Opinia na temat Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Opinia na temat Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki"

Transkrypt

1 Opinia na temat Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki dr Joanna Tyrowicz na zlecenie Fundacji Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych Spis treści: 1. Wstęp Ramy analizy... 2 Kierunki zmian... 3 Wyzwania rynku pracy... 3 Dotychczasowe doświadczenia a nowa perspektywa finansowa... 5 Kompleksowość i strategiczny wymiar dokumentu Uwagi systemowe do Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Cele, działania, wskaźniki... 9 Priorytet I Zatrudnienie i integracja społeczna Priorytet II Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw Priorytet III Wysoka jakość edukacji Priorytet IV Dobre państwo Priorytet V Profilaktyka i poprawa stanu zdrowia społeczeństwa Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich oraz promocja integracji społecznej Priorytet VII Regionalne kadry gospodarki Priorytet VIII Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Priorytet IX Aktywizacja obszarów wiejskich Priorytet X Pomoc techniczna Podsumowanie Wnioski i rekomendacje...22 Warszawa, lipiec 2006

2 1. Wstęp Niniejszy tekst stanowi niezaleŝną opinię na temat projektu rządowego Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 1. Jego konstrukcja podporządkowana jest konstrukcji dokumentu rządowego i obejmuje trzy podstawowe elementy ewaluacji. Po pierwsze, przeprowadzamy analizę poszczególnych priorytetów i przewidzianych działań. PoniewaŜ tzw. Załącznik do Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki nie został jeszcze poddany konsultacjom społecznym, trudno określić, czy przykładowe oddziaływania, dzięki którym cele zdefiniowane w poszczególnych priorytetach mają być osiągane, przełoŝą się bezpośrednio na dopuszczane przez Instytucje Pośredniczące i Instytucje WdraŜające działania 2. Drugim elementem opinii jest ewaluacja wskaźników zdefiniowanych dla przewidzianych działań i priorytetów. Wskaźniki te, jak naleŝy przypuszczać, będą słuŝyły nie tylko sprawozdawczości wobec Komisji Europejskiej, ale równieŝ znajdą swoje przełoŝenie na wskaźniki produktu i rezultatu oczekiwane od wnioskodawców. Określą zatem nie tylko jakich poziomów będą wymagały instytucje pośredniczące, ale przede wszystkim w jakich obszarach wprowadzony zostanie monitoring i obowiązek raportowania. Po trzecie, podnoszone są kwestie związane z wdraŝaniem Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, przede wszystkim w kontekście wniosków z dotychczasowych doświadczeń wdraŝania Europejskiego Funduszu Społecznego w Polsce. Na koniec podejmujemy próbę sformułowania rekomendacji dotyczących zarówno samego programu jak i sposobów jego wdraŝania. 2. Ramy analizy Punktem wyjściowym dla tej analizy jest stwierdzenie, Ŝe niezaleŝnie od oddzielnie sformułowanych postulatów organizacji pozarządowych dotyczących współpracy między administracją a przedstawicielami III sektora, końcowymi odbiorcami działań finansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego są zagroŝeni bezrobociem, bezrobotni oraz wykluczeni społecznie. Jego głównymi celami są: zwiększanie dostępu do zatrudnienia, zapobieganie bezrobociu, zwiększanie stopnia aktywności zawodowej oraz wdraŝanie środków umoŝliwiających indywidualne wsparcie; wzmacnianie integracji społecznej osób defaworyzowanych oraz zwalczanie dyskryminacji; zwiększanie adaptacyjności pracowników i przedsiębiorstw; zwiększanie inwestycji w kapitał ludzki 3. W tym kontekście organizacje pozarządowe nie są waŝne per se, ale w roli usługodawcy. Usługa, o której mowa, moŝe mieć bardzo specyficzny charakter od bezpośrednich działań aktywizacyjnych, po badania, rzecznictwo i promocję. Jednak, tak jak dla większości organizacji 1 Tekst odnosi się do wersji projektu Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 31 maja 2006 r. W momencie jego powstawania tzw. Załącznik do Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki nie był udostępniony do konsultacji społecznych. Stąd tekst odnosi się do samego dokumentu Program Operacyjny Kapitał Ludzki. 2 Zgodnie z nowymi wytycznymi Komisji Europejskiej dotyczącej wymagań wobec dokumentów programowych umoŝliwiających wydatkowanie środków Europejskiego Funduszu Społecznego na poziomie krajowym, sam program operacyjny moŝe mieć charakter ramowy, podczas gdy szczegóły zawarte być mogą w załączniku, który nie podlega negocjacjom w Brukseli. Załącznik pełni funkcję zbliŝoną do wcześniejszego Uzupełnienia do Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich i podobnie jak on będzie przyjęty w formie rozporządzenia ministerialnego PoniewaŜ Program Operacyjny Kapitał Ludzki realizowany będzie przez kilka ministerstw oraz samorządy, instytucje te odpowiadają za przedłoŝenie propozycji dotyczących przynaleŝnych im działań, sposobu wdraŝania oraz szczegółowych celów i wskaźników. 3 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego (COM (2004) 493) za Program Operacyjny Kapitał Ludzki, str

3 pozarządowych aktywnych w usługach rynku pracy, w roli końcowego odbiorcy tych działań naleŝy widzieć osobę zagroŝoną utratą pracy, bezrobotną lub juŝ wykluczoną społecznie. Stąd, przyjęta optyka koncentruje się wokół beneficjentów ostatecznych wszystkich działań, próbując odpowiedzieć na pytanie, na ile program przyczyni się do osiągnięcia tych głównych celów Europejskiego Funduszu Społecznego. Kierunki zmian W miarę jak w wyniku badań rośnie poziom wiedzy na temat realnych wymiarów problemów polskiego rynku pracy, moŝliwe jest projektowanie i stosowanie narzędzi coraz bardziej dopasowanych do potrzeb osób zagroŝonych bezrobociem, bezrobotnych oraz wykluczonych społecznie. Tak zwane grupy wysokiego ryzyka na rynku pracy oraz osoby, które bezpośrednio z uczestnictwa w rynku pracy zostały juŝ wyłączone, obejmują nie tyle kategorie określonych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, co pojedyncze jednostki. Ich zbyt duŝa odległość od rynku pracy nie wynika z samego faktu, Ŝe są młodzieŝą, starszymi, kobietami, długotrwale bezrobotnymi czy niepełnosprawnymi, lecz z tego, Ŝe na poziomie indywidualnym, w ich społeczności lokalnej, z powodu wielowymiarowych uwarunkowań niemoŝliwe było do tej pory skuteczne i trwałe znalezienie zatrudnienia. Co bardzo istotne, trwałość naleŝy rozumieć nie w kategoriach jednego stałego miejsca pracy, lecz umiejętności elastycznego dostosowania się do zmieniających się potrzeb lokalnych pracodawców. Jeśli zatem działania pro-zatrudnieniowe mają być skuteczne, muszą stopniowo przyjmować zindywidualizowaną orientację na bezpośredniego beneficjenta. Muszą równieŝ być w pełnym sensie usługą zatrudnieniową, czyli prowadzić nie tylko do wzrostu tzw. zatrudnialności, ale przede wszystkim faktycznego zatrudnienia oraz realnej reintegracji społecznej 4. Jeśli zatem mowa o wzmocnieniu instytucjonalnym i poprawie efektywności działań na rynku pracy i w obszarze reintegracji społecznej, naleŝy skonstruować instrumenty stymulujące równoczesny rozwój publicznych i niepublicznych instytucji rynku pracy właśnie w tych dwóch kierunkach. Wyzwania rynku pracy Nie wydaje się być nadmiernie rygorystycznym stwierdzenie, Ŝe środki z Europejskiego Funduszu Społecznego słuŝyć powinny przede wszystkim wspieraniu tych, którzy samodzielnie nie są w stanie zmniejszyć swojej odległości od rynku pracy oraz wzmacnianiu procesu zmiany instytucjonalnej przeorientowania na zindywidualizowane podejście oraz koncentrację na zatrudnieniu (w tym: zatrudnieniu jako środka do reintegracji społecznej). Jeśli mowa o programie operacyjnym ujmującym działania w perspektywie , całą kwestię naleŝy postrzegać w kontekście wyzwań, jakie nieuchronnie pojawią się w ciągu najbliŝszych lat na rynku pracy. Wyzwania te to przede wszystkim: (1) stworzenie modelu społecznego sprzyjającego modelowi uczenia się przez całe Ŝycie (ang. Life Long Learning - LLL); (2) sprzyjanie przedłuŝenia okresu aktywności zawodowej (przeciwdziałanie dezaktywizacji) osób w grupach 50+ oraz 55+; (3) aktywizacja zawodowa osób zamieszkujących obszary wiejskie. 4 Jak wskazują badania jakościowe (FISE, 2005), paradoksalnie, wśród osób długotrwale bezrobotnych moŝna znaleźć takie, które ukończyły (równieŝ je współfinansując) kilka lub nawet kilkanaście programów szkoleniowych, co jednak w ostatecznym rozrachunku nie pozwoliło im zmienić na trwałe statusu na rynku pracy. 3

4 (1) Model LLL obejmować musi całą ścieŝkę rozwoju osobistego, począwszy od szkoły (rola dla Szkolnych Ośrodków Kariery oraz doradców zawodowych), poprzez wsparcie w przypadku przepływów z zatrudnienia do zatrudnienia (rola HR) oraz z bezrobocia do zatrudnienia (rola doradców zawodowych i pośredników pracy w publicznych i niepublicznych słuŝbach zatrudnienia, agencjach pośrednictwa pracy i agencjach pracy tymczasowej). Taki spójny choć niekoniecznie zintegrowany model sprzyjałby nie tylko zwiększeniu mobilności pracowników i lepszemu ich dopasowaniu do wykonywanych zadań, ale przede wszystkim przewidziałaby bezrobociu wynikającemu z nieumiejętności zdiagnozowania własnych kompetencji i określenia potencjalnych pracodawców (umiejętność poruszania się po rynku pracy). Co istotne, taki model wymaga wysokich kompetencji wśród pracowników wszystkich jego segmentów. (2) Dane demograficzne wskazują, iŝ w ciągu najbliŝszego okresu programowania przybędzie około 2 mln pracowników w tej kategorii wiekowej. Dotychczasowa praktyka szerokiej dezaktywizacji 5 poprzez świadczenia przedemerytalne, wcześniejsze emerytury oraz emerytury pomostowe w obecnych warunkach demograficznych i nierównowagi fiskalnej po prostu nie moŝe być kontynuowana. Ci pracownicy powinny pozostać aktywnymi uczestnikami rynku pracy, co jednak przy relatywnie niskich kompetencjach (najniŝszy średni poziom wykształcenia wśród grup wiekowych) wydaje się utrudnione. Co więcej, ci właśnie pracownicy najniŝszą wagę przykładają do szkoleń (najniŝsza wśród grup wiekowych skłonność do ich samofinansowania 6 ). (3) Niewątpliwym wyzwaniem jest aktywizacja zawodowa osób zamieszkujących obszary wiejskie, w tym długotrwale bezrobotnych byłych pracowników PGR oraz tzw. wychodzących z rolnictwa. Obszary wiejskie mają równieŝ najwyŝszy poziom bezrobocia ukrytego, w tym bezrobocia wśród młodzieŝy (najniŝsza relacja rejestrujących się w urzędach pracy do bezrobotnych wg badań ankietowych BAEL). W tym kontekście najbardziej warty podkreślenia wydaje się fakt, iŝ choć w skali całego kraju problem ten jest duŝy, na poziomie gmin i powiatów brak jest najczęściej interesariuszy zdolnych realizować duŝe projekty, a specyfika i róŝnorodność problemów bywają bardzo duŝe nawet w przypadku dwóch sąsiadujących gmin. Stąd wdraŝanie programów skierowanych do takich beneficjentów musi być szczególnie precyzyjnie zaprojektowane 7. Konieczne jest równieŝ postrzeganie tych problemów w wymiarze dynamicznym, a nie tylko statycznych wskaźników napływów i odpływów z bezrobocia. Przykładowo, myśląc o trudnej sytuacji osób młodych wchodzących na rynek pracy, naleŝy mieć świadomość, Ŝe wyŝ demograficzny kwalifikujący się obecnie do ministerialnej i wskaźnikowej kategorii grupy wiekowej w ciągu najbliŝszych 7 lat w większości ją opuści, przesuwając się do ministerialnej i wskaźnikowej kategorii Młodzi długotrwale bezrobotni przestaną być młodymi wskaźniki napływu do bezrobocia i pozostawania bez zatrudnienia w tej kategorii zmaleją w sposób obiektywny, niezaleŝnie od tego, jakie działania na rynku pracy zostaną (czy nie) do tej grupy skierowane 8. 5 Średni odsetek osób aktywnych zawodowo w tej grupie wiekowej wynosi ok. 26% i jest najniŝszy w UE (poziom docelowy określany w strategii lizbońskiej to 50%), a średni wiek wyjścia z rynku pracy to ok. 54 lat dla kobiet i poniŝej 60 lat dla męŝczyzn. 6 Badanie Ustawicznego Szkolenia Zawodowego w Przedsiębiorstwach (Instytut Zarządzania, 2005). 7 Skutki nieuwzględnienia tych elementów widać przy wdraŝaniu działania 2.3 ZPORR, skierowanego do odchodzących z rolnictwa, gdzie w skali kraju generalnie brak jest wnioskodawców, a wnioski składane często nie spełniają podstawowych kryteriów (FISE, 2005). 8 Im mniej zresztą skutecznych i budzących zaufanie beneficjentów działań zostanie do tej grupy skierowanych, tym mniej z nich w ogóle zarejestruje się w urzędach pracy juŝ teraz, jak wynika z porównania danych BAEL i bezrobocia rejestrowanego, do PUP zgłasza się zaledwie co drugi młody bezrobotny (CASE, 2006). 4

5 Kontynuując przykład długotrwale bezrobotnej młodzieŝy, w przyszłej perspektywie finansowej będziemy mieć zatem o wiele mniej widoczny problem obniŝenia się średniej wieku w grupie długotrwale bezrobotnych, co jako takie nie będzie wymagało szczególnych zabiegów ze strony instytucji rynku pracy, szczególnie po tzw. sukcesie z młodzieŝą w perspektywie finansowej Stąd określanie statycznych wskaźników realizacji celów generalnych w programie operacyjnym jest działaniem o charakterze pozornym. A na realizację działań pozornych wobec wyzwań rynku pracy nie moŝemy sobie po prostu pozwolić. Dotychczasowe doświadczenia a nowa perspektywa finansowa Choć projekty w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO RZL) oraz Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR) realizowane będą jeszcze przez półtora roku, juŝ teraz wyraźnych stało się wiele problemów na poziomie instytucjonalnym utrudniających osiąganie określonych w programach celów nawet na poziomie wyłaniania realizatorów i wydatkowania środków. Efektem wymagań formalnych, opóźnień w realizacji konkursów i podpisywaniu umów oraz niezabezpieczeni środków na schematy konkursowe w niektórych działaniach jest to, Ŝe zaledwie 3% organizacji pozarządowych udało się pozyskać środki w ramach EFS w latach , a tylko 10% w ogóle się o nie ubiegało 9. Liczby te są jeszcze bardziej przemawiające, jeśli się weźmie pod uwagę, Ŝe w 2004 roku 75% organizacji deklarowało chęć ubiegania się o środki europejskie 10, a celowe dotacje samorządowe i granty od innych instytucji stanowią średnio ok. 70% ich budŝetów 11. Zarówno administracja jak i środowiska pozarządowe włoŝyły bardzo wiele wysiłku w rozpoznanie procedur związanych z SPO RZL oraz ZPORR, nauczyły się wyszukiwać informacji niezbędnych do poprawnego złoŝenia wniosku oraz nawiązały kontakty z partnerami w realizacji i instytucjami wdraŝającymi. Potencjalni wnioskodawcy pozarządowi (w tym sektor w pełni komercyjny) dokonali analizy moŝliwości pozyskiwania środków oraz ocenili swoje szanse wobec wymagań i moŝliwości realizacyjnych. Tę odrobioną lekcję, wiedzę i doświadczenie naleŝy traktować jak kapitał, po obu zresztą stronach. Kapitał, który miał szansę bezpośrednio zaprocentować w nowym okresie programowania szybszym i mniej chaotycznym wdraŝaniem EFS. Proponowany nowy Program Operacyjny Kapitał Ludzki w znacznej mierze odchodzi od schematów utrwalonych dwu i półrocznym wdraŝaniem EFS. Określa 10 priorytetów, których nazwy bywają dezinformujące, tworzy instytucje pośredniczące, wyznacza nowe instytucje wdraŝające i przenosi cięŝar prowadzenia polityki społecznej współfinansowanej z EFS na regiony, które do tej pory nie miały w tym obszarze kompetencji. Za wydatkowanie 70% (w tym w priorytetach szczególnie istotnych z punktu widzenia zatrudnienia i integracji społecznej) odpowiedzialne będą samorządy województw, których doświadczenie w realizowaniu takich działań oraz współpracy z partnerami dialogu społecznego jest ograniczone. W tym kontekście, realizacja przewidzianych działań i osiągnięcie celów zaplanowanych w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki, będzie tym większym wyzwaniem. Kompleksowość i strategiczny wymiar dokumentu Co istotne, większość opisanych powyŝej zjawisk i uwarunkowań znajduje swoje odzwierciedlenie w diagnozie stanowiącej objętościowo główną część dokumentu. MoŜna jednak odnieść wraŝenie, Ŝe w wielu aspektach diagnoza nie ma przełoŝenia na priorytety i proponowane oddziaływania. Przykładowo, diagnoza wskazuje na słabość kadr administracji centralnej i lokalnej, 9 Badanie KLON/Jawor (2006), wyniki wstępne. 10 Badanie KLON/Jawor (2005). 11 Coroczne badania sektora organizacji pozarządowych przeprowadzane przez KLON/Jawor (badania.ngo.pl). 5

6 na niedostateczną umiejętność analizy sytuacji lokalnej oraz niski poziom kooperatywności po stronie przedstawicieli władz samorządowych i słuŝb publicznych. Po stronie priorytetów i oddziaływań, znajduje się zatem wiele projektów kierowanych do tych kadr skoncentrowanych na poprawie kwalifikacji oraz rozszerzeniu kompetencji. Równocześnie obarcza się te same samorządy obowiązkiem wdroŝenia większości priorytetów, włączając w to priorytety kluczowe dla realizowania celów EFS. Jednym z fundamentalnych i wymaganych przez Komisję Europejską elementów dokumentu jest analiza SWOT, czyli silnych i słabych stron oraz szans i zagroŝeń. Kanoniczna analiza SWOT jest przede wszystkim analizą dynamiczną jej celem nie jest zaprezentowanie (czy teŝ syntetyczne przedstawienie w tabelce) charakterystyk wewnętrznych (silne i słabe strony) oraz uwarunkowań zewnętrznych (szanse i zagroŝenia). Chodzi o dostrzeŝenie czy szanse moŝna wykorzystać, a zagroŝeniom zapobiec, bo trafiają na nasze silne strony, czy teŝ wobec zagroŝeń stoimy praktycznie bezradni, a wykorzystanie szans uzaleŝnione jest od reform wewnętrznych i wyeliminowania istotnych słabości. Szanse i zagroŝenia naleŝy skonfrontować ze słabościami i silnymi stronami w celu określenia priorytetowych obszarów zmian i interwencji, umoŝliwiających osiągnięcie sukcesu wobec zdefiniowanych kryteriów. Późniejsze stworzenie wskaźników dla działań ma na celu umoŝliwienie monitoringu realizacji tego scenariusza zmian. Tymczasem, w programie operacyjnym brak w ogóle takiej dynamicznej refleksji nad odniesieniem charakterystyk wewnętrznych do uwarunkowań zewnętrznych. W samej analizie uwarunkowania zewnętrzne pojawiają się w charakterystyce czynników wewnętrznych (np. pozytywny klimat dla budowania partnerstwa publiczno-społecznego jest określany silną stroną w dziale Administracja publiczna i partnerstwo podczas gdy niska świadomość zdrowotna społeczeństwa jest zagroŝeniem w dziale Zdrowie ). Na podstawie tych zestawień trudno w związku z tym określić, co autorzy rozpatrywali jako obiekt czy teŝ obiekty analizy nie określono głównego interesariusza czy teŝ interesariuszy. Stąd trudno dyskutować na temat tego, czy analiza jest kompletna. Nie wiadomo czyje cechy naleŝałoby rozpatrzeć ani jakie aspekty zmieniającego się otoczenia naleŝy rozwaŝyć. Innym przykładem braków w wymiarze strategicznym jest kluczowa kwestia efektywności. Na poziomie celów ogólnych podkreśla się, jak istotnym jest zagadnienie skutecznego i taniego świadczenia usług dla osób bezrobotnych, proponując wiele obszarów działań zmierzających do modernizacji w tym kierunku. Jednak proponowane w tym samym dokumencie wskaźniki mają charakter ekstensywny (np. samo świadczenie usługi dla osoby bezrobotnej lub samo odbycie szkolenia przez pracowników przedsiębiorstw). Sugeruje to, Ŝe nawet na poziomie dokumentu tak strategicznego jak program operacyjny mamy do czynienia z problemem określenia wymiarów efektywności i jej wskaźników. Przede wszystkim jednak z diagnozy trudno wysnuć wnioski dotyczące obszarów szczególnej uwagi, co uzasadniałoby alokację środków pomiędzy priorytety. Wielokrotnie w dokumencie podkreśla się strategiczne podejście, polegające na koncentrowaniu środków w obszarach, gdzie zdiagnozowane zostały najbardziej palące problemy. Mimo to, analiza dokumentu jako całości powoduje, iŝ trudno określić jakie obszary zdiagnozowano jako najbardziej deficytowe (ani względem jakich kryteriów takie obszary dobierać na poziomie regionalnym) oraz jaka jest hierarchia celów. Chyba, Ŝe potraktować kwoty alokowane poszczególnym priorytetom jako implicité wskazanie na priorytety. Na przykład, diagnoza w Ŝaden sposób nie wskazuje, Ŝe aktywizacja obszarów wiejskich jest co najmniej osiem razy mniej istotna niŝ rozwój kadr administracji, jak wynikałoby z porównania przyznanych budŝetów kwot. Zatem, choć w dokumencie nietrudno znaleźć efektowne grafy eksponujące kompleksowość i elastyczność proponowanych rozwiązań, samo podejście strategiczne jest w znacznej mierze deklaratywne. 6

7 3. Uwagi systemowe do Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Program operacyjny Kapitał Ludzki będzie wdraŝany w inny sposób niŝ SPO RZL. Przede wszystkim, organizacyjnie dla kaŝdego priorytetu stworzona zostanie instytucja pośrednicząca, która odpowiada za wdraŝanie tego priorytetu. Instytucja pośrednicząca moŝe wyznaczyć zewnętrzną instytucję wdraŝającą lub sama pełnić tę funkcję. Choć twórcy dokumentu starali się wyraźnie określić za co będą odpowiadały instytucje wdraŝające, a za co instytucje pośredniczące, wprowadzenie dodatkowego rozróŝnienia niewątpliwie spowoduje wiele problemów. Na przykład jest priorytet dla którego instytucjami pośredniczącymi są jednocześnie dwa ministerstwa. Przede wszystkim, ocena merytoryczna wniosków odbywa się w instytucjach pośredniczących, podczas gdy podpisywanie umów oraz późniejsze rozliczenia mają miejsce z instytucją wdraŝającą. Doprowadzi to z całą pewnością do wydłuŝenia się okresów między złoŝeniem a początkiem realizacji projektów. RównieŜ na etapie rozliczeń z całą pewnością zaistnieją rozbieŝności co do standardów rozliczania oraz akceptowalności róŝnych form dokumentacji. Biorąc dodatkowo pod uwagę, Ŝe większość środków wydatkowana będzie na poziomie województwa, moŝna się spodziewać, Ŝe róŝnorodność quasi-formalnych standardów i metod będzie gigantyczna. Po drugie, przy takim sposobie wdraŝania tym bardziej uzasadnione staje się pytanie o kontroling finansowy. W obecnym okresie programowania uzasadnieniem dla okresowości konkursów (dramatycznie spowalniającym wydatkowanie środków, a przede wszystkim rozwiązywanie problemów społecznych) był brak kontroli nad przepływami finansowymi. PoniewaŜ SIMIK wciąŝ nie działa i nigdy nie był planowany do wdraŝania w regionach horyzontalnych programów operacyjnych takich jak PO Kapitał Ludzki, kwestia ta nabiera szczególnego znaczenia. Jeśli realizacja projektów ma przebiegać w sposób płynny, a beneficjenci nie mają być zmuszani by ze swoimi problemami poczekać następnych ileś miesięcy na zapewnienie finansowania, konieczny jest system stałego kontrolingu przepływu środków finansowych. Niczego takiego w programie operacyjnym nie ma, choć jest to niewątpliwie zagadnienie systemowe. Kolejną kwestią jest tryb oceny i kwoty dofinansowania. W obecnym okresie rozliczeniowym wprowadzono minimalne kwoty wnioskowanego dofinansowania zazwyczaj na poziomie euro. W Polskich warunkach są to czasem środki za duŝe do zaabsorbowania przez organizację pozarządową, szczególnie jeśli się weźmie pod uwagę dodatkowe kryterium oceny jakim była dwukrotność budŝetu za ubiegły rok jeśli wnioskodawca aplikował o więcej, jego wniosek był dyskwalifikowany ze względów formalnych. Najnowsze i jeszcze niekompletne badania wskazują, Ŝe w ten sposób z grupy potencjalnych wnioskodawców wyłączonych jest 50 do 70% organizacji pozarządowych, a z całą pewnością nie mogą o nie aplikować małe, nowopowstałe organizacje regionalne, nakierowane na skuteczne rozwiązywanie lokalnych problemów społecznych w skali mikro. W sytuacji, w której od momentu złoŝenia wniosku do momentu rozpoczęcia realizacji projektu mija od pół roku do kilkunastu miesięcy (ze względu na tury konkursów i całkowite odrzucanie wniosków, które nie spełniają niektórych wymogów formalnych), trudno równieŝ zapewnić ciągłość świadczenia usług dla beneficjentów jak teŝ rzetelną i celowa rekrutację. Konieczna wydaje się być zatem krótka ścieŝka dla niskonakładowych projektów oraz wprowadzenie instytucji grantu globalnego. Te dwie kwestie równieŝ mają charakter systemowy i równieŝ brak do nich odniesienia w programie operacyjnym. Istotną kwestią jest równieŝ określanie wymaganych poziomów minimalnych zdefiniowanych wskaźników. Na przykład obecnie poziom satysfakcji beneficjenta nie powinien być niŝszy niŝ 65% i co najmniej taki naleŝy zadeklarować we wniosku w innym przypadku zostanie on odrzucony ze względów formalnych. Potem, w trakcie realizacji projektu naleŝy poziom satysfakcji beneficjenta monitorować (to jest element umowy), lecz nie wiadomo co konkretnie stanie się, jeśli realizator 7

8 zaraportowałby niŝszy niŝ deklarowany a priori odsetek zadowolonych uczestników. Odebrane zostaną mu dalsze środki? Będzie miał zwrócić te, które juŝ dostał? Kto sprawdzi wiarygodność i rzetelność przedstawianych raportów? Jakie dokładnie pytanie naleŝy zadać beneficjentom? Dekretowanie tego typy wskaźników ex ante w momencie składania wniosku prowadzi do powstawania papierowej rzeczywistości, która nie przyczynia się do poprawiania jakości świadczonych usług. Mimo to wprowadzenie systemu sucess fee, który umoŝliwiałby premiowanie programów o wysokiej skuteczności i efektywności kosztowej ex post, co mogłoby wyeliminować ten efekt, nie zostało przewidziane w programie operacyjnym. Najistotniejsze zagadnienie dotyczy jednak samych kryteriów oceny wniosków. Wielokrotnie zgłaszano zarzuty pod adresem wnioskodawców, Ŝe składają szablonowe projekty realizowane bez współpracy z potencjalnymi partnerami. Dotychczas ani innowacyjność ani współpraca i partnerstwo nie stanowiły dodatkowych kryteriów oceny wniosków. W programie operacyjnym przy kaŝdym priorytecie pojawia się oddziaływanie określano jako projekty innowacyjne i współpraca ponadnarodowa. Intencją autorów było włączenie działań, które do tej pory realizowane były głównie w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL w tak zwany główny nurt oddziaływania Europejskiego Funduszu Społecznego. NiezaleŜnie od słuszności tej intencji, bez wprowadzenia nowego mechanizmu zachęt dla instytucji wdraŝających i ciał oceniających wnioski, projekty innowacyjne i współpraca będą marginalizowane. Są dwie przyczyny takiego stanu rzeczy. Po pierwsze, jeśli projekt realizowany miał być w partnerstwie, naleŝało to zilustrować dodatkowymi dokumentami i danymi na temat instytucji partnerskich, przysparzając tym samym pracy formalnej przy składaniu wniosków, nie otrzymując przy tym Ŝadnych dodatkowych punktów za współpracę z innymi interesariuszami. Wprost przeciwnie wiele komisji oceny projektów (KOP) sugerowało, Ŝe wnioski partnerskie są po prostu za trudne i wojewódzkie urzędy pracy nie chcą ryzykować finansowania takich projektów 12. Natomiast w przypadku projektów innowacyjnych, z punktu widzenia wnioskodawcy niosła za sobą zbędne ryzyko, Ŝe projekt nie zostanie dobrze zrozumiany, co moŝe doprowadzić do krzywdząco niskiej oceny 13. Wielokrotnie zaproponowanie nowej i nieznanej szeroko w Polsce metodzie terapii czy aktywizacji zawodowej wiązało się z zarzutem zawyŝania kosztów (wyŝsze koszty są naturalne przy projektach innowacyjnych). Zdarzało się równieŝ, Ŝe za KOP decydujące przyjmowały kryterium kosztu na beneficjenta, dyskryminując w ten sposób projekty zakładające bardziej intensywne oddziaływanie 14. Te doświadczenia wskazują, Ŝe tak długo jak nie zostaną stworzone te dwa dodatkowe wymiary oceny merytorycznej projektów, system będzie zniechęcał zarówno projekty innowacyjne jak i nawiązywanie i budowanie trwałych partnerstw. Bardzo duŝy wpływ na praktykę wdraŝania EFS w Polsce w najbliŝszym okresie programowania będzie miało przygotowanie samorządów województw zarówno merytoryczne jak i organizacyjne. Większość środków na aktywną politykę rynku pracy oraz działania reintegracyjne alokowana będzie właśnie tam. Samorządy mają na przykład za zadanie przygotować strategie wdraŝania po trzech priorytetów kaŝda i to w dziedzinach, którymi do tej pory nie musiały się zajmować. Patrząc na trudności obserwowane przy powstawaniu regionalnych programów operacyjnych, moŝna się spodziewać zarówno opóźnień jak i problemów merytorycznych w tym zakresie. 12 Wywiady na potrzeby badania FISE (2005). 13 Wywiady na potrzeby badania FISE (2005). 14 Za przykład niech posłuŝy projekt z jednego z województw, w którym intensywne szkolenie w zakresie fryzjerstwa (z internatem) w wymiarze 60 godzin w tygodniu przegrało konkurencję z projektami kursów językowych czy komputerowych (w standardowym wymiarze kilku godzin w tygodniu) ze względu na zbyt wysoki koszt na beneficjenta. Nie wzięto pod uwagę, Ŝe koszt na godzinę był zdecydowanie niŝszy, a wpływ na zatrudnialność nieporównywalnie wyŝszy (badania FISE, 2005). 8

9 4. Cele, działania, wskaźniki Głównym celem horyzontalnym programu operacyjnego jest wzrost poziomu zatrudnienia i spójności społecznej. Poza tym, zgodnie z dokumentem, program ma się przyczyniać do realizacji celu przeciwdziałanie marginalizacji regionów w zakresie rozwoju społecznego oraz do celu wsparcie obszarów wiejskich. Dla tych głównych celów przewidziano dwa wskaźniki miar ich realizacji: zatrudnienie osób w wieku produkcyjnym (15-64 lata) oraz relatywna stopa ubóstwa (w podziale na kobiety i męŝczyzn oraz grupy wiekowe). JuŜ na etapie celów i miar tak ogólnych moŝna byłoby postawić co najmniej dwa pytania. Po pierwsze, jakie poziomy zatrudnienia oraz stopy ubóstwa stanowią cel tego programu. Ironizując, jeśli chodzi tylko o zwiększenie pierwszego i zmniejszenie drugiego, przy uŝyciu ponad 6 miliardów euro cel ten na pewno zostanie osiągnięty. Tymczasem dokument nie określa nawet poziomów początkowych. Po drugie, pojęcie spójność społeczna obejmuje nie tylko osoby do 64 roku Ŝycia enigmatyczne stwierdzenie o mierzenie relatywnej stopy ubóstwa w grupach wiekowych bez ich określania pozwala zaniedbać kwestię ubóstwa wśród dzieci i osób w wieku emerytalnym. Osoby te najbardziej bezbronni i bezradni członkowie społeczeństwa zdane są obecnie w duŝej mierze na pomoc rzeczową i doŝywianie w organizacjach pozarządowych, która tylko w części odbywa się poprzez kontraktowanie usług publicznych przez OPS-y i PCPR-y. Nie naleŝy podejrzewać, Ŝe intencją twórców projektu było wyłączenie osób starszych i dzieci z polityki spójności realizowanej w najbliŝszych latach w Polsce. Trzeba mieć jednak świadomość, Ŝe w praktyce administracja państwowa realizuje tylko cele wyraŝone w dokumentach oficjalnych, a pominięcie jakiejś grupy docelowej w takich sytuacjach skutkuje po prostu trwałym wykluczeniem z działań. Program operacyjny jako dokument miał w swojej koncepcji być moŝliwie ogólny, pozwalając na daleko idącą elastyczność w siedmioletnim (a de facto, ze względu na zasadę n+2 dziewięcioletnim) okresie wdraŝania. Nie powinno to jednak prowadzić do tak daleko idącej nieprecyzyjności stwarzającej precedens wykluczania z działań w ramach polityki społecznej. Cel główny doprecyzowany został w pięciu celach kierunkowych. RównieŜ dla kaŝdego z nich określono wskaźniki realizacji. PoniewaŜ jednak zarówno cele jak i wskaźniki mają bezpośrednie przełoŝenie na zawartość poszczególnych priorytetów, ich szczegółowa analiza znajduje się przy kolejnych priorytetach. NajwaŜniejszą jednak kwestią ogólną związaną z celami i działaniami są kwoty na nie przeznaczane oraz to na jakim poziomie administracyjnym konkretne działania będą realizowane. Wykres (1) poniŝej przedstawia proporcję środków w ramach EFS w podziale na poszczególne priorytety. Na wykresie (2) na Ŝółto oznaczono te priorytety, gdzie w samej treści programu operacyjnego organizacje pozarządowe przewidziane są albo jako potencjalni wnioskodawcy, albo jako bezpośredni beneficjenci. Wykres (3) przedstawia priorytety w tym samym układzie, wskazując na poziom wdraŝania zakreskowane obszary to priorytety wdraŝane na poziomie regionalnym przez samorządy województw. 9

10 10

11 Jak widać, zasadniczo organizacje uwzględnione zostały w większości planowanych priorytetów, co jest spójne z fundamentalnym stwierdzeniem o poszukiwaniu partnerów i poszerzaniu kręgu usługodawców o podmioty niepubliczne. W tym kontekście jednak duŝe wątpliwości moŝe budzić Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki (zaznaczony kolorem ciemniejszym). Z jakiegoś powodu autorzy programu operacyjnego uznali, Ŝe pracownicy organizacji pozarządowych (nie tylko takich, które swoje działania wiąŝą z usługami reintegracyjnymi i rynku pracy) nie powinni być beneficjentami działań podnoszących konkurencyjność regionu poprzez dostosowanie się do potrzeb regionalnej strategii rozwoju. NaleŜy podkreślić, Ŝe organizacje pozarządowe prowadzą nierzadko działalność gospodarczą, tworząc miejsca pracy są nimi przecieŝ i kluby sportowe i ochotnicze straŝe poŝarne. czy spółdzielnie socjalne. Nie chodzi tak naprawdę o to, czy profesjonalny klub sportowy prowadzony przez fundację powinien zostać umieszczony w obszarze działań podnoszących konkurencyjność w zgodzie z regionalną strategią rozwoju. Istotne jest, dlaczego przy tym akurat działaniu podmioty pozarządowe zostały wyłączone, niezaleŝnie od charakteru prowadzonej działalności. Podobny argument moŝna byłoby rozwinąć w przeciwnym kierunku. Jeśli podmiot kodeksu spółek handlowych, spółka cywilna albo zarejestrowana działalność gospodarcza chciałaby z poczucia misji realizować bez zysków działania na rzecz osób bezrobotnych i wykluczonych społecznie, nie jest uprawniona do złoŝenia takiego wniosku (moŝe być tylko ewentualnie podwykonawcą). Jeśli się weźmie pod uwagę bardzo rzetelne rozliczanie kosztów i dokumentów finansowych przez instytucje wdraŝające, w dobie mówienia o społecznej odpowiedzialności biznesu i budowania szerokich koalicji lokalnych na rzecz rozwiązywania problemów społecznych jest to ze strony wybór dziwiący. Najistotniejszym przesłaniem tego zestawienia jest jednak spostrzeŝenie, Ŝe głównym partnerem dla organizacji pozarządowych w projektach aktywizacyjnych czyli tych najistotniejszych dla osób bezrobotnych i wykluczonych społecznie są samorządy województw. Natomiast dotychczasowo, 11

12 ze względu na to, Ŝe udział organizacji pozarządowych był de facto moŝliwy tylko w działaniach 1.1, 1.4, 1.5 oraz 1.6 SPO RZL, głównym partnerem dla sektora było Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Przenoszenie cięŝaru wdraŝania programów aktywizacyjnych na regiony, oznacza, Ŝe zarówno instytucje samorządowe jak i organizacje pozarządowe będą musiały ponownie pokonać wszystkie trudności komunikacyjne, które juŝ raz zostały pokonane na przykład na linii NGO-sy MPiPS. Priorytet I Zatrudnienie i integracja społeczna WdraŜany przez ministerstwo właściwe do spraw pracy priorytet ten ma na celu podniesienie potencjału instytucjonalnego słuŝb zatrudnienia oraz słuŝb społecznych, a takŝe upowszechnienie nowych, ogólnopolskich i ponadregionalnych programów wspierających zatrudnienie i integrację społeczną. Idee fix tego priorytetu to realizacja projektów wprowadzających nowoczesne rozwiązania organizacyjne w instytucjach rynku pracy. Jakkolwiek słuszne są działania na rzecz poprawy kompetencji i systemów zarządzania w publicznych słuŝbach zatrudnienia oraz słuŝbach społecznych, naleŝy właściwie określić jakie cele, którym te działania mają słuŝyć. Tymczasem w uzasadnieniu realizacji tego priorytetu trudno doszukać się stwierdzeń opisujących model rynku usług zatrudnieniowych, do którego mamy zmierzać. Wiadomo, Ŝe ma pojawić się system informatyczny jak wynika z innych źródeł system wspólny dla usług rynku pracy i słuŝb społecznych. Wiadomo, Ŝe mają się pojawić projekty informacyjno-promocyjne z zakresu równości szans, mobilności i przekwalifikowań, lecz w całym projekcie nie ma ani słowa o jednym z największych wyzwań dla wszystkich aktorów rynku pracy, czyli wprowadzeniu elastycznego modelu płac i kosztów pracy sprzyjających zatrudnieniu, tzw. flexicurity. Jest to zresztą jedyna Europejska Wytyczna Na Rzecz Zatrudnienia, która została pominięta przy tworzeniu programu operacyjnego. Dokument taki, jak program operacyjny nie musi tworzyć, ani przedstawiać wizji rozwoju rynku pracy i integracji społecznej. Powinien jednak albo wyznaczać, albo odnosić się do dokumentów programowych w tej dziedzinie. Na poziomie operacyjnym, pozostaje pytanie, czy sformułowanie instytucje rynku pracy w programie operacyjnym rozumiane jest tak, jak w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z 2004r., czy teŝ w jakiś inny sposób. Gra idzie oczywiście o to, czy organizacje pozarządowe aktywne w obszarze usług rynku pracy będą mogły się ubiegać o wsparcie własnego rozwoju w tym priorytecie. Przykładowo: czy organizacja pozarządowa zatrudniająca doradców zawodowych będzie mogła ich oddelegować na studia podyplomowe dofinansowywane z EFS w sytuacji, w której dotychczas uczestników rekrutowano tylko spośród pracowników PUP i WUP. Czy organizacja pozarządowa moŝe się ubiegać o sfinansowanie swojego systemu informatycznego albo program umacniania sieci partnerskich? Czy dopuszczalnymi projektami partnerstwa są tylko z równoczesnym udziałem administracji publicznej, partnerów społecznych i organizacji pozarządowych czy konieczny jest udział w kaŝdym z projektów przedstawicieli tych wszystkich stron? Na te wszystkie pytania odpowie dopiero załącznik. Warto równieŝ podkreślić, Ŝe w priorytecie o nazwie zatrudnienie i integracja społeczna takie działania realizowane będą de facto jedynie przez projekty nakierowane na rzecz społeczności romskiej oraz grup społecznych doświadczających szczególnych trudności na rynku pracy, których wsparcie z poziomu centralnego jest bardziej uzasadnione. Z tego punktu widzenia nazwa priorytetu jest bardzo dezinformująca. Jeśli wziąć pod uwagę, Ŝe program operacyjny zasadniczo róŝni się w konstrukcji od obznajomionego juŝ SPO RZL, wprowadzanie priorytetów o nazwie odbiegającej daleko od meritum utrudni organizacjom pozarządowym pozycjonowanie się na nowej mapie projektów. 12

13 DuŜe wątpliwości budzą równieŝ wskaźniki realizacji tego priorytetu. Są nimi: (1) dynamika odsetka osób, które w roku poprzednim poszukiwały pracy korzystając z usług PUP i w roku sprawozdawczym pracowały zawodowo; Wskaźnik ten nie mówi nic o efektywności słuŝb zatrudnienia znalezienie zatrudnienia moŝe się odbyć niezaleŝnie od pomocy czy wsparcia ze strony publicznych, czy niepublicznych instytucji rynku pracy. W ewaluacjach działań 1.2 i 1.3 za lata odsetek osób, które znalazły pracę dzięki programowi aktywizacyjnemu wynosił zaledwie ok. 30% (wobec ok. 50% zatrudnionych w sześć miesięcy po zamknięciu realizacji projektów). (2) wskaźnik efektywności mierzony jako udział osób bezrobotnych w danym miesiącu w grupie wciąŝ bezrobotnych pół roku później, którym nie zaoferowano Ŝadnego wsparcia; Udzielenie wsparcia per se nie jest równoznaczne z efektywnością. Stąd zastosowanie wskaźnika ekstensywnego, mierzącego tylko w gruncie rzeczy ilość świadczonych usług doprowadzi w sposób nieunikniony do obniŝenia ich jakości i tym samym obniŝenia efektywności działania instytucji rynku pracy. Tego efektu dałoby się uniknąć tylko przy realnym i powszechnym wdroŝeniu precyzyjnych i sensownych standardów jakości usług rynku pracy, co z całą pewnością nie ma na razie miejsca. (3) wskaźnik satysfakcji klientów PUP i pomocy społecznej. Tu kluczową słabością wskaźnika jest określenie kto i kiedy ma satysfakcję klientów mierzyć, oraz jakie pytania zostaną im zadane. NaleŜy równieŝ podkreślić, Ŝe beneficjenci urzędów pracy i ośrodków pomocy społecznej najczęściej nie wiedzą, jakie są ich prawa nie zapoznają się z regulaminem placówki ani przysługującymi im przywilejami. Stąd globalna, średnia ocena ich satysfakcji jest bardzo słabą miarą. Podsumowując, Priorytet I koncentruje się na wzmocnieniu słuŝb zatrudnienia i słuŝb społecznych naleŝy mieć nadzieję, Ŝe równieŝ niepublicznych. Mimo nazwy zatrudnienie i integracja społeczna, projekty zmierzające do aktywizacji i reintegracji moŝna będzie realizować tylko w przypadku grup, dla których działania powinny być realizowane na szczeblu centralnym. Dobrym kierunkiem jest stymulowanie współpracy między słuŝbami zatrudnienia i słuŝbami społecznymi naleŝy mieć nadzieję, Ŝe faktycznie takie działania zostaną rozpisane w ramach tego priorytetu. Natomiast wskaźniki mają charakter ekstensywny lub są nieadekwatne, naraŝając tym samym cały priorytet na ryzyko skierowania środków na projekty o charakterze pozornym. Priorytet II Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw WdraŜany przez ministerstwo właściwe dla spraw pracy Priorytet II koncentruje się na Rozwoju zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw nie stwarza zbyt wielu moŝliwości dla projektów inicjowanych przez organizacje pozarządowe. Jego celem jest wsparcie rozwoju kadr poprzez stymulowanie inwestycji w kapitał ludzki oraz poprawa jakości i dostępności usług szkoleniowo-doradczych. MoŜna jednak spytać, dlaczego tworzyć osobny priorytet dla przedsiębiorców, jeŝeli tzw. cele biznesowe są identyczne z komponentem instytucjonalnym w Priorytecie I oraz całym priorytetem IV o nazwie dobre państwo. Skoro celem jest promowanie i wdraŝanie nowych form i metod organizacji pracy, planowania strategicznego oraz outsourcingu, czyli na metodach, dlaczego priorytety mają rozróŝniać kto jest potencjalnym beneficjentem tych działań? Logika funkcjonowania administracji publicznej ma się przecieŝ coraz bardziej zbliŝać do profesjonalizacji i korporacjonizmu w dobrym znaczeniu tego słowa. W pewnym sensie, realia rynku usług szkoleniowych i doradczych w Polsce sugerują, Ŝe najczęściej realizatorami tych działań będą ci sami specjaliści z tych samych firm. Drugim aspektem tego priorytetu jest to, Ŝe nie odpowiada on generalnym, horyzontalnym wyzwaniom rynku pracy. Mowa o podnoszeniu adaptacyjności i kwalifikacji pracowników, lecz bez określenia preferowanych grup wsparcia (czyli tych najbardziej zagroŝonych utratą pracy). Mowa 13

14 o rozwoju rynku usług szkoleniowych i doradczych, lecz bez ustawienia tego w optyce jakiegokolwiek całościowego modelu kształcenia ustawicznego (LLL). Mowa o tworzeniu i rozwoju istniejących instytucji świadczących usługi na rzecz rozwoju, w tym na obszarach wiejskich, lecz bez modelu wspierającego rozwój mikroprzedsiębiorstw i małych firm. Jeśli chodzi o wskaźniki realizacji projektu, zdefiniowano następujące: (1) liczba nowoutworzonych powiązań kooperacyjnych; Po raz kolejny wskaźnik ma charakter wybitnie ekstensywny, nie wspominając nic o jakości ani o produktywności tych powiązań. (2) zwiększenie liczby pracowników przedsiębiorstw korzystających ze szkoleń e-learningowych z 4% obecnie do 10 % w 2013 roku; Jest to jedyny wskaźnik w całym dokumencie, który podaje poziomy - początkowy i docelowy. Pytanie brzmi jednak, czy na obecnym etapie w Polsce jest potrzeba na aŝ tak wysoki udział szkoleń e-learningowych. Dotychczasowe doświadczenia i badania z innych krajów pokazują, Ŝe wprowadzenie tego rozwiązania umoŝliwia przedsiębiorcom obcięcie budŝetów szkoleniowych, a nie objęcie programami większej liczby pracowników. Promując e-learning per se, a nie szkolenia z ewentualnym wsparciem dla projektów stosujących nowoczesne technologie, trzeba liczyć się z takim ryzykiem. (3) trzy kolejne wskaźniki określające wpływ na pracowników i przedsiębiorstwa w sześć miesięcy po zakończeniu realizacji projektu. Definiowanie takich wskaźników jest równoznaczne ze zmuszaniem przedsiębiorców do ujawniania informacji waŝnych ze strategicznego punktu widzenia nie tylko na etapie składania wniosków, ale równieŝ po zakończeniu realizacji projektów. NaleŜy równieŝ podejrzewać, Ŝe ministerstwo nie będzie wdraŝało tego priorytetu bezpośrednio, lecz powierzy to zadanie Państwowej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, która uwaŝana jest za najmniej kooperatywną i najbardziej wymagającą ze wszystkich dotychczasowych instytucji wdraŝających. Podsumowując, priorytet zakłada wsparcie przede wszystkim dla juŝ zatrudnionych, nie kierując go w kierunku zagroŝonych utratą pracy. Celem jest wsparcie rozwoju sektora usług doradczych i szkoleniowych, którego rozwój jest w Polsce bardzo nierównomierny (koncentrując się głównie w duŝych aglomeracjach), co podyktowane jest umiejscowieniem popytu. Pytaniem fundamentalnym jest to, czy te przewidziane ponad 672 mln euro trafią rzeczywiście do małych firm z potencjałem rozwojowym, czy teŝ jak to było dotychczas w działaniu 2.3 SPO RZL większość puli przechwycona zostanie przez dobrze zorganizowane większe przedsiębiorstwa. Priorytet III Wysoka jakość edukacji Cel główny priorytetu, dla którego instytucją pośredniczącą jest Ministerstwo Edukacji, zdefiniowano jako podwyŝszanie jakości i efektywności kształcenia i szkolenia odpowiadających warunkom gospodarki opartej na wiedzy. JuŜ na tym etapie moŝna mieć wątpliwości merytoryczne, poniewaŝ zasadniczo wymierne i programowalne potrzeby rynku pracy zastąpione zostały luźnym formalnie konceptem gospodarki opartej na wiedzy. W sposób bezpośredni realizacja celu ma prowadzić do stworzenia rozwiązań systemowych, lecz obszary tych rozwiązań nie są doprecyzowane nie chodzi w kaŝdym razie o model uwzględniający kształcenie ustawiczne, poniewaŝ jeśli chodzi o kwalifikacje kadr działania nakierowane mają być na nauczycieli oraz zarządzanie i komercjalizację prac badawczo-rozwojowych. Oddziaływanie w ramach priorytetu ma być skoncentrowane na tworzeniu i doskonaleniu programów nauczania (w tym: programów innowacyjnych i nakierowanych na przedsiębiorczość) 14

15 oraz na instytucjonalne wsparcie systemu oświaty w Polsce ( usprawnienie systemu finansowania, zarządzania, oceny, monitoringu i kontroli pracy instytucji edukacyjnych oraz jakości świadczonych przez nie usług ). W priorytecie przewidziano bardzo wiele działań mających na celu zintensyfikowanie współpracy między jednostkami edukacyjnymi a innymi interesariuszami (przedsiębiorcy, szkoły wyŝsze). Na realizację priorytetu przewidziano bardzo wysokie kwoty (ponad 1129 mln euro) i trudno określić, na które z tych oddziaływań moŝna alokować środki podobnej wysokości. Prawdopodobnie pod określeniem stworzenie warunków oraz promocja wysokiej jakości kształcenia zawodowego i ustawicznego moŝna rozumieć dofinansowania i stypendia dla osób pragnących podnosić swoje kwalifikacje. W programie nie przewidziano jednak jak na razie wprost stypendiów pozwalających na kontynuowanie edukacji na wyŝszych poziomach, a wskaźniki które zdefiniowano mają zmierzać w kierunku zwiększenia studentów kierunków priorytetowych wśród wszystkich studentów oraz zatrudnienie absolwentów wg poziomów wykształcenia. NiezaleŜnie od obecnej w diagnozie oceny, Ŝe potrzeba w Polsce więcej inŝynierów barierą nie są zazwyczaj niewystarczające kwalifikacje maturzystów, lecz brak środków finansowych (szczególnie u kandydatów z obszarów wiejskich) oraz zbyt mała świadomość korzyści z wyŝszego poziomu wykształcenia. O ile moŝna przyjąć, Ŝe edukacja na temat przedsiębiorczości jest w stanie częściowo (jedynie!) ten problem przezwycięŝyć, to program operacyjny nie proponuje Ŝadnych metod systemowego rozwiązania problemu braku środków finansowych. Przy czym, przy tego typu postulatach, naleŝy w szczególnie rozwaŝny sposób zaprojektować mechanizm dystrybucji środków, aby uniknąć sytuacji, w której uczelnie wyŝsze ze środków unijnych finansują swoich studentów płatnych. Przy tak zdefiniowanych wskaźnikach trudno równieŝ mówić o spójności między celami a miarami ich realizacji kierując swoje działania głównie do szkół i instytucji edukacyjnych trudno wpłynąć na zmianę postaw i sytuacji uczniów. Jak wskazuje diagnoza, w Polsce mamy do czynienia z duŝymi potrzebami edukacyjnymi, a stworzenie systemu kształcenia ustawicznego oraz zniwelowanie róŝnic w poziomie edukacji między aglomeracjami a obszarami wiejskimi stanowią najbardziej palące wyzwania najbliŝszych lat. Jednak ten priorytet w zasadzie na nie nie odpowiada. Stanowiąc łącznie 12,17% budŝetu, poprzez nieskoordynowanie i brak strukturalnego, strategicznego podejścia, będzie miał marginalny wpływ na sytuację na rynku pracy. Priorytet IV Dobre państwo Dla tego priorytetu wyznaczono dwie instytucje pośredniczące (ministerstwo pracy i ministerstwo spraw wewnętrznych i administracji) i ma na celu wzmacnianie zdolności polskiej administracji do wypełniania swoich funkcji w nowoczesny i partnerski sposób. Diagnoza prawidłowo określa podstawowe słabości w nieumiejętności planowania strategicznego w dłuŝszym horyzoncie czasowym, brak rzetelnych analiz lokalnych (zestawienie statystyk nie jest analizą). Jednak same cele priorytetu mają być realizowane poprzez na pierwszym miejscu diagnozę kondycji administracji publicznej w celu dopasowanie odpowiednich instrumentów wsparcia do realnych potrzeb sektora. Wbrew temu, jest to jeden z najbardziej rozbudowanych priorytetów - jeśli chodzi o doprecyzowanie sposobów oddziaływania. Organizacje pozarządowe zostały uznane w tym priorytecie za partnerów administracji publicznej, a autorzy zdiagnozowali, Ŝe równieŝ w trzecim sektorze moŝna mówić o niewystarczających zasobach i kwalifikacjach, co uzasadnia skierowanie działań równieŝ do usługodawców pozarządowych. Jednak sposób realizacji tych oddziaływań budzi wątpliwości. Na przykład trudno sobie wyobrazić projekt EFS, który prowadziłby do zwiększenia udziału przedstawicieli organizacji pozarządowych 15

16 w ciałach dialogu społecznego. Teraz ich obecność czy raczej absencja są konsekwencją świadomej decyzji wójtów, starostów i wojewodów, aby przedstawicieli trzeciego sektora do tych ciał nie powoływać. Oczywiście, być moŝe w niektórych regionach jest to kwestia braku informacji i w tym celu moŝna dofinansować organizację targów, a w innych regionach moŝe być to kwestia nieznajomości prawa i w tym celu moŝna dofinansować dodatkowe kursy z prawa administracyjnego dla wójtów, starostów i wojewodów, jednak systemowo absencja organizacji pozarządowych związana jest z brakiem woli po stronie administracji. Trudno sobie równieŝ wyobrazić uzasadnienie dla wydatkowania środków EFS na aktywizację obywateli i ich szersze włączenie w procesy dialogu z władzą i administracją publiczną, szczególnie na poziomie lokalnym i regionalnym. Największe wątpliwości budzi jednak stwierdzenie o profesjonalizacji działań organizacji pozarządowych. Jeśli trzeci sektor ma być partnerem dla administracji, moŝna sobie wyobrazić obszary wsparcia, w których zarówno administracja jak i organizacje pozarządowe odnotowują deficyty. Podzielenie działań według kryteriów merytorycznych i wspólne ubieganie się o dofinansowanie przez instytucje publiczne i niepubliczne sprzyjałoby tworzeniu relacji partnerskich i wzajemnemu poznawaniu się. Jeśli jednak planuje się część środków przeznaczyć na dofinansowanie administracji publicznej, a resztę na potrzeby trzeciego sektora, doprowadzi się do wzmocnienia postaw rywalizacyjnych. Administracja nie będzie musiała współpracować z partnerami społecznymi, bo finansowanie jej potrzeb będzie zabezpieczone w osobnych działaniach. Organizacje pozarządowe natomiast będą między sobą rywalizować o to, które z nich mają uzyskać środki na wzmocnienie kadr i systemu zarządzania. PoniewaŜ priorytet wdraŝany jest centralnie, organizacje z aglomeracji oraz duŝe fundacje i stowarzyszenia będą miały niewątpliwą przewagę nad małymi przy wnioskowaniu o dofinansowanie i w przypadku sektora pozarządowego powtórzony zostanie scenariusz wypychania z jakim mieliśmy do czynienia przy obecnie realizowanych programach, na przykład w działaniu 2.3 SPO RZL. MoŜna zaryzykować stwierdzenie, Ŝe mimo niewątpliwych potrzeb, sektor w wyniku tych oddziaływań ma szansę ucierpieć, a nie się wzmocnić. Zastanawiające są równieŝ wskaźniki realizacji tego priorytetu: (1) liczba jednostek administracji publicznej, które wprowadziły usprawnienia zarządcze w zakresie organizacji i funkcjonowania; Podobnie jak w przypadku priorytetu I, jest to wskaźnik ekstensywny, który nie określa ani poziomu docelowego, ani minimalnych standardów. MoŜna sobie natomiast wyobrazić bardzo wiele firm konsultingowo-doradczych zainteresowanych podwykonawstwem w takich projektach. (2) odsetek osób pozytywnie oceniających jakość i terminowość świadczonych usług; Podobnie jak w przypadku priorytetu I - kto, gdzie i jak będzie mierzył satysfakcję klientów i w jaki sposób oceniać naleŝy terminowość? Czy faktycznie kryterium powinno być ile trwała dana procedura w odniesieniu do wyznaczonego standardu, czy teŝ po prostu czas trwania? Bardziej efektywne urzędy nie będą miały zachęty do modernizacji, co spowoduje obniŝenie dynamiki całego procesu poprawiania efektywności administracji publicznej. (3) wskaźnik partycypacji społecznej w realizacji zadań publicznych. Jest to prawdopodobnie jeden z najbardziej zadziwiających wskaźników w całym programie operacyjnym. Czy z tego, Ŝe praktycznie wszystkie działania na rzecz bezdomnych w Polsce prowadzą organizacje pozarządowe naleŝy wnioskować, Ŝe polityka państwa w tym zakresie jest sensowna i dobrze realizowana? Czy z tego, Ŝe część usług jest współfinansowana przez osoby bezrobotne czy zagroŝone marginalizacją naleŝy wysnuwać wniosek o adekwatności instrumentów polityki społecznej? W wielu regionach organizacje pozarządowe mogą liczyć co najwyŝej na kontraktowanie usług, poniewaŝ postawa administracji praktycznie uniemoŝliwia bliŝszą współpracę i partnerstwo. Nie znaczy to jednak, Ŝe zwiększenie zakresu kontraktowania usług w tych regionach świadczy o poprawie sytuacji więcej pieniędzy na aktywizację 16

17 zawodową i integrację społeczną prowadzi w prostej linii do zwiększonego kontraktowania, w tym do organizacji pozarządowych. Podsumowując, priorytet Dobre państwo moŝe mieć bardzo niejednoznaczny wpływ na rozwój organizacji pozarządowych, współpracę z administracją publiczną oraz moŝliwości wspólnego wspierania osób bezrobotnych i wykluczonych. Priorytet V Profilaktyka i poprawa stanu zdrowia społeczeństwa Dla priorytetu Profilaktyka i poprawa stanu zdrowia społeczeństwa instytucją pośrednicząca ma być ministerstwo zdrowia, a przeznaczono na niego łącznie niecałe 106 mln euro. Jego cele są bardzo ambitne i obejmują podniesienie potencjału zdrowia, zapobieganie chorobom zawodowym oraz optymalizacja zarządzania zasobami kadrowymi słuŝby zdrowia. MoŜna mieć wątpliwości czy przy takich nakładach finansowych moŝna osiągnąć chociaŝ jeden z tych celów. Wskaźniki obejmują m.in. obniŝenie absencji chorobowej, co stoi w jednoznacznej sprzeczności ze zwiększeniem działań profilaktycznych. W przypadku śmiertelnych chorób przewlekłych (np. rak), brak właściwej profilaktyki oznacza wysoką śmiertelność, lecz relatywnie niską absencję. Profilaktyka prowadząca do wcześniejszej diagnozy oznacza zastosowanie długotrwałej terapii, po której moŝliwy jest powrót w pełni sprawnego pracownika do pracy. Absencja liczona jako liczba dni zwolnienia chorobowego w ciągu roku musi wzrosnąć. Abstrahując od tego przykładu, obecnie wskaźnik absencji kształtuje się na poziomie ok. 18 dni w roku 2003 i ponad 36 dni w roku trudno przyjąć, Ŝe ten wzrost związany jest ze wzrostem zachorowalności na choroby wymagające profilaktyki. Nawet jeśli za część tego wzrostu odpowiadać moŝe cięŝka zima lub epidemia grypy, w znacznej części te nieobecności to raczej zwolnienia lekarskie na kilka dni niŝ faktyczne choroby. W istocie zatem wracamy do pytana o priorytety: czy jest to ten cel, na którym teraz naleŝy się koncentrować? Przeznaczenie zaledwie 1,51% budŝetu programu operacyjnego zdaje się wskazywać, iŝ równieŝ zdaniem autorów projektu nie jest to cel najwaŝniejszy. Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich oraz promocja integracji społecznej Celem tego priorytetu jest podniesienie poziomu aktywności zawodowej i zatrudnienia oraz zapewnienie równego dostępu do zatrudnienia wszystkim osobom doświadczającym dyskryminacji na rynku pracy. WdraŜany będzie na poziomie regionalnym przez samorządy województw lub wybrane przez nie instytucje wdraŝające i stanowi łącznie 36,5% całego programu operacyjnego, co jest równowaŝne 3,4 mld euro w latach czyli mniej więcej tyle samo środków ile dostępnych było średniorocznie na działania aktywizacyjne w perspektywie finansowej Od strony praktycznej naleŝy patrzeć na ten priorytet jako następcę działań od 1.2 do 1.6 w ramach SPO RZL. W przeciwieństwie jednak do poprzednika, w ramach priorytetu VI nie zostaną określone grupy docelowe. Zgodnie z uzasadnieniem realizacji projektu, wsparciem powinni zostać objęci: młodzieŝ, osoby długotrwale bezrobotne, niepełnosprawni, osoby w wieku 50+, a takŝe osoby pochodzące z rodzin dysfunkcyjnych, opuszczający placówki wychowawcze i rodziny zastępcze, więźniowie i opuszczający zakłady karne, alkoholicy, narkomani oraz bezdomni. Poza tym, beneficjentami mają być równieŝ odchodzący z rolnictwa. Co zadziwiające, grupy tak liczne jak niepełnosprawni (ok. 5 mln osób w Polsce) zostały zestawione w jednym działaniu z grupami tak wąskimi jak opuszczający zakłady karne (ok. 80 tys. osób rocznie). Priorytet ma być wdraŝany na 15 GUS (2003 i 2004). 17

18 poziomie województwa, skonstruowanie przekonującego projektu i sensownej skali oddziaływania dla tych mniej licznych grup będzie bardzo trudne. Priorytet nie określa równieŝ nomen omen priorytetów, stwierdzając, Ŝe dla zapewnienia skutecznej walki z bezrobociem konieczne jest udzielenie kompleksowej pomocy, zdefiniowanej pod katem specyficznych potrzeb poszczególnych odbiorców, prowadzącej do ich trwałej integracji zawodowej i społecznej. Dla realizacji tego stwierdzenia w priorytecie przewidziano standardowe instrumenty rynku pracy oraz szerokie działania promocyjne. Z całą pewnością łatwiej jest promować ideę zatrudnienia więźniów czy narkomanów niŝ faktycznie umieszczać ich w zatrudnieniu. Łatwiej jest przekonywać billboardami do zatrudniania osób niepełnosprawnych niŝ zajmować się faktycznym (i mierzalnym!) pośrednictwem pracy. W sytuacji, gdy nie są określone ani obszary priorytetowe, ani alokacja środków, a beneficjentami ostatecznymi nie muszą być bezpośrednio bezrobotni i wykluczeni społecznie, priorytet ten ma duŝą szansę przejść obok rynku pracy, przyczyniając się do rozwiązania tylko najłatwiejszych problemów społecznych. Znajduje to swoje odzwierciedlenie w zdefiniowanych wskaźnikach. Odnoszą się bezpośrednio do sytuacji na rynku pracy, lecz obejmują de facto makroagregaty, z których nie wynika czy i jaka pomoc świadczona była na rzecz grup z trudną sytuacją na rynku pracy i zagroŝonych trwałym wykluczeniem. Te wskaźniki to: (1) liczba uruchomionych przedsięwzięć gospodarczych (w rozbiciu na kobiety i męŝczyzn, osoby niepełnosprawne i osoby bezrobotne); W perspektywie 9 lat będzie to z całą pewnością duŝa liczba brak odniesień do dynamiki sprzed 2004 roku, z okresu realizowania SPO RZL oraz ZPORR oraz poziomów docelowych. (2) udział osób, które podjęły dalszą naukę lub pracę w okresie 6 miesięcy po zakończeniu udziału w projekcie do liczby osób, które ukończyły projekt (z podziałem na poszczególne grupy wsparcia); Nie jest to wskaźnik pozwalający określić skuteczność działań aktywizacyjnych i reintegracyjnych w dłuŝszej perspektywie. Ironizując, poniewaŝ jeden projekt trwa średnio 3 do 9 miesięcy, a wskaźnik ma być mierzony w 6 miesięcy po jego zakończeniu, to w ciągu 9 lat jeden bezrobotny ma szansę być policzony sześć razy. Trudno równieŝ zinterpretować enigmatyczne stwierdzenie z podziałem na grupy wsparcia. Poza tym, wprowadzanie takich wskaźników powoduje problem zamknięcia dla tych beneficjentów, którzy wzięli udział w niewłaściwym projekcie przez co najmniej sześć miesięcy nie mają szansy uzyskać bardziej dopasowanego do ich potrzeb wsparcia, poniewaŝ nie zostaną do niego skierowani przez swój urząd pracy. (3) wskaźnik zatrudnienia i aktywności zawodowej wśród kobiet korzystających z urlopu macierzyńskiego, wychowawczego itp., równieŝ w ujęciu dynamicznym; Wobec braku zmian w postawie pracodawców i uelastycznienia rynku pracy, szansa realnej zmiany tego wskaźnika w wyniku oddziaływania priorytetu jest znikoma. Obecnie jest w Polsce około miliona młodych kobiet, które nie mają Ŝadnego doświadczenia zawodowego, lub mają go mniej niŝ rok, co oznacza, Ŝe nie skorzystały z urlopów macierzyńskich, wychowawczych ani innych świadczeń po prostu bezpośrednio po zakończeniu edukacji urodziły dzieci. Wsparcie na rzecz tej grupy jest niewątpliwie konieczne, ale jego wpływ na stan na rynku pracy nie zmieści się w tym wskaźniku. (4) liczba osób, które opuściły system pomocy społecznej po zakończeniu udziału w projekcie; To bardzo dobry wskaźnik, właściwie ustawiający mechanizm zachęt dla usługodawców. (5) dynamika zatrudnionych w rolnictwie. Podobnie dobry wskaźnik, choć w skutek zmian demograficznych w całym społeczeństwie, zmiany w nim będą przebiegały w poŝądanym kierunku niezaleŝnie od podjętych działań. Bez określenia prognoz demograficznych i wynikających z nich oczekiwań wskaźnik ten jest de facto 18

19 bezuŝyteczny dla określania skuteczności realizacji polityki aktywizacyjnej na obszarach wiejskich. Priorytet VII Regionalne kadry gospodarki Celem priorytetu wdraŝanego na poziomie regionalnym jest podniesienie konkurencyjności regionów poprzez wsparcie przedsiębiorstw i pracowników w dostosowaniu się do potrzeb regionalnej strategii rozwoju. Takie sformułowanie celu jest dość karkołomne, poniewaŝ projekty sprzyjające wzrostowi konkurencyjności regionów, których obszary nie zostały w strategii uwzględnione, są a priori wyłączone z realizacji. Biorąc pod uwagę niski stopień internalizacji tworzonych w województwach strategii oraz fakt, Ŝe oddziaływanie nakierowane jest głównie na kadry zarządcze przedsiębiorców, moŝna przewidzieć pojawienie się wielu problemów. Cele priorytetu mają być realizowane poprzez trzy główne ale rozłączne obszary: wsparcie dla kadr, zarządzanie zmianą gospodarczą i transfer wiedzy. W uzasadnieniu projektu pojawiają się sformułowania dotyczące stymulowania podnoszenia i aktualizacji umiejętności zawodowych przez pracowników, zwłaszcza osób starszych i o niskich kwalifikacjach, co jednak nie znajduje przełoŝenia na poszczególne określone oddziaływania. Z drugiej strony, w kontekście zarządzania zmianą gospodarczą, pojawiają się oddziaływania bliskie koncepcji outplacementu (w tym tworzenia indywidualnych planów działań) i wsparcie dla pracowników i przedsiębiorców w tym zakresie. Z trzeciej strony, mają się pojawiać projekty nakierowane na transfer wiedzy i współpracę między placówkami badawczymi oraz szkołami wyŝszymi a przedsiębiorcami. Wskaźniki realizacji tych celów mają charakter ściśle ekstensywny ujmują fakt zrealizowania jakiegoś działania, a nie jego skuteczność lub efektywność. Są to: (1) udział procentowy w zorganizowanych formach szkolenia pracowników przedsiębiorstw ogółem i w podziale na kobiety i męŝczyzn, według grup wiekowych i poziomu wykształcenia oraz według sekcji gospodarki; Wskaźnik ten nie zawiera Ŝadnego elementu pomiaru ani efektywności, ani skuteczności. Bardzo wiele zaleŝy od rozpisanych w tym priorytecie konkretnych działań, ale bez doprecyzowania oczekiwań co do skali i skuteczności outplacementu oraz innych instrumentów, większość środków z tego priorytetu zostanie przeznaczona na studia podyplomowe oraz MBA dla kadr zarządzających, a jedynymi realnymi beneficjentami będą uczelnie prowadzące takie programy. (2) stosunek liczby przedsiębiorstw korzystających z usług doradczych i szkoleniowych do ogólnej liczby zarejestrowanych w regionie. Ponownie wskaźnik rejestrujący tylko fakt odbycia pewnych działań. Realnymi beneficjentami będą firmy doradcze i szkoleniowe. Podsumowując, priorytet ten jest wewnętrznie sprzeczny, kierując swoje działania w trzech rozłącznych kierunkach. Przede wszystkim jednak przypisano do niego wskaźniki nie zachęcające do efektywności. Pewnego rodzaju kontrargumentem moŝe być to, Ŝe prawdopodobnie przewidziano współfinansowanie przez przedsiębiorców, a ci nie będą chcieli wydatkować swoich środków na projekty o niskiej skuteczności. Jednak ten mechanizm nie podniósł efektywności działań w dotychczasowych projektach kierowanych do przedsiębiorców. Nie korzystają z moŝliwości dofinansowania procedury outplacementu, poniewaŝ procedura złoŝenia i kwalifikacji wniosku trwa zbyt długo w kontekście potrzeb restrukturyzacyjnych przedsiębiorstw, a zgodnie z prawem nie muszą oferować tego typu wsparcia swoim pracownikom. Co istotne, ten właśnie priorytet mógłby wspierać rozwój kompleksowego modelu kształcenia ustawicznego (LLL), poniewaŝ wsparcie ze strony działów kadr przedsiębiorstw dla osób juŝ 19

20 posiadających pracę jest kluczowym elementem zwiększania elastyczności pracowników. Jak na razie jednak nie przewidziano zachęt dla tego typu działań i nie wpisano ich w szerszy model. MoŜna równieŝ postawić pytanie o związek między transferem wiedzy (m.in. poprzez finansowanie stypendiów doktoranckich) a priorytetami Europejskiego Funduszu Społecznego przy bardzo duŝej dozie dobrej woli moŝna to powiązać z adaptacyjnością pracowników i przedsiębiorstw. Priorytet ten konsumuje jednak 17,13% środków, czyli 1,6 mld euro. Priorytet VIII Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Celem priorytetu wdraŝanego na poziomie regionalnym jest wyrównywanie szans edukacyjnych i zwiększanie potencjału zasobów ludzkich na wszystkich poziomach kształcenia. Na realizację tego priorytetu przewidziano ponad 1,2 mld euro, a ideowo jest on najbliŝszy działaniom dotychczasowego priorytetu 2 SPO RZL leŝącego w domenie Ministerstwa Edukacji. Chodzi o upowszechnienie edukacji (w tym przedszkolnej), rozwój nowych programów oraz zwiększenie stopnia skolaryzacji na wszystkich poziomach wykształcenia. Upowszechnianie edukacji wymaga otwarcia w wielu regionach Polski nowych placówek edukacyjnych brak przedszkolaków na obszarach wiejskich wynika przede wszystkim z braku przedszkoli oraz przedszkolanek. Niska frekwencja w szkołach jest często konsekwencją odległości między domem a szkołą. JeŜeli te problemy mają zostać przezwycięŝone konieczna jest intensyfikacja programów w rodzaju Mała Szkoła lub Małe Przedszkole, co z kolei wymaga otwarcia na zewnętrznych usługodawców i przedszkola oraz szkoły prowadzone przez stowarzyszenia rodziców lub fundacje gminne. JeŜeli nie zapewni się takim wnioskodawcom moŝliwości ubiegania się o dofinansowanie dla swoich działań, zaprzepaszczona zostanie moŝliwość realnego upowszechnienia edukacji oraz zaangaŝowania społeczności lokalnych w proces kształcenia. Drugie największe zagroŝenie dla realizacji tego priorytetu dotyczy tworzenia nowych programów. Za prowadzenie szkół w Polsce odpowiedzialne są gminy. Za programy odpowiadają kuratoria. Nowe programy mają powstawać na poziomie wojewódzkim. Jak przełoŝyć ich realizację na poziom szkół w danej gminie? Poza tym, w ramach priorytetu przewidziano programy międzynarodowe, lecz nie współpracę ponadregionalną. Gdyby powstał innowacyjny i niewątpliwie potrzebny ogólnopolski program nauczania przedsiębiorczości koncentrujący się na kształtowaniu aktywnych postaw na rynku pracy i umiejętnościach poruszania się po nim, będzie potrzebował zakwalifikować się do realizacji w 16 województwach, z których kaŝde będzie stosowało swoje własne praktyki kwalifikacji i oceniania wniosków 16. W ramach priorytetu przewidziano równieŝ pomoc stypendialna dla uczniów i studentów oraz programy rozwoju szkół wyŝszych o znaczeniu regionalnym. Ile takich szkół wyŝszych znajduje się w województwie warmińsko-mazurskim lub w podkarpackim? Jakiego wyboru szkół o znaczeniu regionalnym mają dokonać Warszawa czy Kraków? I kto ma wnioskować o stypendia dla uczniów i studentów? Jeśli pozostawione to zostanie w gestii uczelni, te sfinansują z EFS czesne dla słabszych studentów studiów wieczorowych. Jeśli mają to robić gminy lub powiaty, jak zapewnić realizację takiego projektu? Ustanowione zostaną stypendia marszałka województwa 17? Czy organizacje pozarządowe koncentrujące swoje działania w obszarze edukacji będą mogły prowadzić programy stypendialne dla uczniów i studentów? Pomoc stypendialna pojawia się 16 JuŜ teraz róŝnice regionalne między wymaganiami odnośnie wniosków składanych do wojewódzkich urzędów pracy pozwalały na to, Ŝe organizacje składające identyczny projekt w róŝnych regionach dostawały skrajnie odmienne ewaluacje w jednych województwach akceptowany z niemal maksymalną liczbą punktów w innych w ogóle nie był dopuszczany do realizacji (FISE, 2005). 17 Jak na razie takie działania nie leŝą w kompetencjach jednostek samorządu terytorialnego. 20

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców 1 Autor: Aneta Para PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców Informacje ogólne o PO KL 29 listopada br. Rada Ministrów przyjęła projekt Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL), który jest

Bardziej szczegółowo

Opinia na temat Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Opinia na temat Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Opinia na temat Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki dr Joanna Tyrowicz na zlecenie Fundacji Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych Spis treści: 1. Wstęp... 2 2. Ramy analizy... 2 Kierunki zmian... 3 Wyzwania

Bardziej szczegółowo

ąŝy Dyrektor Departamentu Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym Ministerstwo Rozwoju Regionalnego

ąŝy Dyrektor Departamentu Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Paweł ChorąŜ ąŝy Dyrektor Departamentu Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Podstawy prawne Projekt rozporządzenia Rady ustanawiającego ogólne zasady dla Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne Program Operacyjny Kapitał Ludzki. dr Joanna Tyrowicz Wydział Nauk Ekonomicznych UW. Warszawa, 3 lipca 2006

Konsultacje społeczne Program Operacyjny Kapitał Ludzki. dr Joanna Tyrowicz Wydział Nauk Ekonomicznych UW. Warszawa, 3 lipca 2006 Konsultacje społeczne Program Operacyjny Kapitał Ludzki dr Joanna Tyrowicz Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 3 lipca 2006 Trzy poziomy WYZWANIA RYNKU PRACY CELE I WSKAŹNIKI, A DZIAŁANIA? ANIA? WDRAŻANIE

Bardziej szczegółowo

Roman Ciepiela Wicemarszałek Województwa Małopolskiego

Roman Ciepiela Wicemarszałek Województwa Małopolskiego Roman Ciepiela Wicemarszałek Województwa Małopolskiego Dokumenty programujące wsparcie z EFS Rozporządzenia Rady (WE) 1083/2006 ustanawiające przepisy ogólne dotyczące EFRR, EFS oraz Funduszu Spójności

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów rozwoju pracowników ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013

Finansowanie projektów rozwoju pracowników ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 Finansowanie projektów rozwoju pracowników ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 czym się zajmujemy przygotowanie projektów do do realizacji (operacjonalizacja) wsparcie w pozyskaniu

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki w Narodowej Strategii Spójności (NSRO) 2007 2013

Program Operacyjny Kapitał Ludzki w Narodowej Strategii Spójności (NSRO) 2007 2013 Program Operacyjny Kapitał Ludzki w Narodowej Strategii Spójności (NSRO) 2007 2013 GraŜyna Gęsicka Minister Rozwoju Regionalnego Dokumenty programowe UE Kapitał Ludzki Odnowiona Strategia Lizbońska Zintegrowany

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Załącznik do Uchwały Nr XV/109/07 Rady Powiatu w Śremie z dnia 19 grudnia 2007 r. A B C Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Spis Treści: 1. Wprowadzenie...3-4 2.

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO

MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO www.mrr.gov.pl tel. 022 461 31 45 media@mrr.gov.pl faks 022 461 33 10 50+ na rynku pracy dylematy i wyzwania polityki społecznej w kontekście doświadczeń Programu Inicjatywy

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA Tablica Działania EFS w ramach SOP Działanie (obszar interwencji) 1.1. Rozwój i modernizacja instrumentów i instytucji rynku 1.2. Wspieranie młodzieży poszukującej zarządzająca (Managing authority) EFS

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST. 1 PKT 26A USTAWY, W RAMACH KTÓRYCH MOŻNA UZYSKAĆ POMOC W ZAKRESIE PORADNICTWA ZAWODOWEGO I INFORMACJI ZAWODOWEJ ORAZ POMOCY W AKTYWNYM POSZUKIWANIU

Bardziej szczegółowo

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna Możliwości wsparcia wolontariatu w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Priorytet VI i VII PO KL Struktura PO KL Priorytety centralne I Zatrudnienie i integracja społeczna II Rozwój zasobów ludzkich

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ MIESZKAŃCÓW MIASTA LUBLIN NA LATA 2009 2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ MIESZKAŃCÓW MIASTA LUBLIN NA LATA 2009 2013 Załącznik do Uchwały Nr Rady Miasta Lublin z dnia 2008 roku PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ MIESZKAŃCÓW MIASTA LUBLIN NA LATA 2009 2013 Lublin 2008 SPIS TERŚCI I. ZAŁOśENIA PROGRAMU AKTYWNOŚCI LOKALNEJ 3 II.

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO

MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO Rozwój Polski Wschodniej ROLA KOMITETU MONITORUJĄCEGO 1 PLAN PREZENTACJI 1. Monitoring definicja i rodzaje 2. System sprawozdawczości - jako narzędzie monitoringu 3.

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA. Gdańsk 29.05.2014. Konferencja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

KONFERENCJA. Gdańsk 29.05.2014. Konferencja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. KONFERENCJA Gdańsk 29.05.2014 Konferencja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. 2004-2013 95 435 138 PLN 109 222 205 PLN 403 287 141 PLN 607 944 484

Bardziej szczegółowo

Plan realizacji Gwarancji dla młodzieży w Polsce. 26 września 2014

Plan realizacji Gwarancji dla młodzieży w Polsce. 26 września 2014 Plan realizacji Gwarancji dla młodzieży w Polsce 26 września 2014 1 Sytuacja młodych na rynku pracy w Polsce i Europie Bezrobocie pozostaje nadal głównym problemem dotykającym młodych na rynku pracy. Stopa

Bardziej szczegółowo

Ocena sytuacji na małopolskim rynku pracy w roku 2009

Ocena sytuacji na małopolskim rynku pracy w roku 2009 Ocena sytuacji na małopolskim rynku pracy w roku 2009 Gospodarka Małopolski Przeciętne zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw* wyniosło 407 tys. osób w Małopolsce zatrudnienie było 1,2% wyŝsze niŝ w 2008

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 Umowa Partnerstwa Zwiększaniu szans na zatrudnienie grup defaworyzowanych służyć będzie wsparcie sektora ekonomii społecznej oraz zapewnienie jego skutecznego i efektywnego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Wyniki konsultacji 9.07.2012-13.07.2012

Wyniki konsultacji 9.07.2012-13.07.2012 Wyniki konsultacji 9.07.2012-13.07.2012 Rynek pracy otwarty dla wszystkich Poddziałanie/ Działanie Konkurs /kryterium Uwaga Uzasadnienie Podmiot wnoszący uwagę Kryterium strategiczne nr 1: Kompleksowość

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Plan Działania na rok 2012. Priorytet VII Promocja integracji społecznej

Plan Działania na rok 2012. Priorytet VII Promocja integracji społecznej Plan Działania na rok 2012 Priorytet VII Promocja integracji społecznej Priorytet VII Promocja integracji społecznej Działanie 7.1 ROZWÓJ I UPOWSZECHNIANIE AKTYWNEJ INTEGRACJI Na realizację projektów systemowych

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów społecznych Beata Bujak Szwaczka Proregio Consulting Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Planowanie

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki (PO KL) 11,5 mld Euro 85% 738 mln Euro Problemy społeczne, jakim przeciwdziała PO KL:

Program Operacyjny Kapitał Ludzki (PO KL) 11,5 mld Euro 85% 738 mln Euro Problemy społeczne, jakim przeciwdziała PO KL: Program Operacyjny Kapitał Ludzki (PO KL) jest największym w historii Unii Europejskiej programem finansowanym ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Na jego realizację przeznaczono kwotę 11,5

Bardziej szczegółowo

1. Europejski Fundusz Społeczny, Program Operacyjny Kapitał Ludzki co to takiego?

1. Europejski Fundusz Społeczny, Program Operacyjny Kapitał Ludzki co to takiego? MAMA MOŻE WSZYSTKO Przewodnik Europejski Fundusz Społeczny w Polsce dla mam Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007 2013 1. Europejski Fundusz Społeczny, Program Operacyjny Kapitał Ludzki co to takiego?

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne dla NGO

Fundusze strukturalne dla NGO Polska Akademia Nauk Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Fundusze strukturalne dla NGO Renata Koneczna, Małgorzata Piotrowska Kraków, 9 października 2007r. Cel Programu Operacyjnego Kapitał

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 20 listopada 2014 r.

Warszawa, 20 listopada 2014 r. Podsumowanie rezultatów Priorytetu I Zatrudnienie i integracja społeczna Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Małgorzata Michalska Departament Wdrażania EFS w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

Plan działania na lata 2014-2015

Plan działania na lata 2014-2015 Plan działania na lata 2014-2015 PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI INFORMACJE O INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ Numer i nazwa Priorytetu Instytucja Pośrednicząca Adres korespondencyjny VI. Rynek pracy otwarty

Bardziej szczegółowo

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Regionalny Program Operacyjny - Lubuskie 2020 cel główny Długofalowy, inteligentny i zrównoważony rozwój oraz wzrost jakości życia mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

PRIORYTET IV. SZKOLNICTWO WYśSZE I NAUKA

PRIORYTET IV. SZKOLNICTWO WYśSZE I NAUKA PRIORYTET IV SZKOLNICTWO WYśSZE I NAUKA 78 PRIORYTET IV SZKOLNICTWO WYśSZE I NAUKA Opis Priorytetu IV W wymiarze europejskim zarówno Strategia Lizbońska jak i opracowany przez Komisję Europejską w ramach

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja 1 PROGRAM FUNDUSZ INICJATYW OBYWATELSKICH NA LATA 2014-2020 2020 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament PoŜytku Publicznego 2 Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja Projekt jest

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z KONSULTACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO KAPITAŁ LUDZKI

RAPORT Z KONSULTACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO KAPITAŁ LUDZKI RAPORT Z KONSULTACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO KAPITAŁ LUDZKI MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT WDRAśANIA EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO WARSZAWA, WRZESIEŃ 2006 r. Raport z konsultacji

Bardziej szczegółowo

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wsparcie rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Tomasz Napiórkowski Departamentu Społeczeństwa Informacyjnego

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY FUNDUSZ SZKOLENIOWY w Powiatowym Urzędzie Pracy w Kłodzku. 2015 rok

KRAJOWY FUNDUSZ SZKOLENIOWY w Powiatowym Urzędzie Pracy w Kłodzku. 2015 rok KRAJOWY FUNDUSZ SZKOLENIOWY w Powiatowym Urzędzie Pracy w Kłodzku 2015 rok Powiatowy Urząd Pracy w Kłodzku w ramach Krajowego Funduszu Szkoleniowego w bieŝący roku dysponuje kwotą 552 000 zł Priorytet

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład VIII Strategia lizbońska Pomyśl tylko, czym mogłaby być Europa. Pomyśl o wrodzonej sile naszej rozszerzonej Unii. Pomyśl o jej niewykorzystanym potencjale

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W WAŁCZU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA LATA 2000-2010 1 Przy wyznaczaniu zadań i kierunków działania powiatu w zakresie zatrudnienia i zwalczania

Bardziej szczegółowo

Człowiek najlepsza inwestycja

Człowiek najlepsza inwestycja Człowiek najlepsza inwestycja Samorząd województwa w kwestii starzejącego się społeczeństwa Małopolski Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1 Sytuacja osób starszych w Małopolsce 530 tys. osób

Bardziej szczegółowo

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Cel Działania:

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO

MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO www.mrr.gov.pl tel. 022 461 31 45 media@mrr.gov.pl faks 022 461 33 10 Europejski Fundusz Społeczny 50 lat inwestycji w kapitał ludzki Informacja prasowa 2 lipca 2007 Europejski

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta Puławy na lata 2005 2014

Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta Puławy na lata 2005 2014 VII. Źródła finansowania 7.1. Środki unijne Możliwości finansowania wynikają z celów Unii Europejskiej. Do najważniejszych celów Unii należą: bezpieczeństwo, postęp społeczny, ochrona wolności praw i interesów

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007 2013. Toruń, 29 czerwca 2007

Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007 2013. Toruń, 29 czerwca 2007 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007 2013 Toruń, 29 czerwca 2007 Struktura PO Kapitał Ludzki uwzględniaj dniająca zmiany wprowadzone po 11 czerwca 2007 r. IP Priorytet I Zatrudnienie i integracja społeczna

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PLAN DZIAŁAŃ W CZĘŚCI DOTYCZĄCEJ KRYTERIÓW WYBORU PROJEKTÓW

RAMOWY PLAN DZIAŁAŃ W CZĘŚCI DOTYCZĄCEJ KRYTERIÓW WYBORU PROJEKTÓW Załącznik nr 4 do Szczegółowego opisu osi priorytetowych RPO WP 2014-2020 Zakres: Europejski Fundusz Społeczny Projekt do konsultacji, 22 maja 2015 r. RAMOWY PLAN DZIAŁAŃ W CZĘŚCI DOTYCZĄCEJ KRYTERIÓW

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 SEKTOR EKONOMII SPOŁECZNEJ W MAŁOPOLSCE 1. Małopolska jest uznawana za lidera ekonomii społecznej:

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej

Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej Wnioski z badania IBnGR Perspektywa finansowa 2007-2013 przyniosła nowe instrumenty finansowania.

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze W województwie lubuskim

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ PIERWSZA: DANE INSTYTUCJI OBJĘTYCH WSPARCIEM W RAMACH PROGRAMU, W TYM ICH PRACOWNIKÓW

CZĘŚĆ PIERWSZA: DANE INSTYTUCJI OBJĘTYCH WSPARCIEM W RAMACH PROGRAMU, W TYM ICH PRACOWNIKÓW Załącznik nr 6 do Polityki Bezpieczeństwa dla systemu Podsystem Monitorowania Europejskiego Funduszu Społecznego 2007 u Beneficjenta PO KL Opis struktury zbioru danych PEFS 2007 wskazujący zawartość poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Temat wystąpienia UNIJNE INWESTYCJE W KAPITAŁ LUDZKI AGNIESZKA KOSICKA JOANNA KICA PMC-PROJECT MANAGEMENT CONSULTING

Temat wystąpienia UNIJNE INWESTYCJE W KAPITAŁ LUDZKI AGNIESZKA KOSICKA JOANNA KICA PMC-PROJECT MANAGEMENT CONSULTING Temat wystąpienia UNIJNE INWESTYCJE W AGNIESZKA KOSICKA JOANNA KICA PMC-PROJECT MANAGEMENT CONSULTING UNIJNE INWESTYCJE W JAK ZWIĘKSZYĆ EFEKTYWNOŚĆ ZARZĄDZANIA KADRAMI Z WYKORZYSTANIEM FUNDUSZY UE? JAKIE

Bardziej szczegółowo

Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów

Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów Wyszukiwanie tematyczne zestawienie kategorii, obszarów i zakresów tematycznych 1. Edukacja.. 2. Rynek pracy.. 3. Polityka rynku pracy.. 4. Integracja

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego Departament Europejskiego Funduszu Społecznego

Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego Departament Europejskiego Funduszu Społecznego Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego Departament Europejskiego Funduszu Społecznego Spotkanie współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zgodnie z

Bardziej szczegółowo

Stan wdrażania ania PO KL w województwie sko-mazurskim. Olsztyn, 17 listopada 2010 r.

Stan wdrażania ania PO KL w województwie sko-mazurskim. Olsztyn, 17 listopada 2010 r. Stan wdrażania ania PO KL w województwie warmińsko sko-mazurskim Olsztyn, 17 listopada 2010 r. Postęp p finansowy Postęp p wdrażania ania PO KL wg stanu na 15.11.2010 r. 100 000 250% 90000 80000 70000

Bardziej szczegółowo

W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM NA LATA 2013 2020 PROJEKT WRZESIEŃ 2012

W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM NA LATA 2013 2020 PROJEKT WRZESIEŃ 2012 WIELOLETNI PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ROZWOJU I UPOWSZECHNIANIA EKONOMII SPOŁECZNEJ W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM NA LATA 2013 2020 PROJEKT WRZESIEŃ 2012 1 CEL GŁÓWNY Wzmocnienie pozycji i roli ekonomii społecznej

Bardziej szczegółowo

Informacja o pracach zespołu ds. opracowania REGIONALNEGO PLANU DZIAŁAŃ NA RZECZ ZATRUDNIENIA NA 2015 ROK. Toruń, 27.03.2015 r.

Informacja o pracach zespołu ds. opracowania REGIONALNEGO PLANU DZIAŁAŃ NA RZECZ ZATRUDNIENIA NA 2015 ROK. Toruń, 27.03.2015 r. Informacja o pracach zespołu ds. opracowania REGIONALNEGO PLANU DZIAŁAŃ NA RZECZ ZATRUDNIENIA NA 2015 ROK Toruń, 27.03.2015 r. Ramy prawne Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Roczny Plan Działań Ewaluacyjnych 2007-2008

Roczny Plan Działań Ewaluacyjnych 2007-2008 Roczny Plan Działań Ewaluacyjnych 2007- L. p Nazwa Instytucji Nazwa badania Opis zakresu badania Sposób realizacji Termin realizacji Koszt całkowity (PLN) 1. Urząd Małopolskiego System zarządzania i wdraŝania

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo

SPO RZL. PARP jako Beneficjent Końcowy Działania 2.3. DZIAŁANIE 2.3. Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki

SPO RZL. PARP jako Beneficjent Końcowy Działania 2.3. DZIAŁANIE 2.3. Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki PARP jako Beneficjent Końcowy Działania 2.3 PRIORYTET 2 SPO RZL Rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy DZIAŁANIE 2.3. Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki CEL: Podniesienie konkurencyjności i rozwój potencjału

Bardziej szczegółowo

wparcie w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Priorytet VI Działanie 6.1

wparcie w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Priorytet VI Działanie 6.1 Europejski Fundusz Społeczny w województwie mazowieckim w latach 2007-2013 wparcie w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Priorytet VI Działanie 6.1 w latach 2007-2013 Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Zasady opracowania wniosków o dofinansowanie realizacji projektu na rok 2010. Toruń, 24 marca 2010 r.

Zasady opracowania wniosków o dofinansowanie realizacji projektu na rok 2010. Toruń, 24 marca 2010 r. Zasady opracowania wniosków o dofinansowanie realizacji projektu na rok 2010 Toruń, 24 marca 2010 r. 1. Podmioty uprawnione do ubiegania się o dofinansowanie realizacji projektu (Beneficjenci) W ramach

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY DLA KOBIET

EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY DLA KOBIET EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY DLA KOBIET Człowiek najlepsza inwestycja Prezentacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacje ogólne Europejski

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ZGŁASZANIA UWAG do projektu Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020

FORMULARZ ZGŁASZANIA UWAG do projektu Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 FORMULARZ ZGŁASZANIA UWAG do projektu Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 1. Zgłaszane uwagi, postulaty, propozycje wraz z uzasadnieniem Lp. 1. 2. - 3. 4.

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu

Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu PYTANIA ZGŁASZANE W TRAKCIE SPOTKANIA INFORMACYJNEGO W RAMACH DOKUMENTACJI KONKURSOWEJ Z PODDZIAŁANIA 6.1.1 PO KL (konkurs zamknięty nr 1/PO KL/6/E.1.1/12 na projekty

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Wprowadzenie

Rozdział I Wprowadzenie Rozdział I Wprowadzenie Przedmiotem Strategii Nowe szanse, nowe możliwości wspierania przedsiębiorczości MMSP na terenie powiatu bełchatowskiego, 2005-2013 jest pokazanie możliwości współfinansowania zadań

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze Ekonomia społeczna to

Bardziej szczegółowo

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013 Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 5 kwietnia 2013 Porządek prezentacji 1. Nowe podejście do kształcenia dorosłych w polityce LLL 2. Inicjowanie i monitorowanie krajowej polityki

Bardziej szczegółowo

Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość

Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość Miejskie Centrum Pomocy Rodzinie w Zamościu Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość Zamość, kwiecień 2008 roku Wstęp Problem wykluczenia

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami Errata do Planu działania na lata 2007-2008 dla Priorytetu I Zatrudnienie i integracja społeczna (sprostowanie treści dokumentu w związku z pomyłką techniczną polegającą na zamianie opisu działań pomiędzy

Bardziej szczegółowo

DZIAŁANIA WDRAŻANE PRZEZ URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIAŁANIA WDRAŻANE PRZEZ URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Komponent regionalny Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki DZIAŁANIA WDRAŻANE PRZEZ URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Wydział Europejskiego Funduszu Społecznego Działania wdrażane przez Wydział

Bardziej szczegółowo

Program aktywizacji społecznej w powiecie rzeszowskim

Program aktywizacji społecznej w powiecie rzeszowskim Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Rzeszowie Program aktywizacji społecznej w powiecie rzeszowskim P O W I A T O W E C E N T R U M P O M O C Y R O D Z I N I E W R Z E S Z O W I E ul. Grunwaldzka 15, 35-959

Bardziej szczegółowo

Plan działania na lata 2014-2015

Plan działania na lata 2014-2015 Plan działania na lata 2014-2015 PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI INFORMACJE O INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ Numer i nazwa Priorytetu Instytucja Pośrednicząca Adres korespondencyjny VI. Rynek pracy otwarty

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu systemowego Systematycznie do celu na lata 2012-2014

Streszczenie projektu systemowego Systematycznie do celu na lata 2012-2014 Uchwała Nr XVIII/304/11 Rady Miasta Gdańska z dnia 29 września 2011 roku w sprawie zatwierdzenia działań projektu systemowego Systematycznie do celu na lata 2012-2014 realizowanego ze środków: Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich

Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Dział Koordynacji Programów Europejskich 20-950 Lublin, Al. Racławickie 14 tel. +48 81 445 41 66, fax +48 81

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana

Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana Rewitalizacja to wyprowadzanie ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez działania całościowe, obejmujące różne sfery życia. Sama definicja

Bardziej szczegółowo

WARSZAWA STOLICĄ AMBITNEGO BIZNESU 1

WARSZAWA STOLICĄ AMBITNEGO BIZNESU 1 WARSZAWA STOLICĄ AMBITNEGO BIZNESU 1 Miasto stołeczne Warszawa oraz Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie rozpoczynają rekrutację do projektu Warszawa Stolicą Ambitnego Biznesu, dofinansowanego z Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Wachlarz form wsparcia realizowanych przez WUP w Lublinie, skierowanych do osób powyżej 45 roku życia

Wachlarz form wsparcia realizowanych przez WUP w Lublinie, skierowanych do osób powyżej 45 roku życia Wachlarz form wsparcia realizowanych przez WUP w Lublinie, skierowanych do osób powyżej 45 roku życia Marta Soboś Lublin, 25.03.2011 r. Wydziały Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie Wydział Badań i Analiz

Bardziej szczegółowo

Możliwości wsparcia rozwoju zasobów ludzkich w regionie w okresie programowania 2007 2013. Częstochowa, 21. 09. 2007 r.

Możliwości wsparcia rozwoju zasobów ludzkich w regionie w okresie programowania 2007 2013. Częstochowa, 21. 09. 2007 r. Możliwości wsparcia rozwoju zasobów ludzkich w regionie w okresie programowania 2007 2013 Częstochowa, 21. 09. 2007 r. Działania wdrażane przez Wojewódzki Urząd Pracy w Katowicach Działanie 6.1 Działanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD Załącznik do Uchwały nr XXIV/196/08 Rady Gminy Szemud z dnia 08 września 2008 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD NA LATA 2008 2013 Szemud 2008 SPIS TREŚCI: I. WSTĘP.. 3 II. III. IV. ZAŁOŻENIA

Bardziej szczegółowo

Dowiedz się, jakiego rodzaju inwestycje mogą być finansowane ze środków WRPO 2014+

Dowiedz się, jakiego rodzaju inwestycje mogą być finansowane ze środków WRPO 2014+ Dowiedz się, jakiego rodzaju inwestycje mogą być finansowane ze środków WRPO 2014+ 6. Rynek Pracy Promowanie trwałego i wysokiej jakości zatrudnienia oraz wsparcie mobilności pracowników Wsparcie w ramach

Bardziej szczegółowo

Środki europejskie na edukację - perspektywa finansowa

Środki europejskie na edukację - perspektywa finansowa Departament Funduszy Strukturalnych Środki europejskie na edukację - perspektywa finansowa Warszawa, 31 stycznia 2014 roku Fundusze unijne dla oświaty 1. Środki EFS dla edukacji w latach 2007-2013 2. olityka

Bardziej szczegółowo

Ogłasza konkurs otwarty na składanie wniosków o dofinansowanie projektów ze środków

Ogłasza konkurs otwarty na składanie wniosków o dofinansowanie projektów ze środków Departament Europejskiego Funduszu Społecznego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego w imieniu Samorządu Województwa Pomorskiego zwanego dalej Instytucją Pośredniczącą Ogłasza konkurs otwarty

Bardziej szczegółowo

Cele Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki CELE SZCZEGÓŁOWE

Cele Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki CELE SZCZEGÓŁOWE Cele Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Cel 1: Cel 2: Cel 3: Cel 4: Cel 5: Cel 6: Celem głównym Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki jest: Wzrost poziomu zatrudnienia i spójności społecznej CELE SZCZEGÓŁOWE

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 12. Komitetu Monitorującego. Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego 2014-2020. z dnia 30 kwietnia 2015 roku.

Uchwała nr 12. Komitetu Monitorującego. Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego 2014-2020. z dnia 30 kwietnia 2015 roku. Uchwała nr 12 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego 2014-2020 z dnia 30 kwietnia 2015 roku w sprawie przyjęcia szczegółowych kryteriów wyboru projektów dla Działania

Bardziej szczegółowo

Priorytet VII Promocja integracji społecznej

Priorytet VII Promocja integracji społecznej Priorytet VII Promocja integracji społecznej Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Dział Koordynacji Programów Europejskich 20-950 Lublin, Al. Racławickie 14 tel. +48 81 445 41 66, fax +48 81 445

Bardziej szczegółowo

perspektywy rozwoju sektora Ekonomii Społecznej w Polsce

perspektywy rozwoju sektora Ekonomii Społecznej w Polsce perspektywy rozwoju sektora Ekonomii Społecznej w Polsce Cezary Miżejewski Projekt Promocja ekonomii społecznej w województwie świętokrzyskim realizowany na podstawie umowy zawartej z Samorządem Województwa

Bardziej szczegółowo

Priorytet 8.2 Samozatrudnienie, przedsiębiorczość oraz tworzenie nowych miejsc pracy Dział anie 8.3 Tryb wyboru projektów:

Priorytet 8.2 Samozatrudnienie, przedsiębiorczość oraz tworzenie nowych miejsc pracy Dział anie 8.3 Tryb wyboru projektów: Oś 8 Rynek pracy Priorytet 8.2 (PI 8.iii) Samozatrudnienie, przedsiębiorczość oraz tworzenie nowych miejsc pracy Działanie 8.3 Wsparcie osób poszukujących pracy - 55 000 000 EUR Tryb wyboru projektów:

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

BROKER EDUKACYJNY NOWY ZAWÓD

BROKER EDUKACYJNY NOWY ZAWÓD BROKER EDUKACYJNY NOWY ZAWÓD MARZEC 2008 R. Spis treści: 1. Wstęp 2. Opis zawodu przyszłości: broker edukacyjny (Podobieństwa i róŝnice do innych zawodów) 3. Wnioski z przeprowadzonych badań (Analiza SWOT

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu współfinansowanego ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2007-203 W ramach 4 Osi Rozwój infrastruktury

Bardziej szczegółowo

Europejski Fundusz Społeczny

Europejski Fundusz Społeczny Europejski Fundusz Społeczny Co to jest Europejski Fundusz Społeczny? Europejski Fundusz Społeczny (EFS) jest jednym z funduszy, poprzez które Unia Europejska wspiera rozwój społeczno-gospodarczy wszystkich

Bardziej szczegółowo

Tytuł zrealizowanego projektu / programu:. Całkowity koszt realizacji projektu: zł. Źródła finansowania:

Tytuł zrealizowanego projektu / programu:. Całkowity koszt realizacji projektu: zł. Źródła finansowania: STRATEGIA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH DLA MIASTA TORUNIA NA LATA 2014-2020 SPRAWOZDANIE ZA ROK 2015 CEL STRATEGICZNY NR 2: Aktywizacja i integracja grup zagrożonych wykluczeniem społecznym Realizator

Bardziej szczegółowo

www.asap24.com.pl Środki Unijne TRWALE WSPIERAJĄCE ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORSTWA 0 801 2727 24 (22 654 09 35)

www.asap24.com.pl Środki Unijne TRWALE WSPIERAJĄCE ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORSTWA 0 801 2727 24 (22 654 09 35) Środki Unijne TRWALE WSPIERAJĄCE ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORSTWA 0 801 2727 24 (22 654 09 35) Właścicielu! Dyrektorze! Czy poszukujesz środków na rozwój swojej działalności? Chciałbyś sfinansować nowy projekt?

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA DO SPRAWDZENIA ZGODNOŚCI WNIOSKU O DOFINANSOWANIE Z ZASADĄ RÓWNOŚCI SZANS KOBIET I MĘśCZYZN

LISTA KONTROLNA DO SPRAWDZENIA ZGODNOŚCI WNIOSKU O DOFINANSOWANIE Z ZASADĄ RÓWNOŚCI SZANS KOBIET I MĘśCZYZN PoniŜszy materiał został przygotowany na podstawie materiału szkoleniowego opracowanego w ramach projektu Fundacji Fundusz Współpracy Kompleksowy model wdraŝania strategii gender mainstreaming w cykl planowania,

Bardziej szczegółowo