdążyli się upić. Płacz ich matek, żon i dzieci zagłuszony był śpiewem: Jak to na wojence ładnie... Jeszcze inny ważny plan Piotrowego Pola to sfera przypowieści o apokaliptycznym niemal zakroju i zacięciu, tworzona przez zarówno owe sceny wspomnieniowe, przywoływane przez autora obrazy przeżyć wojennych bohaterów oraz rozlicznej natury przykłady scen trudów walki z wrogiem i z własnymi słabościami, jak i zwłaszcza niedoli oraz bolesnego dramatyzmu niekonwencjonalnie ukazanego (prawie jak w Do piachu Tadeusza Różewicza) realiów partyzanckiego żywota (również bardzo krytyczne wywołujące komentarze u przedstawicieli części środowisk kombatanckich). Tu znaleźć też można te wszystkie aluzje i myślowe odwołania do miedzy innymi prozy autora Ech leśnych czy przede wszystkim Rozdziobią nas kruki, wrony. Ale też i licznie w Piotrowym Polu rozsiane poetycko-liryczne apostrofy do Losu, Natury, Pana (tu istoty raczej odległej od spraw ludzkich, zimnej i obojętnej). Są one w istocie jedną z prób nadania wydarzeniom konkretnym i ściśle historycznym, na różne sposoby przywoływanym w tej powieści, wymiaru szerszego niż jednorazowy układ stosunków międzyludzkich określonego czasu i miejsca. Nadania mianowicie wymiaru symbolicznego owym przygodom z historią przeżywanym przez plebejskich bohaterów utworu, na czele z postacią taką jak kapral Głaz, chłop, żołnierz z wrześniowych dni 1939, przymusowy robotnik w III Rzeszy, więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego... Przeto słusznie Janusz Detka zauważa w swym cytowanym tu już wyżej opracowaniu, że Stanisław Rogala pragnie w drobnym wycinku wojny ukazać polski los zbiorowy. Istotnie w prozie tej czuje się wyraźnie liczne odwołania do polskiej literackiej tradycji, do wydarzeń z naszej tragicznej narodowej przeszłości, takich, jak zmitologizowane romantycznie, w gruncie rzeczy katastrofalne w skutkach, nieszczęśliwe nasze narodowe powstania: listopadowe, styczniowe, warszawskie... Autor dąży do tego, by jego dzieło, tak konkretnie osadzone w realiach, nabrało charakteru i wymiaru ogólniejszego, uniwersalnego, jako obraz nieustającego kołowrotu narodowych dziejów i uwikłanych w nie rodaków, tu głównie warstw plebejskich, chłopskich. Utwór ten jest też, przede wszystkim jako ekspresja autorskiego spojrzenia na złożone dzieje narodowe i związane z nimi niepowtarzalne i konkretne ludzkie losy, rezultatem nawiązania do myśli wyrażanej częstokroć w prozie, nie tylko historycznej, Jarosława Iwaszkiewicza, że w czasach tragedii, rozpadu i śmierci rodzi się też zarazem i życie nowe. Oto jeden z bohaterów Piotrowego Pola, zakonnik Modrak, przybysz z Wielkopolski, sanitariusz, który widząc rodzący się czas apokalipsy, jednocześnie człowiek wadzący się z tego powodu z Bogiem, zdobywa się jednakże na filozoficzny optymizm i wypowiada myśl następującą: Ciało nasze już kona. Ale z jego popiołu ziarno przyszłych pokoleń tym piękniej wykiełkuje. I jest to z całą pewnością jeden z głównych motywów (przesłania) tej powieści Stanisława Rogali i jednocześnie całej jego twórczości literackiej. Janusz Termer 15

14 Stanisława Rogali Na zdjęciach: str Rynek duży w Chmielniku. 2. Krzyż przy drodze Chmielnik Zrecze Małe z napisem na żeliwnej płycie: Józef i Wiktoryja Kaminscy te Figure wznoszą. Pobożnych Przechodniuw o westchnienie proszą Ro(1896)ku. (pisownia oryginalna). W Ktoś taki, jak ty czytamy: Zatrzymujemy się na poboczu drogi obok krzyża. Jego żeliwne ramiona, których dramatycznie chwytają się ręce Jezusa, zatopione są w kamiennej kopule. Ta kopuła-ziemia przechodzi w smukłą kolumnę, a kolumna nieregularnymi schodkami spoczywa na solidnym cokole, który ledwie zauważam w wysokiej, obeschniętej trawie. Za krzyżem rozległe pola cukrowych buraków, kończące się gdzieś u szczytu wzgórza dużym ogrodem. A dalej wyzierające z zielonych koron drzew, czerwone od słońca dachy kilku domostw. 3. Kamienica na rogu ul. Kieleckiej i Rynku w Chmielniku, w której w latach 50. ojciec pisarza Józef prowadził piekarnię (widok współczesny). 4. Pomnik Strażaka przy ulicy Jana Pawła II. Miejsce dumania Agnieszki bohaterki powieści Ktoś taki, jak ty. 5. Droga-szosa Kielce Staszów. Tu zaczyna się gmina Gnojno. To tu bohaterki Zreczaków usiłowały, jako duchy, odstraszać Zdzicha od kawalerki w Glince. Drogę przecina niewielki ciek wodny, lewy dopływ rzeki Wschodniej, który wpadał do niej przy młynie Sapy. Wzdłuż tego dopływu chodziło się do lasu. Tędy idą bohaterowie Ktoś taki, jak ty podczas wypadu na jagody str Szkoła Podstawowa w Zreczu Dużym, do której pisarz uczęszczał w latach W niej dzieją się spore fragmenty akcji Zreczaków. 2. Pisarz z siostrą Ireną, współbohaterką Zreczaków, w jej domu w Zreczu Chałupczańskim. 3. Młyn Boksy, do którego w dzieciństwie jeździł pisarz z ojcem zmielić mąkę. Obecnie mury popadają w ruinę. 4.Pisarz z Marianem Raczyńskim współbohaterem Ktoś taki, jak ty, na podwórku pani sołtys Zrecza Chałupczańskiego. Marian Raczyński wystrojony jest w nowe dżinsy i bluzkę ozdobioną dużą ilością kieszonek, metalowych guzików i suwaków. 5. Budynek dawnego Klubu Ruchu obok skrzyżowania dróg do Zrecza Małego i Dużego, miejsc akcji sceny spotkania z pisarzem w powieści Nocne Czuwanie. 6 Grób Zdzisława (Zdzicha) Rogali (zm. 22.XII r., pochowanego na cmentarzu starym w Gnojnie), brata pisarza, bohatera Zreczaków i Ktoś taki, jak ty. Oprac. A. Lech 4 16

15 miejsca rodzinne... Jubileusz 40/60 1 fotoreportaż wnukowi Olkowi Oli to szczyt sięgający wierzchołków marzeń ojca oczekiwań matki uśmiechów i łez Olinek to pocałunek złożony na ręce babci ciche drgnienie serca dziadka szybkie kroki na schodach przelot jaskółki między różami i płacz po przygodzie z rowerem Oli to wszystko przed i po tam i tu wszędzie i zawsze 17

16 Wobec tajemnicy ciszy Z Lilianą Abraham Zubińską o egzystencji, miłości i twórczości rozmawia Aneta Lech A. L. Ostatnio ukazał się Twój tomik poetycki zatytułowany Cisza wie, a wcześniej zbiór opowiadań pt. Wtajemniczenie. Zaczynałaś pisać od prozy czy poezji? L. A. Z. Jak każda młoda osoba zaczynałam od poezji, choć poprawniej powiedzieć od wierszyków, bo zaczęłam je pisać zaraz gdy nauczyłam się pisać, pierwszy wiersz, który się zachował jest gdzieś z okresu 2 klasy szkoły podstawowej. Pamiętam też, że gdzieś w piątej klasie zaczęłam pisać powieść, o piratach, którą jednocześnie ilustrowałam. Takie były początki pisania, pisania tylko dla siebie, niejako w ukryciu. Z twórczością ujawniłam się dopiero w liceum i jak dziś pamiętam, wiersz pt. Niebieskie ptaki, który moje koleżanki czytały podając sobie od ławki do ławki, w końcu któraś podała go nauczycielce języka polskiego i tak trafił do szkolnej gabloty. Długo tam wisiał, a że był to jedyny egzemplarz, po zmianie ekspozycji zaginął. Jednak taki sukces wiersza ośmielił mnie do wzięcia udziału w ogólnopolskim konkursie literackim organizowanym przez Nadnoteckie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne. Wysłałam, a informację o tym, że dostałam nagrodę wyczytałam w gazecie. Ale co ciekawe, jury przyznając nagrodę zaliczyło mnie do grona profesjonalistów czyli członków ZLP. Przy wręczaniu nagród zaskoczenie jurorów było ogromne, gdy po nagrodę zgłosiła się tak młoda osoba. Zaraz za tym poszedł debiut prasowy, zeszyt poetycki i pierwsze spotkania autorskie. Tak to mniej więcej wyglądało. A.L. Być może ze względu na powagę tematów, które poruszasz taka a nie inna kwalifikacja, bo nastolatka poruszająca trudne problemy egzystencjalne? L. A. Z. Już w pierwszych swoich utworach poruszam tematy związane z przemijaniem, czasem i przestrzenią, trudem egzystencji, nietrwałością. Tamte wczesne próby zrozumienia kształtu i struktury świata przekształciły się obecnie w zainteresowanie wewnętrzną przestrzenią człowieka, czyli próbą zgłębiania tajemnic serca i zarazem duszy, szukania trwałości w tym co przemijalne. Więc od początku i później w liceum, gdy szerzej wyszłam z twórczością, ciągle pytano mnie dlaczego to co piszę jest takie poważne, smutne. Nawet zaczęłam podejrzewać, że coś jest ze mną nie tak. Z czasem jednak zrozumiałam, że aby poważnie traktować życie nie można pomijać faktu jego końca, bo przecież jedno bez drugiego nie istnieje. Jeszcze w podstawówce wzięłam sobie za cel nie co innego, a właśnie zgłębianie wszystkich tych zagadnień. Tylko dziecko, czy nastolatka może mieć takie śmiałe zamierzenia, plany zrozumieć sens życia. Na szczęście właśnie twórczość literacka i nie tylko literacka daje taką możliwość, możliwość penetrowanie świata i siebie. Nie na darmo mówi się, że twórca, mimo dojrzałego wieku, ocala w swojej twórczości wewnętrzne dziecko. A jak to widzę teraz? Literatura daje wspaniałe możliwości (choć podejrzewam, że komponowanie muzyki i malarstwo większe), które pozwalają eksperymentować, szukać własnego modelu rzeczywistości. W każdym razie, to co teraz próbuję jakkolwiek wyrazić, mogę chyba nazwać skłanianiem się ku transcendencji, szukanie sposobu na przekraczanie tego co materialne, zmysłowe, lub inaczej szukanie w świecie materialnym tego, co duchowe. Tak czy siak jest to swego rodzaju szukanie sposobu na przekraczanie granic. Ta dynamika w życiu może się objawić u niektórych jako potrzeba podróżowania, poznawania nowych miejsc. W przypadku moich literackich bohaterów ma to charakter podróży wewnętrznych, zgłębiania przestrzeni psychicznych, czy własnego umysłu, jak kto woli. A.L. Stąd wewnętrzny, ale wyrazisty pejzaż zakochanej kobiety, mieniący się wszelkimi odcieniami miłości, tęsknoty i subtelnej zmysłowości w tomie Cisza wie? L. A. Z. Inspiracją do napisania tych wierszy było pewne spotkanie, na tyle nieoczekiwane, że zaowocowało wieloma utworami. Mogę powiedzieć tylko, że życie czasem bardzo nas zaskakuje, ale to dobrze, bo dzięki temu powstają także wiersze. Bardzo cieszę się z tego tomiku, upłynęło już dziesięć lat od wydania ostatniego. Tak się składa, że mam szczęście do Wydawców, Cisza wie nie była jeszcze ukończona, gdy dostałam propozycję wydania tych wierszy za granicą, ale z powodów osobistych zrezygnowałam. Dopracowałam tomik, przybyło kilka wierszy i to wszystko razem wysłałam do Koszalina, do pana Bogdana Gutkowskiego, przedsiębiorcy, ale zarazem mecenasa kultury (czy to nie piękne przedsiębiorca czytający wiersze miłosne) i ku mojej wielkiej radości spodobały się i zechciał je wydać. 18

17 Wracając do twojego pytania, w moim tomiku nie próbuję definiować miłości, przeciwnie, mam wrażenie, że im bardziej staram się ogarnąć to uczucie słowem, tym bardziej ono się słowom wymyka. W końcu zostaje cisza, cisza pełna pokory wobec tajemnicy serca. A. L. Wtajemniczenie to też przykład Twoich podróży wewnętrznych tajemniczych zarazem L. A. Z. Tak, bo czytelnik ma zadawać sobie pytanie, o co tu chodzi? Czy o jakąś tajemniczą wiedzę, której dostępują literaccy bohaterowie opowiadań. Być może właśnie tak. Ale czym jest ta wiedza, czego tak naprawdę bohaterowie dostępują, co dostają ci wtajemniczeni. Ogólnie znany jest napis wyryty nad wejściem do wyroczni w Delfach Poznaj samego siebie. Pragniemy poznać świat, poznać innych ludzi, a nie trudzimy się by poznać siebie. Bohaterowie opowiadań bardzo różni bohaterowie, w przełomowych momentach życia doznają swego rodzaju przebłysków wiedzy na swój temat, a staje się to wówczas gdy zaczynają słuchać wewnętrznego głosu, głosu serca. Ich wiedza nie ma więc w żaden sposób formy intelektualnej, nie są do wiadomości zdobyte od kogoś i o kimś, a jest to właśnie zajrzenie w siebie, poznanie prawdy o sobie. Bo czy my tak naprawdę znamy siebie? Moi bohaterowie pod wpływem pewnych epizodów życia (czasem gwałtownych, czasem z pozoru błahych) doznają wewnętrznej przemiany, zyskują nową, indywidualną osobowość. Ten przełomowy moment, zwany środkiem ciężkości życia, powoduje rozpad wewnętrznego świata i rozbudza potrzebę zbudowania innego, zgodnego z nowym ja. Bohaterowie opowiadań August August, Zapowiedź, Jabłonka, W ogrodzie, Wtajemniczenie, Krew, Wnętrze bursztynu, Tożsamość Marii, Ikona, Lustro, Alicja to ja doznają iluminacji, zyskuje nową świadomość, która otwiera wewnętrzny świat transcendentalnych doznań. Wszelkie granice, rozróżnienia i pojęcia takie jak czas, przestrzeń, płeć, tracą znaczenie i sens, gdy nagle bohater uzyskuje wgląd w prawdziwą rzeczywistość, w której wszystko jest wszystkim. A. L. To rzeczywiście brzmi bardzo tajemniczo i może zachęcić do czytania. A jeśli już jesteśmy przy tajemnicy, to może uchylisz jej rąbka i zdradzisz nad czym pracujesz? L. A. Z. Kończę powieść, której bohaterem jest tajemniczy autor poczytnych książek. Nikt tak naprawdę nie zna jego twarzy ani prawdziwego życiorysu. Prawdę o nim postanawia poznać pewna dziewczyna, kobieta, która w tym celu wyrusza w nieznane. A. L. Czyżby ta książka była o miłości? L. A. Z. Na pewno, ale nie tylko, także o potrzebie poznania siebie, o wierności sobie, o przyjaźni, o przemijaniu. Ale zdecydowanie najważniejsza jest tu miłość, bo to ona pozwala przekraczać granice, te naznaczone przez ludzi i wewnętrzne, naznaczone przez samego siebie. A.L. Miłość lekarstwem na wszystko? L. A. Z. Tak, zdecydowanie tak. A.L. Nie widzę lepszej puenty dla naszej rozmowy. Wchodząc w słowo z cyklu listy Dokąd w słowo zaprowadzi mnie myśl o Tobie? Wkładam dłonie, zagłębiam się coraz dalej. Wchodzę, albo raczej przestaję być, by wejść. Nie rozumiem dlaczego tak, ale brnę. I wtedy zrozumienie przestaje być potrzebne. Nagle czeszę włosy, wypijam ostatni łyk kawy, dysząc wspinam się na wzgórze jaki piękny widok. Jesteś. Szeptem z cyklu listy Weź mnie, jak się bierze lekcję radości, przetrwania, pokory. Weź lekko, jak się bierze liść, listek, przecież nie ma nic co mógłbyś dostać, kiedy wszystko Twoje. Weź, już nie będę bronić się przed sobą. Weź, nie musisz oddawać, już potrafię żyć bez siebie. Jesteś gdziekolwiek zamknę oczy. Lila Abraham-Zubińska poeta, prozaik, krytyk. Publikowała między innymi: Akant, Akcent, Arkusz, Dedal, Dziś, Fraza, Ikar, Metafora, Mimo-za, Sycyna, Świętokrzyski Kwartalnik Literacki, Twórczość, na Litwie Nasz Czas, RzeczPospolita Kulturalna Londyn. Publikacje książkowe: Z klamką w dłoni Złotów-1985, Mech jest zielony Piła 1997, Głogi i wrzosy Bydgoszcz 1998, Wtajemniczenie Kielce 2007, Cisza wie Koszalin W latach członek redakcji ogólnopolskiego miesięcznika Akant. Nagrody prozatorskie wybór I Nagroda w konkursie im. Stefana Żeromskiego za zbiór opowiadań pt. Wtajemniczenie. 19

18 MUZYKA muzyka MUZYKA muzyka + poezja = Consonans Zespół Consonans z Młodzieżowego Domu Kultury w Kielcach w obecnym składzie koncertuje dopiero trzeci sezon artystyczny, a ma już na swoim koncie wiele sukcesów i cieszy się dużą popularnością. Można powiedzieć, że doskonale współtworzy artystyczno muzyczny klimat Kielecczyzny. Winę za to ponosi pomysł, który wykluł się w głowach kierujących nim muzyków-nauczycieli, by w głównym repertuarze grupy znalazły się piosenki Marka Grechuty. I był to strzał w dziesiątkę. Szybko przekonali swoich uzdolnionych wychowanków do inicjatywy i dziś zbierają cenne nagrody. W czerwcu bieżącego roku Consonans otrzymał najcenniejszą z rąk Wiceprezydenta Miasta Kielce Andrzeja Syguta nagrodę I stopnia za upowszechnianie kultury w 2007 r. Nic dziwnego, dał bowiem w ubiegłym roku ponad 30 koncertów z repertuarem tego krakowskiego artysty. W ubiegłym roku otrzymał II nagrodę w kategorii zespołów podczas XV Ogólnopolskich Spotkań z Balladą w Iłży i w tym roku nagrodę tę (drugą) powtórzył podczas XVI edycji tegoż konkursu. W skład Consonansu wchodzą: tegoroczny maturzysta lider zespołu, a zarazem wokalista Mateusz Ziółkowski grający równocześnie na instrumentach klawiszowych oraz Hanna Kozera, Izabela Stąpor (skrzypce), Agnieszka Wrona, Piotr Stec, Mateusz Mortas (gitary) plus trójka zakochanych w poezji śpiewanej pedagogów z MDK: Aneta Lech i Stanisław Bętkowski (gitary) oraz Beata Misztal (skrzypce). Co ważne, grupa nie powiela aranżacyjnych schematów, a nadaje wykonywanym piosenkom nieżyjącego już artysty inne ciekawe instrumentacje, przez co znane już songi zyskują inny, niepowtarzalny profil. Oryginalność ta stała się powodem dużego uznania wśród fanów poezji śpiewanej, a Zespół dorobił się własnego fanklubu, którego stan liczbowy z roku na rok, z koncertu na koncert rośnie. Są wśród niego nie tylko starsi, ale i młodzi ludzie, poszukujący w muzyce czegoś innego od brzmieniowej papki fundowanej codziennie przez większość radiowych rozgłośni. Jest ich może niewielu w stosunku do ogółu żywiących inklinację do innego typu muzyki, ale za to stanowią grupę słuchaczy wymagających i czułych, dla których koncertować to wielka przyjemność. Tak też uważają członkowie Consonansu i docierają tam, gdzie najbardziej ich oczekują. Swoim muzyczno-poetyckim dwugłosem otulają wieczorki literackie i spotkania z artystami oraz regionalistami w Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach czy w innych placówkach kulturalnych, jak Dom Środowisk Twórczych. Każde z takich artystycznych wydarzeń nabiera wtedy niepowtarzalnego uroku i staje się symfonią dźwięku i słowa. Consonansowych bardów można też spotkać na szkolnych koncertach, gdzie częstują młodych słuchaczy dawką wiedzy o Marku Grechucie i jego piosenkach oraz instrumentach na których grają. Najwięcej satysfakcji dają im jednak występy w zaprzyjaźnionych z artystami Rodzinnych Domach Dziecka, czy placówkach opiekuńczych - Domach Opieki Społecznej czy Środowiskowych Domach Samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi,. Koncerty te są bardzo ważne dla Consonansu, bo swoimi przebojami dają radość i uśmiech tym, dla których los nie okazał się zbyt łaskawy. Słychać i widać Consonans nie tylko podczas kameralnych imprez kulturalnych. Wychodzą też na zewnątrz do miasta Dzień Dziecka, czy finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy bez ich udziału nie istnieje, nie mówiąc już o festynach z cyklu Niedziela w parku czy imprezach w ramach corocznego Święta Kielc i wyjeżdżają z miasta na muzyczne wycieczki do Buska, Chmielnika czy Starachowic. Dużym osiągnięciem stała się w bieżącym roku wygrana w konkursie rozpisanym przez Urząd Miasta na organizację cyklu koncertów poezji śpiewanej. Dzięki niej zespół miał możliwość prezentowania swego dorobku podczas tzw. otwartych koncertów dla szerszej publiczności. Przysporzyło to Consonansowi nie tylko dodatkowych sympatyków, ale i stało się asumptem do dalszego, energicznego działania. Powstawały coraz to nowe aranżacje na bazie ciekawszych pomysłów. Założeniem naszego programu, było oczywiście nie tylko pokazanie się większej ilości ludzi, ale przede wszystkim rozpropagowanie mniej popularnego dziś gatunku poezji śpiewanej, w tym rzecz jasna twórczości Marka Grechuty. Formuła koncertów pozwoliła nam na wymianę doświadczeń scenicznych i twórczych z artystami z kręgu polskiej piosenki poetyckiej już uznanymi, a wywodzącymi się z naszego miasta zdradziła w rozmowie ze mną Aneta Lech jedna z trojga muzycznych opiekunów. I w ten sposób w ramach programu Ocalić od zapomnienia gośćmi Consonansu byli m.in. Bogusław Nowicki warszawianin z kieleckim rodowodem, prezes Związku Autorów i Kompozytorów Rozrywkowych (ZAKR-u), Małgorzata Biesaga oraz Marek Tercz. Redakcja Dedala gratuluje Zespołowi Consonans dotychczasowych sukcesów, a w nadchodzącym 2009 r. życzy kolejnych. Consonans podczas koncertu w Wąchocku, 13 września 2008 Anna Nogaj Zdjęcia z Archiwum zespołu Consonans 20

19 FOTOGRAFIA fotografia FOTOGRAFIA Kieleckie Inaczej 22-letnia studentka Alicja Tuz wygrała tegoroczną, czwartą edycję konkursu fotograficznego Kieleckie Inaczej. Zdjęcie, które zdaniem jury było najlepsze zatytułowała Wiosenne Kielce. po werdykcie jury Obrady jury były krótkie, chociaż burzliwe mówił Grzegorz Świercz z Fundacji Kultury Wici na wernisażu w Galerii Lakiernia, podczas którego ogłoszono wyniki konkursu. Jego zdaniem poziom wszystkich prac był wysoki, a główne zadanie jurorów polegało na ocenie, czy zdjęcia spełniają tematyczne wymogi konkursu. Bo Kieleckie Inaczej to konkurs, którego celem jest pokazywanie Kielc i regionu świętokrzyskiego w ciekawy, niebanalny sposób przypomniał Grzegorz Świercz, który w tegorocznej edycji był sekretarzem jury i jak twierdzi notował wyniki obrad Pawła Pierścińskiego i Mariana Rumina. Jurorzy pierwsze miejsce przyznali fotografii zatytułowanej Wiosenne Kielce autorstwa Alicji Tuz. To moje drugie podejście do konkursu. Rok temu moje zdjęcia nie znalazły uznania, postanowiłam więc spróbować ponownie mówiła szczęśliwa 22-letnia studentka edukacji plastycznej Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego w Kielcach, która fotografuje od ośmiu lat. Najchętniej ludzi, ale ponieważ bardzo lubię eksperymentować, nie zamykam się na inne tematy stwierdziła tegoroczna zwyciężczyni konkursu Kieleckie Inaczej. Dwa równorzędne drugie miejsca zajęli: Igor Kurkowski za zdjęcie Odświeżanie Kielc oraz Tomasz Kozłowski za Ślady obcych. Trzecie (równorzędnie): Agnieszka Kloczkowska Deptak, Katarzyna Sagan Asymetria, Michał Maciążek Wieś kielecka. Jury wyróżniło prace: Antoniego Koceli Wiosna `08, Michała Sieradzana Wesołe Kielce i Kwietnik oraz Pawła Herzoga Kawiarnia i Sandomierz. Nagrodzone i wyróżnione prace jeszcze do końca sierpnia obejrzeć można w Galerii Lakiernia w Bazie Zbożowej. Szukajcie ich także w galerii on line na stronie oraz na pocztówkach w kieleckich klubach i kawiarniach. 21

20 Prezentacje Młodej Sztuki Spodziemia po raz pierwszy W ramach Święta Kielc 27 czerwca 2008 w Bazie Zbożowej Fundacja Regionalis zorganizowała bogaty program imprez pod wspólną nazwą Spodziemia. W programie znalazły się m.in. warsztaty i spotkania z Mangą, otwarcie wystawy plastycznej Grupy Creatura w ramach Galerii 30 Garaży, wystawy plastyczne, prezentacje i happeningi na Hali Głównej. Podczas imprezy miało także miejsce ogłoszenie wyników Plebiscytu W Labiryntach Sztuki i wręczenie Labiryntów Świętokrzyskiemu Artyście i Instytucji Kultury Roku 2007 oraz uhonorowanie Świętokrzyskich Mecenasów Kultury. Ważnym punktem programu było też otwarcie Galerii Myjnia i wernisaż wystawy autorskiej Przemysława Suligi Notatnik. Na koniec odbył się koncert zespołu Consonans, a zebrani goście z okazji IV urodzin Dedala kosztowali m.in. wyśmienity tort z kieleckiej Cukierni Blikle. Finał IV Edycji Plebiscytu W LABIRYNTACH SZTUKI Happening Katarzyny Macios 2007, laureatem został dr Henryk Sikora, a w kategorii: Świętokrzyska Instytucja Kultury Roku 2007, nagrodę przyznano Instytutowi Sztuk Pięknych UJK w Kielcach. Jak co roku wręczono też certyfikaty Mecenas Kultury Świętokrzyskiej, tym razem ten prestiżowy tytuł otrzymali: Stanisław Bętkowski (Młodzieżowy Dom Kultury w Kielcach, zespół Arianie i Consonans ), Stanisław Rogala (Związek Literatów Polskich) Małgorzata Wilk-Grzywna (dyrektor Regionalna Organizacja Turystyczna). Otwarcie Galerii Myjnia Ponad czterdzieści osób z regionalnego świata kultury, środowisk artystycznych i mediów, tworzących Kapitułę Plebiscytu W Labiryntach Sztuki zgłosiło swoje nominacje do tegorocznej nagrody. 27 czerwca 2008 o godz w Bazie Zbożowej w Kielcach odbył się Finał Plebiscytu. Tego wieczoru ogłoszono oficjalne wyniki i wręczono Labirynty 2007 w kategorii: Świętokrzyski Artysta Roku Po wręczeniu nagród na scenie w Bazie Zbożowej zagrał zespół Consonans, a po występie, przybyli na tę uroczystość goście mogli uczestniczyć w IV Urodzinach Dedala i tradycyjnie skosztować m.in. wyśmienitego tortu z Cukierni Blikle w Kielcach. IV Edycja Plebiscytu odbyła się przy wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego. Patronat honorowy nad imprezą objęli: Wojewoda Święto- 22

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Obszar I Infrastruktura społeczna. 1. Wspieranie aktywności oraz integracji społeczności lokalnej. 2. Wspieranie i aktywizacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Kandydat do nagrody i tytułu Strażnik Dziedzictwa Rzeczypospolitej Custos Monumentorum

Bardziej szczegółowo

A wolność szła przez Kielce

A wolność szła przez Kielce A wolność szła przez Kielce KIELCE - MIASTO LEGIONÓW Konkurs wiedzy w 100 rocznicę wkroczenia I Kompanii Kadrowej do Kielc 1914 2014 PATRONAT: Prezydent KIELC Wojciech Lubawski Instytut Historii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Wydatki na kulturę w 2011 r.

Wydatki na kulturę w 2011 r. Kraków 25.09.2012 r. Wydatki na kulturę w 2011 r. Informacja przedstawia wydatki budżetu państwa i budżetów jednostek samorządów terytorialnych na finansowanie kultury i ochrony dziedzictwa narodowego

Bardziej szczegółowo

Główny Urząd Statystyczny

Główny Urząd Statystyczny Główny Urząd Statystyczny Urząd Statystyczny w Krakowie Opracowanie sygnalne Ośrodek Statystyki Kultury Kraków, wrzesień 2011 r. Wydatki na kulturę w 2010 r. Niniejsza informacja prezentuje wydatki poniesione

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie. Instytucje kultury w 2008 roku 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie. Instytucje kultury w 2008 roku 1 Materiał na konferencję prasową w dniu 28 sierpnia 2009 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Notatka Informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Instytucje kultury w 2008 roku 1 TEATRY I INSTYTUCJE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO W ZSE W KIELCACH ROK SZKOLNY 2014 / 2015

PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO W ZSE W KIELCACH ROK SZKOLNY 2014 / 2015 PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO W ZSE W KIELCACH ROK SZKOLNY 2014 / 2015 Wstęp Wychowanie współczesnego ucznia w duchu patriotyzmu to cel niniejszego programu. Naszym priorytetem jest wychowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Odkłamywacz PO - Kultura się liczy

Odkłamywacz PO - Kultura się liczy Odkłamywacz PO - Kultura się liczy PAKT DLA KULTURY Co najmniej 1% wszystkich wydatków budżetowych Uczestnictwo w kulturze i twórcza aktywność obywateli jako priorytety polityki rządu i samorządów Nowoczesne

Bardziej szczegółowo

Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r.

Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r. Renata Karpińska Departament Mecenatu Państwa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Konferencja Dziedzictwo w sieci 30 listopada 2012 r. Podstawa prawna: Uchwała Rady Ministrów nr 176/2010 z dn.

Bardziej szczegółowo

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU 151 KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU Nazwa programu: Kulturalny Poznań nr programu: 7 Kontynuacja Planu Rozwoju Miasta Poznania Cele strategiczne: Zwiększenie znaczenia miasta jako ośrodka wiedzy, kultury,

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO projekt realizowany przez Powiat Świdnicki w Świdniku w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Szczecin 20 grudnia 2011 r. Bożena Wołowczyk Plan prezentacji 1. Idea europejskich szlaków

Bardziej szczegółowo

Małopolskie samorządy w nowej perspektywie finansowej. Szanse i wyzwania

Małopolskie samorządy w nowej perspektywie finansowej. Szanse i wyzwania Małopolskie samorządy w nowej perspektywie finansowej. Szanse i wyzwania Debata w Gorlicach Patronat honorowy: Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Perspektywa finansowa 2014-2020 Dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów

Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów Teresa E. Szymorowska Wojewódzka Biblioteka Publiczna Książnica Kopernikańska w Toruniu e-polska Biblioteki i archiwa

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r.

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r. MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne Podegrodzie, 22.02.2011 r. Cele ogólne LSR - przedsięwzięcia CEL OGÓLNY 1 Rozwój turystyki w oparciu o bogactwo przyrodnicze i kulturowe obszaru CELE

Bardziej szczegółowo

Szanowna Mieszkanko, Szanowny Mieszkańcu miejscowości Pleśna! Zabierz głos w sprawie swojej miejscowości!

Szanowna Mieszkanko, Szanowny Mieszkańcu miejscowości Pleśna! Zabierz głos w sprawie swojej miejscowości! Szanowna Mieszkanko, Szanowny Mieszkańcu miejscowości Pleśna! Zabierz głos w sprawie swojej miejscowości! Gmina Pleśna bierze udział w projekcie Samorząd z inicjatywą realizowanym przez Fundację Biuro

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 1157/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 8 października 2015 roku

Uchwała Nr 1157/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 8 października 2015 roku Uchwała Nr 1157/2015 z dnia 8 października 2015 roku w sprawie: zmian do projektu Programu współpracy Samorządu Województwa Wielkopolskiego z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze sklepem przez telefon

Rozmowa ze sklepem przez telefon Rozmowa ze sklepem przez telefon - Proszę Pana, chciałam Panu zaproponować opłacalny interes. - Tak, słucham, o co chodzi? - Dzwonię w imieniu portalu internetowego AmigoBONUS. Pan ma sklep, prawda? Chciałam

Bardziej szczegółowo

Fundusze Europejskie. Strategia zmiany. Marek Sowa. Członek Zarządu Województwa Małopolskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1

Fundusze Europejskie. Strategia zmiany. Marek Sowa. Członek Zarządu Województwa Małopolskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1 Fundusze Europejskie Strategia zmiany Marek Sowa Członek Zarządu Województwa Małopolskiego Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1 Cele programu regionalnego: wzmocnienie pozycji konkurencyjnej

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju Biblioteki Publicznej w Zbąszyniu

Strategia rozwoju Biblioteki Publicznej w Zbąszyniu Strategia rozwoju Biblioteki Publicznej w Zbąszyniu na lata 2016 2022 I Wstęp Dokument ten, wraz z wszystkimi celami i zadaniami w nim sformułowanymi, jest spójny ze strategią Rozwoju Gminy Zbąszyń na

Bardziej szczegółowo

OBCHODY JUBILEUSZU 200-LECIA UW* *stan na dzień 23.09.2015 r.

OBCHODY JUBILEUSZU 200-LECIA UW* *stan na dzień 23.09.2015 r. OBCHODY JUBILEUSZU 200-LECIA UW* *stan na dzień 23.09.2015 r. DWA STULECIA. DOBRY POCZĄTEK 1 października 2015 19 listopada 2016 Założenia Jubileuszu Celem Jubileuszu jest podkreślenie wyjątkowego znaczenia

Bardziej szczegółowo

Sejmik Województwa Śląskiego uchwala:

Sejmik Województwa Śląskiego uchwala: UCHWAŁA NR IV/49/5/2014 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO z dnia 7 kwietnia 2014 r. w sprawie podania do publicznej wiadomości informacji o zamiarze i przyczynach połączenia Muzeum Śląskiego w Katowicach i

Bardziej szczegółowo

DZIAŁANIA NA RZECZ E-ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO OCZEKIWANIA SAMORZĄDÓW

DZIAŁANIA NA RZECZ E-ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO OCZEKIWANIA SAMORZĄDÓW DZIAŁANIA NA RZECZ E-ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO OCZEKIWANIA SAMORZĄDÓW Wnioski z procesu konsultacyjnego zrealizowanego w maju 2009r. we wszystkich powiatach regionu Artur KRAWCZYK Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r.

Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r. PROJEKT Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy Powiatu Prudnickiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Portal odkryjmalopolske.pl to funkcjonujący już od ponad roku serwis informacyjno turystyczny, ukazujący bogactwo kulturowe i przyrodnicze Małopolski.

Portal odkryjmalopolske.pl to funkcjonujący już od ponad roku serwis informacyjno turystyczny, ukazujący bogactwo kulturowe i przyrodnicze Małopolski. Portal odkryjmalopolske.pl to funkcjonujący już od ponad roku serwis informacyjno turystyczny, ukazujący bogactwo kulturowe i przyrodnicze Małopolski. Działalność portalu koncentruje się na: upowszechnianiu

Bardziej szczegółowo

Stanowisko MKIDN. Treść uwagi. zgłaszający. 1. Minister Finansów

Stanowisko MKIDN. Treść uwagi. zgłaszający. 1. Minister Finansów Tabela rozbieżności do projektu założeń do projektu ustawy o zmianie ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw Lp. Resort zgłaszający Treść uwagi

Bardziej szczegółowo

Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego

Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego Tarnów-Katowice, wrzesień 2005 Wprowadzenie Program i»silesia jest odpowiedzią samorządów z województwa śląskiego na Inicjatywę

Bardziej szczegółowo

DOTACJE NA WOLONTARIAT W POLSCE

DOTACJE NA WOLONTARIAT W POLSCE DOTACJE NA WOLONTARIAT W POLSCE PROGRAMY RZĄDOWE - MPIPS Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2014-2020 Priorytet 1. Aktywne społeczeństwo Podziałanie 2 Rozwijanie wolontariatu działania nakierowane na: wolontariat

Bardziej szczegółowo

MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO

MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO MODERNIZACJA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO W MAŁOPOLSCE PROJEKT SYSTEMOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO KRAKÓW 2013 Wydawca: Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Edukacji i Kształcenia Ustawicznego

Bardziej szczegółowo

Program EIT + www.eitplus.wroclaw.pl E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y. Szanowni Państwo,

Program EIT + www.eitplus.wroclaw.pl E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y. Szanowni Państwo, E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y Szanowni Państwo, utworzenie w Europie nowego ośrodka łączącego edukację, badania naukowe i innowacje Europejskiego Instytutu Technologicznego

Bardziej szczegółowo

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD Rozdział IV.1 OKREŚLENIE WSKAŹNIKÓW REALIZACJI CELÓW ORAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej Przedsięwzięcia Produktu Cel

Bardziej szczegółowo

SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY

SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY SPOŁECZEŃSTWO / POMOC SPOŁECZNA / ZDROWIE / GOSPODARKA... 2 NAUKA / EDUKACJA... 5 KULTURA I SZTUKA... 7 EKOLOGIA/OCHRONA ŚRODOWISKA/TURYSTYKA I KRAJOZNAWSTWO...

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Protokół z XI posiedzenia Komisji Budżetu i Finansów Rady Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy w dniu 12 września 2011 r.

Protokół z XI posiedzenia Komisji Budżetu i Finansów Rady Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy w dniu 12 września 2011 r. Protokół z XI posiedzenia Komisji Budżetu i Finansów Rady Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy w dniu 12 września 2011 r. W posiedzeniu udział wzięli członkowie Komisji (zgodnie z listą obecności stanowiącą

Bardziej szczegółowo

S T A T U T MUZEUM NARODOWEGO W KIELCACH

S T A T U T MUZEUM NARODOWEGO W KIELCACH Załącznik do Zarządzenia Nr 8 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 30 grudnia 2005 r. S T A T U T MUZEUM NARODOWEGO W KIELCACH I. Postanowienia ogólne. 1 Muzeum Narodowe w Kielcach zwane dalej

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 1 Ul: Armii Krajowej 2 26-200 Końskie PRZYKŁAD DOBREJ PRAKTYKI do opublikowania na stronie internetowej Kuratorium Oświaty w Kielcach

Gimnazjum nr 1 Ul: Armii Krajowej 2 26-200 Końskie PRZYKŁAD DOBREJ PRAKTYKI do opublikowania na stronie internetowej Kuratorium Oświaty w Kielcach Gimnazjum nr 1 Ul: Armii Krajowej 2 26-200 Końskie PRZYKŁAD DOBREJ PRAKTYKI do opublikowania na stronie internetowej Kuratorium Oświaty w Kielcach Nazwa szkoły/placówki, w której realizowane jest działanie

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej FRDL

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej FRDL Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej FRDL powstała w 1989 roku największa w Polsce organizacja pozarządowa wspomagająca samorządy terytorialne i rozwój społeczeństwa obywatelskiego laureat Nagrody Głównej

Bardziej szczegółowo

Finansowanie instytucji kultury -środki unijne. 16 listopada 2006

Finansowanie instytucji kultury -środki unijne. 16 listopada 2006 Finansowanie instytucji kultury -środki unijne 16 listopada 2006 Środki europejskie Norweski Mechanizm Finansowy i Mechanizm Finansowy EOG Rozdzielane na poziomie kraju: sektorowe programy operacyjne regionalne

Bardziej szczegółowo

jako okazję do świętowania i wyrażenia naszej nadziei na dobrą spokojną i pożyteczna przyszłość, ale także jako okazję

jako okazję do świętowania i wyrażenia naszej nadziei na dobrą spokojną i pożyteczna przyszłość, ale także jako okazję Szanowni Państwo, Dzisiejsze przywitanie Nowego Roku wykorzystujemy nie tylko jako okazję do świętowania i wyrażenia naszej nadziei na dobrą spokojną i pożyteczna przyszłość, ale także jako okazję do podsumowania

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI www.bilgoraj21.pl MIASTO NA SZLAKU KULTUR KRESOWYCH KRESOWYCH 2 KIM JESTEŚMY? lipca 2005 roku ustanowiona została aktem notarialnym Fundacja Obywatelska Przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa 10 41,7 % 3. Strona rządowa 4 16,6 % 4. Partnerzy społeczni i gospodarczy,

1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa 10 41,7 % 3. Strona rządowa 4 16,6 % 4. Partnerzy społeczni i gospodarczy, Ad. 1 Skład liczbowy i procentowy Komitetu Monitorującego WRPO Lp. Strona reprezentowana Liczba Członków KM WRPO % udział danej Strony w składzie KM WRPO 1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa

Bardziej szczegółowo

WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI

WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI PROGRAM WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI PROGRAM REMONTOWY DLA NIERUCHOMOŚCI GMINNYCH ZLOKALIZOWANYCH W STREFIE WIELKOMIEJSKIEJ ŁODZI NA LATA 2011-2014 OBSZAR DZIAŁANIA Programem objęty

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr... Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego z dnia...2009 r. w sprawie: zmiany Statutu Wodzisławskiego Centrum Kultury

UCHWAŁA Nr... Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego z dnia...2009 r. w sprawie: zmiany Statutu Wodzisławskiego Centrum Kultury UCHWAŁA Nr... Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego z dnia...2009 r. w sprawie: zmiany Statutu Wodzisławskiego Centrum Kultury Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9, art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Projekt miał szeroki zasięg terytorialny. Obejmował uczestników z placówek oświatowych z 14 województw w kraju. Składał się z dwóch modułów:

Projekt miał szeroki zasięg terytorialny. Obejmował uczestników z placówek oświatowych z 14 województw w kraju. Składał się z dwóch modułów: Fundacja Rodzice Szkole ul. Marszałkowska 140/62c, 00-061 Warszawa tel.: 721 326 336, fax: (22) 398 48 04 www.rodziceszkole.edu.pl kontakt@rodziceszkole.edu.pl Nr KRS: 0000268115, REGON: 140781919, NIP:

Bardziej szczegółowo

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Rekomendacje dla odnowy wsi, jako metody rozwoju: budowanie specjalizacji, łączenie potencjałów

Bardziej szczegółowo

Wioska Garncarska dobra praktyka

Wioska Garncarska dobra praktyka Projekt pn. Edukacja dla inicjatywy lokalnej w Gminie Lubomierz jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Priorytet IX, działanie

Bardziej szczegółowo

Program Edukacji Kulturalnej w Szkole Podstawowej Nr 225 w Warszawie w ramach projektu Warszawski Program Edukacji Kulturalnej (WPEK)

Program Edukacji Kulturalnej w Szkole Podstawowej Nr 225 w Warszawie w ramach projektu Warszawski Program Edukacji Kulturalnej (WPEK) Program Edukacji Kulturalnej w Szkole Podstawowej Nr 225 w Warszawie w ramach projektu Warszawski Program Edukacji Kulturalnej (WPEK) opracowała: Greta Piekut koordynator edukacji kulturalnej w szkole

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 18 IM. WŁADYSŁAWA BRONIEWSKIEGO W DĄBROWIE GÓRNICZEJ NA LATA 2013-2016.

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 18 IM. WŁADYSŁAWA BRONIEWSKIEGO W DĄBROWIE GÓRNICZEJ NA LATA 2013-2016. KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 18 IM. WŁADYSŁAWA BRONIEWSKIEGO W DĄBROWIE GÓRNICZEJ NA LATA 2013-2016. D Ą B R O W A G Ó R N I C Z A Misja Szkoły Nasza szkoła nie tylko Cię oceni to szkoła, która

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna

Bardziej szczegółowo

Fundacja PZU. Obszary działania i zasady przyznawania dotacji

Fundacja PZU. Obszary działania i zasady przyznawania dotacji Fundacja PZU Obszary działania i zasady przyznawania dotacji Fundacja PZU realizuje cele spójne ze strategią Grupy PZU. Wspiera przedsięwzięcia w zakresie: pomocy społecznej, w tym osobom w trudnej sytuacji

Bardziej szczegółowo

STATUT Fundacji MadMoth Publishing. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT Fundacji MadMoth Publishing. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT Fundacji MadMoth Publishing Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja działająca pod nazwą Fundacja MadMoth Publishing, zwana dalej Fundacją została ustanowiona w roku 2015 przez: Pawła Leszczyńskiego

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020.

ANKIETA. Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020. ANKIETA Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020. Szanowni Państwo! W związku z rozpoczęciem prac nad opracowaniem aktualizacji

Bardziej szczegółowo

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ 1 Drogi Czytelniku! Życzymy Ci przyjemnej lektury Szkolnego Newsa. Zachęcamy do refleksji nad pytaniem

Bardziej szczegółowo

14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL

14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL 14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL Konkluzje Rady na temat architektury: udział kultury w zrównoważonym rozwoju RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 1. POWOŁUJĄC SIĘ na Traktat ustanawiający Wspólnotę

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 34/13 ZARZĄDU POWIATU W STASZOWIE. z dnia 12 kwietnia 2013 r.

UCHWAŁA NR 34/13 ZARZĄDU POWIATU W STASZOWIE. z dnia 12 kwietnia 2013 r. UCHWAŁA NR 34/13 ZARZĄDU POWIATU W STASZOWIE z dnia 12 kwietnia 2013 r. w sprawie wyników otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych o charakterze pożytku publicznego w 2013 roku Na podstawie

Bardziej szczegółowo

2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić?

2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić? 2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić? 2010 KULTURA I TURYSTYKA razem, ku przyszłości 2011 KULTURA

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 CCI 2014PL16M2OP002

Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 CCI 2014PL16M2OP002 Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 Decyzja wykonawcza Komisji z dnia 16.12.2014 r. CCI 2014PL16M2OP002 Wieloaspektowe ujęcie obszaru kultury w Regionalnym

Bardziej szczegółowo

Mazowiecka Sieć Edukacyjna

Mazowiecka Sieć Edukacyjna Mazowiecka Sieć Edukacyjna projekt realizowany przez Federację Inicjatyw Oświatowych oraz Fundację Civis Polonus Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE KONFERENCJA WOJEWÓDZKA nt. Wykorzystanie lokalnych wartości w rozwoju społeczno gospodarczym obszarów w wiejskich prof. nadzw. dr hab. Mirosław Boruszczak WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki.

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach oferuje w bieżącej prenumeracie bogaty zbiór czasopism metodycznych i fachowych dla nauczycieli, wychowawców oraz bibliotekarzy, psychologów, pedagogów szkolnych

Bardziej szczegółowo

Marzena Andrzejewska. Regionalna prasa bibliotekarska doświadczenia i perspektywy Książnica Pomorska, Szczecin 8-9 października 2009 r.

Marzena Andrzejewska. Regionalna prasa bibliotekarska doświadczenia i perspektywy Książnica Pomorska, Szczecin 8-9 października 2009 r. Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Marzena Andrzejewska kilka słów

Bardziej szczegółowo

NAGRODA im. JÓZEFA DIETLA

NAGRODA im. JÓZEFA DIETLA NAGRODA im. JÓZEFA DIETLA OFERTA WSPÓŁPRACY O Nagrodzie Zwracamy się z prośbą o dofinansowanie lub sponsoring wydarzenia. Korporacja Samorządowa im. Józefa Dietla chcąc wyróżnić osoby i instytucje działające

Bardziej szczegółowo

2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić?

2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić? 2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić? 2010 KULTURA I TURYSTYKA razem, ku przyszłości 2011 KULTURA

Bardziej szczegółowo

Regulamin Nagrody Pary Prezydenckiej za wybitne osiągnięcia w twórczości dla dzieci i młodzieży

Regulamin Nagrody Pary Prezydenckiej za wybitne osiągnięcia w twórczości dla dzieci i młodzieży Regulamin Nagrody Pary Prezydenckiej za wybitne osiągnięcia w twórczości dla dzieci i młodzieży Postanowienia ogólne 1 1. Organizatorem Nagrody Pary Prezydenckiej za wybitne osiągnięcia w twórczości dla

Bardziej szczegółowo

MUZEUM HISTORII FOTOGRAFII

MUZEUM HISTORII FOTOGRAFII MUZEUM HISTORII FOTOGRAFII STATUT UCHWAŁA NR V/56/07 Rady Miasta Krakowa z dnia 31 stycznia 2007 r. w sprawie nadania statutu i zmiany nazwy miejskiej instytucji kultury Muzeum Historii Fotografii w Krakowie.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym

Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym Propozycja listy projektów indywidualnych w ramach Działania 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 Lp. Nazwa projektu

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Czeladź Przejecie szkół ponadgimnazjalnych - sierpień 2009 HARMONOGRAM ZDARZEŃ

Urząd Miasta Czeladź Przejecie szkół ponadgimnazjalnych - sierpień 2009 HARMONOGRAM ZDARZEŃ HARMONOGRAM ZDARZEŃ 01.07.2007. Starosta wstrzymuje nabór do pierwszych klas Zespołu Szkół nr 2 w Czeladzi. Groźba likwidacji szkoły (połączenia z Zespołem Szkół nr 1). 13.08.2007. Rada Miejska w Czeladzi

Bardziej szczegółowo

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU ROMAN CIEPIELA WICEMARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKEIGO MOSKWA 18-19 WRZEŚNIA 2009 odzyskanie KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU NAJISTOTNIEJSZE

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie sytuacji rozwojowej sołectwa

Podsumowanie sytuacji rozwojowej sołectwa 3. Analiza SWOT Podsumowanie sytuacji rozwojowej sołectwa Silne strony - Położenie w Rudawskim Parku Krajobrazowym bogata flora i fauna, walory krajobrazowo przyrodnicze - Położenie wsi - baza wypadowa

Bardziej szczegółowo

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola sporządzony w ramach projektu Od diagnozy do strategii model planowania rozwoju usług publicznych dofinansowanego ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami

Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami zestawienie bibliograficzne w wyborze Wybór i opracowanie Marta Boszczyk, Bożena Lewandowska Kielce 2011 1. Anar : Marszałek

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r.

UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. w sprawie upamiętnienia postaci gen. Kazimierza Sosnkowskiego poprzez wzniesienie poświęconego mu pomnika popiersia Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Przed podróŝą na Litwę

Przed podróŝą na Litwę Przed podróŝą na Litwę Źródło: http://www.hotels-europe.com/lithuania/images/lithuania-map-large.jpg BirŜai to niewielkie miasto litewskie wyznaczone jako miejsce kolejnego, juŝ piątego spotkania przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk Społeczna Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk SPOŁECZNA PODKARPACKA AKADEMIA NAJLEPSZYCH PRAKTYK (SPANP) Szanowni Państwo, w imieniu wszystkich partnerów pragniemy zaprosić Was do współpracy w ramach

Bardziej szczegółowo

STAN REALIZACJI PROJEKTÓW KLUCZOWYCH W RAMACH REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO NA LATA 2007-2013

STAN REALIZACJI PROJEKTÓW KLUCZOWYCH W RAMACH REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO NA LATA 2007-2013 XXV POSIEDZENIE KOMITETU MONITORUJĄCEGO STAN REALIZACJI PROJEKTÓW KLUCZOWYCH W RAMACH REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO NA LATA 2007-2013 Kielce, 13 marca 2015 r. dla rozwoju

Bardziej szczegółowo

Nauczanie przedsiębiorczości wyzwanie i możliwości dla Polski

Nauczanie przedsiębiorczości wyzwanie i możliwości dla Polski Nauczanie przedsiębiorczości wyzwanie i możliwości dla Polski Nauczanie w szkołach wartości związanych z przedsiębiorczością stanowi zarówno wyzwanie, jak i możliwości dla Polski. Jest to wyzwanie z trzech

Bardziej szczegółowo

Statut Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku

Statut Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku W uzgodnieniu Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Załącznik do Uchwały Nr VI/111/11 Sejmiku Województwa Warmińsko Mazurskiego z dnia 19 kwietnia 2011 z późn. zm. ; Uchwała Nr XXXV/699/14 Sejmiku

Bardziej szczegółowo

Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły

Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły W obecnej dobie podejmowane są szeroko zakrojone działania, których najważniejszym celem jest zmodernizowanie polskiego systemu oświaty. Reforma programowa,

Bardziej szczegółowo

Wyniki konsultacji projektu Programu Współpracy na rok 2014

Wyniki konsultacji projektu Programu Współpracy na rok 2014 Wyniki konsultacji projektu Programu Współpracy na rok 2014 Zgłaszający: Towarzystwo Miłośników Czarnej Białostockiej i Okolic Lp. Zapis w projekcie Programu Współpracy Propozycja zapisu Uzasadnienie Opinia

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr III /15/10 Rady Gminy Kramsk z dnia 29 grudnia 2010 roku

Uchwała Nr III /15/10 Rady Gminy Kramsk z dnia 29 grudnia 2010 roku Uchwała Nr III /15/10 Rady Gminy Kramsk z dnia 29 grudnia 2010 roku w sprawie Programu współpracy na 2011 rok Gminy Kramsk z organizacjami pozarządowymi, podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

ROWEREM I KAJAKIEM PO ZIEMI KOZIENICKIEJ Organizator Powiatowy Urząd Pracy w Kozienicach Diagnoza problemu i opis projektu Problem: Słabo rozwinięta baza rowerowo-wodna wodna w regionie Powiatu Kozienickiego

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki

Program Operacyjny Kapitał Ludzki Dobre praktyki działań edukacyjnych Program Operacyjny Kapitał Ludzki Kielce, 30 stycznia 2012 r. Ewa Kwiecień Szkoła Podstawowa w Brzechowie Gmina Daleszyce Dlaczego powstał projekt? Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 PODSUMOWANIE DZIAŁANIA ODNOWA I ROZWÓJ WSI

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 PODSUMOWANIE DZIAŁANIA ODNOWA I ROZWÓJ WSI Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 PODSUMOWANIE DZIAŁANIA ODNOWA I ROZWÓJ WSI Urząd Marszałkowski w Łodzi Departament Funduszu Rozwoju Obszarów Wiejskich Rola Samorządu Samorząd Województwa

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie od 1971 roku mieści się w zabytkowym

Bardziej szczegółowo

Konwencja Międzypokoleniowe Dni Aktywności. Kultura dla Seniorów. 26 września 2012 r.

Konwencja Międzypokoleniowe Dni Aktywności. Kultura dla Seniorów. 26 września 2012 r. Konwencja Międzypokoleniowe Dni Aktywności Kultura dla Seniorów 26 września 2012 r. Europejski Rok Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej 2012 1. Idea przewodnia obchodów roku w krajach

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020. Giżycko, 21 października 2015 r.

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020. Giżycko, 21 października 2015 r. PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020 Giżycko, 21 października 2015 r. Program Polska-Rosja 2014-2020 Program Polska - Rosja 2014-2020 przygotowywany jest przez współpracujące ze sobą

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu ubiegającego się o wpis nazwa inicjatywy nazwa podmiotu Polska Sieć Ambasadorów Przedsiębiorczości Kobiet Urszula Ciołeszynska - Fundatorka i Prezes Fundacji

Bardziej szczegółowo

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum przeprowadzonym wśród nauczycieli, uczniów i rodziców,

Bardziej szczegółowo

R e g u l a m i n Bydgoskiego Przeglądu Projektów Edukacyjnych dla Gimnazjów

R e g u l a m i n Bydgoskiego Przeglądu Projektów Edukacyjnych dla Gimnazjów R e g u l a m i n Bydgoskiego Przeglądu Projektów Edukacyjnych dla Gimnazjów 1 Postanowienia ogólne 1. Organizatorem Bydgoskiego Przeglądu Projektów Edukacyjnych dla Gimnazjów, zwanego dalej Przeglądem,

Bardziej szczegółowo

XI priorytet Kultura i dziedzictwo kulturowe Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 1,03 mld zł, 541,8 mln zł.

XI priorytet Kultura i dziedzictwo kulturowe Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 1,03 mld zł, 541,8 mln zł. XI priorytet Kultura i dziedzictwo kulturowe Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko W ramach XI priorytetu Kultura i dziedzictwo kulturowe Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na

Bardziej szczegółowo

WZÓR WNIOSKU O DOFINANSOWANIE

WZÓR WNIOSKU O DOFINANSOWANIE WZÓR WNIOSKU O DOFINANSOWANIE Przed przystąpieniem do wypełnienia wniosku prosimy zapoznać się z informacjami podanymi na stronie: https://wnioski.kronenberg.org.pl/opis2.php gdzie znajdują się dodatkowe

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE VI KADENCJI SAMORZĄDU MIASTA I GMINY GRABÓW NAD PROSNĄ

PODSUMOWANIE VI KADENCJI SAMORZĄDU MIASTA I GMINY GRABÓW NAD PROSNĄ PODSUMOWANIE VI KADENCJI SAMORZĄDU MIASTA I GMINY GRABÓW NAD PROSNĄ W mijającej kadencji samorządu Miasto i Gmina Grabów nad Prosną osiągnęła znaczne postępy w rozwoju infrastruktury społeczno-kulturalnej,

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE OBCHODY ŚWIATOWEGO DNIA TURYSTYKI W ZGIERZU

REGIONALNE OBCHODY ŚWIATOWEGO DNIA TURYSTYKI W ZGIERZU REGIONALNE OBCHODY ŚWIATOWEGO DNIA TURYSTYKI W ZGIERZU 1 Zgodnie ze wskazaniami Światowej Organizacji Turystyki hasło przewodnie imprezy brzmieć będzie: Turystyka i woda, ochrona naszej wspólnej przyszłości.

Bardziej szczegółowo