Konkurencyjność i ranga wielkich miast Polski w świetle inwestycji zagranicznych firm produkcyjnych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Konkurencyjność i ranga wielkich miast Polski w świetle inwestycji zagranicznych firm produkcyjnych"

Transkrypt

1 Tekst ukazał się jako: Domański B., Guzik R., Gwosdz K., 2000, Konkurencyjność i ranga wielkich miast Polski w świetle inwestycji zagranicznych firm produkcyjnych [Competitiveness and rank of Polish cities in the light of foreign manufacturing invetsment]. Biuletyn Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN, z. 192, s Domański Bolesław Guzik Robert Gwosdz Krzysztof Konkurencyjność i ranga wielkich miast Polski w świetle inwestycji zagranicznych firm produkcyjnych Słowa kluczowe: konkurencyjność miast, inwestycje zagraniczne, przemysł, Polska Key words: competitiveness of cities, foreign direct investment, manufacturing, Poland Zarys treści: Autorzy analizują konkurencyjność 11 największych miast Polski i ich obszarów metropolitalnych w oparciu o zagraniczne inwestycje przemysłowe, a także rangę tych miast w świetle rozmieszczenia zarządów firm zagranicznych. Dominacja miasta stołecznego i jego obszaru metropolitalnego widoczna jest zarówno w koncentracji inwestycji, jak i w skali i ogólnokrajowym zasięgu zlokalizowanych tu funkcji kontrolnych firm zagranicznych oraz w przechwytywaniu znaczącej części usług dla zagranicznych producentów w Polsce. Wskazuje to na szczególne cechy Warszawy w zakresie dostępu do informacji (administracja państwowa, zarządy firm), specjalistycznych usług, wysokokwalifikowanych kadr, komunikacji (połączenia lotnicze) oraz przestrzeni rezydencjalnej, kulturalnej i biurowej. W świetle inwestycji zagranicznego kapitału produkcyjnego oraz lokalizacji ponadregionalnych funkcji kontrolnych firm zagranicznych potwierdzenie znajduje ranga Poznania jako ośrodka numer dwa na gospodarczej mapie Polski. Ważnym elementem konkurencyjności Poznania jest siła jego zaplecza regionalnego. Dalsze pozycje przypisać można Krakowowi, a następnie Wrocławiowi. Obszar metropolitalny Katowic stanowi drugie co do wielkości skupienie zagranicznego kapitału produkcyjnego w Polsce i nie ustępuje wielkim miastom pod względem usług zapewnianych inwestorom. W zakresie ponadlokalnych funkcji kontrolnych plasuje się między Wrocławiem a Łodzią i Gdańskiem. Rola samych Katowic jest tu jednak ograniczona, poza przechwytywaniem części usług dla producentów. Relatywnie niższa ranga Łodzi w stosunku do liczby mieszkańców wiąże się zapewne z cieniem Warszawy, historycznie ukształtowaną strukturą przemysłową, być może także negatywnym wizerunkiem społecznym. Uderzająca jest niska pozycja Gdańska i szerzej Trójmiasta. Może być to wynikiem słabości całego regionu północnej Polski, ograniczonej nadmorskim położeniem strefy ciążeń metropolitalnych, a także drugorzędnym obecnie znaczeniem południkowej osi komunikacyjnej w stosunku do osi równoleżnikowych. Zauważyć można, że ranga Szczecina jest jeszcze niższa, na co wpływa zapewne jego peryferyjność komunikacyjna w obrębie kraju. Na wschodzie kraju Lublin zajmuje nieco wyższą pozycję niż Białystok. Przedmiotem ogromnego zainteresowania stała się w ostatnich latach konkurencyjność miast i regionów, czego wyrazem jest szybko rosnąca liczba publikacji na ten temat (m.in. Lever 1993; Duffy 1995; Jensen-Butler i in. 1997; Kuciński 1998; Markowski, Marszał 1998; Begg 1999; Domański R. 1999; Gorzelak, Jałowiecki 2000). Samo pojęcie konkurencyjności bywa rozmaicie rozumiane, nierzadko używane jest też bez bliższego określenia jego znaczenia. W niniejszych rozważaniach przyjęto, że konkurencyjność regionów (miast) jest to zdolność do wy-

2 2 twarzania trwałego wzrostu wartości dodanej i wynikającego stąd wzrostu regionalnego dobrobytu (Holenderski Instytut Ekonomiczny cyt. za Chmielewski, Trojanek 1999, s. 62). Konkurencyjność traktowana jest zazwyczaj jako cecha relatywna, określana w stosunku do innych obszarów. Do oceny konkurencyjności stosowane są wskaźniki lokalnego lub regionalnego rozwoju gospodarczego oraz poziomu życia lub też cechy szeroko rozumianego otoczenia, w jakim funkcjonują podmioty gospodarcze. W dobie globalizacji gospodarki za wyraz konkurencyjności miast i regionów uznawane są powszechnie inwestycje kapitału zagranicznego (m.in. Haas, Łoboda 1999; Jałowiecki 1999). Wychodząc z założenia, że duże firmy dysponują obecnie znaczną swobodą wyboru miejsca prowadzenia działalności, można przyjąć, że ich decyzje lokalizacyjne mogą być wskaźnikiem konkurencyjności poszczególnych miejsc w przestrzeni. A. Kukliński (1999) stawia tezę, że głównymi nośnikami procesów globalizacji są dziś z jednej strony korporacje ponadnarodowe, a z drugiej wielkie metropolie. W tym kontekście postawić można pytanie o to jak wygląda konkurencyjność polskich wielkich miast z perspektywy zagranicznych inwestycji bezpośrednich. Zakładając, że konkurencyjność miasta wynika z jego przewagi lokalizacyjnej nad innymi miastami (Gruchman 1999), możemy przyjąć, że strumień zagranicznego kapitału jest istotnym wskaźnikiem pozycji miasta w krajowym rankingu konkurencyjności. I. Begg (1999), podsumowując szeroki program badawczy poświęcony konkurencyjności miast w Europie, stwierdza, że większe znaczenie dla rozwoju miast ma ich sukces konkurencyjny w relacji do innych miast we własnym kraju niż ich pozycja w skali międzynarodowej. P. Kresl (1995) argumentuje, że jedną z podstawowych cech konkurencyjności gospodarki miasta jest jego zdolność do awansu w hierarchii miast. Istotnym elementem może być tu lokalizacja zarządów dużych firm. Autorzy podejmują w niniejszym artykule próbę odpowiedzi na następujące pytania: 1. Jaka jest konkurencyjność największych miast Polski w świetle ich względnej atrakcyjności dla zagranicznego kapitału produkcyjnego? 2. Jaka jest konkurencyjność szerszych obszarów metropolitalnych Polski w świetle ich względnej atrakcyjności dla zagranicznego kapitału produkcyjnego? 3. Jakie czynniki decydują o konkurencyjności wielkich miast i obszarów metropolitalnych z punktu widzenia lokalizacji inwestorów zagranicznych? 4. Jaka jest hierarchia wielkich miast Polski z punktu widzenia rozmieszczenia zarządów firm zagranicznych czyli ich funkcji kontrolnych? 5. Które miasta odnoszą największe korzyści z tytułu efektów mnożnikowych generowanych przez firmy zagraniczne poprzez zlecanie usług dla producentów?

3 3 Przedmiotem rozważań jest 11 największych miast kraju Warszawa, Łódź, Kraków, Wrocław, Poznań, Gdańsk, Szczecin, Bydgoszcz, Lublin, Katowice i Białystok oraz ich obszary metropolitalne. Źródłem podstawowych informacji na temat inwestycji zagranicznych są szersze badania na ten temat 1, w ramach których zebrano dane o wartości zainwestowanego kapitału, liczbie zatrudnionych oraz innych cechach 2020 zakładów produkcyjnych według stanu na koniec 1998 roku. W wyniku wywiadów przeprowadzonych z dyrektorami kilkudziesięciu firm, które wybudowały na terenie Polski duże zakłady produkcyjne, uzyskano informacje na temat czynników lokalizacji nowych fabryk. Względna atrakcyjność wielkich miast dla inwestorów zagranicznych Na terenie 11 największych miast zrealizowano w latach zagraniczne inwestycje produkcyjne o łącznej wartości blisko 5,5 mld USD, co stanowi 27% ogółu inwestycji na terenie Polski. Oznacza to, że miasta te przyciągają kapitał zagraniczny w stopniu nieproporcjonalnie większym od ich potencjału ludnościowego i przemysłowego, czego wyrazem są ilorazy lokalizacji równe odpowiednio 1,58 i 1,32. Największy wpływ ma na to silna koncentracja inwestycji w miastach powyżej 500 tysięcy mieszkańców (4,5 mld USD i iloraz lokalizacji względem liczby ludności 1,98). Analiza branżowej struktury inwestycji pokazuje, że zdecydowanie najsilniejszą koncentrację przestrzenną w wielkich miastach wykazuje zaangażowanie zagranicznego kapitału w działalność wydawniczą i poligraficzną (87% całości inwestycji w tym dziale w Polsce) oraz produkcję chemiczną (56%). Grupą branż o ponadprzeciętnej koncentracji inwestycji w wielkich miastach jest także produkcja wyrobów metalowych, maszyn i urządzeń, instrumentów i środków transportu (działy EKD od 28 do 35), w tym zwłaszcza maszyn i aparatury elektrycznej, telewizyjnej i telekomunikacyjnej oraz instrumentów (działy EKD od 30 do 33), a więc produkcji bardziej zaawansowanej technologicznie. Mniejsze skupienie w głównych miastach charakteryzuje zagraniczne inwestycje w przemyśle spożywczym i odzieżowym. Do branż, w których kapitał inwestowany jest przede wszystkim poza wielkimi miastami należą przemysły drzewny, papierniczy, meblarski oraz materiałów budowlanych i szkła. Zwrócić można ponadto uwagę, że większość inwestycji wielkomiejskich zorientowana jest na rynek wewnętrzny Polski. Inwestycje w zakłady eksportujące ponad połowę swojej produkcji zlokalizowane są w zdecydowanej większości poza głównymi miastami (tylko 11% kapitału w wielkich miastach). Inwestycje wielkomiejskie należą równocześnie do importochłonnych. 1 w ramach finansowanego przez KBN projektu 6 PO4E (Domański B. 2000a).

4 4 Zróżnicowanie wielkości zagranicznych inwestycji między poszczególnymi miastami jest duże. W wartościach bezwzględnych na czoło wybija się Warszawa, na którą przypada 9% kapitału zainwestowanego w polskim przemyśle (1,8 mld USD) i 7% miejsc pracy, a w dalszej kolejności Poznań (1,1 mld USD) i Kraków (0,8 mld USD). Inwestycje w Łodzi, Wrocławiu i Bydgoszczy mieszczą się w przedziale mln USD, w pozostałych analizowanych miastach są dużo mniejsze. Interesujące jest porównanie wartości zaangażowanego kapitału z liczbą ludności miast. Miejscem największej koncentracji zagranicznych inwestycji produkcyjnych okazuje się z tego punktu widzenia Poznań. Warszawa wraz z Krakowem zajmują w tym rankingu drugie miejsce, wyprzedzając Bydgoszcz, a w dalszej kolejności Wrocław i Łódź (Tab. 1). Pozycja Łodzi, jakkolwiek niższa od w/w miast, odpowiada jej potencjałowi ludnościowemu (iloraz lokalizacji 1,01). Inwestycje w pozostałych pięciu miastach, w tym w Gdańsku, są z tego punktu widzenia znacząco mniejsze, a najniższe w Szczecinie. Ustępują one wyraźnie inwestycjom per capita w wielu mniejszych miastach, np. Tychach, Bielsku-Białej, Elblągu, Kwidzynie czy Piasecznie. Tabela 1 Zagraniczne inwestycje produkcyjne w 11 największych miastach Polski w latach Miasto Wartość inwestycji zagranicznych w mln USD Liczba pracujących w firmach z kapitałem zagranicznym w tysiącach Iloraz lokalizacji wartości inwestycji względem liczby ludności Iloraz lokalizacji wartości inwestycji względem liczby pracujących w przemyśle ogółem Warszawa 1822,3 33,6 2,17 1,89 Poznań 1066,2 16,8 3,56 2,77 Kraków 800,8 9,0 2,10 1,67 Łódź 425,1 8,7 1,01 0,82 Wrocław 373,7 16,0 1,13 1,13 Bydgoszcz 318,6 7,1 1,60 1,16 Gdańsk 183,6 5,2 0,77 0,79 Katowice 146,0 4,0 0,81 0,42 Lublin 115,4 8,3 0,63 0,62 Szczecin 92,9 4,1 0,43 0,39 Białystok 84,6 2,9 0,58 0,58 Razem 11 miast 5429,3 115,8 1,58 1,32 Polska ogółem 19937,0 487,8 1,00 1,00 Źródło: Domański (2000a) Porównanie wartości inwestycji z udziałem analizowanych miast w potencjale przemysłowym kraju mierzonym ogólną liczbą pracujących w przemyśle potwierdza silną koncentrację za-

5 5 granicznego kapitału w Poznaniu, Warszawie, i Krakowie, a w nieco mniejszym stopniu także w Bydgoszczy i we Wrocławiu. Na ich tle atrakcyjność inwestycyjna pozostałych wielkich miast jest wyraźnie mniejsza. Podkreślić trzeba, że większość inwestycji przypada na istniejące wcześniej fabryki nabyte przez firmy zagraniczne. Atrakcyjność wielkich miast dla inwestycji w nowe zakłady (greenfield) jest relatywnie mniejsza, co ilustrują niższe ilorazy lokalizacji względem potencjału ludnościowego i przemysłowego odpowiednio 1,27 i 1,07. Pod tym względem jeszcze bardziej wyróżnia się Warszawa (2,43). Warto przy tym zwrócić uwagę na trend malejącej koncentracji omawianych inwestycji w największych miastach udział tych miast w inwestycjach greenfield uruchomionych po roku 1995 jest zdecydowanie mniejszy niż wśród inwestycji, które rozpoczęły się w pierwszej połowie lat 1990-tych. Rekompensuje to silny wzrost inwestycji w zakłady już istniejące w wielkich miastach. Interpretacja przestrzennej dekoncentracji nowych inwestycji na tereny położone poza granicami wielkich miast wymaga bliższego przeanalizowania tych terenów. Inwestycje w obszarach metropolitalnych Inwestycje zagranicznych firm produkcyjnych w wielkich miastach trudno rozpatrywać w oderwaniu od całych regionów miejskich oraz stref ciążeń metropolitalnych. O konkurencyjności ośrodka regionalnego świadczy nie tylko napływ kapitału do samego miasta centralnego, ale także do szerszego obszaru metropolitalnego. Jako obszar metropolitalny przyjęto w uproszczeniu strefę do 60 km odległości drogowej od granic administracyjnych wielkiego miasta oraz do 100 km wokół Warszawy. W przypadku Katowic przyjęto strefę do 60 km od konurbacji katowickiej (Gliwice, Bytom, Zabrze, Ruda Śląska, Świętochłowice, Chorzów, Siemianowice, Katowice, Mysłowice, Sosnowiec, Będzin, Czeladź, Dąbrowa Górnicza), w przypadku Gdańska odległość tę liczono od granic Gdańska, Sopotu i Gdyni. W obszarach tych wyróżniano dwie strefy: A. do 30 km odległości drogowej od granic wielkiego miasta (do 60 km od Warszawy), odpowiadającą w przybliżeniu funkcjonalnemu regionowi miejskiemu o intensywnych dojazdach do pracy do wielkiego miasta/konurbacji, B km od granic wielkiego miasta ( km od Warszawy), reprezentującą zewnętrzną strefę ciążeń metropolitalnych. Na strefę A wokół 11 największych miast przypada 1/4 całości zagranicznych inwestycji przemysłowych w Polsce, co oznacza, że tak zakreślone regiony miejskie wraz z miastami centralnymi - skupiają ponad połowę kapitału. Dalsze 17% inwestycji miało miejsce w strefie B. W

6 6 sumie więc w zdefiniowanych w powyższy sposób obszarach metropolitalnych Polski zainwestowane zostało 69% zagranicznego kapitału produkcyjnego. Inwestycje w wielkich miastach i ich bliskim sąsiedztwie są bardziej kapitałochłonne od inwestycji w zewnętrznej strefie ciążeń metropolitalnych (B) oraz w obszarach pozametropolitalnych, czego wyrazem jest relatywnie większy udział tych ostatnich w liczbie pracujących w firmach zagranicznych niż w wartości zainwestowanego kapitału. Największe skupienie kapitału zagranicznego (3,8 mld USD) reprezentuje obszar metropolitalny Warszawy, na który przypada prawie 20% inwestycji krajowych. Drugą co do wielkości koncentrację zagranicznych inwestycji stanowi obszar metropolitalny GOP (3,1 mld USD), duży kapitał przyciągnął także obszar metropolitalny Poznania (1,7 mld USD, tj. ponad 8% inwestycji krajowych). Obszary metropolitalne pięciu innych wielkich miast skupiają inwestycje o wartości od 0,7 mld USD (Łódź) do 1,3 mld USD (Kraków). Na tym tle inwestycje w rejonie Lublina i Szczecina (0,2 mld USD), a tym bardziej Białegostoku (poniżej 0,1 mld USD) należą do niewielkich. Pod względem wartości inwestycji per capita przoduje obszar metropolitalny Poznania, następnie Warszawy, Bydgoszczy, ex equo Wrocławia i Krakowa, a dalej konurbacji katowickiej, i wreszcie Gdańska i Łodzi. W sumie analiza rozkładu inwestycji zagranicznych według obszarów metropolitalnych potwierdza bardzo silną pozycję Warszawy, Poznania, a także Krakowa i Bydgoszczy. Ilustruje ponadto wyższą rangę Wrocławia niż wskazywałyby na to inwestycje w samym tylko mieście, a także relatywnie słabszą pozycję Łodzi i Gdańska w gronie największych polskich miast, oraz najsłabszą Szczecina, Lublina i Białegostoku. Napływ kapitału zagranicznego do Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego przewyższa jego udział w potencjale demograficznym, ale jest niższy od udziału w potencjale przemysłowym kraju (ilorazy lokalizacji odpowiednio 1,36 i 0,87). Inwestycje w obszarach metropolitalnych Wrocławia i Łodzi, a także Lublina, Szczecina i Białegostoku, charakteryzuje wyższa pracochłonność, w odróżnieniu od kapitałochłonnych inwestycji w obszarach metropolitalnych Warszawy, Krakowa oraz konurbacji katowickiej. W przypadku obszaru metropolitalnego Poznania kapitałochłonne inwestycje w samym mieście bardzo silnie kontrastują z pracochłonnymi w jego otoczeniu. Dla obszarów metropolitalnych Poznania, Krakowa i Łodzi charakterystyczne jest to, że 62-64% inwestycji przypada na miasto centralne (Tab. 2). Udział miasta centralnego jest natomiast niższy w przypadku stolicy (poniżej 50%) oraz zdecydowanie niższy we Wrocławiu i Bydgoszczy (35-36%) oraz Gdańsku (24%) i Katowicach (5%). Największe skupienie inwestycji w promieniu do 30 km od wielkich miast (strefa A), poza konurbacją katowicką oraz otoczeniem

7 7 Warszawy (1390 mln USD do 60 km), występuje w okolicach Poznania i Wrocławia (po mln USD) i w nieco mniejszym stopniu Krakowa (275 mln USD). Zwrócić można uwagę na relatywnie mniejsze inwestycje wokół Łodzi, a przede wszystkim Bydgoszczy i Białegostoku. W przypadku Gdańska i Bydgoszczy znaczące inwestycje obserwujemy natomiast w strefie km od głównego miasta (np. Elbląg, Świecie). Tabela 2 Zagraniczne inwestycje produkcyjne w obszarach metropolitalnych Polski w latach Obszar metropolitalny Wartość inwestycji zagranicznych w mln USD w tym udział (w %) miasta centralnego strefy do 30 km od miasta centralnego* Liczba pracujących w firmach zagranicznych w tysiącach Wartość inwestycji zagranicznych w nowe zakłady (greenfield) w mln USD Warszawa 3834,9 47,5 36,2 74,6 1569,4 Katowice 3096,4 4,7 71,8 48,4 771,6 Poznań 1656,0 64,4 21,4 37,3 365,8 Kraków 1283,5 62,4 21,4 21,7 280,7 Wrocław 1033,8 36,2 31,5 27,1 392,3 Bydgoszcz 909,3 35,0 2,2 21,9 165,1 Gdańsk 758,0 24,2 20,0 19,6 180,0 Łódź 665,3 63,9 13,2 22,4 279,6 Lublin 204,7 56,4 30,3 11,8 59,7 Szczecin 181,4 51,2 39,6 9,2 47,0 Białystok 90,8 93,2 0,8 3,5 9,8 Razem 11 obszarów metropolitalnych 13714,0 39,6 36,2 297,5 4121,0 Polska ogółem 19937,0 x x 487,8 5003,0 * do 60 km od Warszawy Źródło: Domański (2000a) Szczególnym wskaźnikiem aktualnej atrakcyjności obszarów są zagraniczne inwestycje greenfield, jako mniej zależne od historycznie ukształtowanych tendencji lokalizacyjnych. Inwestycje te bardzo wyraźnie koncentrują się w sąsiedztwie wielkich miast w strefie A zainwestowane zostało 48% kapitału zagranicznego jaki napłynął do fabryk wybudowanych w Polsce od podstaw w latach (34% poza konurbacją katowicką). Na obszary metropolitalne jako całość łącznie z miastami centralnymi i zewnętrzną strefą ciążeń metropolitalnych przypada aż 82% kapitału (chociaż tylko 67% miejsc pracy). Zwrócić warto uwagę, że silniejszą orientację metropolitalną wykazują firmy amerykańskie niż europejskie skupia się tu odpowiednio 89% i 72% ich inwestycji greenfield (Domański B. 2000b).

8 8 W zakresie budowy nowych zakładów dominacja obszaru metropolitalnego stolicy jest uderzająca aż 31% inwestycji krajowych (w tym 10% w samej Warszawie). Na tle analizowanych wcześniej inwestycji ogółem znaczące inwestycje greenfield wyróżniają obszar metropolitalny Wrocławia, a w pewnym stopniu także Łodzi. Ogólnie rzecz biorąc potwierdzona zostaje atrakcyjność Poznania i Wrocławia jako głównych ośrodków regionalnych zachodniej Polski. Kraków i Bydgoszcz jawią się w świetle inwestycji greenfield jako mniej atrakcyjne niż według inwestycji w istniejące zakłady, w relacji wartości kapitału zainwestowanego w nowe zakłady do liczby mieszkańców zajmują pozycję zbliżoną do konurbacji katowickiej i Łodzi. Potwierdzenie znajduje także drugorzędna pozycja Gdańska. Zdecydowanie in minus wyróżniają się Lublin i Szczecin, a jeszcze bardziej Białystok. Sygnalizowanemu wcześniej znaczącemu spadkowi udziału wielkich miast w inwestycjach greenfield od 1996 roku towarzyszy niewielkie obniżenie roli całych obszarów metropolitalnych (wciąż 78% kapitału). Wzrost udziału w nowych inwestycjach zagranicznych od 1995 roku dotyczy obszarów metropolitalnych Katowic i Poznania, w przypadku Wrocławia mamy do czynienia z utrzymaniem dotychczasowej pozycji. Pewien spadek atrakcyjności w stosunku do lat wcześniejszych dotknął obszary metropolitalne Warszawy, Krakowa i Łodzi, przy czym w dwóch pierwszych mają miejsce duże inwestycje w istniejące zakłady. W Poznaniu, Wrocławiu i Gdańsku na miasto centralne przypada mniej niż 1/5 inwestycji greenfield w obszarze metropolitalnym, w Krakowie około 1/4. Jedynymi obszarami metropolitalnymi, w których większość nowych inwestycji koncentruje się w obrębie miasta centralnego są Łódź, Bydgoszcz i Białystok. Czynniki lokalizacji Szczegółowe badania lokalizacji 55 nowych dużych fabryk pozwalają stwierdzić, że do czynników istotnych przy wyborze lokalizacji większości zakładów na terenie Polski, należą położenie w stosunku do głównych dróg oraz odbiorców, czynniki związane z siłą roboczą, a także postawa władz lokalnych. Wpływ dogodnego położenia w stosunku do odbiorców oraz pozytywnych postaw wobec pracy nie różnicuje lokalizacji w wielkich miastach i poza nimi. Podobny brak zróżnicowania charakterystyczny jest również dla dostępności informacji o terenie oraz niskich cen ziemi. Łatwość pozyskania wykwalifikowanej kadry jest czynnikiem najpowszechniej uznawanym za ważny element wyboru lokalizacji w wielkich miastach w odróżnieniu od innych lokalizacji, także tych w strefie metropolitalnej. Silnie różnicuje lokalizację w wielkich miastach w stosunku do innych miejscowości wpływ pozytywnych doświadczeń firm inwestujących wcześniej w

9 9 danym miejscu. Wielkie miasta wyróżnia ponadto na tle innych obszarów dostępność usług zaspokajających potrzeby pracowników firmy oraz obecność tanich budynków. Z kolei dostępność specjalistycznych usług dla firm wywiera wpływ na lokalizację zakładów zarówno w wielkich miastach, jak i w ich bliskim sąsiedztwie (Tab.3 ). Tabela 3 Wpływ głównych czynników na lokalizację nowych zakładów produkcyjnych w wielkich miastach, strefach metropolitalnych oraz obszarach pozametropolitalnych Zasięg terytorialny oddziaływania Czynnik lokalizacji głównych czynników na lokalizację dogodne położenie w stosunku do odbiorców, pozytywne postawy ludzi wobec pracy, dostępność szerokiej informacji o terenie, niskie ceny ziemi łatwość pozyskania wysokokwalifikowanych specjalistów, łatwość pozyskania wykwalifikowanych robotników, pozytywne doświadczenia innych firm inwestujących wcześniej w danym miejscu, dostępność usług zaspokajających potrzeby pracowników firmy, dostępność tanich budynków dostępność specjalistycznych usług dla firm bliskość głównych dróg, bliskość przyszłej lub obecnej autostrady, współpraca ze strony władz gminy dobre warunki ekologiczne, niskie koszty pracy ulgi podatkowe ze strony rządu, bliskość granicy, niewielka skłonność do strajków, brak wojowniczych organizacji związkowych, bliskość źródeł zaopatrzenia w surowce, materiały lub części Źródło: Domański (2000a) nowych zakładów Duży wpływ na lokalizację zarówno w wielkich miastach jak i poza nimi Duży wpływ na lokalizację w wielkich miastach, mniejszy poza wielkimi miastami Duży wpływ na lokalizację w wielkich miastach i ich bliskim sąsiedztwie, mniejszy w innych obszarach Duży wpływ na lokalizację poza wielkimi miastami, mniejszy w wielkich miastach Duży wpływ na lokalizację w obszarach pozametropolitalnych, mniejszy w wielkich miastach i ich strefie metropolitalnej Ograniczony wpływ na lokalizację zarówno w wielkich miastach jak i poza nimi Z czynników pojawiających się zdecydowanie częściej jako istotne determinanty lokalizacji poza wielkimi miastami zwraca uwagę bliskość głównych dróg lub przyszłych autostrad oraz współpraca ze strony gminy. Bliskość głównych dróg jest czynnikiem numer jeden (najpowszech-

10 10 niejszym) w całej strefie ciążeń metropolitalnych, a w szczególności w strefie A, co ilustruje kluczowe znaczenie dostępności drogowej dla lokalizacji fabryk w otoczeniu dużych ośrodków. Bardziej pozytywna ocena władz lokalnych przez inwestorów poza wielkimi miastami nie stanowi zaskoczenia. Przy lokalizacji w obszarach pozametropolitalnych obserwujemy ponadto nieco większe znaczenie niskich kosztów pracy, czynnik ten pojawia się jednak również jako uzasadniający lokalizację w wielkich miastach poza Warszawą. Ze wzrostem odległości od głównych miast rośnie znaczenie lepszych warunków ekologicznych. Czynnikami mającymi ograniczony wpływ zarówno na lokalizację w wielkich miastach, jak i poza nimi, są bliskość źródeł zaopatrzenia, bliskość granic, ulgi podatkowe, niewielka skłonność do strajków oraz brak wojowniczych związków zawodowych. Ostatni z wymienionych czynników wskazywany jest relatywnie częściej przy lokalizacjach pozametropolitalnych, nawet tam nie występuje jednak powszechnie (39%). Hierarchia wielkich miast w świetle lokalizacji siedzib firm z kapitałem zagranicznym Ranga ośrodka w hierarchii miast w szczególny sposób wyraża się w zdolności do przyciągania zarządów firm, zwłaszcza firm prowadzących działalność poza samym ośrodkiem. Lokalizacja zarządów dużych firm utożsamiana może być z pełnionymi przez miasto funkcjami kontrolnymi (Pred 1968, Hayter, 1997). Analizując rozmieszczenie zarządów firm z kapitałem zagranicznym lokalizację funkcji kontrolnych przypisywano tej miejscowości na terenie Polski, w której znajduje się siedziba spółki podlegającej bezpośrednio centrali zagranicznej lub siedziba spółki-matki będącej głównym zagranicznym udziałowcem firmy. 2 Znaczenie 11 największych miast w zakresie funkcji kontrolnych jest wyraźnie większe niż wartość zainwestowanego w tych miastach kapitału. Przedsiębiorstwa z zarządami w analizowanych miastach kontrolują 40% zagranicznego kapitału produkcyjnego i 38% zatrudnionych w skali Polski. Równocześnie rola szerszych obszarów metropolitalnych jako miejsca lokalizacji zarządów nie przekracza wartości zainwestowanego tu kapitału (70%). Oznacza to, że przestrzenna koncentracja funkcji kontrolnych w wielkich miastach zachodzi bardziej kosztem strefy ciążeń metropolitalnych niż obszarów peryferyjnych. Zdecydowaną przewagę nad innymi miastami posiada Warszawa, kontrolująca 1/4 kapitału (4,7 mld USD) i 1/5 zatrudnienia w firmach zagranicznych w Polsce (Tab. 4). Kilkakrotnie mniejsze znaczenie mają w tym zakresie Poznań (1,2 mld USD) i Kraków (1,0 mld USD), jeszcze mniejsze Wrocław i Łódź (0,3 0,4 mld USD). Inwestycje firm z siedzibą w pozostałych wielkich miastach nie przekraczają 120 mln USD.

11 11 Tabela 4 Rozmieszczenie zarządów firm zagranicznych w 11 największych miastach Polski w roku 1998 Miasto Liczba zarządów firm zagranicznych Wielkość kontrolowanych inwestycji w mln USD Iloraz lokalizacji wartości kontrolowanych inwestycji względem liczby ludności Stosunek wartości inwestycji kontrolowanych przez ośrodek względem wartości inwestycji w samym ośrodku Warszawa ,5 4,75 2,51 Poznań ,9 3,19 1,15 Kraków ,5 2,07 1,24 Wrocław ,7 1,09 0,96 Łódź ,9 0,52 0,63 Gdańsk ,6 0,53 0,66 Lublin ,1 0,63 1,02 Szczecin ,2 0,47 1,21 Katowice ,6 0,31 0,74 Białystok 9 65,5 0,45 0,77 Bydgoszcz 23 59,7 0,22 0,19 Razem 11 miast ,2 1,95 1,48 Polska ogółem ,0 1,00 x Źródło: Guzik, Gwosdz (2000) Pozycję ośrodka w zakresie koncentracji funkcji kontrolnych lepiej od bezwzględnej wartości inwestycji oddaje iloraz lokalizacji wartości kapitału zainwestowanego w firmach mających zarząd w danym ośrodku względem kapitału zainwestowanego w granicach samego ośrodka. Iloraz większy od 1 wskazuje na ponadprzeciętne skupienie funkcji kontrolnych w stosunku do otoczenia. Dominująca pozycja Warszawy jest w tym zakresie niepodważalna (2,51). Na tle pozostałych miast wyróżniają się Poznań i Kraków (1,15 1,24), pozycję proporcjonalną do inwestycji lokalnych zachowuje Wrocław (Tab. 4). W innych miastach skupienie ponadlokalnych funkcji kontrolnych jest słabsze od ich podporządkowania innym ośrodkom (przede wszystkim Warszawie) 3. Niska względna konkurencyjność cechuje z tego punktu widzenia Łódź i Gdańsk (0,63 0,66), najmniejsza Bydgoszcz (0,19). Wskaźnik wielkości kontrolowanego kapitału w stosunku do liczby ludności potwierdza przewagę Warszawy (4,75), mocną pozycję Poznania (3,19) i Krakowa (2,07). Z pozostałych miast tylko Wrocław posiada funkcje kontrolne odpowiadające jego potencjałowi ludnościowemu (tab. 4). 2 tematykę podporządkowania firm w Polsce centralom zagranicznym, a także rozmieszczenia zarządów firm z kapitałem krajowym omówiono szerzej w opracowaniu R. Guzika i K. Gwosdza (2000). 3 Iloraz większy od 1 obserwujemy także w dwóch miastach o stosunkowo niewielkich inwestycjach. W Szczecinie wynika to z usytuowania w nim siedziby firmy Swedwood (Ikea) zarządzającej licznymi zakładami drzewnymi i meblarskimi, w przypadku Lublina decydujące znaczenie mają filie Daewoo Motor Polska.

12 12 Rozszerzenie analizy na obszary metropolitalne pokazuje wysoką pozycję Katowic w kategoriach bezwzględnych, przy stosunkowo słabych funkcjach kontroli zewnętrznej tego obszaru (iloraz lokalizacji 0,89). Warto zauważyć, że jedynym obok Warszawy obszarem metropolitalnym o ilorazie lokalizacji powyżej 1 jest obszar Poznania. Poza skalą koncentracji zarządów w poszczególnych miastach niezmiernie istotny jest przestrzenny zasięg funkcji kontrolnych. Zasięg ten dobitnie ilustruje wyjątkową pozycję Warszawy. Jest ona jedynym ośrodkiem obejmującym zasięgiem funkcji kontrolnych cały kraj (Ryc. 1). Kolejne w hierarchii miasta, Poznań i Kraków, są ośrodkami regionalnymi, których wpływ tylko w ograniczonym stopniu sięga poza Wielkopolskę i Małopolskę. Poznań wkracza częściowo w strefę potencjalnego oddziaływania Wrocławia, którego wpływ nie wykracza generalnie poza województwo dolnośląskie. Ośrodkami o słabszych funkcjach kontrolnych na skalę województwa są Bydgoszcz i Szczecin, znaczenie pozostałych miast jest wręcz lokalne. Zwraca uwagę fakt, że w gronie ośrodków pozbawionych istotnych ponadlokalnych funkcji kontrolnych znajdują się Łódź i Gdańsk usytuowane w nich zarządy nie kontrolują dużych zakładów położonych poza samym miastem. W sumie przedstawione rozmieszczenie zarządów firm z kapitałem zagranicznym w Polsce wykazuje duże podobieństwo do sytuacji brytyjskiej i francuskiej, gdzie jeden ośrodek skupia nieproporcjonalnie wiele funkcji kontrolnych. Skupienie owych funkcji określa ów ośrodek jako rdzeń, od którego uzależnione są inne miasta i gdzie podejmowane są decyzje dotyczące alokacji środków, powstają efekty mnożnikowe i oferowane są wysokie zarobki 4. Efekty mnożnikowe w zakresie usług dla producentów W skali całego kraju istotne znaczenie mają efekty mnożnikowe generowane przez kapitał zagraniczny za pośrednictwem popytu zaopatrzeniowego, a zasadnicze pytanie dotyczy udziału zaopatrzenia krajowego i importu. Wyspecjalizowany charakter produkcji oznacza, że regionalne i lokalne domknięcie zaopatrzenia w materiały i części nie ma zazwyczaj większego znaczenia. Ważny jest natomiast w tej skali problem lokalizacji usług świadczonych dla firm produkcyjnych. Zlecanie owych usług może być źródłem istotnych efektów mnożnikowych wywoływanych przez firmy zagraniczne w różnych miastach. W tabeli 5 przedstawiono najczęstszą lokalizację firm obsługujących nowe zakłady produkcyjne uruchomione na terenie Polski przez inwestorów zagranicznych. Wyraźnie widać, że podmioty świadczące owe usługi wywodzą przede wszystkim z wielkich miast. Wiąże się to z 4 należy zauważyć, że faktyczna koncentracja funkcji kontrolnych może być jeszcze większa, ponieważ podporządkowanie spółki produkcyjnej decyzjom jednostki zlokalizowanej w Warszawie może występować także przy braku ich bezpośredniej zależności własnościowo-kapitałowej, która była podstawą niniejszej analizy.

13 13 jednej strony ze skupieniem w owych miastach usług dla producentów o wysokim standardzie, z drugiej ze stwierdzonym wcześniej skoncentrowaniem zagranicznych inwestycji w miastach i obszarach metropolitalnych. W przypadku lokalizacji fabryk w strefie ciążeń metropolitalnych ich obsługę zapewniają częściej firmy z miasta centralnego niż firmy lokalne. Te ostatnie odgrywają w większości usług rolę drugorzędną. Transport jest jedyną usługą w gronie objętych analizą która świadczona jest głównie przez firmy lokalne. Tabela 5 Najczęstsza lokalizacja firm świadczących usługi dla zakładów produkcyjnych wybudowanych przez inwestorów zagranicznych w Polsce w latach 1990-tych Położenie zakładu produkcyjnego Rodzaj usługi prawne badania rynku i analizy marketingowe szkolenie pracowników finansowe wielkie miasto strefa metropolitalna A Warszawa; wielkie miasto Warszawa; wielkie miasto wielkie miasto, wielkie miasto, Warszawa Warszawa strefa metropolitalna B Warszawa; wielkie miasto Warszawa, wielkie miasto; lokalne wielkie miasto; Warszawa wielkie miasto, Warszawa Warszawa, wielkie miasto wielkie miasto, wielkie miasto; wielkie miasto, Warszawa Warszawa, lokalne Warszawa reklama wielkie miasto; wielkie miasto; wielkie miasto; i promocja Warszawa Warszawa Warszawa, lokalne informatyczne wielkie miasto wielkie miasto; Warszawa, wielkie Warszawa miasto projektowe wielkie miasto wielkie miasto; wielkie miasto, lokalne Warszawa; lokalne transportowe wielkie miasto wielkie miasto; lokalne; lokalne wielkie miasto Uwaga: podkreślono lokalizację firm usługowych występującą najczęściej. Źródło: Domański (2000a) obszar pozametropolitalny Warszawa; wielkie miasto Warszawa; wielkie miasto Warszawa; wielkie miasto Warszawa; wielkie miasto, lokalne Warszawa; lokalne, wielkie miasto lokalne; Warszawa, wielkie miasto lokalne, wielkie miasto; Warszawa lokalne; wielkie miasto, Warszawa Rola miast w zakresie obsługi zagranicznych firm produkcyjnych stanowi interesujący wskaźnik ich rangi w hierarchii osadniczej kraju. Dominująca pozycja miasta stołecznego na tym polu nie podlega dyskusji. W większości analizowanych usług dla firm ma miejsce konkurencja między ich obsługą przez przedsiębiorstwa z Warszawy i podmioty z ośrodka regionalnego. Można zauważyć, że firmy usługowe z Warszawy górują wyraźnie nad innymi wielkimi miastami w zakresie obsługi zakładów usytuowanych w obszarach pozametropolitalnych. Silna konkurencja między Warszawą a ośrodkami regionalnymi występuje nawet w przypadku fabryk zlokalizowa-

14 14 nych w takich miastach jak Poznań czy Kraków, gdzie część inwestorów zleca usługi wyspecjalizowanym podmiotom z Warszawy 5. Warszawa jest ośrodkiem przechwytującym większość usług prawnych, łącznie z obsługą zakładów zlokalizowanych w dużych ośrodkach regionalnych. W zakresie badań rynku i analiz marketingowych, szkoleń pracowników, a także usług finansowych firmy warszawskie dorównują lub tylko minimalnie ustępują miejscowym konkurentom w zaspokajaniu potrzeb fabryk położonych w wielkich miastach i ich najbliższym sąsiedztwie. W dziedzinie reklamy i promocji więcej zakładów zlokalizowanych w obszarach metropolitalnych korzysta z usług firm miejscowych, ale w sumie ponad 60% inwestorów zleca je w części lub w całości firmom warszawskim. Ośrodki regionalne odgrywają większą rolę w zakresie usług informatycznych oraz projektowych, z których część przejmowana jest także przez firmy lokalne. Znaczące skupienie inwestycji zagranicznych w obszarach metropolitalnych Poznania, Krakowa czy Wrocławia sprawia, że podmioty świadczące usługi dla firm w tych miastach odnoszą większe korzyści z zaangażowania zagranicznego kapitału produkcyjnego niż Łódź i Gdańsk, a tym bardziej Szczecin, Lublin czy Białystok. Konurbacja katowicka nie odstaje w dziedzinie usług dla firm od wielkich miast w przypadku firm inwestujących w GOP nie zaobserwowano większego wyciekania usług poza region niż w innych obszarach metropolitalnych, ani do Warszawy, ani do pobliskiego Krakowa. Zlecanie specjalistycznych usług firmom zlokalizowanym poza ośrodkami regionalnymi i lokalnymi oraz poza Warszawą należy do rzadkości 6. Ośrodkiem, w przypadku którego zaobserwowano nieco większą ilość zleceń usługowych od producentów spoza własnego regionu jest Poznań, trudno jednak ocenić czy jest to różnica istotna. Nie stwierdzono w tym zakresie różnic między Krakowem, Wrocławiem, Łodzią, Gdańskiem i Katowicami. Przeprowadzona analiza pokazuje w sumie, że największe korzyści w formie efektów mnożnikowych generowanych przez zagranicznych inwestorów w dziedzinie usług odnosi Warszawa. Dzieje się tak dzięki jej dominującej pozycji w hierarchii specjalistycznych usług dla firm w Polsce, a także przyciągania przez jej obszar metropolitalny największego kapitału produkcyjnego. W pozostałych wielkich miastach korzyści na tym polu są mniej więcej proporcjonalne do skali inwestycji produkcyjnych w ich obszarach metropolitalnych. 5 mieści się w tym także obsługa przez usytuowane w stolicy oddziały zagranicznych firm usługowych; przedstawicielstwa takie znajdują się jednak obecnie również w Poznaniu, Krakowie i innych największych miastach. 6 specyficznym rodzajem zleceń pozalokalnych jest korzystanie z usług innych jednostek własnej firmy usytuowanych przy zarządzie lub przy innych fabrykach, a także z niezależnych firm świadczących usługi dla wszstich zakładów inwestora zagranicznego w Polsce. Lokalizacja zarządów, w tym ich skupienie w Warszawie, wywiera więc wpływ na układ przestrzenny efektów mnożnikowych w zakresie usług dla firm.

15 15 Ośrodki badawcze zagranicznych firm produkcyjnych Specyficznymi funkcjami w obrębie korporacji ponadnarodowych, których lokalizacja na terenie Polski może mieć duże znaczenie, jest działalność badawczo-rozwojowa. Liczba większych jednostek tego rodzaju usytuowanych w Polsce nie jest jak dotąd duża. Tworzone one są czasem przy zakładach produkcyjnych, np. Lucent Technologies w Bydgoszczy, Philips w Pile, Central Soya (Eridania) koło Świecia, lub w wielkich miastach. W Warszawie uruchomiono między innymi placówki badawcze Alcatela i Daewoo. Drugim ośrodkiem stał się w tej dziedzinie Kraków, wybrany w latach na siedzibę centrów badawczo-rozwojowych przez ABB, Motorolę i Delphi, które nie prowadzą w tym mieście działalności produkcyjnej. Większość wymienionych jednostek ma charakter zintegrowanych lokalnych laboratoriów badawczorozwojowych, obejmujących swoim zasięgiem działania Europę Środkową i Wschodnią i zatrudniających od kilkudziesięciu do kilkuset inżynierów. Wnioski Rozważając konkurencyjność wielkich miast i obszarów metropolitalnych w Polsce warto przywołać poglądy niektórych autorów na temat współczesnej polskiej przestrzeni. Z. Rykiel (1997) rozpatrując tę przestrzeń w kategoriach rdzenia i peryferii zalicza do tej pierwszej aglomerację warszawską oraz przewiduje w niedługim czasie awans aglomeracji poznańskiej do rangi drugiego rdzenia kraju. Trójmiasto, Kraków i Wrocław uznaje za podrdzenie, dostrzegając możliwość uzyskania tej roli także przez Szczecin. G. Gorzelak i B. Jałowiecki (2000) przypisują największe możliwości rozwojowe z punktu widzenia regionalnej konkurencyjności obszarom metropolitalnym Warszawy, a także Krakowa, Poznania i Wrocławia, między innymi ze względu na rosnącą rolę międzynarodową tych miast. Regiony Trójmiasta i Szczecina klasyfikują jako obszary przejściowe. Szanse rozwoju Łodzi wiązane są przez większość autorów z przyszłym rozwojem Warszawy i osi Berlin Poznań Warszawa (zob. Domański R. 1998), twierdzi się nawet, że miasta te powinny być ujmowane łącznie jako Duopolis Poland (Kukliński 1999). GOP traktowany jest jako zagrożony stagnacją podupadły region przemysłowy, którego przyszłość zależy od szybkiej i głębokiej restrukturyzacji. W uogólnionym scenariuszu przestrzennego zagospodarowania kraju przedstawionym przez R. Domańskiego (1997) wszystkie największe miasta należą do stref atrakcyjności. W rankingach atrakcyjności inwestycyjnej Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową do najwyższej klasy A zaliczono 7 miast: Warszawę, Gdańsk, Katowice, Kraków, Poznań, Szczecin i Wrocław,

16 16 w klasie B znalazła się Łódź, w klasie C Bydgoszcz i Białystok, natomiast Lublin w klasie D (Swianiewicz, Dziemianowicz 1998). Analizowane w niniejszym artykule zagraniczne inwestycje przemysłowe w Polsce świadczą o wyjątkowej konkurencyjności stolicy kraju. Wyraża się to w atrakcyjności zarówno samego miasta, jak i szerszego obszaru metropolitalnego, dla inwestycji produkcyjnych, zwłaszcza typu greenfield, a trzeba pamiętać o jeszcze silniejszej koncentracji w stolicy kapitału zaangażowanego w działalność usługową. Ranga Warszawy jest jednak najbardziej widoczna w skali i ogólnokrajowym zasięgu zlokalizowanych tu funkcji kontrolnych firm zagranicznych oraz w przechwytywaniu znaczącej części usług dla zagranicznych producentów w Polsce. Wskazuje to na szczególne cechy Warszawy w dziedzinach, w których istnieje popyt ze strony zarządów i producentów zagranicznych, m.in. dostępu do informacji (administracja państwowa, zarządy innych firm), specjalistycznych usług, wysokokwalifikowanych kadr, komunikacji (połączenia lotnicze) oraz przestrzeni rezydencjalnej, kulturalnej i biurowej. Jeśli przyjąć, że przestrzenna koncentracja kapitału przemysłowego w obszarze metropolitalnym Warszawy wynika w części z dostępności informacji i efektu naśladownictwa w pierwszej fazie transformacji, to udział tego obszaru w zagranicznych inwestycjach produkcyjnych będzie w przyszłości malał, zgodnie z trendem jaki zaznaczył się już w drugiej połowie lat 1990-tych. Równocześnie ukształtowana specjalizacja stolicy w zakresie funkcji kontrolnych i usług dla firm może być odtwarzana, a nawet umacniana. Sprzyjać temu będzie kumulacyjny proces samopodtrzymującego się rozwoju owych funkcji i usług oparty na zewnętrznych korzyściach skali i różnorodności (economies of scale and scope), m.in. powstaniu odpowiedniego środowiska społeczno-kulturowego i obiegu informacji. W świetle inwestycji zagranicznego kapitału produkcyjnego potwierdzenie znajduje ranga Poznania jako ośrodka numer dwa na gospodarczej mapie Polski. Pod względem rzeczywistej atrakcyjności inwestycyjnej wyraźnie dystansuje on kilka większych miast, należy też do nielicznych ośrodków, w których ma miejsce lokalizacja ponadregionalnych funkcji kontrolnych firm zagranicznych. Ponieważ brak jest dowodów na istotną przewagę Poznania nad innymi wielkimi miastami w zakresie usług dla producentów (poza usługami finansowymi) oraz kadr kwalifikowanych, można przyjąć, że istotny wpływ na pozycję tego miasta ma jego położenie, cechy kulturowe mieszkańców oraz związana z tym dynamika rozwoju endogenicznego i wizerunek miasta i regionu (Parysek 1998; Gruchman 1999; Kayser 1999). Ważnym elementem konkurencyjności Poznania jest siła jego zaplecza regionalnego. Dalsze pozycje przypisać można Krakowowi, a następnie Wrocławiowi. Skala inwestycji zagranicznych oraz obecność siedzib firm o zasięgu ponadregionalnym stawia Kraków na trzecim miejscu w kraju. Kraków wyróżnia się jako największe obok stolicy centrum działalności badaw-

17 17 czo-rozwojowej firm zagranicznych w Polsce. Wyraźnie słabszy od poznańskiego jest natomiast obszar metropolitalny Krakowa. Obszar metropolitalny Wrocławia, podobnie jak Poznania, odnosi korzyści z tytułu roli dużego ośrodka regionalnego zachodniej Polski położonego przy jednej z dwóch głównych tras komunikacyjnych łączących Polskę z krajami Unii Europejskiej. Tak jak Poznań i Kraków, Wrocław oferuje atrakcyjne środowisko kulturowe i oświatowe (Ciok, Jakubowicz, Łoboda 1998). Cztery wymienione ośrodki wyróżniają się na tle pozostałych wielkich miast Polski. Relatywnie niższa ranga Łodzi w stosunku do liczby mieszkańców wiąże się zapewne z cieniem Warszawy, historycznie ukształtowaną strukturą przemysłową, być może także negatywnym wizerunkiem społecznym. Uderzająca jest niska pozycja Gdańska i szerzej Trójmiasta. Może być to wynikiem słabości całego regionu północnej Polski, ograniczonej nadmorskim położeniem strefy ciążeń metropolitalnych, a także drugorzędnym obecnie znaczeniem południkowej osi komunikacyjnej w stosunku do osi równoleżnikowych. Zauważyć można, że ranga Szczecina jest jeszcze niższa, pod względem wartości zagranicznych inwestycji per capita ustępuje on Lublinowi i Białystokowi. Istotne znaczenie ma tu zapewne peryferyjność komunikacyjna Szczecina w obrębie kraju (Rykiel 1997). Obszar metropolitalny Katowic stanowi drugie co do wielkości skupienie zagranicznego kapitału produkcyjnego w Polsce i nie ustępuje wielkim miastom pod względem usług zapewnianych inwestorom. W zakresie ponadlokalnych funkcji kontrolnych plasuje się między Wrocławiem a Łodzią i Gdańskiem. Rola samych Katowic jest tu jednak ograniczona, poza przechwytywaniem części usług dla producentów. Specyficznym przypadkiem jest Bydgoszcz, gdzie mają miejsce inwestycje przemysłowe na skalę porównywalną z większymi miastami, nie towarzyszą im jednak funkcje kontrolne i usługowe. Na wschodzie kraju Lublin zajmuje nieco wyższą pozycję niż Białystok. Ogólnie rzecz biorąc ranga wielkich miast Polski jaka wyłania się z badań inwestycji zagranicznych pokrywa się w większości z przedstawionymi wcześniej poglądami innych autorów. Najpoważniejsza rozbieżność to brak potwierdzenia wysokiej konkurencyjności przypisywanej Gdańskowi i Szczecinowi ich ranga jest zawyżona zwłaszcza w rankingach Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową. Najważniejsze ośrodki usytuowane są wzdłuż dwóch głównych równoleżnikowych osi rozwoju ( stref atrakcyjności wg R. Domańskiego). Zwrócić trzeba uwagę, że inwestycje zagraniczne są z jednej strony wskaźnikiem konkurencyjności miast ukształtowanej przez warunki z przeszłości, z drugiej stanowią istotny czynnik wpływający na wzrost tej konkurencyjności i dynamikę rozwoju lokalnego. Kapitał zagraniczny

18 18 sprzyja bowiem podniesieniu efektywności, jakości kadr, innowacyjności oraz tworzeniu nowych powiązań gospodarczych, w tym dostępowi do nowych rynków zbytu. W perspektywie najbliższych kilkunastu lat dominująca pozycja Warszawy w kraju wydaje się być niezagrożona. Żadne inne polskie miasto nie zdobędzie zapewne konkurencyjnej pozycji ośrodka o randze krajowej. Awans Warszawy zależał będzie przede wszystkim od jej konkurencyjności w skali międzynarodowej, istotne znaczenie może mieć między innymi to w jakim stopniu lokalizowane będą w Warszawie funkcje kontrolne o zasięgu ponadkrajowym, obejmujące Europę Środkową i Wschodnią (Kukliński 1999). Wzmocnienie roli Poznania jako ośrodka ponadregionalnego jest procesem, który będzie dalej postępował, możliwe są natomiast zmiany w pozycji innych wielkich miast. Zgodzić się można z J. Kołodziejskim (1999), że konkurencyjność wielkich miast Polski uzależniona będzie od procesu metropolizacji (zob. też Kukliński i in. 2000). Polemizując natomiast z poglądem B. Jałowieckiego (1999), że metropolizacja pociąga za sobą zerwanie lub osłabienie więzi gospodarczych miasta z zapleczem, stawiać trzeba pytanie jaki będzie zasięg przestrzenny oddziaływania konkurencyjności Warszawy, Poznania, Krakowa czy Wrocławia na ich otoczenie regionalne czy obejmie ono tylko strefę podmiejską, czy też szersze obszary ciążeń metropolitalnych lub nawet całe regiony. Literatura Begg I., 1999, Cities and competitiveness, Urban Studies, vol. 36, s Chmielewski R., Trojanek M., 1999, Czynniki określające konkurencyjność układów przestrzennych (regionów i miast) (w:) Domański R. (red.) Podstawy gospodarczej polityki miasta. Studium Poznania, część II, Biuletyn KPZK PAN, z. 187, s Ciok S., Jakubowicz E., Łoboda J., 1998, Konkurencyjność i przekształcenia strukturalne aglomeracji wrocławskiej w okresie transformacji (w:) Markowski T., Marszał T. (red.) Gospodarka przestrzenna miast polskich w okresie transformacji, Biuletyn KPZK PAN, z. 182, s Domański B., 2000a, Regionalne zróżnicowanie inwestycji zagranicznych w przemyśle Polski, Instytut Geografii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków (w druku). Domański B., 2000b, Types of investment and locational preferences of European, American and Asian manufacturing companies in Poland (w:) Parysek J. J., Stryjakiewicz T. (red.) Polish economy in transition: spatial perspectives, Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe (w druku).

19 19 Domański R., 1997, Przestrzenna transformacja gospodarki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. Domański R. (red.), 1998, The changing map of Europe: the trajectory Berlin Poznań Warsaw, Friedrich Ebert Stiftung, Warszawa. Domański R. (red.), 1999, The competitiveness of regions in the Polish and European perspective, Studia Regionalia, vol. 9. Duffy H., 1995, Competitive cities: succeeding in the global economy, Spon, London. Gorzelak G., Jałowiecki B., 2000, Konkurencyjność regionów, Studia Regionalne i Lokalne, vol. 1, z. 1, Gruchman B., 1999, Konkurencyjność Poznania i współpraca z innymi miastami (w:) Domański R. (red.) Podstawy gospodarczej polityki miasta. Studium Poznania, część II, Biuletyn KPZK PAN, z. 187, s Guzik R., Gwosdz K., 2000, Rozmieszczenie funkcji kontrolnych w przemyśle Polski, referat na konferencji Przemysł i budownictwo w przestrzeni lokalnej, Uniwersytet Łódzki, Zakład Zagospodarowania Środowiska i Polityki Przestrzennej. Haas H. D., Łoboda J. 1999, The competitiveness of regions as exemplified by attractiveness to German direct investment in Poland (w:) Domański R. (red.) The competitiveness of regions in the Polish and European perspective, Studia Regionalia, vol. 9, s Hayter R., 1997, The dynamics of industrial location, John Wiley & Sons, Chichester. Jałowiecki B., 1999, Współczesne przekształcenia struktury osadniczej i przestrzeni miejskiej (w:) Kołodziejski J., Paterka T. (red.) Cywilizacja informacyjna a przekształcenia przestrzeni. Zmiany strukturalne metropolii polskich, Biuletyn KPZK PAN, z. 186, s Jensen-Butler C., Schachar A., Weesep J. van (red.), 1997, European cities in competition, Avebury, Aldershot. Kayser T., 1999, Konkurencyjność Poznania jako układu terytorialnego (w:) Domański R. (red.) Podstawy gospodarczej polityki miasta. Studium Poznania, część II, Biuletyn KPZK PAN, z. 187, s Kołodziejski J., 1999, Proces metropolizacji polskiej przestrzeni. Aglomeracja Trójmiasta polska metropolia bałtycka in statu nascendi (w:) Kołodziejski J. (red.) Transformacja polskiej przestrzeni w perspektywie integracji europejskiej, Biuletyn KPZK PAN, z. 189, s Kresl P., 1995, The determinants of urban competitiveness (w:) Kresl P., Gappert G. (red.) North American cities and the global economy: challenges and opportunities, Sage Publications, London, s

20 20 Kuciński K., 1998, Konkurencyjność jako zagadnienie regionalne, Instytut Funkcjonowania Gospodarki Narodowej Szkoły Głównej Handlowej, Warszawa. Kukliński A., 1999, Metropolia Warszawy wobec wyzwań procesów globalizacji (w:) Kołodziejski J. (red.) Transformacja polskiej przestrzeni w perspektywie integracji europejskiej, Biuletyn KPZK PAN, z. 189, s Kukliński A., Kołodziejski J., Markowski T., Dziemianowicz W. (red.), 2000, Globalizacja polskich metropolii, Europejski Instytut Rozwoju Regionalnego i Lokalnego, Uniwersytet Warszawski, Warszawa. Lever W., 1993, Competition within the European urban system, Urban Studies, vol. 30, s Markowski T., Marszał T., 1998, Konkurencyjność regionów jako element polityki przestrzennej (w:) Marszał T., Opałło M. (red.) Współczesne problemy rozwoju regionalnego, Biuletyn KPZK PAN, z. 180, s Parysek J. J., 1998, Przekształcenia przestrzenno-strukturalne Poznania w okresie transformacji społeczno-ustrojowej (w:) Markowski T., Marszał T. (red.) Gospodarka przestrzenna miast polskich w okresie transformacji, Biuletyn KPZK PAN, z. 182, s Pred A., 1974, Major job providing organizations and system of cities, Association of American Geographers, Commision on Colledge Geography, Resource Paper, 27. Rykiel Z., 1997, Relacje centrum-peryferie w Polsce w warunkach transformacji ustrojowej (w:) Kukliński A. (red.) Problematyka przestrzeni europejskiej, Europejski Instytut Rozwoju Regionalnego i Lokalnego, Uniwersytet Warszawski, Warszawa, s Swianiewicz P., Dziemianowicz W., 1998, Atrakcyjność inwestycyjna miast, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa.

Kapitał zagraniczny w przemyśle Polski

Kapitał zagraniczny w przemyśle Polski Bolesław Domański Kapitał zagraniczny w przemyśle Polski Prawidłowości rozmieszczenia, uwarunkowania i skutki Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego Kraków 2001 Spis

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Zagraniczne inwestycje przemysłowe a obs7...ary metropolitalne w Polsce

Zagraniczne inwestycje przemysłowe a obs7...ary metropolitalne w Polsce PRACE KOMISJI GEOGRAFII PRZEMYSŁU PTG NR4 WARSZAWA KRAKÓW-RzESZÓW 2002 BOLESŁAW DOMAŃSKI Zagraniczne inwestycje przemysłowe a obs7...ary metropolitalne w Polsce Szybki rozwój gospodarczy Polski w latach

Bardziej szczegółowo

2. Cel, metoda, zakres badań Grażyna Korzeniak, Tadeusz Grabiński

2. Cel, metoda, zakres badań Grażyna Korzeniak, Tadeusz Grabiński 2. Cel, metoda, zakres badań Grażyna Korzeniak, Tadeusz Grabiński [w] Małe i średnie miasta w policentrycznym rozwoju Polski, G.Korzeniak (red), Instytut Rozwoju Miast, Kraków 2014, str. 7-13 W publikacji

Bardziej szczegółowo

Tab. 8.1. Zróżnicowanie podstawowych wskaźników rozwojowych w grupach miast w skali kraju i województw

Tab. 8.1. Zróżnicowanie podstawowych wskaźników rozwojowych w grupach miast w skali kraju i województw 8. Grażyna Korzeniak, Katarzyna Gorczyca, Policentryczność rozwoju systemu osadniczego z udziałem miast małych i średnich w kontekście procesów metropolizacji [w] Małe i średnie miasta w policentrycznym

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność największych polskich miast. Michał Jabłoński

Konkurencyjność największych polskich miast. Michał Jabłoński Konkurencyjność największych polskich miast Michał Jabłoński 1 Definicja Konkurencyjność zdolność do wytwarzania trwałego wzrostu wartości dodanej i wynikającego stąd wzrostu regionalnego dobrobytu Konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

Regionalny rynek pracy w kluczowych sektorach

Regionalny rynek pracy w kluczowych sektorach Regionalny rynek pracy w kluczowych sektorach 2 2 Dolny Śląsk - historia sukcesu Czołowe miejsca w rankingach atrakcyjności inwestycyjnej województw 1 miejsce Aktywność wobec inwestorów 1 miejsce Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

Prezentacja projektu: Logistyka Bytom. GC Investment, Katowice, 2014

Prezentacja projektu: Logistyka Bytom. GC Investment, Katowice, 2014 Prezentacja projektu: Logistyka Bytom GC Investment, Katowice, 2014 1 Lokalizacja: Górny Śląsk Powierzchnia: 1 218 km 2 Liczba ludności: 1 978,6 tys. Najatrakcyjniejszy subregion w Polsce - wg. raportu

Bardziej szczegółowo

Oferta terenów inwestycyjnych o łącznej powierzchni 1,93 ha

Oferta terenów inwestycyjnych o łącznej powierzchni 1,93 ha Oferta terenów inwestycyjnych o łącznej powierzchni 1,93 ha lokalizacja: centrum Aglomeracji Śląskiej na granicy Katowic i Siemianowic Śląskich Atrakcyjny teren inwestycyjny zlokalizowany w idealnym komunikacyjnie

Bardziej szczegółowo

NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO

NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO 4000m 2 POWIERZCHNI HANDLOWEJ Mamy przyjemność zaoferować Państwu powierzchnię komercyjną w obiekcie typu convenience, którego lokalizacja znajduję się

Bardziej szczegółowo

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998 A- Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI Warszawa 1998 SPIS TREŚCI Przedmowa 12 Od autora 13 Rozdział I. Czy i jak można zdynamizować rozwój Europy 18 1. Główne przejawy słabości

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w województwie podkarpackim do końca 2003 roku

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w województwie podkarpackim do końca 2003 roku Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w województwie podkarpackim do końca 2003 roku Agnieszka Sobala-Gwosdz Zakład Rozwoju Regionalnego Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ k.gwosdz@geo.uj.edu.pl

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM Jerzy Bański Konrad Czapiewski 1 PLAN PREZENTACJI/WARSZTATÓW 1. ZAŁOŻENIA I CELE

Bardziej szczegółowo

Potencjał metropolitalny Krakowa

Potencjał metropolitalny Krakowa Potencjał metropolitalny Krakowa Grzegorz Gorzelak EUROREG Uniwersytet Warszawski Polska wobec wyzwań cywilizacyjnych XXI w. Druga konferencja krakowska, 18-19 czerwca 2009 Dynamika PKB w regionach metropolitalnych

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej 1 Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej Seminarium naukowe Instytut Przedsiębiorstwa Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie Warszawa, 11 marca 2014r. Atrakcyjne miejsce dla 2 obecnych i przyszłych

Bardziej szczegółowo

Już we wstępnej fazie prac nad strategią mieszkańcy miasta mieli możliwość wyrażenia swojego zdania na temat pożądanych kierunków rozwoju Opola.

Już we wstępnej fazie prac nad strategią mieszkańcy miasta mieli możliwość wyrażenia swojego zdania na temat pożądanych kierunków rozwoju Opola. Już we wstępnej fazie prac nad strategią mieszkańcy miasta mieli możliwość wyrażenia swojego zdania na temat pożądanych kierunków rozwoju Opola. Od kwietnia 2011r. do lutego 2012r. za pośrednictwem strony

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ PRASOWY ATRAKCYJNOŚĆ INWESTYCYJNA WOJEWÓDZTW I PODREGIONÓW POLSKI 2013 R. DZIEWIĄTA, COROCZNA EDYCJA BADANIA

MATERIAŁ PRASOWY ATRAKCYJNOŚĆ INWESTYCYJNA WOJEWÓDZTW I PODREGIONÓW POLSKI 2013 R. DZIEWIĄTA, COROCZNA EDYCJA BADANIA MATERIAŁ PRASOWY ATRAKCYJNOŚĆ INWESTYCYJNA WOJEWÓDZTW I PODREGIONÓW POLSKI 2013 R. DZIEWIĄTA, COROCZNA EDYCJA BADANIA Dlaczego badamy atrakcyjność inwestycyjną? Inwestycje są motorem wzrostu gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Rynek. Nowych Mieszkań. Rynek Nowych. Mieszkań. III kwartał 2012 r.

Rynek. Nowych Mieszkań. Rynek Nowych. Mieszkań. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych III kwartał 213 r. Mieszkań III kwartał 212 r. str. 2 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: utrzymanie stabilnego poziomu cen, możliwe wzrosty dla szczególnie

Bardziej szczegółowo

MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU

MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU POLSKA Centralna lokalizacja Międzynarodowy partner handlowy MOSKWA 1200 km LONDYN 1449 km BERLIN PRAGA WILNO RYGA KIJÓW 590 km 660 km 460 km 660 km 690 km POLSKA

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

znaczenie gospodarcze sektora kultury

znaczenie gospodarcze sektora kultury znaczenie gospodarcze sektora kultury wstęp do analizy problemu streszczenie Instytut Badań Strukturalnych Piotr Lewandowski Jakub Mućk Łukasz Skrok Warszawa 2010 Raport prezentuje rezultaty badania, którego

Bardziej szczegółowo

Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej

Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Czerwiec 2014 POLSKA* wiodąca destynacja dla bezpośrednich inwestycji zagranicznych w 2012 roku silny gracz w Europie w 2012 roku 3. miejsce

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

Tworzenie związku metropolitalnego

Tworzenie związku metropolitalnego Tworzenie związku metropolitalnego Nowa ustawa Górnośląski Związek Metropolitalny od lat zabiegał o stworzenie prawnych podstaw metropolii. Ustawa o związkach metropolitalnych weszła w życie 1 stycznia

Bardziej szczegółowo

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski Wrocław, 13 maja 2010 Prospects in Dolnośląskie Inwestycje infrastrukturalne aglomeracji jako impuls do dalszego rozwoju gospodarczego nowe kierunki na regionalnym rynku Dariusz Ostrowski Czy inwestycje

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

STREFA AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ W NOWYM TARGU

STREFA AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ W NOWYM TARGU STREFA AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ W NOWYM TARGU NOWOTARSKA STREFA AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ Uwarunkowania dla Miasta Nowy Targ Miasto Nowy Targ jest obszarem o znacznym potencjale sprzyjającym rozwojowi gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Gliwice Poezji. Oferta inwestycyjna:

Gliwice Poezji. Oferta inwestycyjna: Oferta inwestycyjna: Gliwice Poezji GC Investment S. A. 40-606 Katowice ul. Kolejowa 54 Tel.: (032) 603 85 70 Fax: (032) 603 85 71 mail: gcinvest@gcinvest.pl Kapitał zakładowy 17 560 000 PLN w całości

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW Przygotowana dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych Kontakt: Dział Analiz i Raportów Płacowych info@raportplacowy.pl www.raportplacowy.pl +48 12 350 56 00

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Perspektywa województwa podkarpackiego

Perspektywa województwa podkarpackiego Potencjalne tematy współpracy pomiędzy subregionem tarnowskim a ośrodkami województwa podkarpackiego: Mielcem i Dębicą Perspektywa województwa podkarpackiego Jerzy Rodzeń Dyrektor Departamentu Strategii

Bardziej szczegółowo

HUB SILESIA: LOGISTYKA JAKO MOTOR ROZWOJU EKONOMICZNEGO

HUB SILESIA: LOGISTYKA JAKO MOTOR ROZWOJU EKONOMICZNEGO HUB SILESIA: LOGISTYKA JAKO MOTOR ROZWOJU EKONOMICZNEGO III EDYCJA KONFERENCJI NA TEMAT PERSPEKTYW ROZWOJU RYNKU LOGISTYKI I MAGAZYNÓW W AGLOMERACJI ŚLĄSKIEJ Inwestycje logistyczne na Śląsku: bodźce, szanse,

Bardziej szczegółowo

W województwie śląskim zarejestrowanych jest ponad 426 tys. przedsiębiorstw, z czego prawie 96 proc. podmiotów stanowią firmy sektora prywatnego.

W województwie śląskim zarejestrowanych jest ponad 426 tys. przedsiębiorstw, z czego prawie 96 proc. podmiotów stanowią firmy sektora prywatnego. W województwie śląskim zarejestrowanych jest ponad 426 tys. przedsiębiorstw, z czego prawie 96 proc. podmiotów stanowią firmy sektora prywatnego. Autostrady A1 i A4, Drogowa Trasa Średnicowa łącząca duże

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 3

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 3 Gospodarka przestrzenna, stopień I studia stacjonarne 2016 KARTA KURSU Nazwa Ekonomika miast i regionów 2 Nazwa w j. ang. Economics of cities and regions 2 Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator Dr Tomasz Rachwał

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Rozdział 03. Ogólny opis gminy

Rozdział 03. Ogólny opis gminy ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA DDĘĘBBIICCAA Rozdział 03 Ogólny opis gminy X-2796.03

Bardziej szczegółowo

Współpraca Regionalnych Obserwatoriów Terytorialnych Województw Mazowieckiego i Łódzkiego w ramach badania:

Współpraca Regionalnych Obserwatoriów Terytorialnych Województw Mazowieckiego i Łódzkiego w ramach badania: Współpraca Regionalnych Obserwatoriów Terytorialnych Województw Mazowieckiego i Łódzkiego w ramach badania: Kształtowanie powiązań funkcjonalnych obszarów metropolitalnych Łodzi i Warszawy Biuro Planowania

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY LIPIEC 2015

RYNEK MIESZKANIOWY LIPIEC 2015 RYNEK MESZKANOWY LPEC Deweloperzy już od drugiej połowy 2013 roku cieszą się dobrymi wynikami sprzedażowymi, jednak dynamiczny wzrost sprzedaży mieszkań odnotowuje się od marca, kiedy to Rada Polityki

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY SIERPIEŃ 2015

RYNEK MIESZKANIOWY SIERPIEŃ 2015 X X X X X X X X X X RYNEK MESZKANOWY SERPEŃ Deweloperzy już od drugiej połowy 2013 roku cieszą się dobrymi wynikami sprzedażowymi, jednak dynamiczny wzrost sprzedaży mieszkań odnotowuje się od marca, kiedy

Bardziej szczegółowo

POLITYKA TRANSPORTOWA MIASTA KRAKOWA W KONTEKŚCIE KRAKOWSKIEGO OBSZARU MTEROPOLITALNEGO

POLITYKA TRANSPORTOWA MIASTA KRAKOWA W KONTEKŚCIE KRAKOWSKIEGO OBSZARU MTEROPOLITALNEGO POLITYKA TRANSPORTOWA MIASTA KRAKOWA W KONTEKŚCIE KRAKOWSKIEGO OBSZARU MTEROPOLITALNEGO Wizja rozwoju Krakowa KRAKÓW MIASTEM OBYWATELSKIM, ZAPEWNIAJĄCYM WYSOKĄ JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ-EUROPEJSKĄ

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Realizacja programu budowy linii dużych prędkości w Polsce

Realizacja programu budowy linii dużych prędkości w Polsce Realizacja programu budowy linii dużych prędkości w Polsce Konrad Gawłowski Z-ca Dyrektora PKP PLK S.A. Centrum Kolei Dużych Prędkości Wrocław, 4-5.10.2011 r. 2008 Uchwała Rady Ministrów 276/2008 o przyjęciu

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III Katowice, 28.03.2011r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w

Bardziej szczegółowo

OFERTA NAJMU POWIERZCHNI GALERIA HANDLOWA STARA CEGIELNIA KNURÓW, ULICA 1 MAJA 74

OFERTA NAJMU POWIERZCHNI GALERIA HANDLOWA STARA CEGIELNIA KNURÓW, ULICA 1 MAJA 74 OFERTA NAJMU POWIERZCHNI GALERIA HANDLOWA STARA CEGIELNIA KNURÓW, ULICA 1 MAJA 74 DOŁĄCZ DO NASZYCH NAJEMCÓW! e-mail: biuro@dlinvest.pl tel.: +48 32 253 00 95 LOKALIZACJA Knurów wchodzi w skład Konurbacji

Bardziej szczegółowo

W rytm Krakowa 2015-06-01 12:06:05

W rytm Krakowa 2015-06-01 12:06:05 W rytm Krakowa 2015-06-01 12:06:05 2 Dynamiczny i nowoczesny Kraków nadaje rytm całej gospodarce Małopolski. Potencjał intelektualny i naukowy dawnej stolicy Polski tworzy zaplecze kadrowe jego najbardziej

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 15 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Dostępność komunikacyjna i mobilność przestrzenna a funkcjonowanie pomorskiego rynku pracy

Dostępność komunikacyjna i mobilność przestrzenna a funkcjonowanie pomorskiego rynku pracy Dostępność komunikacyjna i mobilność przestrzenna a funkcjonowanie pomorskiego rynku pracy Robert Guzik Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Jagielloński Prezentowane badanie jest

Bardziej szczegółowo

Katowice Miedziana. Oferta inwestycyjna. GC Investment S.A., Katowice, 2011

Katowice Miedziana. Oferta inwestycyjna. GC Investment S.A., Katowice, 2011 Oferta inwestycyjna Katowice Miedziana GC Investment S.A., Katowice, 2011 Strona 1 O Katowicach Dziesiąte miasto w kraju pod względem ludności, 314 500 mieszkańców Katowice leŝą w centrum największej aglomeracji

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki

Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Prezentacja wyników badań Michał Zdziarski Tomasz Ludwicki Uniwersytet Warszawski PERSPEKTYWA PREZESÓW Badanie zrealizowane w okresie marzec-kwiecień 2014. Skierowane do prezesów 500 największych firm

Bardziej szczegółowo

Konferencja zamykająca

Konferencja zamykająca Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja zamykająca Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r. Panel PT1 TRANSPORT Prof. Marek

Bardziej szczegółowo

OFERTA SPRZEDAŻY NIERUCHOMOŚCI

OFERTA SPRZEDAŻY NIERUCHOMOŚCI OFERTA SPRZEDAŻY NIERUCHOMOŚCI I. PRZEDMIOT OFERTY Przedmiotem oferty jest sprzedaż części opisanej poniżej nieruchomości, będącej we władaniu Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W LUBLINIE OPRACOWANIA SYGNALNE. Lublin, czerwiec 2015 r.

URZĄD STATYSTYCZNY W LUBLINIE OPRACOWANIA SYGNALNE. Lublin, czerwiec 2015 r. URZĄD STATYSTYCZNY W LUBLINIE OPRACOWANIA SYGNALNE Lublin, czerwiec 2015 r. Kontakt: SekretariatUSLUB@stat.gov.pl tel. 81 533 20 51, fax 81 533 27 61 Internet: http://lublin.stat.gov.pl Budownictwo mieszkaniowe

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

OFERTA SPRZEDAŻY NIERUCHOMOŚCI

OFERTA SPRZEDAŻY NIERUCHOMOŚCI OFERTA SPRZEDAŻY NIERUCHOMOŚCI I. PRZEDMIOT OFERTY Przedmiotem oferty jest sprzedaż części nieruchomości - niezabudowanej, opisanej poniżej, będącej we władaniu Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego Spółka

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

Okres transformacji ustrojowej Polski przyczynił się do niewielkich zmian w strukturze

Okres transformacji ustrojowej Polski przyczynił się do niewielkich zmian w strukturze Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego Administracja Senatu Berlina d/s Rozwoju Miasta Urząd Miasta Poznania Europejskie partnerstwo przestrzeni Wielkopolska - Poznań Berlin Brandenburgia Berlin,

Bardziej szczegółowo

2.4. DYNAMICZNY ROZWÓJ NOWOCZESNYCH POWIERZCHNI BIUROWYCH W POLSCE

2.4. DYNAMICZNY ROZWÓJ NOWOCZESNYCH POWIERZCHNI BIUROWYCH W POLSCE 2.4. DYNAMICZNY ROZWÓJ NOWOCZESNYCH POWIERZCHNI BIUROWYCH W POLSCE Rynek nowoczesnych powierzchni biurowych rozwija się bardzo dynamicznie, gdyż w 2014 roku łączne zasoby powierzchni biurowej w Polsce

Bardziej szczegółowo

Diagnoza stanu obecnego śląskich miast pod kątem smart rewitalizacji. Próba oceny uwarunkowań, potencjału, przeszkód

Diagnoza stanu obecnego śląskich miast pod kątem smart rewitalizacji. Próba oceny uwarunkowań, potencjału, przeszkód Diagnoza stanu obecnego śląskich miast pod kątem smart rewitalizacji. Próba oceny uwarunkowań, potencjału, przeszkód Prof.zw.dr hab. Jacek Szołtysek Kierownik Katedry Logistyki Społecznej Uniwersytet Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

RYNEK POWIERZCHNI BIUROWYCH

RYNEK POWIERZCHNI BIUROWYCH RYNEK POWIERZCHNI BIUROWYCH 1Q 2013 WARSZAWA Znaczenie rynku Warszawa jako biznesowe centrum Polski charakteryzuje się największą aktywnością deweloperską w kraju. W I kwartale oddano ponad 76 000 m kw.

Bardziej szczegółowo

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku I NSTYTUT GEOGRAFII I GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ W YŻSZEJ SZKOŁY GOSPODARKI W BYDGOSZCZY Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku Problemy rozwoju, przekształceń strukturalnych i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

5 filarów rozwoju gospodarczego Polski

5 filarów rozwoju gospodarczego Polski 5 filarów rozwoju gospodarczego Polski Silna polska gospodarka 1 2 3 4 5 Reindustrializacja Rozwój innowacyjnych firm Kapitał dla rozwoju Ekspansja zagraniczna Rozwój społeczny i regionalny Partnerstwo

Bardziej szczegółowo

Przestrzenne zróżnicowanie potencjału innowacyjnego w Polsce

Przestrzenne zróżnicowanie potencjału innowacyjnego w Polsce Poniższy tekst ukazał się jako: Przestrzenne zrowanie potencjau innowacyjnego w Polsce Guzik R., 2004, Przestrzenne zróżnicowanie potencjału innowacyjnego w Polsce, [w:] Górzyński M., Woodward R. (red.)

Bardziej szczegółowo

OFERTA INWESTYCYJNA: RADZIONKÓW, UL. DŁUGA/EUROPEJSKA GRUNT POD BUDOWĘ STACJI BENZYNOWEJ

OFERTA INWESTYCYJNA: RADZIONKÓW, UL. DŁUGA/EUROPEJSKA GRUNT POD BUDOWĘ STACJI BENZYNOWEJ OFERTA INWESTYCYJNA: RADZIONKÓW, UL. DŁUGA/EUROPEJSKA GRUNT POD BUDOWĘ STACJI BENZYNOWEJ GC Investment S. A. 40-606 Katowice ul. Kolejowa 54 Tel.: (032) 603 85 70 Fax: (032) 603 85 71 mail: gcinvest@gcinvest.pl

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy tymczasowej. w województwie śląskim i dolnośląskim

Rynek pracy tymczasowej. w województwie śląskim i dolnośląskim Rynek pracy tymczasowej w województwie śląskim i dolnośląskim Według danych Adecco Poland za 2014 r. w województwach śląskim i dolnośląskim perspektywy rozwoju pracy tymczasowej są bardzo obiecujące. Jest

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY KWIECIEŃ 2015

RYNEK MIESZKANIOWY KWIECIEŃ 2015 X X X X X X X X X X RYNEK MESZKANOWY KWECEŃ Kwiecień był drugim rekordowym miesiącem pod względem sprzedaży mieszkań na rynku pierwotnym. Liczba sprzedanych mieszkań w ostatnim czasie większa była jedynie

Bardziej szczegółowo

zmiana w stosunku do poprzedniego roku 2015* 6584 49,98 2014 4390 20,01 2013 3658 6,03 2012 3450 15,12 2011 2997-1,15 2010 3032 23,40 2009 2457-25,09

zmiana w stosunku do poprzedniego roku 2015* 6584 49,98 2014 4390 20,01 2013 3658 6,03 2012 3450 15,12 2011 2997-1,15 2010 3032 23,40 2009 2457-25,09 Inwestorzy zagraniczni w I połowie 2015 r. W I połowie 2015 r. zostało zarejestrowanych 3292 spółek z udziałem kapitału zagranicznego wśród nowo rejestrowo firm w KRS. Jeśli ta tendencja w drugiej połowie

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy i Warunków Życia MONITORING RYNKU PRACY POPYT NA PRACĘ W I PÓŁROCZU 2008 ROKU Uwagi ogólne Od 2007 roku badanie popytu na pracę ma charakter reprezentacyjny

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wacław Jarmołowicz Dawid Piątek ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wprowadzenie Celem opracowania jest ogólna charakterystyka przemian w tym przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna

Bardziej szczegółowo

jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego

jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego jako źródło danych do planowania strategicznego i przestrzennego 1 ok. 80% danych to dane przestrzenne - ORSiP jest źródłem takich danych, każde wiarygodne i aktualne źródło danych przestrzennych jest

Bardziej szczegółowo

Czy hałas stanowi istotny problem jakości życia w Warszawie?

Czy hałas stanowi istotny problem jakości życia w Warszawie? Czy hałas stanowi istotny problem jakości życia w Warszawie? dr Adam Bierzyński Czy jakość życia w Warszawie jest ważna? o spadek znaczenia klasycznych czynników lokalizacji inwestycji związanych z kosztami

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Zarządzanie OM. Mirosław Grochowski

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Zarządzanie OM. Mirosław Grochowski OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU Zarządzanie OM Mirosław Grochowski 1 Plan konsultacji Prezentacja założeń diagnozy Wskazanie głównych obszarów problemowych Pytania badawcze

Bardziej szczegółowo

Roczna analiza cen wtórnego i pierwotnego rynku mieszkaniowego Wrocław

Roczna analiza cen wtórnego i pierwotnego rynku mieszkaniowego Wrocław Roczna analiza cen wtórnego i pierwotnego rynku mieszkaniowego Wrocław I. Wprowadzenie Wrocław jest miastem położonym w południowo-zachodniej Polsce. Jest on siedzibą władz województwa dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Gospodarka oparta na wiedzy i jej znaczenie dla kształtowania się e-regionu, rekomendacje dla Dolnego Śląska

Gospodarka oparta na wiedzy i jej znaczenie dla kształtowania się e-regionu, rekomendacje dla Dolnego Śląska Gospodarka oparta na wiedzy i jej znaczenie dla kształtowania się e-regionu, rekomendacje dla Dolnego Śląska Prof. AE dr hab. Stanisław Korenik Katedra Gospodarki Przestrzennej i Administracji Samorządowej

Bardziej szczegółowo

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM. STAN NA KONIEC 2007 R.

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM. STAN NA KONIEC 2007 R. Opracowania sygnalne PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM. STAN NA KONIEC 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice www.stat.gov.pl/katow

Bardziej szczegółowo

ZRÓŻNICOWANIA ROZWOJOWE NA POZIOMIE LOKALNYM A ABSORBCJA ŚRODKÓW POLITYKI SPÓJNOŚCI WYZWANIA KRAJOWEJ POLITYKI ROZWOJU

ZRÓŻNICOWANIA ROZWOJOWE NA POZIOMIE LOKALNYM A ABSORBCJA ŚRODKÓW POLITYKI SPÓJNOŚCI WYZWANIA KRAJOWEJ POLITYKI ROZWOJU ZRÓŻNICOWANIA ROZWOJOWE NA POZIOMIE LOKALNYM A ABSORBCJA ŚRODKÓW POLITYKI SPÓJNOŚCI WYZWANIA KRAJOWEJ POLITYKI ROZWOJU Paweł Churski Zakład Analizy Regionalnej Projekt badawczy N N306 791949 finansowany

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

ATRAKCYJNOŚĆ INWESTYCYJNA REGIONÓW

ATRAKCYJNOŚĆ INWESTYCYJNA REGIONÓW Instytut Przedsiębiorstwa Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie Szkoła Główna Handlowa ATRAKCYJNOŚĆ INWESTYCYJNA REGIONÓW 2011 WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE Prof. SGH dr hab. Hanna Godlewska-Majkowska Dr Patrycjusz

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY PAŹDZIERNIK 2015

RYNEK MIESZKANIOWY PAŹDZIERNIK 2015 RYNEK MESZKANOWY PAŹDZERNK Deweloperzy już od drugiej połowy 2013 roku cieszą się dobrymi wynikami sprzedażowymi, jednak dynamiczny wzrost sprzedaży mieszkań odnotowuje się od marca r., kiedy to Rada Polityki

Bardziej szczegółowo

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim WIPASZ SA PODSTAWOWE INFORMACJE WIPASZ SA funkcjonuje na rynku od 20 lat i jest w 100% polskim przedsiębiorstwem. Spółka jest największym polskim

Bardziej szczegółowo

Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna sp. z o.o. Idealne miejsce dla inwestycji

Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna sp. z o.o. Idealne miejsce dla inwestycji Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna sp. z o.o. Idealne miejsce dla inwestycji Branże gospodarki w woj. pomorskim! Morska i stoczniowa! Paliwowa i chemiczna! Farmaceutyczna i kosmetyczna! Przetwórstwo

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

WIZERUNEK KRAKOWA W POLSKIM SPOŁECZEŃSTWIE

WIZERUNEK KRAKOWA W POLSKIM SPOŁECZEŃSTWIE WIZERUNEK KRAKOWA W POLSKIM SPOŁECZEŃSTWIE Sondaż dla Miasta Krakowa zrealizowany przez TNS OBOP Warszawa, lipiec Na pytanie o najbardziej atrakcyjne polskie miasto, które mogłoby stać się wizytówką naszego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Wydział Architektury Kierunek: Gospodarka Przestrzenna Specjalność: Planowanie Przestrzenne Studia 2-go stopnia

Wydział Architektury Kierunek: Gospodarka Przestrzenna Specjalność: Planowanie Przestrzenne Studia 2-go stopnia Wydział Architektury Kierunek: Gospodarka Przestrzenna Specjalność: Planowanie Przestrzenne Studia 2-go stopnia PRACA DYPLOMOWA Ocena atrakcyjności ośrodków osadniczych regionu łódzkiego w kontekście przebiegu

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SWOT. położenia oraz potencjał przyrodniczokulturowy; Certyfikat miasta Najlepszy Produkt

ANALIZA SWOT. położenia oraz potencjał przyrodniczokulturowy; Certyfikat miasta Najlepszy Produkt ANALIZA SWOT MOCNE STRONY SŁABE STRONY Intensywna promocja marki Miasto Nieefektywnie wykorzystany potencjał Zakochanych położenia oraz potencjał przyrodniczokulturowy; Certyfikat miasta Najlepszy Produkt

Bardziej szczegółowo