Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu Elektroniczna Aparatura Medyczna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu Elektroniczna Aparatura Medyczna"

Transkrypt

1 POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY Katedra Telekomunikacji i Aparatury Elektronicznej Studia stacjonarne Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu Elektroniczna Aparatura Medyczna Ćwiczenie 3. Zastosowania czujników konduktometrycznych w elektronicznej aparaturze laboratoryjnej v. 03 Andrzej Holiczer Witold Holiczer Norbert Litwińczuk Grażyna Gilewska Białystok wrzesień 2014

2 A. Wprowadzenie 1. Pojęcia podstawowe Atom: najmniejszy, niepodzielny metodami chemicznymi składnik materii, który może wchodzić w połączenie z innymi pierwiastkami. Cząsteczka: (inaczej molekuła) obojętne elektrycznie indywiduum chemiczne, złożone z więcej niż jednego atomu, które są z sobą trwale połączone wiązaniami chemicznymi. Jest to najmniejsza część chemicznie jednorodnej substancji, która posiada wszystkie właściwości tej substancji i może istnieć samodzielnie w stanie wolnym we wszystkich stanach skupienia. Masa atomowa pierwiastka: liczba określająca ile razy masa jednego reprezentatywnego atomu danego pierwiastka chemicznego jest większa od masy 1/12 izotopu węgla 12 C. Masa cząsteczkowa związku chemicznego: suma mas atomowych pierwiastków wchodzących w jego skład. Mol: jednostka liczności materii (jednostka podstawowa w układzie SI) oznaczana symbolem mol. Jeden mol jest to liczność materii układu zawierającego liczbę cząstek (np. atomów, cząsteczek, jonów, elektronów itp.) równą liczbie atomów w masie 12 gramów izotopu węgla 12 C. W jednym molu znajduje się 6, ±0, cząstek. Liczba ta jest nazywana stałą Avogadra; liczba gramów danego atomu lub związku chemicznego równa liczbowo masie atomowej lub cząsteczkowej: m n = V (1) n liczba moli substancji, m masa substancji, M masa atomowa lub cząsteczkowa substancji. Wartościowość: to cecha pierwiastków chemicznych i grup funkcyjnych w chemii określająca iloma wiązaniami chemicznymi może się dany pierwiastek łączyć z innymi. Rodzaje stężeń substancji w roztworach wodnych. Stężenie wagowe: m c = V (2) m - masa substancji, V - objętość roztworu. Molowe stężenie substancji: n c m = (3) V c m - stężenie molowe (mol/l), n - liczba moli substancji, V - objętość roztworu. Molarne stężenie substancji: n c RV = (4) V R c RV - stężenie molarne (mol/l), n - liczba moli substancji, V R - objętość rozpuszczalnika. Molalne stężenie substancji: n c Rm = (5) mr c Rm - stężenie molalne (mol/kg), n - liczba moli substancji, m R - masa rozpuszczalnika. Stężenie molowe (molarne, molalne) jest wielkością w pełni charakteryzującą zdolności połączeń i wzajemnych oddziaływań substancji niedysocjujących, czyli nierozpadających się na jony. W przypadku roztworów elektrolitów wielkością charakteryzującą powstałe przy rozproszeniu jony, czyli atomy lub cząsteczki obdarzone ładunkiem elektrycznym jest również ich wartościowość. 2

3 Dysocjacja elektrolityczna elektrolity. Substancja, która w roztworze lub w stanie stopionym występuje przynajmniej częściowo w postaci naładowanych cząstek - jonów - nazywa się elektrolitem. Rozpad elektroobojętnych cząstek na naładowane jony nosi nazwę dysocjacji elektrolitycznej. W naszych rozważaniach ograniczymy się do wodnych roztworów elektrolitów. Rola rozpuszczalnika polega również na osłabieniu oddziaływań elektrostatycznych, co jest związane z efektem dielektrycznym. Elektrostatyczna siła przyciągania między jonami o liczbie ładunków elementarnych z + i z - określona jest przez prawo Coulomb a: e z z F(r) = (6) 2 ε r e - elementarny ładunek elektryczny, ε - stała dielektryczna środowiska, r - odległość między jonami. Duża stała dielektryczna wody decyduje o wyjątkowych jej właściwościach jako środowiska elektrolitów. Staje się to szczególnie wyraźne, gdy porówna się jej stałą dielektryczną ze stałymi dielektrycznymi wszystkich pozostałych rozpuszczalników. Jony niosące ładunek dodatni nazywa się kationami, jony z ładunkiem ujemnym - anionami. Załóżmy, że mamy do czynienia z mocnym elektrolitem typu K ν+ A ν-. Elektrolit ten rozpuszczony w wodzie rozpada się na kationy i aniony według schematu (rys.1). Rys.1. Rozpad elektrolitu na jony: przewodnictwo elektryczne. H 2O z+ z- Kν+ Aν- ν+ K +ν-a (7) ν + liczba kationów, ν - liczba anionów, z+ wartościowość kationów, z- wartościowość anionów. Elektrolity występujące w roztworze wyłącznie w postaci jonów nazywa się elektrolitami mocnymi. Elektrolity, które przy skończonym rozcieńczeniu występują częściowo jako jony, częściowo jako cząstki noszą nazwę elektrolitów słabych. Teoria dysocjacji elektrolitów słabych została po raz pierwszy podana w roku 1887 przez S. Arrhenius a. Dopiero jednak w 1923 r. P.Debey i E. Huecl wykazali, że w rozcieńczonych roztworach mocnych elektrolitów występują tylko jony, brak jest natomiast cząsteczek niezdysocjowanych. Obecnie wiadomo także, że stężone roztwory elektrolitów mocnych zawierają jedynie jony. 3

4 W związku z tym, że nie wszystkie cząsteczki elektrolitów słabych są zdysocjowane definiuje się pojęcia stopnia dysocjacji α : n (8) α(c,t) = N n - liczba cząsteczek zdysocjowanych, N - liczba cząsteczek substancji rozpuszczonej w roztworze. Stopień dysocjacji elektrolitu jest zależny od rodzaju rozpuszczalnika, elektrolitu, jego stężenia oraz temperatury i ciśnienia. 2. Zastosowania konduktometrii w pomiarach stężeń substancji w roztworach Materiał przewodnika prądu elektrycznego możemy charakteryzować podając jego rezystancję ρ lub przewodność właściwą ; związek między tymi wielkościami jest następujący: 1 = ρ (9) Dla przewodników pierwszego rodzaju, w których przewodnictwo ma charakter elektronowy (np. metali) można w prosty sposób określić relacje między jego rozmiarami i rezystancją właściwą, a rezystancją R: R =ρ l (10) s l długość przewodnika, s pole przekroju poprzecznego. W przypadku roztworów elektrolitów przewodnictwo właściwe (jonowe, przewodniki drugiego rodzaju) zależy także od stężenia i nie jest stałą charakterystyczną dla materiału. W związku z tym wprowadzono iloraz: Λ = c (11) Λ przewodnictwo molowe, c stężenie molowe elektrolitu w roztworze. Według Kohlrausch a przewodność molowa mocnych elektrolitów w roztworach rozcieńczonych jest następującą funkcją stężenia: Λ =Λ - a c (12) Λ przewodność molowa przy rozcieńczeniu nieskończenie wielkim, a stała doświadczalna. Z (11) i (12) otrzymamy następujący związek między przewodnością właściwą roztworu elektrolitu, a stężeniem składnika: ( ) = Λ - a c c (13) W rzeczywistości zależność (13) ma charakter bardziej złożony, dla większych stężeń trudny do teoretycznego wyprowadzenia. Na rys. 2 i 3 przedstawiono doświadczalnie uzyskane zależności między stężeniem a przewodnością właściwą: na rys. 2 dla rozcieńczonych roztworów elektrolitów, na rys. 3 dla roztworów o dużych stężeniach. 4

5 Rys.2. Przewodność właściwa rozcieńczonych roztworów elektrolitów: 1 H 2 CO 3, 2 Na 2 SO 4, 3 NaCl, 4 MgCl 2, 5 KOH, 6 NaOH, 7 NH 4 OH. Rys.3. Przewodność właściwa wodnych roztworów elektrolitów: 1 KCl, 2 NaOH, 3 H 2 SO 4, 4 HCl. Z przedstawionych rysunków można wysnuć następujące wnioski: dla bardzo rozcieńczonych elektrolitów w szczególności dla mocnych roztworów elektrolitów jednowartościowych przewodność właściwa jest liniową funkcją stężenia (rys. 2), ze wzrostem stężenia zależność ta staje się nieliniowa, a w większości przypadków nawet niemonotoniczna; roztwory stężone mają małą właściwą przewodność elektryczną (rys. 3), szczególnie dużą wartość przewodności mają elektrolity zawierające jony H + lub OH, a więc kwasy i zasady. W praktyce dla jednowartościowych mocnych elektrolitów można posługiwać się następującymi przybliżeniami: = Λ c dla c 10 mmol / l =0 +Λ0 c dla 10< c 100 mmol / l (13a) ( ) = Λ - a c c dla 100 < c 1000 mmol / l Λ, 0, Λ 0, a stałe współczynniki równań Korzystając z funkcji odwrotnych do (13a), na podstawie pomiaru przewodności właściwej, można wyznaczać wartość stężenia substancji w roztworze jednoskładnikowym. Zasada konduktometryczna jest jednak nieselektywna i nie można przy jej pomocy wyznaczać stężeń poszczególnych substancji w roztworach wieloskładnikowych, jednak ze względu na prostotę, szeroki zakres stosowalności od stężeń śladowych do bardzo dużych jest w wielu sytuacjach użyteczna i rozpowszechniona. Najczęściej zasada ta jest stosowana w następujących pomiarach: przewodności wody, w tym destylowanej i dejonizowanej (parametr jakościowy), stężenia substancji w roztworach jednoskładnikowych, jako technologiczny wskaźnik jakościowy w roztworach wieloskładnikowych, w pomiarach koncentracji cząstek w zawiesinach Zasada działania i budowa czujników konduktometrycznych W pomiarach przewodności roztworów elektrolitów z powodu zachodzących zjawisk nieodwracalnych, głównie elektrolizy, nie stosuje się prądów i napięć stałych. Powyższa uwaga nie dotyczy jedynie zastosowań konduktometrii w pomiarach koncentracji cząstek w zawiesinach. 5

6 Rozwinęły się trzy techniki pomiaru przewodności właściwej metodami przemiennoprądowymi dla celów analitycznych: pomiar w celkach o dwóch elektrodach, najbardziej wskazany dla śladowych i małych stężeń (rys. 4b), pomiar czteroelektrodowy o dwóch elektrodach zasilanych z zewnętrznego źródła, a dwóch do pomiaru potencjału między elektrodami zasilanymi (rys. 4c), pomiar bezelektrodowy (rys. 4d). Wykres zmian potencjału między elektrodami z napięciem zewnętrznym Uz, zanurzonymi w roztworze elektrolitu przedstawia rys. 4a. Polaryzacja oraz powstawanie ładunków przyelektrodowych powodują zakrzywienie linii potencjału w pobliżu elektrod, a tylko w części środkowej gradient potencjału du/dl jest stały (liniowy spadek napięcia). Przyelektrodowe zakłócenia gradientu mają niewielkie znaczenie przy małej przewodności roztworów elektrolitów, ale znaczne przy większych przewodnościach, stąd też dwuelektrodowe przetworniki pomiarowe są z powodzeniem stosowane w zakresie 0,1 do około 1000 µs/cm. W przedstawionym na rys. 4b systemie dwuelektrodowym równanie przetwarzania ma postać: U I = z (14) K c Rys. 4. Zasady pomiaru przewodności elektrolitów: a) przebieg potencjału między elektrodami; b) celka dwuelektrodowa; c) celka czteroelektrodowa; d) celka bezelektrodowa. Pomiar czteroelektrodowy (rys. 4c) eliminuje zakłócenia polaryzacyjne. Istotne znaczenie takiego rozwiązania polega także na niezależności wyników pomiaru od zanieczyszczeń elektrolitu. Także zanieczyszczenia organiczne (np. oleje i inne substancje nierozpuszczalne w wodzie) zmieniające rezystancję obwodu prądowego nawet w stosunku 1:10, nie powodują błędów pomiaru w przeciwieństwie do układów dwuelektrodowych i bezelektrodowych. Warunkiem poprawności pomiaru jest bezprądowy pomiar napięcia U 34, tj. układem o bardzo wysokiej impedancji. Przy wymuszeniu między elektrodami 1 i 2 przepływu prądu I z o takiej wartości, aby różnica potencjałów między elektrodami 3 i 4 była niezmienna (U 34 = const.), wymuszony prąd zasilający I z jest bezpośrednią miarą przewodności elektrolitu: U I 34 z = (15) K c 6

7 Przy odpowiednim rozwiązaniu przetwornika czteroelektrodowego, zakresy mierzalnych przewodności leżą w granicach od 0,1 µs/cm 1 S/cm. Na rys. 5 przedstawiono budowę laboratoryjnego, czteroelektrodowego czujnika pomiarowego. W systemie bezelektrodowym (rys. 4d) są całkowicie wyeliminowane zakłócenia spowodowane polaryzacją. Jednak z powodu małej czułości i wysokiego poziomu szumów, taki typ pomiaru nadaje się tylko do roztworów elektrolitów o dużych wartościach przewodności, tj. o dużych stężeniach. Równanie przetwarzania w tym systemie można zapisać następująco: 1 n U 2 2 = U1 (16) Kc n1 U1 napięcie zasilania uzwojenia pierwotnego, Kc stała celki, U2 napięcie indukowane w uzwojeniu wtórnym, n1, n2 liczba zwojów nawiniętych na rdzeniach. Wielkością, którą się bezpośrednio mierzy przy wszystkich trzech opisanych zasadach, jest rezystancja celki pomiarowej, którą określa wzór: 1 R = Kc (17) gdzie K c oznacza stałą celki, którą można przedstawić jako całkę wzdłuż linii pola elektrycznego: l 1 K c = dl (18) S(l) 0 l długość linii między elektrodami, S przypadający na nie przekrój. Rys. 5. Czteroelektrodowy czujnik konduktometryczny. 7

8 Tylko dla prostych geometrycznie figur można obliczyć wartość Kc. Zwykle celki mają tak skomplikowany kształt, że muszą być wzorcowane przy pomocy elektrolitu o dokładnie znanej przewodności wz w myśl wzoru: K c =wz R (19) Elektrolitem stosowanym najczęściej do wzorcowania jest wodny roztwór KC1, którego przewodność elektryczna oraz jej zależność od temperatury są dokładnie znane i powtarzalne. Istotną przyczyną błędów pomiaru przewodności właściwej metodami elektrodowymi jest polaryzacja elektrod. W celu jej eliminacji należy odpowiednio dobierać stałą celki K c oraz częstotliwość prądu (napięcia) zasilającego. Techniczne zalecenia dotyczące tego zagadnienia przedstawiono w tabeli 1. Tabela 1 Przewodność właściwa roztworu elektrolitu (S/cm) Stała celki (1/cm) Częstotliwość napięcia zasilającego (Hz) < ,5 do 0, do > do Czynnikiem wpływającym na wynik pomiaru przewodności właściwej jest temperatura. Wpływ temperatury przejawia się w oddziaływaniu na ruchliwość jonów oraz stopień dysocjacji. Obydwa czynniki działają zgodnie w kierunku wzrostu przewodności ze wzrostem temperatury. Wpływ temperatury można wyrazić wzorem: =0 1+α( t - t 0 ) (20) Wartości współczynników temperaturowych α dla t 0 = 20 C są najwyższe dla zasad, najniższe dla soli, średnie dla kwasów; leżą one w granicach od około 1,5 % do 4,0 % / C. Wartości te są w wysokim stopniu zależne od stężenia. Wyeliminowanie błędów od wpływu temperatury jest jednym z poważnych problemów mierniczych przy stosowaniu metod konduktometrycznych. Współczesne konduktometry są wyposażane w czujniki temperatury, zarówno zewnętrzne (konduktometry laboratoryjne, jak i wbudowane (konduktometry przemysłowe); można w nich także ustawić znaną dla danego roztworu elektrolitów wartość współczynnika α, uzyskując w ten sposób możliwość automatycznej kompensacji zmian temperatury. 8

9 B. Realizacja ćwiczenia 1. Cel ćwiczenia laboratoryjnego Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z zastosowaniami metod konduktometrycznych w pomiarach stężeń elektrolitów w roztworach wodnych oraz czystości wody. 2. Aparatura, narzędzia pomocnicze i odczynniki stosowane w ćwiczeniu W ćwiczeniu są stosowane następujące urządzenia pomiarowe, pomocnicze oraz wzorce: konduktometr (typ CDM210) z czujnikiem czteroelektrodowym, mieszadło magnetyczne z układem regulacji temperatury (typ MS 11 HS), roztwory wzorcowe: 10; 40; 100 mmol KCl / l. 3. Przebieg realizacji eksperymentu Zapoznać się z obsługą i budową urządzeń stosowanych w ćwiczeniu Oszacowanie błędu przeniesienia (tabela 1). Czynności pomiarowe: napełnić naczyńko pomiarowe 100 milmolowym roztworem KCl. używając konduktometru CC 317 z czujnikiem temperatury zmierzyć przewodność właściwą 100 roztworu, opróżnić naczyńko (nie płukać naczyńka i czujnika pomiarowego), napełnić naczyńko wodą destylowaną i zmierzyć jej przewodność 1, wypłukać naczyńko pomiarowe wodą destylowaną (dwukrotnie). napełnić naczyńko wodą destylowaną i zmierzyć jej przewodność Pomiary przewodności wody (tabela 2). Czynności pomiarowe: używając konduktometru CDM210 zmierzyć przewodność właściwą oraz temperaturę: wody dejonizowanej, wody destylowanej, zanieczyszczonej wody dejonizowanej, zimnej i ciepłej wody wodociągowej, pomiary wykonujemy przy wyłączonej opcji korekty temperaturowej Badania zależności przewodności właściwej od stężenia (tabela 3). Czynności pomiarowe: używając konduktometru CDM210 zmierzyć przewodność właściwą: 100 milimolowego roztworu KCl, 40 milimolowego roztworu KCl, 10 milimolowego roztworu KCl. Uwaga: Przed kolejnymi pomiarami należy jednokrotnie przepłukać naczynie i elektrodę badanym roztworem Badania powtarzalności pomiarów (tabela 4). Czynności pomiarowe: używając konduktometru CDM210 zmierzyć 10-krotnie przewodność właściwą oraz temperaturę zimnej wody wodociągowej, pomiary wykonujemy przy wyłączonej opcji korekty temperaturowej, woda nie może zawierać pęcherzyków powietrza Wyznaczenie i sprawdzenie temperaturowego współczynnika zmiany przewodności 10. milimolowego roztworu KCl (tabela 5). Czynności pomiarowe: korzystając z mieszadła magnetycznego z układem regulacji temperatury (MS 11 HS) zmierzyć przewodność właściwą 10 milimolowego roztworu KCl przy pomocy konduktometru CDM210, dla temperatur t 0 ; t 0 +2,0 o C, 9

10 pomiary wykonujemy przy wyłączonej opcji korekty temperaturowej, obliczyć temperaturowy współczynnik zmian przewodności z zależności: t % α = ; [α] = t - t o 0 C wpisać obliczony współczynnik temperaturowy do pamięci konduktometru CDM210 (temperatura odniesienia t REF = 25 o C), wymienić 10 milimolowy roztwór KCl, ponownie zmierzyć przewodność właściwą 10 milimolowego roztworu KCl przy pomocy konduktometru CDM210, dla temperatur t 0 ; t 0 +2,0 o C Wyznaczenie i sprawdzenie temperaturowego współczynnika zmiany przewodności wody destylowanej (tabela 6). Czynności pomiarowe: analogicznie jak w pkt

11 C. Opracowanie wyników pomiarów 1. Wyniki pomiarów Tabela (ms/cm) 1 2 Tabela 2 Woda dejonizowana t ( o C) Woda destylowana t ( o C) Woda dejonizowana zanieczyszczona t ( o C) Woda wodociągowa zimna t ( o C) Woda wodociągowa ciepła t ( o C) Tabela 3 c =10 mmol/l c = 40 mmol / l c = 100 mmol/l (ms/cm) W (ms/cm) t ( o C) δ w (%) W wartości z załącznika 1; W43 wartość obliczona Tabela µs/cm Tabela 5a Tabela 5b 10 mmol/l KCl Wyznaczanie α t 0 t Sprawdzanie α 100 mmol/l KCl Wyznaczanie α Sprawdzanie α t 0 t t 0 t t ( o C) t ( o C) (ms/cm) (ms/cm) α (% / o C) α (% / o C) Tabela 6 Woda destylowana Wyznaczanie α t 0 t t ( o C) (ms/cm) α (% / o C) 11

12 2. Procedura opracowania wyników pomiarów Ad. 3.1: obliczyć błąd względny δ P zwany błędem przeniesienia lub błędem kontaminacji: 1 - δ 2 P = wyjaśnić przyczynę powstawania tego błędu. Ad. 3.2: Jaka jest przewodność wody chemicznie czystej? Dlaczego woda dejonizowana ma przewodność wielokrotnie większą niż woda chemicznie czysta? Dlaczego przewodność wody destylowanej jest większa niż wody dejonizowanej? Podać główną przyczynę wzrostu przewodności wody dejonizowanej zanieczyszczonej. Czy zimna woda wodociągowa spełnia normę przewodności? Dlaczego przewodność wody ciepłej jest większa niż zimnej? Ad. 3.3: z tabeli 3 nanieść punkty c i na wykres = f(c), metodą najmniejszych kwadratów obliczyć parametry 0 i Λ 0 prostej regresji = 0 + Λ0 c, nanieść prostą regresji na wykres = f(c), z załącznika 1 nanieść punkty c = 10 mmol/l i c = 100 mmol/l oraz odpowiadające im wartości W na wykres = f(c), zakładając liniową zależność między stężeniem KCl, a jego przewodnością właściwą podaną w załączniku 1, obliczyć teoretyczną wartość przewodności właściwej W43 dla roztworu o stężeniu c = 40 mmol/l; nanieść punkt 40; W40 na wykres = f(c), traktując wartości W jako poprawne, obliczyć błędy względne: - δ W w = 100 W dla stężeń c = 10, 40 oraz 100 mmol/l; podać główne przyczyny wystąpienia błędów. Ad. 3.4: obliczyć wartość średnią (m), odchylenie standardowe (sd) oraz współczynnik zmienności (cv), przyjmując podaną przez producenta niedokładność pomiaru ±0,2 % wartości odczytu ± 3 ostatnie cyfry obliczyć względną niepewność standardową δ u pomiaru przewodności, porównać cv i δ u ; skomentować różnicę. Ad. 3.5: na podstawie danych zawartych w załączniku 1 obliczyć wartość temperaturowego współczynnika zmiany przewodności 10 milimolowego roztworu KCl (t REF = 25 o C), porównać obliczoną wyżej wartość z wartością tegoż współczynnika z tabeli 5. Ad. 3.6: porównać otrzymaną wartość z wartością tegoż współczynnika dla 10. milimolowego roztworu KCl (tabela 5). 2

13 Załącznik 1. Przewodność właściwa wodnych roztworów chlorku potasowego (KCl) Stężenie 1 mol / l 0,1 mol / l 0,02 mol / l 0,01 mol / l Temperatura ( o C) Przewodność właściwa (ms / cm) 15 92,52 10,48 2,243 1, ,41 10,72 2,294 1, ,31 10,95 2,345 1, ,22 11,19 2,397 1, ,14 11,43 2,449 1, ,07 11,67 2,501 1, ,00 11,97 2,553 1, ,94 12,15 2,606 1, ,89 12,39 2,659 1, ,84 12,64 2,712 1, ,80 12,88 2,765 1, ,77 13,13 2,819 1, ,74 13,37 2,873 1, ,62 2,927 1, ,87 2,981 1, ,12 3,036 1,552 3

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity.

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity. 1 Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych - elektrolity i nieelektrolity. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektrolit, - nieelektrolit, - dysocjacja elektrolityczna, - prąd, - jony.

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych 1. Wielkości i jednostki stosowane do wyrażania ilości materii 1.1 Masa atomowa, cząsteczkowa, mol Masa atomowa Atomy mają

Bardziej szczegółowo

ROBOCZA I CAŁKOWITA ZDOLNOŚD WYMIENNA JONITU

ROBOCZA I CAŁKOWITA ZDOLNOŚD WYMIENNA JONITU Fizykochemiczne metody w ochronie środowiska - laboratorium Katedra Technologii Chemicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu ROBOCZA I CAŁKOWITA ZDOLNOŚD WYMIENNA JONITU Definicje Całkowita zdolnośd

Bardziej szczegółowo

Opracował: dr inż. Tadeusz Lemek

Opracował: dr inż. Tadeusz Lemek Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria i Gospodarka Wodna w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracował:

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Skład zespołu (imię i nazwisko): (podkreślić dane osoby piszącej sprawozdanie):

Skład zespołu (imię i nazwisko): (podkreślić dane osoby piszącej sprawozdanie): Wydział Chemii Katedra Chemii Ogólnej i Nieorganicznej pracownia studencka prowadzący: ĆWICZENIE 3 RÓWNOWAGI W ROZTWORACH ELEKTROLITÓW Data wykonania ćwiczenia: Skład zespołu (imię i nazwisko): (podkreślić

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM

Wyrażanie stężeń. Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii. opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Wyrażanie stężeń Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Stężenie procentowe Stężenie procentowe (procent wagowy, procent masowy) wyraża stosunek

Bardziej szczegółowo

Rozcieńczanie, zatężanie i mieszanie roztworów, przeliczanie stężeń

Rozcieńczanie, zatężanie i mieszanie roztworów, przeliczanie stężeń Rozcieńczanie, zatężanie i mieszanie roztworów, przeliczanie stężeń Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Rozcieńczanie i zatężanie roztworów

Bardziej szczegółowo

ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ

ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wprowadzenie 1.1. Odczyn wody Odczyn roztworu określa stężenie,

Bardziej szczegółowo

Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV. Treść wykładu

Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV. Treść wykładu Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV dr inż. Leszek Niedzicki Sprawy organizacyjne 30 godzin wykładu Zaliczenie na ostatnim wykładzie Poprawa (jeśli będzie potrzebna)

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii

Wewnętrzna budowa materii Atom i układ okresowy Wewnętrzna budowa materii Atom jest zbudowany z jądra atomowego oraz krążących wokół niego elektronów. Na jądro atomowe składają się protony oraz neutrony, zwane wspólnie nukleonami.

Bardziej szczegółowo

(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów

(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów (1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów 1. Naczyńko konduktometryczne napełnione 0,1 mol. dm -3 roztworem KCl w temp. 298 K ma opór 420 Ω. Przewodnictwo właściwe 0,1 mol. dm -3 roztworu KCl w tej temp.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu)

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu) Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu (na prawach rękopisu) W analityce procesowej istotne jest określenie stężeń rozpuszczonych w cieczach gazów. Gazy rozpuszczają się w cieczach

Bardziej szczegółowo

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 )

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 ) PRZYKŁADOWE ZADANIA Z DZIAŁÓW 9 14 (stężenia molowe, procentowe, przeliczanie stężeń, rozcieńczanie i zatężanie roztworów, zastosowanie stężeń do obliczeń w oparciu o reakcje chemiczne, rozpuszczalność)

Bardziej szczegółowo

OBLICZENIA STECHIOMETRIA STECHIOMETRIA: INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH

OBLICZENIA STECHIOMETRIA STECHIOMETRIA: INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH 1 OBLICZENIA STECHIOMETRIA STECHIOMETRIA: INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH Np.: WYZNACZANIE ILOŚCI SUBSTRATÓW KONIECZNYCH DLA OTRZYMANIA OKREŚLONYCH ILOŚCI PRODUKTU PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH

Bardziej szczegółowo

5. RÓWNOWAGI JONOWE W UKŁADACH HETEROGENICZNYCH CIAŁO STAŁE - CIECZ

5. RÓWNOWAGI JONOWE W UKŁADACH HETEROGENICZNYCH CIAŁO STAŁE - CIECZ 5. RÓWNOWAGI JONOWE W UKŁADACH HETEROGENICZNYCH CIAŁO STAŁE - CIECZ Proces rozpuszczania trudno rozpuszczalnych elektrolitów można przedstawić ogólnie w postaci równania A m B n (stały) m A n+ + n B m-

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 4 PEHAMETRIA. Poznanie metod pomiaru odczynu roztworów wodnych kwasów, zasad i soli.

ĆWICZENIE NR 4 PEHAMETRIA. Poznanie metod pomiaru odczynu roztworów wodnych kwasów, zasad i soli. ĆWICZENIE NR 4 PEHAMETRIA Cel ćwiczenia Poznanie metod pomiaru odczynu roztworów wodnych kwasów, zasad i soli. Zakres wymaganych wiadomości 1. Dysocjacja elektrolityczna.. Iloczyn jonowy wody.. Pojęcie

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

2. Procenty i stężenia procentowe

2. Procenty i stężenia procentowe 2. PROCENTY I STĘŻENIA PROCENTOWE 11 2. Procenty i stężenia procentowe 2.1. Oblicz 15 % od liczb: a. 360, b. 2,8 10 5, c. 0.024, d. 1,8 10 6, e. 10 Odp. a. 54, b. 4,2 10 4, c. 3,6 10 3, d. 2,7 10 7, e.

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak Opracował dr inż. Tadeusz Janiak 1 Uwagi dla wykonujących ilościowe oznaczanie metodami spektrofotometrycznymi 3. 3.1. Ilościowe oznaczanie w metodach spektrofotometrycznych Ilościowe określenie zawartości

Bardziej szczegółowo

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii!

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Chciałabym podzielić się z Wami moimi spostrzeżeniami dotyczącymi poziomu wiedzy z chemii uczniów rozpoczynających naukę w Liceum Ogólnokształcącym. Co

Bardziej szczegółowo

13. TERMODYNAMIKA WYZNACZANIE ENTALPII REAKCJI ZOBOJĘTNIANIA MOCNEJ ZASADY MOCNYMI KWASAMI I ENTALPII PROCESU ROZPUSZCZANIA SOLI

13. TERMODYNAMIKA WYZNACZANIE ENTALPII REAKCJI ZOBOJĘTNIANIA MOCNEJ ZASADY MOCNYMI KWASAMI I ENTALPII PROCESU ROZPUSZCZANIA SOLI Wykonanie ćwiczenia 13. TERMODYNAMIKA WYZNACZANIE ENTALPII REAKCJI ZOBOJĘTNIANIA MOCNEJ ZASADY MOCNYMI KWASAMI I ENTALPII PROCESU ROZPUSZCZANIA SOLI Zadania do wykonania: 1. Wykonać pomiar temperatury

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE W S E i Z W WASZAWE WYDZAŁ.. LABOATOUM FZYCZNE Ćwiczenie Nr 10 Temat: POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ. PAWO OHMA Warszawa 2009 Prawo Ohma POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ Uporządkowany ruch elektronów nazywa się

Bardziej szczegółowo

I. Cel ćwiczenia: wyznaczenie elektrochemicznego równoważnika miedzi oraz stałej Faraday a.

I. Cel ćwiczenia: wyznaczenie elektrochemicznego równoważnika miedzi oraz stałej Faraday a. WYZNACZANIE ELEKTROCHEICZNEGO RÓWNOWAŻNI- KA IEDZI I STAŁEJ FARADAYA I. Cel ćwiczenia: wyznaczenie elektrochemicznego równoważnika miedzi oraz stałej Faraday a. II. Przyrządy: naczynie szklane do elektrolizy,

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany Wymagania programowe na poszczególne oceny Chemia Kl.1 I. Substancje chemiczne i ich przemiany Ocena dopuszczająca [1] zna zasady bhp obowiązujące w pracowni chemicznej nazywa sprzęt i szkło laboratoryjne

Bardziej szczegółowo

Polarymetryczne oznaczanie stężenia i skręcalności właściwej substancji optycznie czynnych

Polarymetryczne oznaczanie stężenia i skręcalności właściwej substancji optycznie czynnych Polarymetryczne oznaczanie stężenia i skręcalności właściwej substancji optycznie czynnych Część podstawowa: Zagadnienia teoretyczne: polarymetria, zjawisko polaryzacji, skręcenie płaszczyzny drgań, skręcalność

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedry Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie chlorków metodą spektrofotometryczną z tiocyjanianem rtęci(ii)

Bardziej szczegółowo

Fragmenty Działu 5 z Tomu 1 REAKCJE W ROZTWORACH WODNYCH

Fragmenty Działu 5 z Tomu 1 REAKCJE W ROZTWORACH WODNYCH Fragmenty Działu 5 z Tomu 1 REAKCJE W ROZTWORACH WODNYCH Podstawy dysocjacji elektrolitycznej. Zadanie 485 (1 pkt.) V/2006/A2 Dysocjacja kwasu ortofosforowego(v) przebiega w roztworach wodnych trójstopniowo:

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w technikum zakres podstawowy 2 godziny

Scenariusz lekcji w technikum zakres podstawowy 2 godziny Scenariusz lekcji w technikum zakres podstawowy 2 godziny Temat : Hydroliza soli. Cele dydaktyczno wychowawcze: Wyjaśnienie przyczyn różnych odczynów soli Uświadomienie różnej roli wody w procesach dysocjacji

Bardziej szczegółowo

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000 SZKOŁA GŁÓWNA SŁUŻBY POŻARNICZEJ KATEDRA TECHNIKI POŻARNICZEJ ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW WIROWYCH Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO Warszawa 000 Wersja 1.0 www.labenergetyki.prv.pl

Bardziej szczegółowo

Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem

Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem Ćwiczenie E7 Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem E7.1. Cel ćwiczenia Prąd elektryczny płynący przez przewodnik wytwarza wokół niego pole magnetyczne. Ćwiczenie polega na pomiarze

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji?

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Energia Zdolność do wykonywania pracy lub do produkowania ciepła Praca objętościowa praca siła odległość 06_73 P F A W F h N m J P F A Area A ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy wodne roztwory zasad przewodzą prąd elektryczny?

Temat: Czy wodne roztwory zasad przewodzą prąd elektryczny? Autor: ANNA TOMICKA Scenariusz lekcji chemii Klasa II gimnazjum Temat: Czy wodne roztwory zasad przewodzą prąd elektryczny? Wg cyklu WSiP: CHEMIA gimnazjum Etap edukacyjny: gimnazjum (III etap edukacyjny)

Bardziej szczegółowo

RÓWNOWAGI KWASOWO-ZASADOWE W ROZTWORACH WODNYCH

RÓWNOWAGI KWASOWO-ZASADOWE W ROZTWORACH WODNYCH RÓWNOWAGI KWASOWO-ZASADOWE W ROZTWORACH WODNYCH Większość reakcji chemicznych (w tym również procesy zachodzące w środowisku naturalnym) przebiegają w roztworach wodnych. Jednym z ważnych typów reakcji

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Mierniki cyfrowe"

Ćwiczenie: Mierniki cyfrowe Ćwiczenie: "Mierniki cyfrowe" Opracowane w ramach projektu: "Informatyka mój sposób na poznanie i opisanie świata realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia: Próbkowanie

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MIARECZKOWA. ALKACYMERIA

ANALIZA MIARECZKOWA. ALKACYMERIA Grażyna Gryglewicz ANALIZA MIARECZKOWA. ALKACYMERIA l. Wiadomości ogólne Analiza miareczkowa jest jedną z ważniejszych metod analizy ilościowej. Metody analizy miareczkowej polegają na oznaczeniu ilości

Bardziej szczegółowo

Materiały dodatkowe do zajęć z chemii dla studentów

Materiały dodatkowe do zajęć z chemii dla studentów SPOSOBY WYRAŻANIA STĘŻEŃ ROZTWORÓW Materiały dodatkowe do zajęć z chemii dla studentów Opracowała dr Anna Wisła-Świder STĘŻENIA ROZTWORÓW Roztwory są to układy jednofazowe (fizycznie jednorodne) dwu- lub

Bardziej szczegółowo

Wykład 10 Równowaga chemiczna

Wykład 10 Równowaga chemiczna Wykład 10 Równowaga chemiczna REAKCJA CHEMICZNA JEST W RÓWNOWADZE, GDY NIE STWIERDZAMY TENDENCJI DO ZMIAN ILOŚCI (STĘŻEŃ) SUBSTRATÓW ANI PRODUKTÓW RÓWNOWAGA CHEMICZNA JEST RÓWNOWAGĄ DYNAMICZNĄ W rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej 1. Jak wpłynie 50% dodatek MeOH do wody na retencję kwasu propionowego w układzie faz odwróconych? 2. Jaka jest kolejność retencji kwasów mrówkowego, octowego

Bardziej szczegółowo

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Ćwiczenie 8 Semestr 2 STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Obowiązujące zagadnienia: Stężenie jonów wodorowych: ph, poh, iloczyn jonowy wody, obliczenia rachunkowe, wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Paweł Turkowski Zespół Fizyki IChF, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Do użytku wewnętrznego ĆWICZENIE 34 ELEKTROLIZA. Kraków 02.11.

Paweł Turkowski Zespół Fizyki IChF, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Do użytku wewnętrznego ĆWICZENIE 34 ELEKTROLIZA. Kraków 02.11. Paweł Turkowski Zespół Fizyki IChF, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Do użytku wewnętrznego ĆWICZENIE 34 ELEKTROLIZA Kraków 02.11.2015 SPIS TREŚCI CZĘŚĆ TEORETYCZNA 1. Wprowadzenie 2. Stałe fizyczne 3.

Bardziej szczegółowo

Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi.

Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi. Wiadomości dotyczące reakcji i równań jonowych strona 1 z 6 Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi. 1. Zjawisko dysocjacji jonowej co to jest dysocjacja i na czym polega rozpad substancji na

Bardziej szczegółowo

Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii!

Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii! Chemia klasa II kwasy Drogi uczniu zostań Mistrzem Chemii! Cała Twoja kariera szkolna zależy tak naprawdę od Ciebie. Jeśli chcesz poszerzyć swoją wiedzę i umiejętności z zakresu chemii lub powtórzyć określoną

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0 2014 Katedra Fizyki Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg... Godzina... Ćwiczenie 425 Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych Masa suchego kalorymetru m k = kg Opór grzałki

Bardziej szczegółowo

Procentowa zawartość sodu (w molu tej soli są dwa mole sodu) wynosi:

Procentowa zawartość sodu (w molu tej soli są dwa mole sodu) wynosi: Stechiometria Każdą reakcję chemiczną można zapisać równaniem, które jest jakościową i ilościową charakterystyką tej reakcji. Określa ono bowiem, jakie pierwiastki lub związki biorą udział w danej reakcji

Bardziej szczegółowo

School experiments. Przewodnik. Teoria i praktyka wykonywania learn pomiarów easily. Praktyczny opis sposobu pomiaru przewodnictwa

School experiments. Przewodnik. Teoria i praktyka wykonywania learn pomiarów easily. Praktyczny opis sposobu pomiaru przewodnictwa Przewodnik School experiments Praktyczny opis sposobu pomiaru przewodnictwa Warunki laboratoryjne Natural Przewodnik science o pomiarze laws experience przewodnictwa live Teoria i praktyka wykonywania

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

POMIARY FIZYKOCHEMICZNE -> Aparatura do pomiaru konduktywności wody, ścieków i innych cieczy

POMIARY FIZYKOCHEMICZNE -> Aparatura do pomiaru konduktywności wody, ścieków i innych cieczy Źródło: http://www.di-box.com.pl/konduktometry.htm PLIKI COOKIES - nasza witryna wykorzystyje niektóre pliki 'cookies' ('ciasteczka'). Są to niewielkie pliki tekstowe zapisywane przez serwer na komputerze

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 4

Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 4 Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 4 Temat: Badanie własności przełączających diod półprzewodnikowych Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest poznanie własności przełączających złącza p - n oraz wybranych

Bardziej szczegółowo

R o z d z i a ł 9 PRĄD ELEKTRYCZNY

R o z d z i a ł 9 PRĄD ELEKTRYCZNY R o z d z i a ł 9 PRĄD ELEKTRYCZNY 9.1. Natężenie prądu elektrycznego Przez przepływ prądu elektrycznego rozumiemy ruch ładunków elektrycznych. Czynnikiem wywołującym ten ruch jest istnienie napięcia,

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

ELEKTROLIZA. Oznaczenie równoważnika elektrochemicznego miedzi oraz stałej Faradaya.

ELEKTROLIZA. Oznaczenie równoważnika elektrochemicznego miedzi oraz stałej Faradaya. ELEKTROLIZA Cel ćwiczenia Oznaczenie równoważnika elektrocheicznego iedzi oraz stałej Faradaya. Zakres wyaganych wiadoości. Elektroliza i jej prawa.. Procesy elektrodowe. 3. Równoważniki cheiczne i elektrocheiczne.

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A.

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A. Prąd elektryczny Dotychczas zajmowaliśmy się zjawiskami związanymi z ładunkami spoczywającymi. Obecnie zajmiemy się zjawiskami zachodzącymi podczas uporządkowanego ruchu ładunków, który często nazywamy

Bardziej szczegółowo

WYBRANE TECHNIKI ELEKTROANALITYCZNE

WYBRANE TECHNIKI ELEKTROANALITYCZNE WYBRANE TECHNIKI ELEKTROANALITYCZNE seminarium dr inż. Piotr Konieczka, mgr inż. Agnieszka Kuczyńska Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny, Politechnika Gdańska Techniki elektroanalityczne: 1.pomiar

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny do serii Chemia Nowej Ery wg programu nauczania autorstwa T. Kulawik i M. Litwin, zmodyfikowany przez K. Bieniek

Plan dydaktyczny do serii Chemia Nowej Ery wg programu nauczania autorstwa T. Kulawik i M. Litwin, zmodyfikowany przez K. Bieniek Plan dydaktyczny do serii Chemia Nowej Ery wg programu nauczania autorstwa T. Kulawik i M. Litwin, zmodyfikowany przez K. Bieniek Tytuł rozdziału w podręczniku Temat lekcji i treści nauczania Termin Wymagania

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 ...... kod pracy ucznia pieczątka nagłówkowa szkoły Drogi Uczniu, KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 Witaj na I etapie konkursu chemicznego. Przeczytaj uważnie instrukcję i postaraj

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie kwasu fosforowego w Coca-Coli

Oznaczanie kwasu fosforowego w Coca-Coli Oznaczanie kwasu fosforowego w Coca-Coli Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Miareczkowanie jest jedną z podstawowych czynności laboratoryjnych. Polega

Bardziej szczegółowo

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA Copyright by ZamKor P. Sagnowski i Wspólnicy spółka jawna, Kraków 0 MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA Poziom rozszerzony Zadanie Odpowiedzi Uwagi. za poprawne uzupełnienie wiersza tabeli: Wartości

Bardziej szczegółowo

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów Kod ucznia Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów Etap I (szkolny) Wypełnia komisja konkursowa Zadanie Liczba punktów Podpis oceniającego Liczba punktów po weryfikacji 1. 2. 3. 4. 5. Suma 12 8

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE PRZEWODNICTWA GRANICZNEGO ELEKTROLITÓW

WYZNACZANIE PRZEWODNICTWA GRANICZNEGO ELEKTROLITÓW POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY WYZNACZANIE PRZEWODNICTWA GRANICZNEGO ELEKTROLITÓW Opiekun: Miejsce ćwiczenia: Karoń Krzysztof Katedra Fizykocheii i Technologii Polierów ul. M. Strzody 9, p. II,

Bardziej szczegółowo

PRZYRZĄDY POMIAROWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PRZYRZĄDY POMIAROWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PRZYRZĄDY POMIAROWE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Przyrządy pomiarowe Ogólny podział: mierniki, rejestratory, detektory, charakterografy.

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE CZĄSTKOWEGO MOLOWEGO CIEPŁA

WYZNACZANIE CZĄSTKOWEGO MOLOWEGO CIEPŁA POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW WYZNACZANIE CZĄSTKOWEGO MOLOWEGO CIEPŁA ROZPUSZCZANIA WYBRANYCH SOLI Opiekun: Miejsce ćwiczenia: Katarzyna Piwowar Katedra

Bardziej szczegółowo

Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin Warunek zaliczenia wykłady: TEMATY LABORATORIÓW 15 godzin

Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin Warunek zaliczenia wykłady: TEMATY LABORATORIÓW 15 godzin Program zajęć: Przedmiot CHEMIA Kierunek: Transport (studia stacjonarne) I rok Wykładowca: dr Jolanta Piekut, mgr Marta Matusiewicz Zaliczenie przedmiotu: zaliczenie z oceną TEMATY WYKŁADÓW 15 godzin 1.

Bardziej szczegółowo

Wzorce chemiczne w Głównym Urzędzie Miar

Wzorce chemiczne w Głównym Urzędzie Miar Wzorce chemiczne w Głównym Urzędzie Miar dr Agnieszka Zoń, dr Władysław Kozłowski, mgr inż. Dariusz Cieciora Zakład Fizykochemii GUM physchem@gum.gov.pl Warszawa, 2 kwietnia 2014 r. Metrologia chemiczna

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Chemia Poziom podstawowy Listopad 03 W niniejszym schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe poprawne odpowiedzi. W tego typu

Bardziej szczegółowo

Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa

Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa JS Skala ph Skala ph ilościowa skala kwasowości i zasadowości roztworów wodnych związków chemicznych. Skala ta jest oparta na aktywności jonów hydroniowych [H3O+] w

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05)

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) 1. Informacje ogólne koordynator modułu/wariantu rok akademicki 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia nr 2: Stężenia

Ćwiczenia nr 2: Stężenia Ćwiczenia nr 2: Stężenia wersja z 5 listopada 2007 1. Ile gramów fosforanu(v) sodu należy zużyć w celu otrzymania 2,6kg 6,5% roztworu tego związku? 2. Ile należy odważyć KOH i ile zużyć wody do sporządzenia

Bardziej szczegółowo

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Katedra Termodynamiki, Teorii Maszyn i Urządzeń Cieplnych W9/K2 Miernictwo Energetyczne laboratorium Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Instrukcja do ćwiczenia nr 3 Opracował: dr

Bardziej szczegółowo

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów

Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów ... kod ucznia Małopolski Konkurs Chemiczny dla Gimnazjalistów Etap I (szkolny) 16 października 2009 roku Wypełnia szkolna komisja konkursowa Zadanie 1. 2. 3. 4. 5. Suma Liczba punktów PoniŜej podano treść

Bardziej szczegółowo

Badanie własności diód krzemowej, germanowej, oraz diody Zenera

Badanie własności diód krzemowej, germanowej, oraz diody Zenera 23 kwietnia 2001 Ryszard Kostecki Badanie własności diód krzemowej, germanowej, oraz diody Zenera Streszczenie Celem tej pracy jest zapoznanie się z tematyką i zbadanie diód krzemowej, germanowej, oraz

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Fizykochemii i Modelowania Procesów Laboratorium Ochrony przed Korozją Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Bardziej szczegółowo

BADANIE STATYCZNYCH WŁAŚCIWOŚCI PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH

BADANIE STATYCZNYCH WŁAŚCIWOŚCI PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH BADAIE STATYCZYCH WŁAŚCIWOŚCI PRZETWORIKÓW POMIAROWYCH 1. CEL ĆWICZEIA Celem ćwiczenia jest poznanie: podstawowych pojęć dotyczących statycznych właściwości przetworników pomiarowych analogowych i cyfrowych

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu Elektroniczna Aparatura Medyczna

Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu Elektroniczna Aparatura Medyczna POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY Katedra Telekomunikacji i Aparatury Elektronicznej Studia stacjonarne Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu Elektroniczna

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA 1 OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA PRZEMIANY CHEMICZNE POWODUJĄCE PRZEPŁYW PRĄDU ELEKTRYCZNEGO. PRZEMIANY CHEMICZNE WYWOŁANE PRZEPŁYWEM PRĄDU. 2 ELEKTROCHEMIA ELEKTROCHEMIA dział

Bardziej szczegółowo

Kierunek... Sprawozdanie z ćw. 2. Wyniki pomiarów i obliczeń należy podać z właściwą dokładnością (ilością cyfr znaczących).

Kierunek... Sprawozdanie z ćw. 2. Wyniki pomiarów i obliczeń należy podać z właściwą dokładnością (ilością cyfr znaczących). Kierunek... Sprawozdanie z ćw. 2 Imię i nazwisko... OZNACZANIE WODY KRYSTALIZACYJNEJ W HYDRATACH Wyniki pomiarów i obliczeń należy podać z właściwą dokładnością (ilością cyfr znaczących). barwa soli uwodnionej

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Me a X b a Me b+ + b X a- + SO 4. =. W danej

Me a X b a Me b+ + b X a- + SO 4. =. W danej Ćwiczenie 5 Wyznaczanie iloczynu rozpuszczalności trudno rozpuszczalnych soli srebra metodą potencjometryczną przy użyciu elektrody jonoselektywnej. Ogniwa galwaniczne. Iloczyn rozpuszczalności. Każda

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II

TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II opracowała dr inż. Dorota Jermakowicz-Bartkowiak Wymiana jonowa w podstawowych procesach technologicznych

Bardziej szczegółowo

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zajęcia wyrównawcze z fizyki -Zestaw 4 -eoria ermodynamika Równanie stanu gazu doskonałego Izoprzemiany gazowe Energia wewnętrzna gazu doskonałego Praca i ciepło w przemianach gazowych Silniki cieplne

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale

IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale IV-A Elektrochemia IV-A.1. Porównanie aktywności chemicznej metali IV-A.2. Ogniwo jako źródło prądu elektrycznego a) ogniwo Daniella b) ogniwo z

Bardziej szczegółowo

MECHANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM

MECHANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM MECANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM Ćwiczenie nr 4 Współpraca pompy z układem przewodów. Celem ćwiczenia jest sporządzenie charakterystyki pojedynczej pompy wirowej współpracującej z układem przewodów, przy różnych

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo