Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu Elektroniczna Aparatura Medyczna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu Elektroniczna Aparatura Medyczna"

Transkrypt

1 POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY Katedra Telekomunikacji i Aparatury Elektronicznej Studia stacjonarne Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu Elektroniczna Aparatura Medyczna Ćwiczenie 3. Zastosowania czujników konduktometrycznych w elektronicznej aparaturze laboratoryjnej v. 03 Andrzej Holiczer Witold Holiczer Norbert Litwińczuk Grażyna Gilewska Białystok wrzesień 2014

2 A. Wprowadzenie 1. Pojęcia podstawowe Atom: najmniejszy, niepodzielny metodami chemicznymi składnik materii, który może wchodzić w połączenie z innymi pierwiastkami. Cząsteczka: (inaczej molekuła) obojętne elektrycznie indywiduum chemiczne, złożone z więcej niż jednego atomu, które są z sobą trwale połączone wiązaniami chemicznymi. Jest to najmniejsza część chemicznie jednorodnej substancji, która posiada wszystkie właściwości tej substancji i może istnieć samodzielnie w stanie wolnym we wszystkich stanach skupienia. Masa atomowa pierwiastka: liczba określająca ile razy masa jednego reprezentatywnego atomu danego pierwiastka chemicznego jest większa od masy 1/12 izotopu węgla 12 C. Masa cząsteczkowa związku chemicznego: suma mas atomowych pierwiastków wchodzących w jego skład. Mol: jednostka liczności materii (jednostka podstawowa w układzie SI) oznaczana symbolem mol. Jeden mol jest to liczność materii układu zawierającego liczbę cząstek (np. atomów, cząsteczek, jonów, elektronów itp.) równą liczbie atomów w masie 12 gramów izotopu węgla 12 C. W jednym molu znajduje się 6, ±0, cząstek. Liczba ta jest nazywana stałą Avogadra; liczba gramów danego atomu lub związku chemicznego równa liczbowo masie atomowej lub cząsteczkowej: m n = V (1) n liczba moli substancji, m masa substancji, M masa atomowa lub cząsteczkowa substancji. Wartościowość: to cecha pierwiastków chemicznych i grup funkcyjnych w chemii określająca iloma wiązaniami chemicznymi może się dany pierwiastek łączyć z innymi. Rodzaje stężeń substancji w roztworach wodnych. Stężenie wagowe: m c = V (2) m - masa substancji, V - objętość roztworu. Molowe stężenie substancji: n c m = (3) V c m - stężenie molowe (mol/l), n - liczba moli substancji, V - objętość roztworu. Molarne stężenie substancji: n c RV = (4) V R c RV - stężenie molarne (mol/l), n - liczba moli substancji, V R - objętość rozpuszczalnika. Molalne stężenie substancji: n c Rm = (5) mr c Rm - stężenie molalne (mol/kg), n - liczba moli substancji, m R - masa rozpuszczalnika. Stężenie molowe (molarne, molalne) jest wielkością w pełni charakteryzującą zdolności połączeń i wzajemnych oddziaływań substancji niedysocjujących, czyli nierozpadających się na jony. W przypadku roztworów elektrolitów wielkością charakteryzującą powstałe przy rozproszeniu jony, czyli atomy lub cząsteczki obdarzone ładunkiem elektrycznym jest również ich wartościowość. 2

3 Dysocjacja elektrolityczna elektrolity. Substancja, która w roztworze lub w stanie stopionym występuje przynajmniej częściowo w postaci naładowanych cząstek - jonów - nazywa się elektrolitem. Rozpad elektroobojętnych cząstek na naładowane jony nosi nazwę dysocjacji elektrolitycznej. W naszych rozważaniach ograniczymy się do wodnych roztworów elektrolitów. Rola rozpuszczalnika polega również na osłabieniu oddziaływań elektrostatycznych, co jest związane z efektem dielektrycznym. Elektrostatyczna siła przyciągania między jonami o liczbie ładunków elementarnych z + i z - określona jest przez prawo Coulomb a: e z z F(r) = (6) 2 ε r e - elementarny ładunek elektryczny, ε - stała dielektryczna środowiska, r - odległość między jonami. Duża stała dielektryczna wody decyduje o wyjątkowych jej właściwościach jako środowiska elektrolitów. Staje się to szczególnie wyraźne, gdy porówna się jej stałą dielektryczną ze stałymi dielektrycznymi wszystkich pozostałych rozpuszczalników. Jony niosące ładunek dodatni nazywa się kationami, jony z ładunkiem ujemnym - anionami. Załóżmy, że mamy do czynienia z mocnym elektrolitem typu K ν+ A ν-. Elektrolit ten rozpuszczony w wodzie rozpada się na kationy i aniony według schematu (rys.1). Rys.1. Rozpad elektrolitu na jony: przewodnictwo elektryczne. H 2O z+ z- Kν+ Aν- ν+ K +ν-a (7) ν + liczba kationów, ν - liczba anionów, z+ wartościowość kationów, z- wartościowość anionów. Elektrolity występujące w roztworze wyłącznie w postaci jonów nazywa się elektrolitami mocnymi. Elektrolity, które przy skończonym rozcieńczeniu występują częściowo jako jony, częściowo jako cząstki noszą nazwę elektrolitów słabych. Teoria dysocjacji elektrolitów słabych została po raz pierwszy podana w roku 1887 przez S. Arrhenius a. Dopiero jednak w 1923 r. P.Debey i E. Huecl wykazali, że w rozcieńczonych roztworach mocnych elektrolitów występują tylko jony, brak jest natomiast cząsteczek niezdysocjowanych. Obecnie wiadomo także, że stężone roztwory elektrolitów mocnych zawierają jedynie jony. 3

4 W związku z tym, że nie wszystkie cząsteczki elektrolitów słabych są zdysocjowane definiuje się pojęcia stopnia dysocjacji α : n (8) α(c,t) = N n - liczba cząsteczek zdysocjowanych, N - liczba cząsteczek substancji rozpuszczonej w roztworze. Stopień dysocjacji elektrolitu jest zależny od rodzaju rozpuszczalnika, elektrolitu, jego stężenia oraz temperatury i ciśnienia. 2. Zastosowania konduktometrii w pomiarach stężeń substancji w roztworach Materiał przewodnika prądu elektrycznego możemy charakteryzować podając jego rezystancję ρ lub przewodność właściwą ; związek między tymi wielkościami jest następujący: 1 = ρ (9) Dla przewodników pierwszego rodzaju, w których przewodnictwo ma charakter elektronowy (np. metali) można w prosty sposób określić relacje między jego rozmiarami i rezystancją właściwą, a rezystancją R: R =ρ l (10) s l długość przewodnika, s pole przekroju poprzecznego. W przypadku roztworów elektrolitów przewodnictwo właściwe (jonowe, przewodniki drugiego rodzaju) zależy także od stężenia i nie jest stałą charakterystyczną dla materiału. W związku z tym wprowadzono iloraz: Λ = c (11) Λ przewodnictwo molowe, c stężenie molowe elektrolitu w roztworze. Według Kohlrausch a przewodność molowa mocnych elektrolitów w roztworach rozcieńczonych jest następującą funkcją stężenia: Λ =Λ - a c (12) Λ przewodność molowa przy rozcieńczeniu nieskończenie wielkim, a stała doświadczalna. Z (11) i (12) otrzymamy następujący związek między przewodnością właściwą roztworu elektrolitu, a stężeniem składnika: ( ) = Λ - a c c (13) W rzeczywistości zależność (13) ma charakter bardziej złożony, dla większych stężeń trudny do teoretycznego wyprowadzenia. Na rys. 2 i 3 przedstawiono doświadczalnie uzyskane zależności między stężeniem a przewodnością właściwą: na rys. 2 dla rozcieńczonych roztworów elektrolitów, na rys. 3 dla roztworów o dużych stężeniach. 4

5 Rys.2. Przewodność właściwa rozcieńczonych roztworów elektrolitów: 1 H 2 CO 3, 2 Na 2 SO 4, 3 NaCl, 4 MgCl 2, 5 KOH, 6 NaOH, 7 NH 4 OH. Rys.3. Przewodność właściwa wodnych roztworów elektrolitów: 1 KCl, 2 NaOH, 3 H 2 SO 4, 4 HCl. Z przedstawionych rysunków można wysnuć następujące wnioski: dla bardzo rozcieńczonych elektrolitów w szczególności dla mocnych roztworów elektrolitów jednowartościowych przewodność właściwa jest liniową funkcją stężenia (rys. 2), ze wzrostem stężenia zależność ta staje się nieliniowa, a w większości przypadków nawet niemonotoniczna; roztwory stężone mają małą właściwą przewodność elektryczną (rys. 3), szczególnie dużą wartość przewodności mają elektrolity zawierające jony H + lub OH, a więc kwasy i zasady. W praktyce dla jednowartościowych mocnych elektrolitów można posługiwać się następującymi przybliżeniami: = Λ c dla c 10 mmol / l =0 +Λ0 c dla 10< c 100 mmol / l (13a) ( ) = Λ - a c c dla 100 < c 1000 mmol / l Λ, 0, Λ 0, a stałe współczynniki równań Korzystając z funkcji odwrotnych do (13a), na podstawie pomiaru przewodności właściwej, można wyznaczać wartość stężenia substancji w roztworze jednoskładnikowym. Zasada konduktometryczna jest jednak nieselektywna i nie można przy jej pomocy wyznaczać stężeń poszczególnych substancji w roztworach wieloskładnikowych, jednak ze względu na prostotę, szeroki zakres stosowalności od stężeń śladowych do bardzo dużych jest w wielu sytuacjach użyteczna i rozpowszechniona. Najczęściej zasada ta jest stosowana w następujących pomiarach: przewodności wody, w tym destylowanej i dejonizowanej (parametr jakościowy), stężenia substancji w roztworach jednoskładnikowych, jako technologiczny wskaźnik jakościowy w roztworach wieloskładnikowych, w pomiarach koncentracji cząstek w zawiesinach Zasada działania i budowa czujników konduktometrycznych W pomiarach przewodności roztworów elektrolitów z powodu zachodzących zjawisk nieodwracalnych, głównie elektrolizy, nie stosuje się prądów i napięć stałych. Powyższa uwaga nie dotyczy jedynie zastosowań konduktometrii w pomiarach koncentracji cząstek w zawiesinach. 5

6 Rozwinęły się trzy techniki pomiaru przewodności właściwej metodami przemiennoprądowymi dla celów analitycznych: pomiar w celkach o dwóch elektrodach, najbardziej wskazany dla śladowych i małych stężeń (rys. 4b), pomiar czteroelektrodowy o dwóch elektrodach zasilanych z zewnętrznego źródła, a dwóch do pomiaru potencjału między elektrodami zasilanymi (rys. 4c), pomiar bezelektrodowy (rys. 4d). Wykres zmian potencjału między elektrodami z napięciem zewnętrznym Uz, zanurzonymi w roztworze elektrolitu przedstawia rys. 4a. Polaryzacja oraz powstawanie ładunków przyelektrodowych powodują zakrzywienie linii potencjału w pobliżu elektrod, a tylko w części środkowej gradient potencjału du/dl jest stały (liniowy spadek napięcia). Przyelektrodowe zakłócenia gradientu mają niewielkie znaczenie przy małej przewodności roztworów elektrolitów, ale znaczne przy większych przewodnościach, stąd też dwuelektrodowe przetworniki pomiarowe są z powodzeniem stosowane w zakresie 0,1 do około 1000 µs/cm. W przedstawionym na rys. 4b systemie dwuelektrodowym równanie przetwarzania ma postać: U I = z (14) K c Rys. 4. Zasady pomiaru przewodności elektrolitów: a) przebieg potencjału między elektrodami; b) celka dwuelektrodowa; c) celka czteroelektrodowa; d) celka bezelektrodowa. Pomiar czteroelektrodowy (rys. 4c) eliminuje zakłócenia polaryzacyjne. Istotne znaczenie takiego rozwiązania polega także na niezależności wyników pomiaru od zanieczyszczeń elektrolitu. Także zanieczyszczenia organiczne (np. oleje i inne substancje nierozpuszczalne w wodzie) zmieniające rezystancję obwodu prądowego nawet w stosunku 1:10, nie powodują błędów pomiaru w przeciwieństwie do układów dwuelektrodowych i bezelektrodowych. Warunkiem poprawności pomiaru jest bezprądowy pomiar napięcia U 34, tj. układem o bardzo wysokiej impedancji. Przy wymuszeniu między elektrodami 1 i 2 przepływu prądu I z o takiej wartości, aby różnica potencjałów między elektrodami 3 i 4 była niezmienna (U 34 = const.), wymuszony prąd zasilający I z jest bezpośrednią miarą przewodności elektrolitu: U I 34 z = (15) K c 6

7 Przy odpowiednim rozwiązaniu przetwornika czteroelektrodowego, zakresy mierzalnych przewodności leżą w granicach od 0,1 µs/cm 1 S/cm. Na rys. 5 przedstawiono budowę laboratoryjnego, czteroelektrodowego czujnika pomiarowego. W systemie bezelektrodowym (rys. 4d) są całkowicie wyeliminowane zakłócenia spowodowane polaryzacją. Jednak z powodu małej czułości i wysokiego poziomu szumów, taki typ pomiaru nadaje się tylko do roztworów elektrolitów o dużych wartościach przewodności, tj. o dużych stężeniach. Równanie przetwarzania w tym systemie można zapisać następująco: 1 n U 2 2 = U1 (16) Kc n1 U1 napięcie zasilania uzwojenia pierwotnego, Kc stała celki, U2 napięcie indukowane w uzwojeniu wtórnym, n1, n2 liczba zwojów nawiniętych na rdzeniach. Wielkością, którą się bezpośrednio mierzy przy wszystkich trzech opisanych zasadach, jest rezystancja celki pomiarowej, którą określa wzór: 1 R = Kc (17) gdzie K c oznacza stałą celki, którą można przedstawić jako całkę wzdłuż linii pola elektrycznego: l 1 K c = dl (18) S(l) 0 l długość linii między elektrodami, S przypadający na nie przekrój. Rys. 5. Czteroelektrodowy czujnik konduktometryczny. 7

8 Tylko dla prostych geometrycznie figur można obliczyć wartość Kc. Zwykle celki mają tak skomplikowany kształt, że muszą być wzorcowane przy pomocy elektrolitu o dokładnie znanej przewodności wz w myśl wzoru: K c =wz R (19) Elektrolitem stosowanym najczęściej do wzorcowania jest wodny roztwór KC1, którego przewodność elektryczna oraz jej zależność od temperatury są dokładnie znane i powtarzalne. Istotną przyczyną błędów pomiaru przewodności właściwej metodami elektrodowymi jest polaryzacja elektrod. W celu jej eliminacji należy odpowiednio dobierać stałą celki K c oraz częstotliwość prądu (napięcia) zasilającego. Techniczne zalecenia dotyczące tego zagadnienia przedstawiono w tabeli 1. Tabela 1 Przewodność właściwa roztworu elektrolitu (S/cm) Stała celki (1/cm) Częstotliwość napięcia zasilającego (Hz) < ,5 do 0, do > do Czynnikiem wpływającym na wynik pomiaru przewodności właściwej jest temperatura. Wpływ temperatury przejawia się w oddziaływaniu na ruchliwość jonów oraz stopień dysocjacji. Obydwa czynniki działają zgodnie w kierunku wzrostu przewodności ze wzrostem temperatury. Wpływ temperatury można wyrazić wzorem: =0 1+α( t - t 0 ) (20) Wartości współczynników temperaturowych α dla t 0 = 20 C są najwyższe dla zasad, najniższe dla soli, średnie dla kwasów; leżą one w granicach od około 1,5 % do 4,0 % / C. Wartości te są w wysokim stopniu zależne od stężenia. Wyeliminowanie błędów od wpływu temperatury jest jednym z poważnych problemów mierniczych przy stosowaniu metod konduktometrycznych. Współczesne konduktometry są wyposażane w czujniki temperatury, zarówno zewnętrzne (konduktometry laboratoryjne, jak i wbudowane (konduktometry przemysłowe); można w nich także ustawić znaną dla danego roztworu elektrolitów wartość współczynnika α, uzyskując w ten sposób możliwość automatycznej kompensacji zmian temperatury. 8

9 B. Realizacja ćwiczenia 1. Cel ćwiczenia laboratoryjnego Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z zastosowaniami metod konduktometrycznych w pomiarach stężeń elektrolitów w roztworach wodnych oraz czystości wody. 2. Aparatura, narzędzia pomocnicze i odczynniki stosowane w ćwiczeniu W ćwiczeniu są stosowane następujące urządzenia pomiarowe, pomocnicze oraz wzorce: konduktometr (typ CDM210) z czujnikiem czteroelektrodowym, mieszadło magnetyczne z układem regulacji temperatury (typ MS 11 HS), roztwory wzorcowe: 10; 40; 100 mmol KCl / l. 3. Przebieg realizacji eksperymentu Zapoznać się z obsługą i budową urządzeń stosowanych w ćwiczeniu Oszacowanie błędu przeniesienia (tabela 1). Czynności pomiarowe: napełnić naczyńko pomiarowe 100 milmolowym roztworem KCl. używając konduktometru CC 317 z czujnikiem temperatury zmierzyć przewodność właściwą 100 roztworu, opróżnić naczyńko (nie płukać naczyńka i czujnika pomiarowego), napełnić naczyńko wodą destylowaną i zmierzyć jej przewodność 1, wypłukać naczyńko pomiarowe wodą destylowaną (dwukrotnie). napełnić naczyńko wodą destylowaną i zmierzyć jej przewodność Pomiary przewodności wody (tabela 2). Czynności pomiarowe: używając konduktometru CDM210 zmierzyć przewodność właściwą oraz temperaturę: wody dejonizowanej, wody destylowanej, zanieczyszczonej wody dejonizowanej, zimnej i ciepłej wody wodociągowej, pomiary wykonujemy przy wyłączonej opcji korekty temperaturowej Badania zależności przewodności właściwej od stężenia (tabela 3). Czynności pomiarowe: używając konduktometru CDM210 zmierzyć przewodność właściwą: 100 milimolowego roztworu KCl, 40 milimolowego roztworu KCl, 10 milimolowego roztworu KCl. Uwaga: Przed kolejnymi pomiarami należy jednokrotnie przepłukać naczynie i elektrodę badanym roztworem Badania powtarzalności pomiarów (tabela 4). Czynności pomiarowe: używając konduktometru CDM210 zmierzyć 10-krotnie przewodność właściwą oraz temperaturę zimnej wody wodociągowej, pomiary wykonujemy przy wyłączonej opcji korekty temperaturowej, woda nie może zawierać pęcherzyków powietrza Wyznaczenie i sprawdzenie temperaturowego współczynnika zmiany przewodności 10. milimolowego roztworu KCl (tabela 5). Czynności pomiarowe: korzystając z mieszadła magnetycznego z układem regulacji temperatury (MS 11 HS) zmierzyć przewodność właściwą 10 milimolowego roztworu KCl przy pomocy konduktometru CDM210, dla temperatur t 0 ; t 0 +2,0 o C, 9

10 pomiary wykonujemy przy wyłączonej opcji korekty temperaturowej, obliczyć temperaturowy współczynnik zmian przewodności z zależności: t % α = ; [α] = t - t o 0 C wpisać obliczony współczynnik temperaturowy do pamięci konduktometru CDM210 (temperatura odniesienia t REF = 25 o C), wymienić 10 milimolowy roztwór KCl, ponownie zmierzyć przewodność właściwą 10 milimolowego roztworu KCl przy pomocy konduktometru CDM210, dla temperatur t 0 ; t 0 +2,0 o C Wyznaczenie i sprawdzenie temperaturowego współczynnika zmiany przewodności wody destylowanej (tabela 6). Czynności pomiarowe: analogicznie jak w pkt

11 C. Opracowanie wyników pomiarów 1. Wyniki pomiarów Tabela (ms/cm) 1 2 Tabela 2 Woda dejonizowana t ( o C) Woda destylowana t ( o C) Woda dejonizowana zanieczyszczona t ( o C) Woda wodociągowa zimna t ( o C) Woda wodociągowa ciepła t ( o C) Tabela 3 c =10 mmol/l c = 40 mmol / l c = 100 mmol/l (ms/cm) W (ms/cm) t ( o C) δ w (%) W wartości z załącznika 1; W43 wartość obliczona Tabela µs/cm Tabela 5a Tabela 5b 10 mmol/l KCl Wyznaczanie α t 0 t Sprawdzanie α 100 mmol/l KCl Wyznaczanie α Sprawdzanie α t 0 t t 0 t t ( o C) t ( o C) (ms/cm) (ms/cm) α (% / o C) α (% / o C) Tabela 6 Woda destylowana Wyznaczanie α t 0 t t ( o C) (ms/cm) α (% / o C) 11

12 2. Procedura opracowania wyników pomiarów Ad. 3.1: obliczyć błąd względny δ P zwany błędem przeniesienia lub błędem kontaminacji: 1 - δ 2 P = wyjaśnić przyczynę powstawania tego błędu. Ad. 3.2: Jaka jest przewodność wody chemicznie czystej? Dlaczego woda dejonizowana ma przewodność wielokrotnie większą niż woda chemicznie czysta? Dlaczego przewodność wody destylowanej jest większa niż wody dejonizowanej? Podać główną przyczynę wzrostu przewodności wody dejonizowanej zanieczyszczonej. Czy zimna woda wodociągowa spełnia normę przewodności? Dlaczego przewodność wody ciepłej jest większa niż zimnej? Ad. 3.3: z tabeli 3 nanieść punkty c i na wykres = f(c), metodą najmniejszych kwadratów obliczyć parametry 0 i Λ 0 prostej regresji = 0 + Λ0 c, nanieść prostą regresji na wykres = f(c), z załącznika 1 nanieść punkty c = 10 mmol/l i c = 100 mmol/l oraz odpowiadające im wartości W na wykres = f(c), zakładając liniową zależność między stężeniem KCl, a jego przewodnością właściwą podaną w załączniku 1, obliczyć teoretyczną wartość przewodności właściwej W43 dla roztworu o stężeniu c = 40 mmol/l; nanieść punkt 40; W40 na wykres = f(c), traktując wartości W jako poprawne, obliczyć błędy względne: - δ W w = 100 W dla stężeń c = 10, 40 oraz 100 mmol/l; podać główne przyczyny wystąpienia błędów. Ad. 3.4: obliczyć wartość średnią (m), odchylenie standardowe (sd) oraz współczynnik zmienności (cv), przyjmując podaną przez producenta niedokładność pomiaru ±0,2 % wartości odczytu ± 3 ostatnie cyfry obliczyć względną niepewność standardową δ u pomiaru przewodności, porównać cv i δ u ; skomentować różnicę. Ad. 3.5: na podstawie danych zawartych w załączniku 1 obliczyć wartość temperaturowego współczynnika zmiany przewodności 10 milimolowego roztworu KCl (t REF = 25 o C), porównać obliczoną wyżej wartość z wartością tegoż współczynnika z tabeli 5. Ad. 3.6: porównać otrzymaną wartość z wartością tegoż współczynnika dla 10. milimolowego roztworu KCl (tabela 5). 2

13 Załącznik 1. Przewodność właściwa wodnych roztworów chlorku potasowego (KCl) Stężenie 1 mol / l 0,1 mol / l 0,02 mol / l 0,01 mol / l Temperatura ( o C) Przewodność właściwa (ms / cm) 15 92,52 10,48 2,243 1, ,41 10,72 2,294 1, ,31 10,95 2,345 1, ,22 11,19 2,397 1, ,14 11,43 2,449 1, ,07 11,67 2,501 1, ,00 11,97 2,553 1, ,94 12,15 2,606 1, ,89 12,39 2,659 1, ,84 12,64 2,712 1, ,80 12,88 2,765 1, ,77 13,13 2,819 1, ,74 13,37 2,873 1, ,62 2,927 1, ,87 2,981 1, ,12 3,036 1,552 3

Obliczenia chemiczne. Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny

Obliczenia chemiczne. Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny Obliczenia chemiczne Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny 1 STĘŻENIA ROZTWORÓW Stężenia procentowe Procent masowo-masowy (wagowo-wagowy) (% m/m) (% w/w) liczba gramów substancji rozpuszczonej

Bardziej szczegółowo

dla której jest spełniony warunek równowagi: [H + ] [X ] / [HX] = K

dla której jest spełniony warunek równowagi: [H + ] [X ] / [HX] = K RÓWNOWAGI W ROZTWORACH Szwedzki chemik Svante Arrhenius w 1887 roku jako pierwszy wykazał, że procesowi rozpuszczania wielu substancji towarzyszy dysocjacja, czyli rozpad cząsteczek na jony naładowane

Bardziej szczegółowo

OCENA CZYSTOŚCI WODY NA PODSTAWIE POMIARÓW PRZEWODNICTWA. OZNACZANIE STĘŻENIA WODOROTLENKU SODU METODĄ MIARECZKOWANIA KONDUKTOMETRYCZNEGO

OCENA CZYSTOŚCI WODY NA PODSTAWIE POMIARÓW PRZEWODNICTWA. OZNACZANIE STĘŻENIA WODOROTLENKU SODU METODĄ MIARECZKOWANIA KONDUKTOMETRYCZNEGO OCENA CZYSTOŚCI WODY NA PODSTAWIE POMIAÓW PZEWODNICTWA. OZNACZANIE STĘŻENIA WODOOTLENKU SODU METODĄ MIAECZKOWANIA KONDUKTOMETYCZNEGO Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Dysocjacja elektrolitów W drugiej połowie XIX wieku szwedzki chemik S.A. Arrhenius doświadczalnie udowodnił, że substancje

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

KONDUKTOMETRIA. Konduktometria. Przewodnictwo elektrolityczne. Przewodnictwo elektrolityczne zaleŝy od:

KONDUKTOMETRIA. Konduktometria. Przewodnictwo elektrolityczne. Przewodnictwo elektrolityczne zaleŝy od: KONDUKTOMETRIA Konduktometria Metoda elektroanalityczna oparta na pomiarze przewodnictwa elektrolitycznego, którego wartość ulega zmianie wraz ze zmianą stęŝenia jonów zawartych w roztworze. Przewodnictwo

Bardziej szczegółowo

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach 1 STECHIOMETRIA INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2 KONDUKTOMETRIA

ĆWICZENIE 2 KONDUKTOMETRIA ĆWICZENIE 2 KONDUKTOMETRIA 1. Oznaczanie słabych kwasów w sokach i syropach owocowych metodą miareczkowania konduktometrycznego Celem ćwiczenia jest ilościowe oznaczenie zawartości słabych kwasów w sokach

Bardziej szczegółowo

Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii

Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii Mol jest to liczebność materii występująca, gdy liczba cząstek (elementów) układu jest równa liczbie atomów zawartych w masie 12 g węgla 12 C (równa liczbie

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stałej dysocjacji pk a słabego kwasu metodą konduktometryczną CZĘŚĆ DOŚWIADCZALNA. Tabela wyników pomiaru

Wyznaczanie stałej dysocjacji pk a słabego kwasu metodą konduktometryczną CZĘŚĆ DOŚWIADCZALNA. Tabela wyników pomiaru Wyznaczanie stałej dysocjacji pk a słabego kwasu metodą konduktometryczną Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest wyznaczenie stałej dysocjacji pk a słabego kwasu metodą konduktometryczną. Zakres wymaganych

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIA FIZYKI MORZA

PRACOWNIA FIZYKI MORZA PRACOWNIA FIZYKI MORZA INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 8 TEMAT: BADANIE PRZEWODNICTWA ELEKTRYCZNEGO WODY MORSKIEJ O RÓŻNYCH ZASOLENIACH Teoria Przewodnictwo elektryczne wody morskiej jest miarą stężenia i rodzaju

Bardziej szczegółowo

Chemia klasa VII Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny Semestr II

Chemia klasa VII Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny Semestr II Chemia klasa VII Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny Semestr II Łączenie się atomów. Równania reakcji Ocena dopuszczająca [1] Ocena dostateczna [1 + 2] Ocena dobra [1 + 2 + 3] Ocena bardzo dobra

Bardziej szczegółowo

- w nawiasach kwadratowych stężenia molowe.

- w nawiasach kwadratowych stężenia molowe. Cz. VII Dysocjacja jonowa, moc elektrolitów, prawo rozcieńczeń Ostwalda i ph roztworów. 1. Pojęcia i definicja. Dysocjacja elektroniczna (jonowa) to samorzutny rozpad substancji na jony w wodzie lub innych

Bardziej szczegółowo

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru 1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru Wzór związku chemicznego podaje jakościowy jego skład z jakich pierwiastków jest zbudowany oraz liczbę atomów poszczególnych pierwiastków

Bardziej szczegółowo

Chemia - B udownictwo WS TiP

Chemia - B udownictwo WS TiP Chemia - B udownictwo WS TiP dysocjacja elektrolityczna, reakcje w roztworach wodnych, ph wykład nr 2b Teoria dys ocjacji jonowej Elektrolity i nieelektrolity Wpływ polarnej budowy cząsteczki wody na proces

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z chemii kl VII

Kryteria oceniania z chemii kl VII Kryteria oceniania z chemii kl VII Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich przeznaczenie -opisuje właściwości substancji używanych na co

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT NIEELEKTROLITÓW PRZEZ BŁONY WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEPUSZCZALNOŚCI

TRANSPORT NIEELEKTROLITÓW PRZEZ BŁONY WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEPUSZCZALNOŚCI Ćwiczenie nr 7 TRANSPORT NIEELEKTROLITÓW PRZEZ BŁONY WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEPUSZCZALNOŚCI Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawami teorii procesów transportu nieelektrolitów przez błony.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE GIMNAZJUM NR 2 W RYCZOWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z CHEMII w klasie II gimnazjum str. 1 Wymagania edukacyjne niezbędne do

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe: Gimnazjum chemia kl. II

Wymagania programowe: Gimnazjum chemia kl. II Wymagania programowe: Gimnazjum chemia kl. II Dział: Wewnętrzna budowa materii Ocena dopuszczająca [1] posługuje się symbolami odróżnia wzór sumaryczny od wzoru strukturalnego zapisuje wzory sumaryczne

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ PRZEWODNICTWA ELEKTRYCZNEGO ELEKTROLITÓW OD TEMPERATURY; SPRAWDZANIE REGUŁY WALDENA

ZALEŻNOŚĆ PRZEWODNICTWA ELEKTRYCZNEGO ELEKTROLITÓW OD TEMPERATURY; SPRAWDZANIE REGUŁY WALDENA Ćwiczenie 47 E. Dudziak, M. Komorowska ZALEŻNOŚĆ PRZEWODNICTWA ELEKTRYCZNEGO ELEKTROLITÓW OD TEMPERATURY; SPRAWDZANIE REGUŁY WALDENA Cel ćwiczenia: pomiar przewodności elektrycznej właściwej (konduktywności)

Bardziej szczegółowo

6. ph i ELEKTROLITY. 6. ph i elektrolity

6. ph i ELEKTROLITY. 6. ph i elektrolity 6. ph i ELEKTROLITY 31 6. ph i elektrolity 6.1. Oblicz ph roztworu zawierającego 0,365 g HCl w 1,0 dm 3 roztworu. Odp 2,00 6.2. Oblicz ph 0,0050 molowego roztworu wodorotlenku baru (α = 1,00). Odp. 12,00

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE STAŁEJ DYSOCJACJI SŁABEGO KWASU ORGANICZNEGO

WYZNACZANIE STAŁEJ DYSOCJACJI SŁABEGO KWASU ORGANICZNEGO 10 WYZNACZANIE STAŁEJ DYSOCJACJI SŁABEGO KWASU ORGANICZNEGO CEL ĆWICZENIA Poznanie podstawowych zagadnień teorii dysocjacji elektrolitycznej i problemów związanych z właściwościami kwasów i zasad oraz

Bardziej szczegółowo

Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego. Wyznaczanie przewodnictwa granicznego mocnego elektrolitu

Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego. Wyznaczanie przewodnictwa granicznego mocnego elektrolitu Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego Wyznaczanie przewodnictwa granicznego mocnego elektrolitu Wyznaczanie stałej dysocjacji kwasu octowego poprzez pomiar przewodnictwa ćwiczenie nr 14 Opiekun

Bardziej szczegółowo

Kwas HA i odpowiadająca mu zasada A stanowią sprzężoną parę (podobnie zasada B i kwas BH + ):

Kwas HA i odpowiadająca mu zasada A stanowią sprzężoną parę (podobnie zasada B i kwas BH + ): Spis treści 1 Kwasy i zasady 2 Rola rozpuszczalnika 3 Dysocjacja wody 4 Słabe kwasy i zasady 5 Skala ph 6 Oblicznie ph słabego kwasu 7 Obliczanie ph słabej zasady 8 Przykłady obliczeń 81 Zadanie 1 811

Bardziej szczegółowo

Roztwory elekreolitów

Roztwory elekreolitów Imię i nazwisko:... Roztwory elekreolitów Zadanie 1. (2pkt) W teorii Brönsteda sprzężoną parą kwas-zasada nazywa się układ złożony z kwasu oraz zasady, która powstaje z tego kwasu przez odłączenie protonu.

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych 1. Wielkości i jednostki stosowane do wyrażania ilości materii 1.1 Masa atomowa, cząsteczkowa, mol Masa atomowa Atomy mają

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Towaroznawstwo Kod przedmiotu: LS03282; LN03282 Ćwiczenie 4 POMIARY REFRAKTOMETRYCZNE Autorzy: dr

Bardziej szczegółowo

Wodorotlenki. n to liczba grup wodorotlenowych w cząsteczce wodorotlenku (równa wartościowości M)

Wodorotlenki. n to liczba grup wodorotlenowych w cząsteczce wodorotlenku (równa wartościowości M) Wodorotlenki Definicja - Wodorotlenkami nazywamy związki chemiczne, zbudowane z kationu metalu (zazwyczaj) (M) i anionu wodorotlenowego (OH - ) Ogólny wzór wodorotlenków: M(OH) n M oznacza symbol metalu.

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity.

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity. 1 Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych - elektrolity i nieelektrolity. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektrolit, - nieelektrolit, - dysocjacja elektrolityczna, - prąd, - jony.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 43: HALOTRON

Ćwiczenie nr 43: HALOTRON Wydział PRACOWNIA FIZYCZNA WFiIS AGH Imię i nazwisko 1. 2. Temat: Data wykonania Data oddania Zwrot do popr. Rok Grupa Zespół Nr ćwiczenia Data oddania Data zaliczenia OCENA Ćwiczenie nr 43: HALOTRON Cel

Bardziej szczegółowo

RÓWNOWAGI W ROZTWORACH ELEKTROLITÓW

RÓWNOWAGI W ROZTWORACH ELEKTROLITÓW RÓWNOWAGI W ROZTWORACH ELETROLITÓW Opracowanie: dr Jadwiga Zawada, dr inż. rystyna Moskwa, mgr Magdalena Bisztyga 1. Dysocjacja elektrolityczna Substancje, które podczas rozpuszczania w wodzie (lub innych

Bardziej szczegółowo

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 35: Elektroliza

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 35: Elektroliza Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 35: Elektroliza Cel ćwiczenia: Wyznaczenie stałej Faradaya oraz równoważnika elektrochemicznego miedzi metodą elektrolizy. Literatura [1] Kąkol Z., Fizyka dla

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Środowiska

Inżynieria Środowiska ROZTWORY BUFOROWE Roztworami buforowymi nazywamy takie roztwory, w których stężenie jonów wodorowych nie ulega większym zmianom ani pod wpływem rozcieńczania wodą, ani pod wpływem dodatku nieznacznych

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia molekularna. Ćwiczenie nr 1. Widma absorpcyjne błękitu tymolowego

Spektroskopia molekularna. Ćwiczenie nr 1. Widma absorpcyjne błękitu tymolowego Spektroskopia molekularna Ćwiczenie nr 1 Widma absorpcyjne błękitu tymolowego Doświadczenie to ma na celu zaznajomienie uczestników ćwiczeń ze sposobem wykonywania pomiarów metodą spektrofotometryczną

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 3 REZONANS AKUSTYCZNY

ĆWICZENIE 3 REZONANS AKUSTYCZNY ĆWICZENIE 3 REZONANS AKUSTYCZNY W trakcie doświadczenia przeprowadzono sześć pomiarów rezonansu akustycznego: dla dwóch różnych gazów (powietrza i CO), pięć pomiarów dla powietrza oraz jeden pomiar dla

Bardziej szczegółowo

Równowagi jonowe - ph roztworu

Równowagi jonowe - ph roztworu Równowagi jonowe - ph roztworu Kwasy, zasady i sole nazywa się elektrolitami, ponieważ przewodzą prąd elektryczny, zarówno w wodnych roztworach, jak i w stanie stopionym (sole). Nie wszystkie wodne roztwory

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Podstaw Biofizyki Pomiar potencjału dyfuzyjnego i błonowego 4

Laboratorium Podstaw Biofizyki Pomiar potencjału dyfuzyjnego i błonowego 4 CEL ĆWICZENIA Pomiar potencjału dyfuzyjnego roztworów o różnych stężeniach jonów oddzielonych membranami: półprzepuszczalną i jonoselektywną w funkcji ich stężenia. Wykorzystanie równania Nernsta do wyznaczenia

Bardziej szczegółowo

Potencjometryczna metoda oznaczania chlorków w wodach i ściekach z zastosowaniem elektrody jonoselektywnej

Potencjometryczna metoda oznaczania chlorków w wodach i ściekach z zastosowaniem elektrody jonoselektywnej Potencjometryczna metoda oznaczania chlorków w wodach i ściekach z zastosowaniem elektrody jonoselektywnej opracowanie: dr Jadwiga Zawada Cel ćwiczenia: poznanie podstaw teoretycznych i praktycznych metody

Bardziej szczegółowo

Chemia - laboratorium

Chemia - laboratorium Chemia - laboratorium Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Studia stacjonarne, Rok I, Semestr zimowy 2013/14 Dr hab. inż. Tomasz Brylewski e-mail: brylew@agh.edu.pl tel. 12-617-5229 Katedra

Bardziej szczegółowo

Mol, masa molowa, objętość molowa gazu

Mol, masa molowa, objętość molowa gazu Mol, masa molowa, objętość molowa gazu Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Mol Mol jest miarą liczności materii. 1 mol dowolnych indywiduów

Bardziej szczegółowo

Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II

Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II Szczegółowe kryteria oceniania po pierwszym półroczu klasy II: III. Woda i roztwory wodne charakteryzuje rodzaje wód występujących

Bardziej szczegółowo

HYDROLIZA SOLI. ROZTWORY BUFOROWE

HYDROLIZA SOLI. ROZTWORY BUFOROWE Ćwiczenie 9 semestr 2 HYDROLIZA SOLI. ROZTWORY BUFOROWE Obowiązujące zagadnienia: Hydroliza soli-anionowa, kationowa, teoria jonowa Arrheniusa, moc kwasów i zasad, równania hydrolizy soli, hydroliza wieloetapowa,

Bardziej szczegółowo

Labindex mgr inż. Marcin Grzelka

Labindex mgr inż. Marcin Grzelka Labindex mgr inż. Marcin Grzelka Aparatura laboratoryjna, szkło, meble pomoc w doborze» sprzedaż» serwis» przeglądy okresowe» IQ/OQ/PQ Aleja Stanów Zjednoczonych 34 lok. 150, 04-036 Warszawa tel 22 408

Bardziej szczegółowo

Badanie transformatora

Badanie transformatora Ćwiczenie 14 Badanie transformatora 14.1. Zasada ćwiczenia Transformator składa się z dwóch uzwojeń, umieszczonych na wspólnym metalowym rdzeniu. Do jednego uzwojenia (pierwotnego) przykłada się zmienne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp. Roztwory elektrolitów

Spis treści. Wstęp. Roztwory elektrolitów Spis treści 1 Wstęp 1.1 Roztwory elektrolitów 1.2 Aktywność elektrolitów 1.3 Teorie kwasów i zasad 1.3.1 Teoria Arrheniusa 1.3.2 Teoria Lowry ego-brönsteda 1.3.3 Teoria Lewisa 1.4 Roztwory buforowe 1.5

Bardziej szczegółowo

Opracował: dr inż. Tadeusz Lemek

Opracował: dr inż. Tadeusz Lemek Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria i Gospodarka Wodna w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracował:

Bardziej szczegółowo

WPŁYW SUBSTANCJI TOWARZYSZĄCYCH NA ROZPUSZCZALNOŚĆ OSADÓW

WPŁYW SUBSTANCJI TOWARZYSZĄCYCH NA ROZPUSZCZALNOŚĆ OSADÓW WPŁYW SUBSTANCJI TOWARZYSZĄCYCH NA ROZPUSZCZALNOŚĆ OSADÓW Wstęp W przypadku trudno rozpuszczalnej soli, mimo osiągnięcia stanu nasycenia, jej stężenie w roztworze jest bardzo małe i przyjmuje się, że ta

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

wykład 6 elektorochemia

wykład 6 elektorochemia elektorochemia Ogniwa elektrochemiczne Ogniwo elektrochemiczne składa się z dwóch elektrod będących w kontakcie z elektrolitem, który może być roztworem, cieczą lub ciałem stałym. Elektrolit wraz z zanurzona

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY WYZNACZANIE STAŁEJ DYSOCJACJI SŁABEGO KWASU METODĄ KONDUKTOMETRYCZNĄ I POTENCJOMETRYCZNĄ

POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY WYZNACZANIE STAŁEJ DYSOCJACJI SŁABEGO KWASU METODĄ KONDUKTOMETRYCZNĄ I POTENCJOMETRYCZNĄ POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW WYZNACZANIE STAŁEJ DYSOCJACJI SŁABEGO KWASU METODĄ KONDUKTOMETRYCZNĄ I POTENCJOMETRYCZNĄ Opiekun ćwiczenia: Tomasz Jarosz

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA ZAKŁAD CHEMII FIZYCZNEJ ĆWICZENIA PRACOWNI CHEMII FIZYCZNEJ

POLITECHNIKA POZNAŃSKA ZAKŁAD CHEMII FIZYCZNEJ ĆWICZENIA PRACOWNI CHEMII FIZYCZNEJ WARTOŚĆ ph ROZTWORÓW WODNYCH WSTĘP 1. Wartość ph wody i roztworów Woda dysocjuje na jon wodorowy i wodorotlenowy: H 2 O H + + OH (1) Stała równowagi tej reakcji, K D : wyraża się wzorem: K D = + [ Η ][

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R E-16

Ć W I C Z E N I E N R E-16 INSTYTUT FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I TECHNOLOGII MATERIAŁÓW POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA PRACOWNIA ELEKTRYCZNOŚCI I MAGNETYZMU Ć W I C Z E N I E N R E-16 WYZNACZANIE WYMIARU FRAKTALNEGO W PROCESIE

Bardziej szczegółowo

STAłA I STOPIEŃ DYSOCJACJI; ph MIX ZADAŃ Czytaj uważnie polecenia. Powodzenia!

STAłA I STOPIEŃ DYSOCJACJI; ph MIX ZADAŃ Czytaj uważnie polecenia. Powodzenia! STAłA I STOPIEŃ DYSOCJACJI; ph MIX ZADAŃ Czytaj uważnie polecenia. Powodzenia! 001 Obliczyć stężenie molowe jonów Ca 2+ w roztworze zawierającym 2,22g CaCl2 w 100 ml roztworu, przyjmując a = 100%. 002

Bardziej szczegółowo

podstawami stechiometrii, czyli działu chemii zajmującymi są obliczeniami jest prawo zachowania masy oraz prawo stałości składu

podstawami stechiometrii, czyli działu chemii zajmującymi są obliczeniami jest prawo zachowania masy oraz prawo stałości składu Podstawy obliczeń chemicznych podstawami stechiometrii, czyli działu chemii zajmującymi są obliczeniami jest prawo zachowania masy oraz prawo stałości składu prawo zachowania masy mówi, że w reakcji chemicznej

Bardziej szczegółowo

Roztwory mocnych elektrolitów ćwiczenia 1

Roztwory mocnych elektrolitów ćwiczenia 1 Roztwory mocnych elektrolitów ćwiczenia 1 1 Stała dysocjacji Słabe kwasy i zasady nie ulegają całkowicie reakcji dysocjacji elektrolitycznej. Oznacza to, że są słabymi elektrolitami. Najczęściej używanym

Bardziej szczegółowo

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany PYTANIA EGZAMINACYJNE Z CHEMII OGÓLNEJ I Podstawowe pojęcia chemiczne 1) Pierwiastkiem nazywamy : a zbiór atomów o tej samej liczbie masowej b + zbiór atomów o tej samej liczbie atomowej c zbiór atomów

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe Ogniwo paliwowe 1. Zagadnienia elektroliza, prawo Faraday a, pierwiastki galwaniczne, ogniwo paliwowe 2. Opis Główną częścią ogniwa paliwowego PEM (Proton Exchange Membrane) jest membrana złożona z katody

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 3 CIEPŁO ROZPUSZCZANIA I NEUTRALIZACJI

ĆWICZENIE 3 CIEPŁO ROZPUSZCZANIA I NEUTRALIZACJI ĆWICZENIE 3 CIEPŁO ROZPUSZCZANIA I NEUTRALIZACJI Przybory i odczynniki Kalorymetr NaOH w granulkach Mieszadło KOH w granulkach Cylinder miarowy 50 ml 4n HCl 4 Szkiełka zegarowe 4N HNO 3 Termometr (dokładność

Bardziej szczegółowo

RÓWNOWAŻNIKI W REAKCJACH UTLENIAJĄCO- REDUKCYJNYCH

RÓWNOWAŻNIKI W REAKCJACH UTLENIAJĄCO- REDUKCYJNYCH 8 RÓWNOWAŻNIKI W REAKCJACH UTLENIAJĄCO- REDUKCYJNYCH CEL ĆWICZENIA Wyznaczenie gramorównoważników chemicznych w procesach redoks na przykładzie KMnO 4 w środowisku kwaśnym, obojętnym i zasadowym z zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE ROZMIARÓW

WYZNACZANIE ROZMIARÓW POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI Ćwiczenie 6 WYZNACZANIE ROZMIARÓW MAKROCZĄSTECZEK I. WSTĘP TEORETYCZNY Procesy zachodzące między atomami lub cząsteczkami w skali molekularnej

Bardziej szczegółowo

WYKAZ NAJWAŻNIEJSZYCH SYMBOLI

WYKAZ NAJWAŻNIEJSZYCH SYMBOLI SPIS TREŚCI WYKAZ NAJWAŻNIEJSZYCH SYMBOLI...7 PRZEDMOWA...8 1. WSTĘP...9 2. MATEMATYCZNE OPRACOWANIE WYNIKÓW POMIARÓW...10 3. LEPKOŚĆ CIECZY...15 3.1. Pomiar lepkości...16 3.2. Lepkość względna...18 3.3.

Bardziej szczegółowo

Równowagi w roztworach wodnych (I) Zakład Chemii Medycznej PUM

Równowagi w roztworach wodnych (I) Zakład Chemii Medycznej PUM Równowagi w roztworach wodnych (I) Zakład Chemii Medycznej PUM Dysocjacja elektorolityczna Elektrolity rozpuszczając się w wodzie lub innych rozpuszczalnikach polarnych rozpadają się na jony dodatnie i

Bardziej szczegółowo

Badanie transformatora

Badanie transformatora Ćwiczenie 14 Badanie transformatora 14.1. Zasada ćwiczenia Transformator składa się z dwóch uzwojeń, umieszczonych na wspólnym metalowym rdzeniu. Do jednego uzwojenia (pierwotnego) przykłada się zmienne

Bardziej szczegółowo

RÓWNOWAŻNIKI W REAKCJACH UTLENIAJĄCO- REDUKCYJNYCH

RÓWNOWAŻNIKI W REAKCJACH UTLENIAJĄCO- REDUKCYJNYCH 8 RÓWNOWAŻNIKI W REAKCJACH UTLENIAJĄCO- REDUKCYJNYCH CEL ĆWICZENIA Wyznaczenie gramorównoważników chemicznych w procesach redoks na przykładzie KMnO 4 w środowisku kwaśnym, obojętnym i zasadowym z zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

Tematy i zakres treści z chemii - zakres rozszerzony, dla klas 2 LO2 i 3 TZA/archt. kraj.

Tematy i zakres treści z chemii - zakres rozszerzony, dla klas 2 LO2 i 3 TZA/archt. kraj. Tematy i zakres treści z chemii - zakres rozszerzony, dla klas 2 LO2 i 3 TZA/archt. kraj. Tytuł i numer rozdziału w podręczniku Nr lekcji Temat lekcji Szkło i sprzęt laboratoryjny 1. Pracownia chemiczna.

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania edukacyjne z przedmiotu chemia dla klasy II gimnazjum, rok szkolny 2015/2016

Szczegółowe wymagania edukacyjne z przedmiotu chemia dla klasy II gimnazjum, rok szkolny 2015/2016 Szczegółowe wymagania edukacyjne z przedmiotu chemia dla klasy II gimnazjum, rok szkolny 2015/2016 II. Wewnętrzna budowa materii posługuje się symbolami pierwiastków odróżnia wzór sumaryczny od wzoru strukturalnego

Bardziej szczegółowo

ROBOCZA I CAŁKOWITA ZDOLNOŚD WYMIENNA JONITU

ROBOCZA I CAŁKOWITA ZDOLNOŚD WYMIENNA JONITU Fizykochemiczne metody w ochronie środowiska - laboratorium Katedra Technologii Chemicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu ROBOCZA I CAŁKOWITA ZDOLNOŚD WYMIENNA JONITU Definicje Całkowita zdolnośd

Bardziej szczegółowo

Równowagi w roztworach wodnych

Równowagi w roztworach wodnych Równowagi w roztworach wodnych V 1 A + B = C + D V 2 Szybkości reakcji: v 1 = k 1 c A c B v 2 = k 2 c C c D ogólnie Roztwory, rozpuszczalność, rodzaje stężeń, iloczyn rozpuszczalności Reakcje dysocjacji

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym Ćwiczenie 11A Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym 11A.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu mierzy się przy pomocy wagi siłę elektrodynamiczną, działającą na odcinek przewodnika

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. Technika ważenia oraz wyznaczanie błędów pomiarowych. Ćwiczenie 2. Sprawdzanie pojemności pipety

Ćwiczenie 1. Technika ważenia oraz wyznaczanie błędów pomiarowych. Ćwiczenie 2. Sprawdzanie pojemności pipety II. Wagi i ważenie. Roztwory. Emulsje i koloidy Zagadnienia Rodzaje wag laboratoryjnych i technika ważenia Niepewność pomiarowa. Błąd względny i bezwzględny Roztwory właściwe Stężenie procentowe i molowe.

Bardziej szczegółowo

EFEKT SOLNY BRÖNSTEDA

EFEKT SOLNY BRÖNSTEDA EFEKT SLNY RÖNSTED Pojęcie eektu solnego zostało wprowadzone przez rönsteda w celu wytłumaczenia wpływu obojętnego elektrolitu na szybkość reakcji zachodzących między jonami. Założył on, że reakcja pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. Sporządzanie roztworów, rozcieńczanie i określanie stężeń

Ćwiczenie 1. Sporządzanie roztworów, rozcieńczanie i określanie stężeń Ćwiczenie 1 Sporządzanie roztworów, rozcieńczanie i określanie stężeń Stężenie roztworu określa ilość substancji (wyrażoną w jednostkach masy lub objętości) zawartą w określonej jednostce objętości lub

Bardziej szczegółowo

Propozycja planu wynikowego Chemia Nowej Ery - klasa 2 gimnazjum

Propozycja planu wynikowego Chemia Nowej Ery - klasa 2 gimnazjum 1 Propozycja planu wynikowego Chemia Nowej Ery - klasa 2 gimnazjum Tytuł rozdziału w podręczniku Temat lekcji Dział III. Woda i roztwory wodne Treści nauczania 7. Poznajemy związek chemiczny wodoru i tlenu

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny CHEMIA klasa II. I. Wewnętrzna budowa materii. Ocena bardzo dobra [ ]

Wymagania programowe na poszczególne oceny CHEMIA klasa II. I. Wewnętrzna budowa materii. Ocena bardzo dobra [ ] Wymagania programowe na poszczególne oceny CHEMIA klasa II I. Wewnętrzna budowa materii wymienia typy wiązań zapisuje wzory sumaryczne i strukturalne podaje definicje wiązania kowalencyjnego wymaganych

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny chemia kl. II Gimnazjum Rok szkolny 2015/2016 Wewnętrzna budowa materii

Wymagania programowe na poszczególne oceny chemia kl. II Gimnazjum Rok szkolny 2015/2016 Wewnętrzna budowa materii Wymagania programowe na poszczególne oceny chemia kl. II Gimnazjum Rok szkolny 2015/2016 Wewnętrzna budowa materii Dopuszczający (K) Dostateczny(P) Dobry(R) Bardzo dobry (D) Celujący (W) Uczeń : - wie,

Bardziej szczegółowo

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Wyrażanie stężeń Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Stężenie procentowe Stężenie procentowe (procent wagowy, procent masowy) wyraża stosunek

Bardziej szczegółowo

Skład zespołu (imię i nazwisko): (podkreślić dane osoby piszącej sprawozdanie):

Skład zespołu (imię i nazwisko): (podkreślić dane osoby piszącej sprawozdanie): Wydział Chemii Katedra Chemii Ogólnej i Nieorganicznej pracownia studencka prowadzący: ĆWICZENIE 3 RÓWNOWAGI W ROZTWORACH ELEKTROLITÓW Data wykonania ćwiczenia: Skład zespołu (imię i nazwisko): (podkreślić

Bardziej szczegółowo

Elektrochemia - prawa elektrolizy Faraday a. Zadania

Elektrochemia - prawa elektrolizy Faraday a. Zadania Elektrochemia - prawa elektrolizy Faraday a Zadania I prawo Faraday a Masa substancji wydzielonej na elektrodach podczas elektrolizy jest proporcjonalna do natężenia prądu i czasu trwania elektrolizy q

Bardziej szczegółowo

I. Substancje i ich przemiany

I. Substancje i ich przemiany Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny szkolne klasa 7 Niepełnosprawność intelektualna oraz obniżenie wymagań i dostosowanie ich do możliwości ucznia I. Substancje i ich przemiany stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Chemia. Wymagania programowe na poszczególne oceny dla uczniów klas II gimnazjum

Chemia. Wymagania programowe na poszczególne oceny dla uczniów klas II gimnazjum Chemia Wymagania programowe na poszczególne oceny dla uczniów klas II gimnazjum 1 określa, co wpływa na aktywność chemiczną pierwiastka o dużym stopniu trudności wykonuje obliczenia stechiometryczne [1+2]

Bardziej szczegółowo

1 Hydroliza soli. Hydroliza soli 1

1 Hydroliza soli. Hydroliza soli 1 Hydroliza soli 1 1 Hydroliza soli Niektóre sole, rozpuszczone w wodzie, reagują z cząsteczkami rozpuszczalnika. Reakcja ta nosi miano hydrolizy. Reakcję hydrolizy soli o wzorze BA, można schematycznie

Bardziej szczegółowo

LICEALIŚCI LICZĄ PRZYKŁADOWE ZADANIA Z ROZWIĄZANIAMI

LICEALIŚCI LICZĄ PRZYKŁADOWE ZADANIA Z ROZWIĄZANIAMI Zadanie 1: Słaby kwas HA o stężeniu 0,1 mol/litr jest zdysocjowany w 1,3 %. Oblicz stałą dysocjacji tego kwasu. Jeżeli jest to słaby kwas, można użyć wzoru uproszczonego: K = α C = (0,013) 0,1 = 1,74 10-5

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny. I. Substancje i ich przemiany. Ocena bardzo dobra. Ocena dostateczna. Ocena dopuszczająca.

Wymagania programowe na poszczególne oceny. I. Substancje i ich przemiany. Ocena bardzo dobra. Ocena dostateczna. Ocena dopuszczająca. Wymagania programowe na poszczególne oceny I. Substancje i ich przemiany Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra [1] [1 + 2] [1 + 2 + 3] [1 + 2 + 3 + 4] 1 zalicza chemię do

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe z chemii w kl.2 na poszczególne oceny ; prowadzący mgr Elżbieta Wnęk. II. Wewnętrzna budowa materii

Wymagania programowe z chemii w kl.2 na poszczególne oceny ; prowadzący mgr Elżbieta Wnęk. II. Wewnętrzna budowa materii Wymagania programowe z chemii w kl.2 na poszczególne oceny ; prowadzący mgr Elżbieta Wnęk II. Wewnętrzna budowa materii definiuje pojęcie wartościowość podaje wartościowość pierwiastków w stanie wolnym

Bardziej szczegółowo

Różne dziwne przewodniki

Różne dziwne przewodniki Różne dziwne przewodniki czyli trzy po trzy o mechanizmach przewodzenia prądu elektrycznego Przewodniki elektronowe Metale Metale (zwane również przewodnikami) charakteryzują się tym, że elektrony ich

Bardziej szczegółowo

Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej w poszczególnych tematach podręcznika Chemia Nowej Ery dla klasy siódmej szkoły podstawowej

Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej w poszczególnych tematach podręcznika Chemia Nowej Ery dla klasy siódmej szkoły podstawowej Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej w poszczególnych tematach podręcznika Chemia Nowej Ery dla klasy siódmej szkoły podstawowej Temat w podręczniku Substancje i ich przemiany 1. Zasady

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z CHEMII W KLASIE DRUGIEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z CHEMII W KLASIE DRUGIEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z CHEMII II. Wewnętrzna budowa materii ciąg dalszy ( I półrocze) wymienia typy wiązań zapisuje wzory sumaryczne i strukturalne podaje definicje wiązania kowalencyjnego

Bardziej szczegółowo

Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej z chemii dla klasy siódmej szkoły podstawowej

Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej z chemii dla klasy siódmej szkoły podstawowej Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej z chemii dla klasy siódmej szkoły podstawowej Nauczyciel: Marta Zielonka Temat w podręczniku Substancje i ich przemiany 1. Zasady bezpiecznej pracy

Bardziej szczegółowo

Teoria błędów. Wszystkie wartości wielkości fizycznych obarczone są pewnym błędem.

Teoria błędów. Wszystkie wartości wielkości fizycznych obarczone są pewnym błędem. Teoria błędów Wskutek niedoskonałości przyrządów, jak również niedoskonałości organów zmysłów wszystkie pomiary są dokonywane z określonym stopniem dokładności. Nie otrzymujemy prawidłowych wartości mierzonej

Bardziej szczegółowo

Chemia nieorganiczna Zadanie Poziom: podstawowy

Chemia nieorganiczna Zadanie Poziom: podstawowy Zadanie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (Nazwisko i imię) Punkty Razem pkt % Chemia nieorganiczna Zadanie 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 Poziom: podstawowy Punkty Zadanie 1. (1 pkt.) W podanym

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny CHEMII kl. II 2017/2018. III. Woda i roztwory wodne. Ocena dopuszczająca [1] Uczeń:

Wymagania programowe na poszczególne oceny CHEMII kl. II 2017/2018. III. Woda i roztwory wodne. Ocena dopuszczająca [1] Uczeń: Wymagania programowe na poszczególne oceny CHEMII kl. II 2017/2018 III. Woda i roztwory wodne charakteryzuje rodzaje wód występujących w przyrodzie podaje, na czym polega obieg wody w przyrodzie wymienia

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Towaroznawstwo Kod przedmiotu: LS03282; LN03282 Ćwiczenie 4 POMIARY REFRAKTOMETRYCZNE Autorzy: dr

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE MASY MOLOWEJ SUBSTANCJI NIELOTNYCH METODĄ KRIOMETRYCZNĄ

OZNACZANIE MASY MOLOWEJ SUBSTANCJI NIELOTNYCH METODĄ KRIOMETRYCZNĄ POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW OZNACZANIE MASY MOLOWEJ SUBSTANCJI NIELOTNYCH METODĄ Opiekun: Miejsce ćwiczenia: Sandra Pluczyk Katedra Fizykochemii i

Bardziej szczegółowo

Właściwości materii. Bogdan Walkowiak. Zakład Biofizyki Instytut Inżynierii Materiałowej Politechnika Łódzka. 18 listopada 2014 Biophysics 1

Właściwości materii. Bogdan Walkowiak. Zakład Biofizyki Instytut Inżynierii Materiałowej Politechnika Łódzka. 18 listopada 2014 Biophysics 1 Wykład 8 Właściwości materii Bogdan Walkowiak Zakład Biofizyki Instytut Inżynierii Materiałowej Politechnika Łódzka 18 listopada 2014 Biophysics 1 Właściwości elektryczne Właściwości elektryczne zależą

Bardziej szczegółowo

1 K A T E D R A F I ZYKI S T O S O W AN E J

1 K A T E D R A F I ZYKI S T O S O W AN E J 1 K A T E D R A F I ZYKI S T O S O W AN E J P R A C O W N I A P O D S T A W E L E K T R O T E C H N I K I I E L E K T R O N I K I Ćw. 1. Łączenie i pomiar oporu Wprowadzenie Prąd elektryczny Jeżeli w przewodniku

Bardziej szczegółowo

Rozcieńczanie, zatężanie i mieszanie roztworów, przeliczanie stężeń

Rozcieńczanie, zatężanie i mieszanie roztworów, przeliczanie stężeń Rozcieńczanie, zatężanie i mieszanie roztworów, przeliczanie stężeń Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Rozcieńczanie i zatężanie roztworów

Bardziej szczegółowo