Wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na konkurencyjność polskiej gospodarki w latach na przykładzie sektora motoryzacyjnego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na konkurencyjność polskiej gospodarki w latach 2010-2013 na przykładzie sektora motoryzacyjnego"

Transkrypt

1 Uniwersytet Warszawski Wydział Nauk Ekonomicznych Marcin Boroń Nr albumu: Wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na konkurencyjność polskiej gospodarki w latach na przykładzie sektora motoryzacyjnego Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 Praca dyplomowa wykonana pod kierunkiem prof. dr hab. Krzysztofa Opolskiego. Warszawa, czerwiec 2015 Studia realizowane z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej

2 Oświadczenie autora pracy Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami. Oświadczam również, że przedstawiona praca nie była wcześniej publikowana, jest w pełni autorska i powstała dla celów uzyskania świadectwa ukończenia studiów podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy euro i nie była także przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego w wyższej uczelni. Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną. Data Podpis autora pracy 1

3 Streszczenie Praca podejmuje tematykę konkurencyjności gospodarczej Polski. Rozważane są kwestie pozycji konkurencyjności Polski na tle UE oraz diagnozowana jest przyczyna niskiej innowacyjności polskiej gospodarki. W dużej mierze, praca opiera się na określaniu wpływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych na konkurencyjność polskiej gospodarki na przykładzie sektora motoryzacyjnego. W ostatniej części pracy formułowane są rekomendacje odnoszące się do wspierania rozwoju gospodarczego Polski oraz wzrostu jej innowacyjności. Słowa kluczowe Sektor motoryzacyjny, bezpośrednie inwestycje zagraniczne, konkurencyjność, innowacyjność. Dziedzina pracy (kody wg programu Socrates-Erasmus) Ekonomia (14300) Klasyfikacja tematyczna Dynamika gospodarki narodowej. Rozwój gospodarczy. Wzrost gospodarczy. Inwestycje. Efektywność inwestycji Tytuł pracy w języku angielskim Impact of the Foreign Direct Investment on the competitiveness of Polish economy between based on the example of the automotive industry 2

4 SPIS TREŚCI WSTĘP... 5 I. KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEJ GOSPODARKI... 6 I.1. Polska w rankingach konkurencyjności... 6 I.2. Wpływ BIZ na konkurencyjność... 9 I.2.1 Efekty spill-over ( rozpryskiwania ) bezpośrednich inwestycji zagranicznych I.2.2. Efekty wertykalne oraz horyzontalne I.2.3. Potrzeba BIZ w zaawansowane technologie II. K0NKURENCYJNOŚĆ POLSKI NA PRZYKŁADZIE SEKTORA MOTORYZACYJNEGO II.1. Perspektywa globalna II.2.. Motoryzacja z punktu widzenia Polski II.2.1. Wpływ BIZ na sektor motoryzacyjny w Polsce II.2.2. Produkcja samochodów w Polsce II.2.3. Produkcja części i akcesoriów motoryzacyjnych II.2.4. Przedsiębiorstwa i rynek pracy w Polsce II.2.5. Obroty handlowe sektora II.2.5. Prace badawczo-rozwojowe III. PODSUMOWANIE I WNIOSKI BIBLIOGRAFIA

5 Słownik pojęć BIZ Bezpośrednie inwestycje zagraniczne EŚW Europa Środkowo-Wschodnia GUS Główny Urząd Statystyczny MNC Korporacja międzynarodowa (z ang. Multinational Corporation) NBP Narodowy Bank Polski PAIiIZ Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych 4

6 WSTĘP Efekty postępującej globalizacji przykuwają uwagę rosnącej liczby naukowców badających teorie rozwoju gospodarczego, w tym wpływ gospodarki światowej na konkurencyjność poszczególnych krajów. Wśród tych elementów jest również napływ kapitału w postaci bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). Polska stała się w ostatnich latach miejscem intensywnego napływu BIZ, a znaczna część napływających środków została ulokowana w szeroko pojętym przemyśle motoryzacyjnym. Zagadnienia te są istotne nie tylko z poznawczego punktu widzenia, ale także mogą wskazywać na określone implikacje dla gospodarki. W niniejszej pracy zostanie nakreślony wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na polską gospodarkę w latach W pierwszej części przedstawione zostaną zarówno korzyści jak i ewentualne zagrożenia płynące z faktu lokowania bezpośrednich inwestycji w Polsce. Przedstawiony zostanie zarys teoretyczny stanowiący podbudowę do dalszych rozważań. W tym celu wykorzystane zostaną doświadczenia krajów zarówno rozwijających się jak Indie czy Chiny, jak również krajów rozwiniętych Europy Zachodniej. Zastosowana tutaj zostanie metoda analizy i krytyki literatury, co pozwoli na ustalenie na ile podjęty problem wpływu BIZ na konkurencyjność gospodarczą został do tej adekwatnie podniesiony. Po drugie, ukazana zostanie struktura przestrzenna napływu kapitału zagranicznego do przemysłu motoryzacyjnego w Polsce w dwóch aspektach: globalnych trendów inwestycji w sektorze oraz krajów pochodzenia inwestorów zagranicznych w Polsce. Na przykładzie sektora motoryzacyjnego ustalony zostanie potencjalny wpływ BIZ na dane dotyczące głównych wskaźników makroekonomicznych jak struktura zatrudnienia, wartość eksportu i struktura produkcji. Po trzecie, na podstawie zaobserwowanych tendencji i prawidłowości dokonana zastanie ocena roli BIZ w sektorze. Metodyka zastosowana w trakcie badania opiera się na analizie statystycznej danych publikowanych przez GUS, organizacje branżowe oraz organizacje międzynarodowe. Adresatami tej publikacji są zarówno przedsiębiorcy aktywnie działający w przemyśle jak i teoretycy zajmujący się badaniem konkurencyjności polskiego przemysłu. 5

7 I. KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEJ GOSPODARKI I.1. Polska w rankingach konkurencyjności Konkurencyjność gospodarcza Polski jest od wielu lat analizowana w wielu publikacjach czy rankingach międzynarodowych czy też krajowych. Wymienić można takie publikacje jak Światowy Raport Konkurencyjności tworzony przez Światowe Forum Ekonomiczne, Europejski Raport Konkurencyjności Komisji Europejskiej czy też Doing Business, realizowany przez Bank Światowy. W wielu z tych publikacji Polska stopniowo poprawia swoją pozycję, jednak wszyscy zdają sobie sprawę, że jest wiele obszarów nad którymi należy intensywnie pracować. W ubiegłym roku, Polska zajęła najwyższe w historii 32 miejsce w rankingu Doing Business Jednocześnie jesteśmy wśród 15 krajów najszybciej doganiających wiodące państwa. W Indeksie Swobody Gospodarczej 2014 (Economic Freedom of the World 2014) opracowanym przez Fraser Institute, Polska zajęła 48. miejsce, awansując tym samym aż o 11 miejsc w porównaniu z rokiem ubiegłym. Gorszy wynik od Polski odnotowały takie gospodarki starej UE, jak: Hiszpania, Francja czy Włochy. Również według Forbes Polska należy do jednych z najatrakcyjniejszych krajów do robienia biznesu. W klasyfikacji Best Countries for Business 2014, Polska znalazła się na 40. miejscu, wyprzedzając m.in. kraje Grupy Wyszehradzkiej. Wykres 1. Pozycje w rankingu Economic Freedom of the World 2014 krajów regionu EŚW Węgry 50 Polska 48 Słowacja 45 Czechy 42 Bułgaria 40 Rumunia Źródło: Opracowanie własne na podstawie Economic Freedom of the World 2014, Fraser Institute, 2014 Zadawalający wynik został osiągnięty przez Polskę w Indeksie Wolności Gospodarczej 2015, który jest co roku publikowany przez the Heritage Foundation we 6

8 współpracy z the Wall Street Journal. W rankingu tym Polska znalazła się na 42 miejscu (awans o 8 miejsc) spośród 178 światowych gospodarek ujętych w publikacji. Jeśli spojrzeć na klasyfikację punktową można zauważyć, ze Polska poprawiła swój ubiegłoroczny wynik dzięki obniżeniu niektórych podatków, walce z korupcją, tworzenia atrakcyjnych zachęt inwestycyjnych a także dzięki obniżeniu deficytu budżetowego. Jeśli spojrzeć na kraje regionu EŚW, Polska została lepiej oceniona niż Słowacja oraz Węgry, Rumunia czy Bułgaria, ale za to słabiej niż nasz południowy sąsiad Czechy. Jednoznacznie może to skłaniać do tezy, iż czynione są w Polsce postępy w tworzeniu atrakcyjnego klimatu inwestycyjnego oraz do prowadzenia biznesu. Kwestią do przemyślenia są natomiast pytania dotyczące dynamiki tworzenia przyjaznych rozwiązań zarówno do inwestowania jak i prowadzenia działalności w Polsce. Wykres 2. Wybranie mierniki Indeksu Wolności Gospodarczej dla Polski w latach Źródło: Opracowanie własne na podstawie The Heritage Foundation, Index of Economic Freedom 2015 Nieco mniej korzystne dla Polski są raporty czy rankingi podejmujące temat innowacyjności gospodarki. W publikacji Komisji Europejskie Innovation Scoreboard 2014 Polska jest zaliczana do grona przeciętnych innowatorów. Za naszym krajem znalazły się tylko takie kraje jak Bułgaria, Łotwa czy Rumunia. Autorzy raportu niestety bardzo nisko oceniają rozwiązania mające na celu pobudzenie innowacyjności w Polsce, a wskazują jedynie na rosnącą liczbę wniosków patentowych z Polski. Na czele rankingu znalazły się tradycyjnie kraje skandynawskie. 7

9 Przytoczyć można również Indeks Innowacyjności 2015 opracowany przez Bloomberga W zestawieniu Polska została sklasyfikowana na 25. pozycji spośród 50 krajów będących przedmiotem analizy. W Indeksie Innowacyjności autorzy zwracają uwagę na takie mierniki jak B+R, liczba firm działających w wysokich technologiach, poziom edukacji, kadra badawczo-naukowa a także system patentowy. Polska W większości kategorii nasz kraj znacząco odbiega od liderów jak Korea Pd., Japonia czy Niemcy. Zarówno nakłady na B+R, stanowiące mniej niż 0,9% PKB a także liczba personelu B+R jest poniżej średniej w przeliczeniu na liczbę ludności kraju. Tabela 1. Wynik punktowy Polski na tle krajów z pierwszej 10 Indeksu Innowacyjności 2015 Miejsce w rankingu Kraj Punktacja (1-100 pkt) 1 Korea Południowa 96,3 2 Japonia 90,6 3 Niemcy 88,4 4 Finlandia 88,4 5 Izrael 87,0 6 USA 87,0 7 Szwecja 86,5 8 Singapur 85,0 9 Francja 84,7 10 Wielka Brytania 83,9 25 Polska 73,5 Źródło: Opracowanie własne na podstawie Global Innovation Index 2015, Bloomberg, 2015 Nie można nie mieć wrażenia, że konkurencyjność Polski w ostatnich latach była budowana w dużej mierze o przewagi niskich kosztów pracy, będąc raczej montownią artykułów przemysłowych później eksportowanych dalej na Zachód. Wskaźniki innowacyjności i zaawansowania technologicznego w Polsce w odniesieniu do krajów starej Unii pokazują wyraźnie jak daleko jest Polsce w stosunku do krajów o wysokiej pozycji gospodarki opartej na wiedzy, jaką właśnie Unia Europejska forsuje. Wyrwanie się z tej określanej często przez badaczy i komentatorów pułapki niskich kosztów pracy, a także pułapki produktowej, będąc producentem produktów o niewielkiej wartości dodanej. Polska potrzebuje zarówno reformy systemu edukacji, który będzie mógł sprostać wymaganiom współczesnego świata, a także reform strukturalnych w strukturze gospodarki. Tylko przesunięcie w łańcuch wartości i wytwarzanie atrakcyjnych eksportowo produktów może dać Polsce sukces podobny do tego obserwowanego w Finlandii czy Irlandii. Wskazuje się na głębokie problemy instytucji otoczenia biznesu w Polsce, gdzie fundusze publiczne są zarządzane w sposób 8

10 niekompetentny i mało efektywny. Przykładowo, badania wykonywane w niektórych polskich placówkach badawczo-rozwojowych były już wiele lat temu wykonywane na Zachodzie czy tez Azji. Kolejnym problemem, który sprawia że poziomu innowacyjności w Polsce kuleje jest sama struktura przyznawania i rozliczania grantów badawczych, gdzie same badania są rozliczane bez analizy ich siły sprawczej (impact factor), chodzić tu może głównie o brak elementu przemysłowego zaaplikowania danego odkrycia. Nie trzeba nikogo przekonywać, że to właśnie poprzez komercjalizację danej metody czy wynalazku buduje się siłę gospodarki. Trudną do pokonania barierą w pracach B+R jest kwestia praw autorskich, do których badacze na polskich placówkach naukowych nie mają praw. Chodzi tutaj głównie o sytuacje, gdzie wynalazca danej metody czy procesu, może dostać do 5% zysków z komercjalizacji swojego własnego wynalazku. Powyższe bariery nie oznaczają, że nie ma przykładów dziedzin czy ośrodków B+R, którym nie udało się tychże problemów przełamywać. Dobrym przykładem jest sektor motoryzacyjny, gdzie polscy naukowcy pracują w jednostkach badawczonaukowych nad bardzo zaawansowanymi elementami układów sterowania, elektroniki pojazdowej czy elementów silnika. Jako panaceum na problemy polskiej gospodarki, również na przykładzie sektora motoryzacyjnego, wskazuje się potrzebę dalszego otwierania na napływ inwestycji zagranicznych. Jednakże, promować i wspierać należy inwestycje wnoszące nowe technologie i tworzące miejsca pracy o wysokiej wartości dodanej. Można to osiągnąć działając zarówno na froncie wspierania jakości edukacji w Polsce, a także oferując granty i zachęty inwestycyjne we wskazanym zakresie. Oczywiście, warto jednak przeanalizować pierw wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na konkurencyjność gospodarczą krajów. I.2. Wpływ BIZ na konkurencyjność Podkreśla się, iż prognozy dla polskiej gospodarki w odniesieniu do napływu inwestycji zagranicznych są w przeważającej mierze pozytywne. Według World Investment Prospects Survey 2014, UNCTAD, Polska została sklasyfikowana na 13 miejscu wśród najbardziej perspektywicznych krajów do prowadzenia działalności w latach Co więcej, Polska jest cyklicznie wskazywana jako najbardziej atrakcyjny pod względem inwestycyjnym kraj Europy Środkowo-Wschodniej (CEE). Jest to wyrażone przez EY s 2014 European attractiveness survey, gdzie Polska zajmuje 9

11 1 miejsce w CEE pod względem prowadzenia biznesu oraz 1 pod względem liczby projektów BIZ. Rankingi konkurencyjności pokazują, że Polska się rozwija, jednak czy wykorzystuje swój cały potencjał, a może cały czas poruszamy się na niskich obrotach, napędzani tylko funduszami z UE? Na pewno pytanie to jest zasadne, gdyż wielu analityków przestrzega przed brakiem długofalowej strategii rozwoju kraju po 2020 r., kiedy to jest wysoce prawdopodobne, że Polska otrzymywać będzie dużo skromniejsze fundusze z UE. Przestrzegając przed brakiem długofalowej strategii nie mam tutaj na myśli braku takowego dokumentu, gdyż niektórzy badacze wskazują, że różnorakich strategii gospodarczo-społecznych powstało w Polsce w ostatnich latach kilkadziesiąt. Co ciekawe, wiele z nich jest ze sobą sprzecznych a ich wytyczne pozostają tylko na papierze. Wróćmy jednak do oceny roli BIZ w tworzeniu konkurencyjnych warunków gospodarczych. Pojęcie konkurencyjności gospodarczej na stałe zagościło w debatach zarówno naukowych jak i tych o zabarwieniu politycznym. Jednak mimo powszechnego użycia, termin ten jest jednym z bardziej niedookreślonych i rozmytych, głównie z racji stosowania zarówno w kontekście makro jak i mikro ekonomicznym, odnosząc się do krajów, branż i sektorów przemysłowych czy firm. Niemniej jednak, podejmowane są próby zbadania potencjału konkurencyjności gospodarczej krajów chociażby poprzez publikację Światowego Forum Ekonomicznego zatytułowaną the Global Competitiveness Report. Wiele mówi się również o konkurencyjności krajów w kontekście przyciągania bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). Warto więc podjąć próbę zespolenia w jeden konstrukt analityczny zależności między konkurencyjnością kraju, przemysłu czy danej branży oraz BIZ. W niniejszej pracy posiłkując się przykładem przemysłu motoryzacyjnego, postaram się zbadać te zależności, dodatkowo formułując rekomendacje dotyczące podniesienia konkurencyjności polskiej gospodarki oraz strategii przyciągania inwestycji zagranicznych. Badanie konkurencyjności gospodarczej w odniesieniu do sektorów gospodarki czy firm je tworzących nie jest tożsame z konkurencyjnością gospodarczą państw. Bazując na zasadniczych teoriach ekonomii, możemy stwierdzić, że zgodnie z zasadą przewag komparatywnych gospodarka długofalowo korzysta na udziale w handlu 10

12 międzynarodowym 1. Inaczej sytuacja wygląda, gdy spojrzeć na przedsiębiorstwa tworzące gospodarkę danego kraju, gdzie bezpośrednia rywalizacja z zagranicznymi koncernami może być trudna do przetrwania, a odbywa się zazwyczaj na zasadzie gry o sumie zerowej. Patrząc pod kątem gospodarki narodowej, sytuacja gdzie dochodzi do upadłości pewnych przedsiębiorstw, jest mało znaczący do momentu kiedy występuje Z perspektywy gospodarki narodowej upadek określonych firm lub typów aktywności jest nieistotny tak długo, jak następuje odpowiednie przemieszczenie odkotwiczonych zasobów, a z drugiej strony zasoby kapitałowe są wykorzystywane w innej postaci w kolejnych formach działalności przedsiębiorstw 2. W tym kontekście istotna jest analiza wpływu inwestycji zagranicznych na polską gospodarkę, a konkretnie na jej poszczególne branże i tworzące je przedsiębiorstwa. W teorii ekonomii temat wpływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) na rozwój gospodarczy kraju biorcy, jest szeroko analizowany (Balasubramanyam et al., ; Kentor, 1998) 4. Wiele badań podkreśla pozytywny wpływ efektów rozpryskowych (spill-over effects) na funkcjonowanie gospodarki danego kraju. Jednym z najciekawszych sektorów polskiego przemysłu pod tym względem jest przemysł motoryzacyjny, w którym koncentracja BIZ jest szczególnie ekstensywna, a co za tym idzie, możliwa jest efektywna analiza wpływu efektów spill-over na rozwój sektora. W ostatnich latach, jak już zostało to wspomniane, tematyka wpływu BIZ na rozwój gospodarczy była rozwijana przez szeroką rzeszę autorów. Co ciekawe, teorie opisujące tę sferę aktywności gospodarczej są bardzo często między sobą sprzeczne a czasem wręcz się nawzajem wykluczają. Przykładowo, praca Balasubramanyam et al. (1996), która była jedną z pierwszych analiz napływu BIZ na wzrost i rozwój gospodarczy kraju stoi w opozycji do późniejszych prac. W książce tej badano dane z 46 krajów rozwijających w przedziale czasowym przy użyciu regresji OLS (najmniejszych kwadratów). Z wyników badań wynika, iż napływ BIZ ma pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy jedynie krajów zorientowanych na eksport. Z drugiej 1 Rodrik, D.,, The Globalization Paradox: Democracy and the Future of the World Economy, New York, 2011, wyd. W. Norton & Company; 2 Staniłko J.F. (2015), Jak zbudować potencjał przemyślnej rywalizacji? Determinanty konkurencyjności polskiego przemysłu w kontekście wdrażania perspektywy finansowej WISE. Dostępne na [http://wise-institute.org.pl/pl/aktualnosci.php?news=269&wid=1&wai=&year=]. 3 Balasubramanyam, V., Salisu M., Sapsford D., Foreign direct invesmtent and growth in EP and IS countries, Economic Journal, 1996, 106(434): Kentor, J., The Long-Term Effects of Foreign Investment Dependence on Economic Growth, , American Journal of Sociology, 1998, 103(4) s

13 strony, Kentor (1998) badał w swojej pracy dane panelowe dla 79 krajów rozwiniętych i rozwijających się w latach również przy użyciu regresji OLS. Zgodnie z wynikami, kraje w dużym stopniu zależne od BIZ charakteryzują się niskim wzrostem gospodarczym. Co więcej, Zhang (2001) 5 zbadał związek BIZ oraz wzrostu gospodarczego przy użyciu danych z 11 krajów rozwijających Ameryki Łacińskiej oraz Azji Wschodniej między 1957 a 1997 rokiem. Wnioski płynące z opracowania kwestionują związek między BIZ, a rozwojem gospodarczym danego kraju. Autor podkreśl, że związek przyczynowy w tym obszarze jest zależny od specyfiki gospodarczej i politycznej danego kraju. Ciekawą, a zarazem odmienną od poprzednich, perspektywę zaproponował Choe (2003) 6, który w swojej pracy analizował związek przyczynowy między BIZ a wzrostem gospodarczym w 80 krajach rozwiniętych oraz rozwijających w latach 1971 oraz W rezultacie, Choe udowodnił, iż bardziej przekonywująca jest teoria wskazująca, że to wzrost gospodarczy danego kraju skutkuje w zwiększonym napływie BIZ, aniżeli odwrotnie. Wynikać może z tego, iż czynnikiem przyciągającym inwestorów jest przekonanie o już istniejącej dynamicznie rozwijającej się gospodarce, której potencjał może zostać wykorzystany poprzez ulokowanie tamże inwestycji. Z dotychczasowych rozważań wynika, że wpływ BIZ na rozwój gospodarczy może być mniej lub bardziej widoczny. Niemniej jednak, należy podkreślić, że większość autorów wskazuje na pozytywne skutki inwestycji. Wśród skutków BIZ wymienia się rozwój nowoczesnych technologii, efektywności kosztowej oraz produktywności. Należy zgodzić się z tym, co Findlay (1978) 7 nazywa rozwojem technologicznym kraju poprzez efekt zarażania (contagion effect), który polega na tym, że kraje, w których lokowane są BIZ czerpią korzyści technologiczne oraz przenoszą rozwiązania organizacyjne od bardziej rozwiniętych krajów dawców BIZ. Poprzez przenoszenie know-how możemy mówić o pozytywnych efektach dla rozwoju innowacyjności kraju przyjmującego inwestycję zaawansowaną technologicznie. Dostrzegając zatem pozytywny wpływ BIZ na gospodarkę, wiele krajów, w tym Polska, 5 Zhang, K., Does foreign direct investment promote growth? Evidence from East Asia and Latin America. Contemporary Economic Policy, 2001, 19, Choe, J.I., Do foreign direct investment and gross domestic investment promote economic growth? Review of Development Economics, 2003, Nr. 7, p Findlay R., Relative Backwardness, Direct Foreign Investment, and the Transfer of Technology: A Simple Dynamic Model. Quarterly Journal of Economics, Luty 1978, 92(1), s

14 oferuje różnorodne zachęty inwestycyjne w postaci zwolnień i ulg podatkowych, subsydiów czy innych ulg, aby przyciągnąć inwestorów zagranicznych. I.2.1 Efekty spill-over ( rozpryskiwania ) bezpośrednich inwestycji zagranicznych Termin sformułowany przez Findlay a, zwany efektem zarażenia, funkcjonuje najczęściej w literaturze jako efekt rozpryskiwania. Jest to dyfuzja nowoczesnych procesów zarządzania firmą czy przenoszenia zaawansowania technologicznego poprzez BIZ, które może prowadzić do poprawy wydajności produkcyjnej przedsiębiorstw oraz ulepszenia metod zarządzania, a w efekcie podniesienie jego konkurencyjności 8. Spójrzmy zatem na potencjalne skutki spill-over jakie mogę przynieść BIZ. Jak już wspomniano, efekty rozpryskiwania mogą się objawiać w wieloraki sposób. Najprostsza forma, w której dochodzi do efektu rozpryskiwania ma miejsce gdy lokalna firma podnosi produktywność poprzez kopiowanie rozwiązań technologicznych stosowanych przez międzynarodowe korporacje (MNC) na lokalnych rynkach. Kolejnym przykładem może być sytuacja gdzie lokalne firmy są poniekąd zmuszane do implementowania istniejących technologii oraz zasobów w sposób wydajniejszy, lub szukania wydajniejszych rozwiązań technologicznych, ze względu na fakt iż wejście MNC na lokalny rynek doprowadziło do zwiększenia presji konkurencyjnej na rynku. Dodatkowo, efekty spill-over mogą się objawiać w sytuacji gdzie spółka-córka MNC powstała na lokalnym rynku przekazuje rozwiązania technologiczne i organizacyjne osobom zatrudnionym, którzy w późniejszym czasie implementują te rozwiązania pracując już w ramach własnej działalności bądź dla innego pracodawcy. Kanałem poprzez który efekty rozpryskiwania są ogniskowane w sposób szczególnie istotny są związki między filią MNC oraz lokalnymi dostawcami oraz klientami. W tym kontekście Lall (1980) 9 13 zidentyfikował pewne interakcje między MNC a lokalnymi poddostawcami, które mogą poprawić produktywność oraz wydajność przedsiębiorstw. Po pierwsze, MNC wspierają lokalnych poddostawców w założeniu jednostek produkcyjnych. Po drugie, wymaganie od poddostawców terminowości, wysokiej jakości świadczonych usług czy produktów, oraz udzielanie im pomocy oraz asystowanie w procesie zarządzania jakością czy projektowania 8 Ibidem. 9 Lall, S. (1978), Transnational, Domestic Enterprises and Industrial Structure in Host LDCs: A Survey, Oxford Economic Papers, Vol. 30, No.2, s

15 innowacyjnych rozwiązań może stymulować dalszy rozwój przedsiębiorstw. Po trzecie, MNC często również wspierają poddostawców w poszukiwaniu kolejnych rynków zbytu poprzez swoje spółki-córki czy spółki-siostry zlokalizowane w innych krajach. W ten sposób tworzone są nowe kanały eksportowe dla danych poddostawców, które z kolei mogą za pomocą efektu kuli śnieżnej zdobywać kolejne zamówienia już u odrębnych firm. Może to powodować rozwój potencjału przedsiębiorstw, a w rezultacie ich ekspansję międzynarodową 10. I.2.2. Efekty wertykalne oraz horyzontalne Jak już zostało podniesione, wiele publikacji dotyczących pozytywnych skutków efektów spill-over jest w dużym stopniu rozbieżnych oraz niejednoznacznych w swych konkluzjach. Zasadne jest spojrzenie na efekty rozpryskiwania bezpośrednich inwestycji zagranicznych w sposób neo-klastyczny, gdzie zastosowany jest podział na efekty wertykalne (międzysektorowe) oraz horyzontalne (wewnątrzsektorowe). Pozwala to na usystematyzowanie rozważań w tej materii w oparciu o klarowną strukturę. Poprzez efekty horyzontalne spill-over rozumie się różnorodny wpływ firm zagranicznych wchodzących do danego sektora na podmioty już w tym sektorze operujące. Głównym założeniem jest to, iż lokalne przedsiębiorstwa już obecne w danym sektorze zwiększą swoją produktywność na skutek wejścia do branży przedsiębiorstwa zagranicznego. Może to się objawiać na wiele sposobów. Po pierwsze możliwe jest wystąpienie tzw. efektu demonstracji, gdzie lokalne firmy kopiują czy też imitują technologie oraz rozwiązania organizacyjne obserwowane w działaniach inwestora zagranicznego. Pozwala to na podniesienie jakości i efektywności zarządzania przedsiębiorstwem a co za tym idzie wzrostu jego konkurencyjności 11. Drugim efektem w omawianym kontekście jest przepływ wykwalifikowanych oraz wyszkolonych pracowników MNC do firm lokalnych. Pracownikom tym można przypisać atrybut nosicieli technologii ze względu na możliwość korzystania z ich wiedzy i doświadczenia przez firmy krajowe. Oczywiście, występować mogą działania MNC w celu zatrzymania pracowników np. poprzez wysokie płace. Co więcej, prawdopodobna jest też sytuacja odpływu pracowników z krajowych firm do tych z 10 Alfaro, L., Chanda, A.,Kalemli-Ozcan, S.,Sayek, S. (2003). FDI and economic growth: the role of local financial markets. Journal of International Economics 64 (2004) Kosová R., Do foreign firms crowd out domestic firms? evidence from the Czech Republic, Review of Economics and Statistics, 2010, 92:4, s

16 kapitałem zagranicznym, co można nazwać zjawiskiem odwrotnego przepływu pracowników. Po trzecie, wymienić można efekt konkurencyjności, gdzie wejście na rynek danej firmy zagranicznej może zmusić przedsiębiorstwa krajowe do ulepszenia istniejących metod produkcyjnych czy też wprowadzenia nowych. Przykładowo, MNC wchodzą zazwyczaj w branże które są już mocno zagęszczone. W takiej sytuacji można mówić o wysokich rynkowych barierach wejścia, które zostały stworzone przez krajowe przedsiębiorstwa. W przypadku takiego rozwiązania, inwestycja MNC jest stymulująca do podniesienia efektywności, co w rezultacie rozprasza koncentrację rynku. Dzieje się tak m.in. poprzez zjawisko wypychania niekonkurencyjnych przedsiębiorstw z rynku. Mówić wprost, lokalne przedsiębiorstwa niezdolne do konkurowania na warunkach wolno-rynkowych są zmuszane do wycofania z danego rynku. W tym kontekście Aitken i Harrison (1999) 12 definiują taką sytuację jako efekt kradzieży rynku. Wspomniani autorzy postulują, że firmy zagraniczne doprowadzają do odwrotu popytu na produkty lokalnych firm, co w krótkim okresie prowadzi do spadku zamówień firm lokalnych. Jednakże, z punktu widzenia konsumenta, efekty konkurencji są zdecydowanie dla niego korzystne ze względu na zwiększoną jakość produktów w stosunku do ich ceny. Dodać należy, iż zdrowa konkurencja na rynku to także jeden z najważniejszych stymulantów innowacyjności. I.2.3. Potrzeba BIZ w zaawansowane technologie Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne są jedną z dominujących form transferu technologii z krajów rozwiniętych do rozwijających. Zjawisko to wiąże się, jak już było wspomniane, z faktem iż MNC są ważnym źródłem międzynarodowego kapitału oraz technologii. Wraz z ulokowaniem firmy w ramach BIZ, zazwyczaj przekazywane są wyposażenie, know-how, metody zarządzania, marketingu oraz umiejętności 13. Jednym z wyznaczników zastosowania nowoczesnych technologii produkcyjnych w przemyśle jest zmiana produktywności pracy, zmiany w funkcjach produkcji czy też wartość produkcji Aitken B., Harrison A., Do Domestic Firms Benefit from Direct Foreign Investment? Evidence from Venezuela. American Economic Review, czerwiec 1999, 89(3), s Lall, S. (1978), Transnational, Domestic Enterprises and Industrial Structure in Host LDCs: A Survey, Oxford Economic Papers, Vol. 30, No.2, s Nauro C., Kinoshita Y., (2002), Foreign direct investment as technology transferred: some panel evidence from the transition economies, The Manchester School, 70:3, s

17 Wzrost produktywności w wymiarze czasowym czy też w przeliczeniu na jednego zatrudnionego jest wypadkową zastosowania nowych rozwiązań oraz usprawnienia procesów zarządzania. Oczywiście produktywność zależy też w dużej mierze od czynników takich jak jakość krajowego otoczenia biznesu czy rozwoju i powiązań sieciowych poszczególnych sektorów w danym kraju. W tym momencie, wracając do rozważanej we wcześniejszej części pracy koncepcji konkurencyjności, zasadnym jest zaznaczyć, iż wzrostowi produktywności powinna towarzyszyć odpowiednia zmiana w wynagrodzeniach. Konkurencyjność gospodarki w tym znaczeniu jest przejawia się w zdolności do ciągłego podnoszenia zamożności obywateli ją zamieszkujących. Nie jest tajemnicą, że trwałej konkurencyjności gospodarki nie opiera się na niskich kosztach pracy, a raczej na wysokiej produktywności i innowacyjności. Zakłada się, że to przemysł poprzez wytwarzanie zaawansowanych i wartościowych dóbr, generuje wysoką wartość dodaną. W ten sposób możliwe są wysokie zarobki osób zatrudnionych, które mogą być przeznaczone przez konsumentów na konsumpcję dóbr i usług. Zaawansowanie technologiczne produkcji jest podstawą rozwoju gospodarczego kraju. Odchodzi się tym samym od propagowanej w ostatnich latach gospodarki opartej na usługach. Podkreślić należy jednak, że usługi w gospodarce są w dużej mierze napędzane przez konkurencyjny sektor produkcyjny. Zależność ta jest skomplikowana i występuje na wielu poziomach. Szczególnie ważny jest kontekst zatrudnienia. Mianowicie, wysoce produktywny przemysł nie idzie w parze z bezpośrednią kreacją miejsc pracy na skalę pozwalającą zagospodarować dostępną siłę roboczą. Dlatego niebanalne znaczenie ma w tym wymiarze sektor usługowy, który może zutylizować dostępną na rynku siłę roboczą. Do 2008 r. istniało przekonanie, głównie w państwach rozwiniętych, jakoby miejsca pracy w przemyśle były zastępowane przez kreację wakatów w usługach. Uświadomiono sobie jednak, że to przemysł generuje miejsca pracy w usługach. Badacze twierdzą iż, w wyniku postępów w technikach zarządzania, outsourcingu oraz rozwoju nowych produktów, udział usług w wartości dóbr przemysłowych sięga dziś od 30% do nawet 50% 15. Rozwój gospodarczy kraju jest zatem wypadkową wysokorozwiniętego i innowacyjnego przemysłu a także wysoceproduktywnych i wysoce-jakościowych usług. 15 Staniłko J.F., Jak zbudować potencjał przemyślnej rywalizacji? Determinanty konkurencyjności polskiego przemysłu w kontekście wdrażania perspektywy finansowej WISE,

18 Pytanie czy BIZ wpływają na rozwój nakreślonej powyżej struktury gospodarki zależy w dużej mierze od rodzaju inwestycji napływających, ale także od jakości otoczenia biznesu w kraju, a także jakości struktur instytucji państwowych, systemu prawnego czy poziomu edukacji. Spojrzeć należy na kilka studiów przypadku (casestudies), dotyczących relacji produktywności, wynagrodzeń oraz transferu technologii w kontekście napływających BIZ. Interesującym przypadkiem wartym przedstawienia jest badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii przez Haskel, Pereira oraz Slaugter (2002) 16. W analizie wpływu BIZ na zaawansowanie technologiczne oraz produktywność, badacze stwierdzają pozytywną korelację między wspomnianymi zjawiskami. Dodatkowo Keller oraz Yeaple (2003) 17 potwierdzają ustalenia brytyjskich badaczy w odniesieniu do Stanów Zjednoczonych, gdzie badano okres w latach Co więcej, Sourafel et al. (2001) 18, udowadniają na przykładzie Stanów Zjednoczonych, że efekty rozpryskiwania BIZ w odniesieniu do technologii są wyraźniejsze w sytuacji dobrze rozwiniętych sektorów do których BIZ napływają. Innymi słowy, napływające BIZ mają silniejsze pozytywne skutki w rozwoju potencjału technologicznego w tymże sektorze, jeśli lokalne firmy w danego sektora dysponują podobnym poziomem technologicznym. Wiązać się może to ze zjawiskiem tzw. kuli śnieżnej, gdzie zarówno konkurencja jak i współpraca firm w zakresie rozwiązań technologicznych wpływa na ogólny stan sektora tj. jego ekspansja 19. Podsumowując, w teorii istnieje wiele teorii opisujących kwestie skutków napływu inwestycji zagranicznych, które bardzo często przedstawiają odmienne spojrzenie na tę tematykę. W dalszej części pracy przeprowadzona zostanie analiza konkurencyjności Polski na podstawie pozycji Polski w międzynarodowych rankingach zajmujących się badaniem tychże zagadnień. 16 Haskel, Jonathan E., Sonia C. Pereira, and Matthew J. Slaughter Does Inward Foreign Direct Investment Boost the Productivity of Domestic Firms? NBER Working Paper Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research., Keller, W., Yeaple S., Multinational Enterprises, International Trade, and Productivity Growth: Firm Level Evidence from the United States. NBER Working Paper Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research, Sourafel G., Greenaway D., Wakelin K., Who Benefits from Foreign Direct Investment in the UK? Scottish Journal of Political Economy, 2001, 48:2 (maj): Mišun, J., Tomšík V., Does foreign direct investment crowd in or crowd out domestic investment? Eastern European Economics, 2002, 40: 2, s

19 Pytanie na które będziemy próbowali uzyskać odpowiedź w kolejnej części tej rozprawy, ogniskuje się wokół rozpoznania jaki wpływ wywarły bezpośrednie inwestycje zagraniczne na polską gospodarkę na przykładzie sektora motoryzacyjnego. Idea bazowania w tych rozważaniach właśnie na sektorze motoryzacyjnym jest pochodną faktu iż jest to jeden z najbardziej rozwiniętych komponentów polskiej gospodarki a także jeden z najbardziej nasyconych bezpośrednimi inwestycjami zagranicznymi. W związku z tym, oczekiwanym rezultatem tej pracy jest wskazanie efektów bezpośrednich inwestycji zagranicznych na sektor motoryzacyjny w Polsce a także zbadanie efektów spill-over zarówno w sektorze motoryzacyjnym jak i sektorach powiązanych. 18

20 II. KONKURENCYJNOŚĆ POLSKI NA PRZYKŁADZIE SEKTORA MOTORYZACYJNEGO W tej części pracy, zostanie przeprowadzona analiza polskiego sektora motoryzacyjnego ze szczególnym uwzględnieniem możliwego wpływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych na jego kondycję. Będzie miało to na celu odniesienie się do teorii zaprezentowanych w pierwszej części pracy, jako ilustracji debaty nad konkurencyjnością sektora motoryzacyjnego w Polsce w ostatnich latach. W poniższej części pracy ukazana zostanie także struktura przestrzenna napływu kapitału zagranicznego do przemysłu motoryzacyjnego w Polsce w dwóch aspektach: globalnych trendów inwestycji w sektorze oraz krajów pochodzenia inwestorów zagranicznych w Polsce. II.1. Perspektywa globalna W ujęciu globalnym, sektor motoryzacyjny charakteryzuje się dużą konsolidacją wyrażoną w dominacji kilkunastu największych koncernów motoryzacyjnych, które posiadają zakłady rozsiane po wielu zakątkach globu. To właśnie skutki globalizacji są mocno dostrzegalne w tym przemyśle, gdzie ze względu na wykształcenie światowych marek i ich późniejszy rozrost na przestrzeni dziesięcioleci, najbardziej popularnymi samochodami na świecie są takie marki jak Volkswagen, Ford czy też Toyota. Co ciekawe, większość największych zakładów ma również swoje zakłady w Polsce. Przykładowo spośród około 30 największych globalnych producentów części i akcesoriów motoryzacyjnych, ponad 2/3 ma swoje fabryki w Polsce. Podobnie sytuacja ma się z producentami samochodów. Wskazuje to na atrakcyjność Polski jako miejsca o dużym potencjale do produkcji zarówno samochodów jak i części i komponentów motoryzacyjnych. Spójrzmy jednak najpierw na przepływ BIZ w ujęciu globalnym. W ciągu ostatnich 10 lat w skali globalnej odnotowano 8613 projektów BIZ w branży motoryzacyjnej 20, których wartość przekroczyła 493 mld EUR. W wyniku tych inwestycji powstały ponad 3 mln miejsc pracy. Średnia wartość projektu wyniosła blisko 78 mln EUR. Ponad połowa globalnych nakładów inwestycyjnych w sektorze pochodziła od 10 największych firm, wśród których na pierwszych 3 miejscach znalazły się Volkswagen, General Motors oraz Toyota Motors. Krajami, z których pochodziło 20 Branża motoryzacyjna jest tutaj ujęta jako całość działań m.in. produkcja, sprzedaż, marketing, B+R, logistyka, oraz edukacja i trening, dane FDImarkets; 19

21 najwięcej kapitału były kolejno Niemcy (117,2 mld EUR), Japonia (110,9 mld EUR) oraz USA (95,7 mld EUR) 21. Jeśli chodzi o kraje docelowe inwestycji, przodują Chiny, gdzie ulokowano 102,8 mld EUR 22. Ponad dwa razy mniej środków trafiło do USA (41,9 mld EUR) oraz Indii (39,4 mld EUR). Polska, wg zestawienia fdi Markets, znalazła się na 8. miejscu z blisko 12 mld EUR, które zainwestowano w ramach 263 projektów. Za Polską znalazły się takie kraje jak Niemcy (6,8 mld EUR) oraz Czechy (7,3 mld EUR). Sektor motoryzacyjny jest jednym z najważniejszych sektorów przemysłowych w Unii Europejskiej, gdzie zatrudnia on ponad 3 mln osób w ponad 290 fabrykach ulokowanych na terenie UE. Sektor motoryzacyjny w UE wygenerował w 2013 r. ponad 839 mld EUR obrotów, co stanowiło 6,9% PKB Unii Europejskiej (UE) 23. W całej UE w szeroko pojętym sektorze motoryzacyjnym, do którego zalicza się też związane z tą działalnością usługi naprawcze, logistyczne czy leasingowe, zatrudnionych jest 12,9 mln ludzi, czyli 5,3% siły roboczej. Co istotne, ponad 290 fabryk sektora ulokowanych w krajach UE, wytwarza rocznie 16,2 mln pojazdów osobowych, dostawczych oraz ciężarowych. Bilans handlowy sektora w UE jest dodatni i wynosi 92 mld EUR, podczas gdy ogólny deficyt handlowy UE wynosi ponad 100 mld EUR. Europejski sektor motoryzacyjny jest jednym z kół napędowych unijnej gospodarki z racji swojej innowacyjności oraz nowoczesności. Sektor jest największym inwestorem w B+R w UE, nakłady branży stanowią ponad 25% całości wydatków na B+R w UE. Czy w związku z tym możemy się spodziewać, że również w Polsce sektor motoryzacyjny napędza innowacyjność przemysłu oraz zapewnia stały rozwój branż powiązanych? Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta, a zatem wymaga analizy sektora pod kątem takich wskaźników jak wartość produkcji, zatrudnienie, wydajność pracy, wartość eksportu, nakłady na badania i rozwój czy ilość wniosków patentowych. II.2.. Motoryzacja z punktu widzenia Polski Sektor motoryzacyjny w Polsce ma za sobą bogate tradycje sięgające czasów 20- lecia międzywojennego. Już w 1931 r. Państwowe Zakłady Inżynieryjne nabyły licencję od Fiata. Polska motoryzacja przeżywała okresy lepsze i gorsze, jednak w ostatnich 21 FDi Markets, cross-border investment monitor; 22 Ibidem. 23 ACEA, Mapping the automobile industry

22 kilkunastu latach nastąpił znaczący napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) do sektora. Decydujące znaczenie miało przystąpienie Polski do Unii Europejskiej, które dla inwestorów oznaczało gwarancję wiarygodności rynku. Świadczy o tym fakt, że aktualna wartość zobowiązań z tytułu BIZ od wstąpienia do UE wzrosła 3-krotnie z 63,6 mld EUR w 2014 r., do 183 mld EUR w 2013 r. Skumulowana wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych w przemyśle samochodowym zwiększyła się w latach o ponad 200% i na koniec 2012 r. wyniosła niemal 8 mld EUR. Stanowiło to około 4,5 proc. całkowitej wartości BIZ w polskiej gospodarce 24. W rezultacie, polski sektor motoryzacyjny jest postrzegany jako jeden z liderów w regionie EŚW pod względem produkcji samochodów, podzespołów i części motoryzacyjnych. Co więcej, pobudzając poprzez łańcuch dostaw branże metalową, tworzyw sztucznych, chemiczną, tekstylną czy elektroniczną, sektor motoryzacyjny jest jednym z najważniejszych komponentów polskiej gospodarki. Nie bez znaczenia jest też fakt, iż samochody i pojazdy użytkowe generują szeroki zakres usług: sprzedaż, ubezpieczenia i finanse; pomoc drogowa; leasing i wynajem; dystrybucja i logistyka; paliwa czy infrastruktura. Znaczenie sektora jest również podkreślane przez Ministerstwo Gospodarki, czego efektem jest uznanie motoryzacji za sektor priorytetowy, z czym wiąże się wsparcie finansowe od rządu na nowe inwestycje. Pytanie o efektywność i celowość tych działań to już temat na kolejną rozprawę, niemniej jednak wielu komentatorów wskazuje na pozytywne efekty jakie lokowane w Polsce inwestycje przynoszą. Ministerstwo Gospodarki, ocenia iż powstająca we Wrześni fabryka Volkswagena będzie w sposób pośredni generować od 4-7 miejsc pracy na 1 zatrudnionego w nowopowstającym zakładzie w Wielkopolsce. Wskazuje się tutaj także efekt kuli śnieżnej, gdzie wielki zakład produkcyjny generuje miejsca pracy zarówno w usługach jak i u poddostawców. Oczywiście, trudno jest się z taką tezą nie zgodzić. Spojrzeć należy jednak głębiej na najważniejsze trendy w przemyśle motoryzacyjnym w Polsce w ostatnich latach. Motoryzacja odpowiada bezpośrednio i pośrednio za 8,6 proc. całkowitej wartości dodanej brutto wytwarzanej w polskiej gospodarce 25. W 2013 roku produkcja sprzedana polskiego przemysłu motoryzacyjnego była rekordowa i przekroczyła 109,2 mld zł. 24 Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce, NBP, GUS, Nakłady i wyniki przemysłu w 2013 r. 21

23 Oznaczało to przyrost wartości sprzedanej o 6,3% r/r 26. Wartość ta odpowiadała 11,2 % produkcji sprzedanej przetwórstwa przemysłowego oraz 9,5% sprzedaży przemysłu ogółem. Wykres 3. Wartość produkcji sprzedanej sektora motoryzacyjnego w Polsce w latach (w mld zł) ,2 60,8 71,5 80,0 83,3 83,2 91,3 107,1 102,8 109, Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS, Wg danych GUS dotyczących zatrudnienia w sektorze motoryzacyjnym, wartość ta przekroczyła 158 tys. etatów, co przekłada się na blisko 8% ogółu pracowników przetwórstwa przemysłowego oraz 6,5% zatrudnionych przemyśle 27. Jednakże, biorąc pod uwagę również zatrudnienie w branżach pokrewnych, transporcie i usługach, efektywne zatrudnienie wynosi około miliona osób 28. Patrząc na powyższe dane, możemy wnioskować, że BIZ ulokowane w sektorze motoryzacyjnym w Polsce niosą ze sobą wiele skutków dla całej gospodarki. W kontekście wpływu BIZ na przedsiębiorstwa krajowe działające w sektorze motoryzacyjnym, można byłoby wskazać, zgodnie z teorią opisaną w pierwszej części pracy, ich stymulujące działanie na zwiększenie produktywności, nowoczesności i innowacyjności w lokalnych firmach z sektora. II.2.1. Wpływ BIZ na sektor motoryzacyjny w Polsce Z powyższych rozważań wynikać może, że napływ BIZ w sektorze motoryzacyjnym w Polsce był bardzo mocnym impulsem pobudzającym zarówno sam sektor jak i całą polską gospodarkę. Trudno zaprzeczyć powyższej tezie, jednakże 26 Ibidem. 27 Ibidem., dane dotyczą przedsiębiorstw zatrudniających powyżej 9 osób. 28 Branża motoryzacyjna w Polsce Liczby, podsumowania, analizy., Stowarzyszenie Dystrybutorów i Producentów Części Motoryzacyjnych, raport

24 brakuje publikacji, które w sposób dogłębny analizowałyby domniemany wpływ kapitału zagranicznego w postaci BIZ na szeroko pojęty sektor motoryzacyjny w Polsce. W tym kontekście, odwołując się do teorii zaproponowanych w pierwszej części pracy, spróbuję zdeterminować efekty napływu BIZ do sektora motoryzacyjnego w Polsce. Ze względu na obszerność tematyki oraz ograniczony dostęp do niezbędnych materiałów analitycznych, niniejsza analiza będzie ograniczać się głównie do lat między , choć na wykresach prezentowane są dane za dłuższy okres. W dużej mierze wykorzystane zostaną dane Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A., oraz organizacji branżowych a także GUS. Oczekuje się, zgodnie z teorią efektów rozpryskiwania, pozytywny wpływ BIZ na lokalny rynek pracy, unowocześnienie produkcji i zwiększenie jej wydajności, a także wzrost eksportu i wartości dodanej produkcji. Jednakże należy pamiętać, że zgodnie z tym co wskazywali Bijsterbosch i Kolasa (2010) 29, którzy przestrzegali przed tym, że lokowanie fabryk-montowni opartych na niskich kosztach pracy, nie będzie wiązało się z pełnym wykorzystaniem pozytywnych efektów BIZ. Autorzy mają tutaj na myśli, fakt iż powstałe w Polsce montownie zagranicznych koncernów (jak np. fabryka Fiata w Tychach, czy General Motors w Gliwicach) nie wykorzystują pełni możliwości rozwojowych polskiej gospodarki. Tylko inwestycje w zakłady oparte na wysokim zaawansowaniu technologicznym, z własnym wzornictwem oraz technologiami są źródłem przewag komparatywnych w ujęciu zarówno regionalnym jak i globalnym. Nie oznacza to, iż polski przemysł motoryzacyjny (polski z racji lokalizacji w Polsce, nie zaś wg kryterium struktury własnościowej) jest jedynie oparty o tanie koszty pracy czy bliskość regionalną do Niemiec, Francji czy Włoch. Oczywiście, wspomniane czynniki były w ostatnich latach jednymi z determinantów decyzji inwestycyjnej międzynarodowych koncernów w Polsce. Podkreślić należy jednak, że to właśnie sektor producentów części i komponentów motoryzacyjnych jest jednym z najbardziej konkurencyjnych w całym polskim przemyśle. 29 Bijsterbosch M., Kolasa M., FDI and productivity convergence in Central and Eastern Europe: an industry-level investigation. Review of World Economics 2010, 145, s Online publication date: 1-Jan

25 106,0 107,6 66,4 126,8 88,0 85,7 89,0 183,2 609,0 550,1 486,1 762,0 864,2 833,3 637,2 799,3 II.2.2. Produkcja samochodów w Polsce Polska ma bardzo bogate tradycje w produkcji dobrej klasy pojazdów silnikowych, jednakże 2013 r. był kolejnym z rzędu, w którym odnotowano spadek produkcji samochodów osobowych w Polsce. Spadek produkcji samochodów osobowych osiągnął poziom -12% w stosunku do 2012 r. Co warte podkreślenia, na eksport trafia blisko 98% produkcji samochodów osobowych wyprodukowanych w kraju. Lepiej wyglądała sytuacja w produkcji samochodów dostawczych, gdzie produkcja wzrosła o 0,4% rdr., osiągając poziom porównywalny do okresu przed kryzysem z 2008 r. Wykres 3. Liczba wyprodukowanych samochodów osobowych i dostawczych (w tys.) 991,0 1000,0 869,6 899,7 887,3 900,0 820,4 800,0 715,0 700,0 635,8 575,1 600,0 500,0 400,0 300,0 200,0 100,0 0, osobowe dostawcze razem Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych instytutu Samar oraz PAIiIZ W sektorze samochodów osobowych i dostawczych do 3,5 tony największym producentem jest Fiat Auto Poland. W roku 2013 zakłady Fiata wyprodukowały 295,7 tys. pojazdów, czyli o 15% mniej samochodów niż w 2012 r. Na eksport trafiło 99,5 proc. produkcji (242,7 tys. sztuk) tyskiego zakładu, który jest największy wśród europejskich fabryk koncernu. Patrząc na region CEE, gdzie Polska ma swoich głównych konkurentów w produkcji pojazdów samochodowych, nasza sytuacja wygląda raczej mizernie. Co prawda, spośród ok. 40 fabryk zlokalizowanych w Europie Środkowo-Wschodniej, zajmujących się montażem nie tylko samochodów, lecz także silników, aż 16 znajduje się w Polsce to jednak zakłady w Czechach i Słowacji produkują dużo więcej samochodów. Produkcja sektora motoryzacyjnego w Polsce koncentruje się głównie w zakładach na Dolnym oraz Górnym Śląsku a także w Wielkopolsce. Przykładowo, w 24

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Branża motoryzacyjna to jeden z największych i najszybciej rozwijających się sektorów polskiej gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej

Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Czerwiec 2014 POLSKA* wiodąca destynacja dla bezpośrednich inwestycji zagranicznych w 2012 roku silny gracz w Europie w 2012 roku 3. miejsce

Bardziej szczegółowo

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 2 Polska w 2014 r. była, po raz kolejny, liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej pod względem pozyskania inwestycji zagranicznych - wynika

Bardziej szczegółowo

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski www.pwc.com Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski W kontekście "Priorytetów Polityki Przemysłowej 2015-2020+ Wrzesień 2015 r. Raport powstał na zlecenie i przy współpracy ze Związkiem Pracodawców

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO Rola i wpływ auto-moto na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym auto-moto tworzy 7,8% wartości dodanej (104 mld PLN w 2012 r.); wpływ bezpośredni części produkcyjnej jest

Bardziej szczegółowo

For internal use only

For internal use only Polska nowym przemysłowym liderem Europy? Polski sektor produkcyjny jest drugim najbardziej konkurencyjnym w Europie. Jednocześnie wytworzona w nim warto ść dodana rośnie najszybciej w regionie. Jesteś

Bardziej szczegółowo

Rynek robotów na świecie i w Polsce

Rynek robotów na świecie i w Polsce Rynek robotów na świecie i w Polsce Autor: Kamil Neczaj Na zlecenie firmy Roboty Przemysłowe 1 Spis treści 1 Spis treści... 2 2 Wstęp... 3 3 Wrażliwośd branży na koniunkturę gospodarczą na świecie... 3

Bardziej szczegółowo

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH Przemysł motoryzacyjny w Polsce inwestycje, trendy i kierunki rozwoju Anna Polak - Kocińska Wiceprezes PAIiIZ S.A. Zawiercie, 28-29.05.2014 Średnie

Bardziej szczegółowo

Poland a true special economic zone

Poland a true special economic zone Poland a true special economic zone Raport EY Paweł Tynel 25 listopada 2013 r. Dlaczego powstał raport Poland a true special economic zone Zebranie w jednym dokumencie ważnych informacji dla inwestorów

Bardziej szczegółowo

Doing business in Poland

Doing business in Poland Doing business in Poland Dlaczego warto inwestować w Polsce Polska zajmuje 13. miejsce na świecie i 5. w Europie wśród krajów najbardziej atrakcyjnych dla inwestorów zagranicznych - wynika z ogłoszonego

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 2 Wielka Brytania plasuje się w czołówce globalnych inwestorów. Według danych OECD zajmuje 5. miejsce na świecie. Według wstępnych danych OECD w 2012 r. poziom

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

Specjalne Strefy Ekonomiczne - zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej Polski

Specjalne Strefy Ekonomiczne - zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej Polski Specjalne Strefy Ekonomiczne - zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej Polski Mimo, że w tym roku upływa już 20 lat od uchwalenia ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych, to w warunkach globalnej konkurencji

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 2 Liczba wyprodukowanych samochodów w 2015 r. przekroczy 600 tys. wobec ok. 580 tys. w 2014 roku - ocenił dla PAP Jakub Faryś, prezes Polskiego Związku

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Melania Nieć, Maja Wasilewska, Joanna Orłowska Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Struktura podmiotowa Województwo dolnośląskie W 2012 r. w systemie REGON w województwie dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW Przygotowana dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych Kontakt: Dział Analiz i Raportów Płacowych info@raportplacowy.pl www.raportplacowy.pl +48 12 350 56 00

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW. Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa

SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW. Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa Partnerzy: Swiss Business Hub Polska przy Ambasadzie Szwajcarii w Warszawie we współpracy z Polską

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, 2011 Spis treści Województwo dolnośląskie...3 Województwo kujawsko-pomorskie...6

Bardziej szczegółowo

Postępująca globalizacja polskiej gospodarki a napływ inwestycji zagranicznych do Polski stan obecny oraz prognozy

Postępująca globalizacja polskiej gospodarki a napływ inwestycji zagranicznych do Polski stan obecny oraz prognozy Postępująca globalizacja polskiej gospodarki a napływ inwestycji zagranicznych do Polski stan obecny oraz prognozy Od czasu wprowadzenia Polsce wolnego rynku oraz międzynarodowego otwarcia polskiej gospodarki,

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31 2 Stany Zjednoczone są największą i najbardziej zaawansowaną technologicznie gospodarką świata. Jej mocną stroną jest właśnie innowacyjność, a siłą napędową

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Poznań, 9 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Poznań, 9 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Poznań, 9 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy tymczasowej. w województwie śląskim i dolnośląskim

Rynek pracy tymczasowej. w województwie śląskim i dolnośląskim Rynek pracy tymczasowej w województwie śląskim i dolnośląskim Według danych Adecco Poland za 2014 r. w województwach śląskim i dolnośląskim perspektywy rozwoju pracy tymczasowej są bardzo obiecujące. Jest

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Szczecin, 16 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Olsztyn, 24 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki Wiktor Wojciechowski Plan wykładu: Od czego zależy tempo wzrostu gospodarki? W jakim tempie rosła polska gospodarka w ostatnich latach na tle krajów OECD?

Bardziej szczegółowo

RYNEK MOTORYZACYJNY W HISZPANII

RYNEK MOTORYZACYJNY W HISZPANII RYNEK MOTORYZACYJNY W HISZPANII GRUDZIEŃ 2015 www.spain.trade.gov.pl www.facebook.com/wphimadryt @WPHI_Madryt Spis treści 1. Sytuacja gospodarcza Hiszpanii i jej wpływ na rynek motoryzacyjny... 3 2. Branża

Bardziej szczegółowo

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5 O autorze Tomasz Bartosz Kalinowski ukończył studia w 2003 r. na Uniwersytecie Łódzkim. W tym samym roku został zatrudniony jako asystent w Katedrze Zarządzania Jakością tej uczelni oraz rozpoczął studia

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU. Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A.

POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU. Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A. POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A. EKSPORT MAZOWSZA NA TLE KRAJU Wartość eksportu z Mazowsza

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Wrocław, 19 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami?

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? W przeciągu ostatnich 20 lat, polskie firmy znacząco powiększyły swoje możliwości finansowe i wiele z nich zdecydowało się wyjść

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW Przygotowana dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych Kontakt: Dział Analiz i Raportów Płacowych info@raportplacowy.pl www.raportplacowy.pl +48 12 350 56 00

Bardziej szczegółowo

Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz

Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 17 grudnia 2012 r. Co to jest cloud computing? Cloud computing jest modelem umożliwiającym wygodny

Bardziej szczegółowo

SPOTKANIE BRANŻOWE EUROTAXGLASS S

SPOTKANIE BRANŻOWE EUROTAXGLASS S SPOTKANIE BRANŻOWE EUROTAXGLASS S Trendy na rynku motoryzacyjnym Warszawa 2 luty 29 Agenda Producenci - Importerzy Finanse - Leasingi Ubezpieczenia 2/2/9 2 Producenci - Importerzy Producenci - Importerzy

Bardziej szczegółowo

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku Perspektywy dla polskiego eksportu w 20 roku Rok 20 był bardzo udany dla polskiego eksportu Polski eksport w 20 roku osiągnął wartość 135,8 mld euro i był wyższy o,8 proc. niż rok wcześniej wynika z opracowania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA,

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, 25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, CZYLI JAK ZAPEWNIĆ POLSCE KOLEJNE 25 LAT SUKCESU Autorzy raportu: Maciej Bukowski Andrzej Halesiak Ryszard Petru Warszawa, Grudzień 2014 AGENDA Gdzie jesteśmy dziś i gdzie

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych technologie@mail.wz.uw.edu.pl Wydział Zarządzania, Uniwersytet Warszawski Wydział

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy

Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy 2013 2012 dr Joanna Hołub Iwan Rozwój innowacyjności regionów w Polsce uwarunkowania, stan obecny i perspektywy REGIONALNE SYSTEMY INNOWACJI W POLSCE doświadczenia i perspektywy Warszawa, 8 lutego 2013

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012

Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012 Warszawa / 29 / 03 / 2012 Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012 Inwestorzy zadowoleni z Polski 95% inwestorów zagranicznych w Polsce ponownie wybrałoby nasz kraj na lokalizację

Bardziej szczegółowo

Kontekst sytuacyjny: Pytanie pozostaje tylko w jakich obszarach ich rozwijać?

Kontekst sytuacyjny: Pytanie pozostaje tylko w jakich obszarach ich rozwijać? WPŁYW POZIOMU ŚWIADOMOŚCI BIZNESOWEJ NA ROZWÓJ ORGANIZACJI SPRZEDAŻY NA RYNKU PRODUKTÓW FMCG Szanowni Państwo, Przedstawiamy Państwu poniższą ofertę dotyczącą wsparcia pracowników działu sprzedaży w Państwa

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper A.Światkowski Wroclaw University of Economics Working paper 1 Planowanie sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży deweloperskiej Cel pracy: Zaplanowanie sprzedaży spółki na rok 2012 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Analiza i perspektywy rozwoju sektorów priorytetowych

Analiza i perspektywy rozwoju sektorów priorytetowych Wrocław, 16.02.2015 Agenda 1. POLSKA GOSPODARKA NA TLE EUROPY I ŚWIATA 2. DOLNY ŚLĄSK W PORÓWNANIU DO INNYCH REGIONÓW 3. POZIOM ROZWOJU KLUCZOWYCH BRANŻ W REGIONIE 4. STRATEGICZNA ANALIZA MOŻLIWOŚCI ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

W województwie śląskim zarejestrowanych jest ponad 426 tys. przedsiębiorstw, z czego prawie 96 proc. podmiotów stanowią firmy sektora prywatnego.

W województwie śląskim zarejestrowanych jest ponad 426 tys. przedsiębiorstw, z czego prawie 96 proc. podmiotów stanowią firmy sektora prywatnego. W województwie śląskim zarejestrowanych jest ponad 426 tys. przedsiębiorstw, z czego prawie 96 proc. podmiotów stanowią firmy sektora prywatnego. Autostrady A1 i A4, Drogowa Trasa Średnicowa łącząca duże

Bardziej szczegółowo

Specjalne Strefy Ekonomiczne po 2020 roku

Specjalne Strefy Ekonomiczne po 2020 roku Specjalne Strefy Ekonomiczne po 2020 roku Analiza dotychczasowej działalności i perspektywy funkcjonowania Paweł Tynel Czy Europa oraz Polska jest atrakcyjnym miejscem na lokalizację inwestycji? Który

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Sopot, 13 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE EUROPEJSKIE 2014-2020 NA POZIOMIE REGIONALNYM. ROLA MAZOWIECKIEJ JEDNOSTKI WDRAŻANIA PROGRAMÓW UNIJNYCH

FUNDUSZE EUROPEJSKIE 2014-2020 NA POZIOMIE REGIONALNYM. ROLA MAZOWIECKIEJ JEDNOSTKI WDRAŻANIA PROGRAMÓW UNIJNYCH FUNDUSZE EUROPEJSKIE 2014-2020 NA POZIOMIE REGIONALNYM. ROLA MAZOWIECKIEJ JEDNOSTKI WDRAŻANIA PROGRAMÓW UNIJNYCH Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych OPEN

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY OBSŁUGI INWESTORÓW ZAGRANICZNYCH NA PRZYKŁADZIE FABRYKI KATALIZATORÓW SAMOCHODOWYCH

PRAKTYCZNE ASPEKTY OBSŁUGI INWESTORÓW ZAGRANICZNYCH NA PRZYKŁADZIE FABRYKI KATALIZATORÓW SAMOCHODOWYCH PRAKTYCZNE ASPEKTY OBSŁUGI INWESTORÓW ZAGRANICZNYCH NA PRZYKŁADZIE FABRYKI KATALIZATORÓW SAMOCHODOWYCH Otwarcie technoinkubatora w Nowej Rudzie Nowa Ruda - Słupiec 17.10.2014 SPIS TREŚCI 01 Założenia i

Bardziej szczegółowo

Sytuacja w przemyśle stalowym na Świecie i w Polsce. dr inż. Romuald Talarek Katowice, 16 maja 2012 r.

Sytuacja w przemyśle stalowym na Świecie i w Polsce. dr inż. Romuald Talarek Katowice, 16 maja 2012 r. Sytuacja w przemyśle stalowym na Świecie i w Polsce dr inż. Romuald Talarek Katowice, 16 maja 2012 r. Tezy 1. Rynek stali i usług z jej udziałem jest rynkiem globalnym. Walka konkurencja przekracza granice

Bardziej szczegółowo

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim WIPASZ SA PODSTAWOWE INFORMACJE WIPASZ SA funkcjonuje na rynku od 20 lat i jest w 100% polskim przedsiębiorstwem. Spółka jest największym polskim

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Daimlerchrysler AG (DCX)- spółka notowana na giełdzie we Frankfurcie nad Menem (DAX).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Daimlerchrysler AG (DCX)- spółka notowana na giełdzie we Frankfurcie nad Menem (DAX). Daimlerchrysler AG (DCX)- spółka notowana na giełdzie we Frankfurcie nad Menem (DAX). Spółka akcyjna DaimlerChrysler AG jest wytwórcą samochodów osobowych oraz samochodów specjalnego użytku. Firma powstała

Bardziej szczegółowo

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Prezentacja wyników badań Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Uniwersytet Warszawski PERSPEKTYWA PREZESÓW Badanie zrealizowane w okresie marzec-kwiecień 2014. Skierowane do prezesów 500 największych firm

Bardziej szczegółowo

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż Annals of Warsaw Agricultural University SGGW Forestry and Wood Technology No 56, 25: Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż SEBASTIAN SZYMAŃSKI Abstract: Kondycja ekonomiczna

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / I kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / I kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / I kwartał 2011 roku W I kwartale 2011 roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 145 polskich przedsiębiorstw. W porównaniu do analogicznego okresu w roku ubiegłego,

Bardziej szczegółowo

Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku

Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 10 września 2014 r. Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku Badaniem objęte zostały 123 przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Prognoza finansowa Grupy Motoricus S.A. na rok 2012

Prognoza finansowa Grupy Motoricus S.A. na rok 2012 Prognoza finansowa Grupy Motoricus S.A. na rok 2012 Przedstawiona prognoza została sporządzona na okres od 1 stycznia 2012 do 31 grudnia 2012 r. 1. Rynek motoryzacyjny - prognozy tendencji w 2012 r. Rynek

Bardziej szczegółowo

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców 22 maja 2015 ul. Arkońska 6 (budynek A3), 80-387 Gdańsk tel.: 58 32 33 100 faks: 58 30 11 341 X Pomorskie Forum Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003 Przegląd Perspektywy sektora telekomunikacyjnego w krajach OECD: edycja 2003 Overview OECD Communications Outlook: 2003 Edition Polish translation Przeglądy to tłumaczenia fragmentów publikacji OECD. Są

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na inwestycje i wzornictwo. Izabela Banaś Warszawa, 8 czerwca 2015r.

Wsparcie na inwestycje i wzornictwo. Izabela Banaś Warszawa, 8 czerwca 2015r. 2015 Wsparcie na inwestycje i wzornictwo Izabela Banaś Warszawa, 8 czerwca 2015r. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Działanie 3.2.1 Badania na rynek Badania na rynek: podstawowe informacje Alokacja

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Definicja przedsiębiorczości a jej pomiar Czy skupić się na ambitnym

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej

Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej 1 Cel badania Głównym celem badania jest określenie korzyści, jakie kraje UE15 osiągają

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 2 Od lat Królestwo Belgii jest ważnym partnerem handlowym Polski. W polskich dostawach do tego kraju dominują maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny oraz pojazdy -

Bardziej szczegółowo

List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA. a Politechniką Białostocką

List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA. a Politechniką Białostocką Informacja prasowa Białystok, 1 grudnia 2012 List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA a Politechniką Białostocką W dniu 30.11.2012 r. w siedzibie Politechniki Białostockiej doszło do podpisania

Bardziej szczegółowo