A guide to improving energy efficiency in the social housing stock, organisations

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "A guide to improving energy efficiency in the social housing stock, organisations"

Transkrypt

1 Ciepło Affordable w przystępnych Warmth for cenach all Podręcznik poprawy efektywności energetycznej w zasobach budownictwa socjalnego, przeznaczony dla zarządców A guide to improving energy efficiency in the social housing stock, budynków for social housing socjalnych, providers, mieszkańców i residents organizacji andwspierających supporting organisations

2 Niniejszy This guidebook przewodnik has opracowano been produced w ramach as projektu part of FinSH the FinSH Instrumenty finansowe i wspierające rzecz zwalczania ubóstwa energetycznego w budynkach socjalnych [Financial and Support Instruments for Fuel Poverty in Social Housing]. project - Financial and Support Instruments for Fuel Poverty in Social Housing. Projekt The FinSH project stworzono was w celu established opracowania tomateriałów develop wspierających support materials dotyczących zwalczania with regard ubóstwa to energy energetycznego poverty in w budynkach social housing. socjalnych. It isprojekt a partnership jest partnerskim przedsięwzięciem of organisations organizacji in 5 countries: z pięciu krajów: France, Francji, Germany, Niemiec, Italy, Włoch, Poland Polski i Wielkiej Brytanii, and theprzewidzianym UK. The project do realizacji runs from w okresie December od grudnia tor. May do maja r. Partnerstwo w ramach FinSH: The FinSH partnership: GERES : Groupe Energies Renouvelables Environnement et Solidarités Francja GERES : Groupe Energies Renouvelables Environnement et Solidarités France Marie-Maud GERARD GERARD Mathieu RUILLET - Severn Wye WyeEnergy EnergyAgency Agency / Wielka / UK Brytania Catrin MABY Stuart DAVIES - Ecuba S.r.l. / Włochy / Italy Andrea Andrea CLASER CLASER - Ronald VERHAGEN - Ronald VERHAGEN Forschungsgruppe Umweltpsychologie, Otto-von-Guericke-Universität Otto-von-Guericke-Universität / Niemcy Magdeburg / Germany Irmela BENZ - (Jun.) Prof. Dr. Petra SHWEIZER RIES RIES- - KAPE: Krajowa Agencja Poszanowania Energii Energii S.A. S.A. / Polska / Poland Ryszard ZWIERCHANOWSKI SCIC Habitats Solidaires / Francja / France François TACONET - François TACONET Kumar TANGAVELOU - Kumar TANGAVELOU Przy With wsparciu: the supportwsparcie of: ze strony In France: Francji: Wyłączną The sole responsibility odpowiedzialność for theza content treść niniejszego of this document dokumentu lies with ponoszą the authors. jego It autorzy. does not Nie represent odzwierciedla the opinion ofon theopinii European Wspólnot Communities. Europejskich. The European Komisja Commission Europejska is nie not ponosi responsible odpowiedzialności for any use za that sposób may be wykorzystania made of the information informacji w contained nim zawartych. therein. 2

3 Ubóstwo energetyczne Energy kwestia wymagająca poverty-an zrównoważonych issue calling rozwiązań for sustainable solutions Energy Ubóstwo or energetyczne fuel poverty jest terminem is a wykorzystywanym describe do opisywania the situation sytuacji gospodarstwa a household domo- finds used to itself wego, in którego whennie it stać is not na able opłacanie to afford rachunków the energy za bills energię forna itscodzienne everyday potrzeby, needs, takie, suchjak asogrzewanie, heating, oświetlenie i ciepła woda. Jest to tylko jedna z wielu lighting and hot water. This is only one trudności, z jakimi borykają się ludzie o niskich dochodach, of many ale stała potential się ona difficulties przedmiotem faced szczególnego by people zainteresowania on loww incomes, całej Europie butw has związku become ze wzrostem living the kosztów subject energii of particular i znacznym attention udziałem all rachunków over Europe za with energię rising w wydatkach energy costs, gospodarstw and energy domowych. bills forming such a large part of household expenditure. Liczba odbiorców końcowych, których nie stać na opłacenie swoich rachunków (zagrożonych odłączeniem) jest The wysoka, number na przykład of end-users w Niemczech unable wynosi to pay ona 800 their 000 bills (with roczniea 1, risk we of Francji disconnection) , a isw high, Polsce with for000 instance ,000 Chociaż liczby per year te stanowią in Germany najbardziej 1, 300,000 widoczny in France i mierzalny aspekt in Poland ubóstwa 3. Even energetycznego, though they to niewątpliwie represent the 2 and 185,000 most jest to visible, tylko wierzchołek measurable góry aspect lodowej. ofdla energy przykładu, poverty - Szósty Roczny Raport z Realizacji Brytyjskiej Strategii they unquestionably only represent the tip of the Zwalczania Ubóstwa Energetycznego zawiera szacunki iceberg. poziomu ubóstwa The UK energetycznego Fuel Poverty w Strategy Zjednoczonym 6th Annual Progress Królestwie, Report wskazujące, 2008, że for w 2006 instance, r. zjawisko givesto estimates dotykało for 3,5 miliona the level gospodarstw of fuel poverty domowych in (14% the UK ogólnej indicating liczby that gospodarstw in 2006domowych), there were co approximately oznacza wzrost o milion million households w stosunku do in2005 fuel r. poverty (14% of total number of households), Stowarzyszenia an mieszkańców, increase of instytucje aroundspołeczne 1m households i since politycy biją na alarm. Poza zwiększaniem ryzyka nadmiernego zadłużenia, associations, ubóstwo energetyczne social institutions może w dłuższej and Residents politicians perspektywie areprowadzić ringing thedo alarm poważnych bells. Besides problemów increasing the zdrowotnych risk of running mieszkańców into debt, zimnych energy i wilgotnych poverty domów. can, in Istnieje więc pilna potrzeba znalezienia zrównoważonych the long run, cause severe health problems due to rozwiązań. cold and damp homes. The need for sustainable solutions is Jednym strong. z czynników wpływających na koszty energii i ryzyko ubóstwa energetycznego jest efektywność energetyczna One major factor affecting energy costs and the risk budynków, a ponieważ najbardziej narażone na to ryzyko of są gospodarstwa energy poverty o niskich is the dochodach, energy tym efficiency ważniejsza of the home, staje się and kwestia those efektywności most at risk energetycznej are the households budynków on lower socjalnych. incomes Poprawa - hence efektywności the importance energetycznej ofsłuży energy efficiency jednocześnie indługofalowej social housing. potrzebie Theograniczenia aim of improving emisji energy dwutlenku efficiency węgla, choć is also w przypadku in line with wielu the osób longer żyjących term need w ubóstwie to reduce energetycznym carbon emissions, wzrost efektywności although energetycznej może living początkowo in energy oznaczać poverty nie tyle improvements redukcję emisji in for many people energy ogółem, efficiency ile zwiększenie may komfortu raise comfort życia. conditions rather than reduce overall emissions in the first instance. Poor energy efficiency Energy poverty Low incomes High costs of energy Działania na rzecz rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego są spójne z różnymi innymi celami stawianymi Tackling przez mieszkalnictwo the issues of oraz energy organizacje poverty społeczne aligns well i ekologiczne, takimi aims jak: followed by housing providers, social with different and environmental uczestnictwo w institutions, życiu społecznym for example: i wspieranie najbardziej participation potrzebujących and poprzez support zapewnienie for those most tanich in Social need i przyzwoitych by providing mieszkań affordable oraz and pomoc decent w przezwyciężaniu as by trudności assistance codziennego in coping życia with the numerous homes as well burdens zwiększanie of every-day trwałości life zasobów mieszkaniowych Future-proofing poprzez poprawę of efektywności housing stock energetycznej by improving its energy budynków, performance a tym samym and byunikanie avoiding szkód damage wywoływanych dampprzez andwilgoć mouldi growth grzyby Reduction zmniejszenie of kosztów costs and i uciążliwości inconvenience związanych due to caused by unpaid z nieopłaconymi bills rachunkami Environmental ochrona środowiska, protection, działania action na on rzecz climate ochrony change andklimatu reduction i redukcja in emisji carbon dwutlenku dioxidewęgla emissions przypadających na per mieszkańca capita or emissions The Zadanie challenge polega is więc therefore na skutecznym in effectively powiązaniu linking istniejących strategii to each ze sobą other nawzajem and tooraz other z innymi organisational celami existing strategies aims zainteresowanych (such as quality podmiotów of service). (jak np. What podniesienie is to be done in jakości order usług). to explicitly Co należy reach zrobić, low-income by działania termomodernizacyjne retrofit i doradztwo measures energetyczne and energy faktycznie consultations? dotarły do households with ubogich gospodarstw domowych? W jaki sposób można How can energy-related topics be included in social zagadnienia energetyczne uwzględnić w strategiach support strategies? pomocy społecznej? 1 Source: Źródło: Niemieckie German Consumer Stowarzyszenie Association Konsumentów (VZBV, Verbraucherzentrale (VZBV, Verbraucherzentrale Bundesverband), Bundesverband), Source: Źródło: Groupe de travail Précarité énergétique - -Résumé de dela ladémarche et et propositions principales - janvier Source: Źródło: URE ERO (Urząd (EnergyRegulacji Regulatory Energetyki) Office) Final Raport report Końcowy - Iwona - Iwona Figaszewska Figaszewska MarchMarzec r. 3

4 Treść Content Niniejszy podręcznik streszcza główne zagadnienia, jakie należy uwzględniać w skutecznych działaniach na rzecz wzrostu efektywności energetycznej This guidance document summarises the main issues to be considered relating to the successful improvement of energy budownictwa socjalnego. Biorąc pod uwagę stosunkowo wolne tempo wymiany zasobów efficiency mieszkaniowych, in social housing. termomodernizacja Given thema relatively znaczenie slow zasadnicze. replacement Ponieważ zmiany of housing zachowań stock, mogą retrofit prowadzić is of prime do niebagatelnych importance. Since oszczędności behavioural i pełnego change wykorzystania can result efektywnych in potential rozwiązań savings that technicznych, should notpodręcznik be underestimated dotyczy zarówno and helps środków tap twardych the full potential (prace instalacyjno-budowlane), of efficient technical solutions, jak i miękkich the guidance (komunikacja giveni zmiany includes zachowań). both hard (installations and building work) and soft (communications Podręcznik and behaviour skierowany change) jest measures. do wszystkich związanych z sektorem budownictwa socjalnego, w tym zarządców budynków, mieszkańców i wszelkiego rodzaju organizacji wspomagających. It is designed for Mamy anyone nadzieję, working że będzie within on this przydatny sector, including tym wszystkim, social którzy housing pragną providers, skuteczniej residents walczyć and z supporting ubóstwem organisations energetycznym of w budownictwie all kinds. Wesocjalnym intend it lub to be porównać useful swoje to those działania wishing z dobrymi to improve praktykami. performance Podręcznik withoparty respect jest to na dobrych addressing praktykach, energy jakie poverty partnerzy in social FinSH zidentyfikowali housing, or todzięki assess kontaktom their performance z sektorem budownictwa against goodsocjalnego practice. oraz organizacjami wspierającymi, a także dzięki przeglądowi opinii i zachowań mieszkańców. This guide is based on the good practice FinSH partners have observed Podręcznik jest podzielony na części odpowiadające czynnikom o kluczowym in communications with social housing and supporting organisations, znaczeniu dla skutecznych działań termomodernizacyjnych w celu złagodzenia ubóstwa as well as energetycznego a review of residents w budynkach views socjalnych. and behaviour. Każda z części została zilustrowana It is divided przykładami into sections udanych that are realizacji key success przeanalizowanymi factors to bew considered ramach projektu for FinSH. sustainable retrofitting in social housing in order to alleviate energy poverty. Each section is illustrated by success stories reviewed in the FinSH project. 1. Kompleksowe i strategiczne podejście Taking a comprehensive and strategic approach Identyfikacja i dotarcie do zagrożonych mieszkańców How Kształtowanie to identify świadomości and reachi zmiana residents at risk 06 zachowań związanych z korzystaniem z energii Raising awareness and changing energy use behaviour Zaangażowanie mieszkańców w proces termomodernizacji Involving residents in the retrofit process Wybór właściwych działań termomodernizacyjnych Choosing Finansowanie the right programu retrofit termomodernizacji measures Wymagane umiejętności Financing a retrofit programme Ocena programów termomodernizacyjnych What skills are needed? 11 Polecane źródła dalszych informacji Evaluation of retrofit programmes 12 References for further information 13 4

5 1. Kompleksowe i strategiczne podejście Taking a comprehensive and strategic approach 1 Walka Tackling z ubóstwem energy poverty energetycznym can have może mieć manyróżne different oblicza faces, w depending zależności od ondostępnych the individual zasobów resources i głównych and celów main objectives podmiotu wdrażającego. of an organisation. Jednak we In wszystkich all cases, the przypadkach korzyści sięgają daleko poza zmniejszenie benefits go far beyond the reduction of energy bills, rachunków, poprawę komfortu mieszkań i redukcję CO comfort improvement and CO2 emissions, and include 2 i obejmują takie rezultaty, jak tworzenie miejsc pracy, poprawa effects such zdrowotności as job creation, i integracja health społeczności and community lokalnych. Strategiczne cohesion. Taking podejście a do strategic zagadnienia approach umożliwia enables plano-awanie celów krótko- to plan i długofalowych for goals withi zapewnia both short ramy and organisation long odniesienia, term wobec timescales, których and mierzony provides jest postęp. a framework Ponadto, against uwzględnienie which to assess w procesie progress. kompleksowego In addition, pakietu including działań a comprehensive pozwala zwiększyć raft of zarówno measures natychmiastowe, in the overall jak i process długofalowe will korzyści increase z realizacji the strategy s strategii. immediate and long-term Poniżej omówiono effects. pokrótce zagadnienia kluczowe dla Here osiągnięcia you have sukcesu; a summary będą one ofprzedstawione the keys to success, bardziej they szczegółowo w dalszych częściach dokumentu. will all appear again in the document and be described in Na more dobrą detail. praktykę w ramach skutecznej i zrównoważonej strategii składają się następujące czynniki: Good Jasne practice określenie factors długofalowej for an effective perspektywy and sustainable i celów, strategy w tym include: osiągalnych celów krótko- i długofalowych, na The przykład definition w postaci of a planów clear, long-term działań wyszczególniających zadania, podział odpowiedzialności i produkty perspective and aims, including achievable long and short-term Nawiązanie objectives, for do strategicznych example in thecelów formokreślonych of action plans na poziomie detailing lokalnym, tasks, responsibilities regionalnym, and krajowym, outcomes unijnym i ogólnoświatowym Linkages made with local, regional, national, EU, Strategiczne podejście do oceny i monitoringu osiągania wyznaczonych celów APrawidłowy strategic dobór approach środków to evaluation termomodernizacyjnych, and monitoring global strategic objectives of uwzględniający achievement indywidualne of aims potrzeby budynków i ich użytkowników Well-chosen retrofit measures respecting the individual requirements of a building and its users APolityka communication komunikacji policy, społecznej ensuring: zapewniająca - strategy przyjęcie is i adopted zrozumienie andstrategii understood przez decydentów by decision makers podmiotu within wdrażającego, the organisation, mieszkańców residents i wszystkie and all relevant inne zainteresowane stakeholders strony - advice bezpłatny and i information łatwy dostęp on do energy informacji use o zużyciu is freely available energii, podanych and accessible w sposób inodpowiedni the right format dla wszystkich zainteresowanych raising proactively seeks to engage for all - awareness the wzrost interest świadomości and attention oraz zainteresowanie of residents and mieszkańców to i ensure pracowników, a consistent a także jednolity message przekaz from ze all staff, and involved strony wszystkich in the organisation osób zaangażowanych ze strony podmiotu wdrażającego A partnership approach, ensuring a strategic and Partnerskie podejście, zapewniające strategiczne practical connection with other relevant key actors i praktyczne powiązanie z innymi kluczowymi podmiotami sectors, z różnych such sektorów, as: takimi jak: across - residents or neighbourhood groups - other Mieszkańcy housing lub providers grupy sąsiedzkie - local Inni authorities zarządcy budynków mieszkalnych - health Samorządy and social lokalne care agencies - climate Instytucje action służby groups zdrowia i opieki społecznej - energy Grupy suppliers działające na rzecz ochrony klimatu Effective Dostawcy linksenergii with the wider community and reflection Skuteczne powiązania of particular z szerszą community społecznością characteristics and i uwzględnianie needs, including specyficznych knowledge cech i of potrzeb the range społeczności, w tym groups wiedza and o wielkości how to reach grup zagrożonych them of vulnerable i sposobach dotarcia do nich A policy with regard to staff training and skills Polityka szkolenia pracowników i rozwoju umiejętności związanych z efektywnością energetyczną Financial and human resources allocated to ensure development on energy issues Zapewnienie zasobów finansowych i ludzkich niezbędnych implementation dla realizacji ofstrategii the strategy Offering Oferowanie thenajbardziej most energy energooszczędnych efficient homes mieszkań to the the lowest najbiedniejszym/najbardziej income/most vulnerable zagrożonym households gospodarstwom domowym. 5

6 Holistic Całościowe approach podejście todo tackling walki z fuel ubóstwem povertyenergetycznym Lincolnshire - England Anglia Boston Mayflower Limited jest is astowarzyszeniem Housing Association Mieszkaniowym in the Eastwe of wschodniej części around Wielkiej 4,700Brytanii, homes. zarządzającym Their Energy około Efficiency and mieszkań. Affordable Przyjęta Warmth przez the UK, with Strategy Stowarzyszenie sets out Strategia their corporate Efektywności legislative Energetycznej and social i Taniego responsibilities Ogrzewania for alleviating wyszczególnia fuel jego poverty, obowiązki what prawne they need i społeczne to do, how związane they are ze going zwalczaniem to finance ubóstwa energetycznego, a także zadania, sposób ich realizacji i finansowania, it, target achievement dates and how activity is monitored. The financial terminy realizacji i sposób monitoringu działań. Strategia finansowa stanowi strategy część 30-letniego is embedded Planu Zarządzania within their Majątkiem 30-year Asset Stowarzyszenia, Management ze szczególnym Plan, with specific uwzględnieniem emphasis pierwszych on the first 5 5lat. years. Ambicją It isstowarzyszenia a key aspiration jest that wyeliminowanie any instances of energy poverty be eliminated from the Associations housing by ubóstwa energetycznego w swoich zasobach mieszkaniowych do 2015 r. Setting Wyznaczanie targets, celów, joint wspólne commitment zobowiązania and i monitoring Berlin - Germany Niemcy The STADT UND LAND GmbH, with apartments, is one of the six STADT UND LAND GmbH, zarządzający mieszkań, jest jednym z sześciu biggest największych communal zarządców housing budynków providers komunalnych in Berlin. w Berlinie. As Jako aczłonek member Berlińsko-Brandenburskiego company of the Berlin-Brandenburgischer Stowarzyszenia Zarządców Association of Housing Budynków, Providers, STADT UND STADT LAND UND wspiera LANDPorozumienie supports theo Cooperation współpracy na agreement rzecz for ochrony Climate klimatu Protection w ramach within Programu the Energy Energetycznego Programme na lata This agreement Porozumienie at joint to ma actions na celu that wspólne contribute działania towards dotyczące climate zasobów protection mieszkaniowych in Berlin s aims building Berlina przyczyniające stock, promote się renewable do ochrony klimatu, energies, promocji modernise energetyki the building odnawialnej, stock in zrównoważonej a sustainable i and społecznie socially akceptowalnej acceptable way modernizacji for the users zasobów and mieszkaniowych oraz for energy angażujące saving. mieszkańców w sprawę oszczędności energii. to enlist the latter By Podpisując signing porozumienie the agreement STADT STADT UND UND LAND LAND zobowiązało pledged się to zmniejszyć reducing the emisję CO2 CO emissions 2 ze swoich zasobów mieszkaniowych o dodatkowe 8100 ton. Uzgodniono of their building stock by an additional 8,100t. In order to analyse też szeroki program monitoringu mający na celu analizę wyników działań. the results an extensive monitoring programme was agreed on. 6 County-wide Partnerstwo w partnership ramach hrabstw approach Gloucestershire and i South SouthGloucestershire - England Anglia An Affordable Warmth strategy was developed and adopted within the W 2001 r. w hrabstwach Gloucestershire i South Gloucestershire w południowo-zachodniej of Gloucestershire Anglii opracowano and South i przyjęto Gloucestershire do realizacji Strategię in South na West rzecz counties England taniego ciepła, in 2001, angażując engaging w forty uspołeczniony organisations proces in jej a participatory tworzenia czterdzieści development organizacji, with z których nine going dziewięć on toutworzyło form a steering grupę sterującą, group to oversee mającą implementation na celu nadzór process, of nad the wdrażaniem strategy. This strategii. is the Grupa Affordable ta to Partnerstwo Warmth Partnership, na rzecz taniego and it includes ciepła the a w seven jej skład local wchodzi authorities siedem and lokalnych two area samorządów health authorities, i dwa rejonowe as well ośrodki as the Severn zdrowia, Wye a także Energy Agencja Agency. ds. Energii subregionu Severn Wye. The Strategia strategy skupia is się centred na partnerskiej on partnership współpracy working i podnoszeniu and awareness-raising, świadomości, a and także na azagadnieniach focus on outreach docierania to vulnerable do zagrożonych households, gospodarstw strategy domowych, integration integra- and has cji strategii oraz dostępie do źródeł finansowania tak, aby do 2016 r. wszystkie access to finance, with an overall aim that all homes in Gloucestershire domy w Gloucestershire i South Gloucestershire były domami ciepłymi. and South Gloucestershire will be warm homes by Strategia uwzględnia trzy horyzonty czasowe (krótki: 0-1 rok, średni: 1-3 lata The strategy is set out in three time scales (short: 0-1 year, medium: 1-3 i długi: ponad 3 lata), a także roczne raporty i plany pracy. W 2008 r., po siedmiu latach andwdrażania, long: moredokonano than 3 years), przeglądu with strategii, annual reports uwzględniając and work zmiany plans. A years, seven prawne year oraz strategy lokalne priorytety, review undertaken w tym priorytety in 2008 zawarte acknowledges w nowych Porozumieniach and Lokalnych, local priorities takie jak including redukcja those emisji adopted dwutlenku within węgla thew new wyniku Local legislative changes Area działalności Agreements władz lokalnych which include (Wskaźnik carbon 185), dioxide redukcja reduction emisji from dwutlenku local authority węgla operations na mieszkańca (Indicator (186) i zwalczanie 185), reducing ubóstwa carbon energetycznego emissions per (187). capita (186), and tackling Partnerstwo fuelposiada poverty własną, (187). dedykowaną stronę internetową, umożliwiającą The zapoznanie partnership się ze has strategiami, its own dedicated planami działań website i corocznymi where theaktualizacjami. strategies, action plans and yearly updates can be viewed.

7 Targets Cele i monitoring and monitoring Drôme - France Francja ADIL 26 ADIL 26 In the Drôme department, an evaluation of 100 homes where work had been W departamencie Drôme z pomocą ANAH (Krajowej Agencji Mieszkalnictwa) undertaken przeprowadzenie with analizy assistance 100 domów from ANAH ułatwiło (National ustalenie Housing poziomu Agency) opłat za helped energię, determine jaki powinien the likely zostać level osiągnięty of energy w charges wyniku termomodernizacji. that could be achieved Na podstawie following to rehabilitation analizy ustalono, projects. że wartością After the docelową evaluation, dla właścicieli a level of budynków 14/m 2 per w Drôme year was pragnących as a target uzyskać that dofinansowanie owners wishing na termomodernizację to obtain funding for będzie rehabilitation 14 euro/m 2 work xrok. set in Wartość the Drôme docelową mustwyrażono meet. w euro, a nie w jednostkach energii (kwh), po to, The aby koszty target energii is set in utrzymać euros and na poziomie not energy nie consumption przekraczającym (kwh) możliwości so as togospo- darstw of domowych charges sufficiently o niskich dochodach. low for low-income groups. keep levels The Analizę evaluation przeprowadzono was conducted we współpracy in partnership z ADIL 26 by (Ośrodek ADIL 26 Informacji (Drôme Energetycznej Departamentu Centre), Cal Drôme), PACT Cal (organization PACT (organizacja helping pomagająca to compile potencjalnym applications Energy Information to beneficjentom ANAH) andw ANAH. przygotowywaniu wniosków do ANAH) oraz z ANAH. energetycznej, opublikowanej w czerwcu 2005 r. przez Komisję Europejską i no- Doing Zrobić more więcej with za mniej less Ferrara - Italy Włochy ACER Strategia Ferrara s przedsiębiorstwa strategy mieszkaniowego foresees the identification ACER Ferrara of przewiduje cost effective identyfikację działań The main efektywnych objective ekonomicznie is not the achievement Podstawowym of celem the jest best nie energy tyle actions. saving, osiągnięcie but jak thenajwiększych best result compared oszczędności to the energii, investment ile najlepszych made. This wyników strategy is w in odniesieniu coherence do with poniesionych green paper nakładów indications inwestycyjnych. on energy Strategia efficiency ta published jest by spójna European ze wskazówkami Commission zawartymi in June w 2005 zielonej Doing księdze more with na temat less. efektywności It is a flexible model and foresees different approaches with reference to szącej tytuł Zrobić więcej za mniej. new buildings, restoration interventions, façade maintenance, centralized or autonomous Strategia jest elastyczna heating plants. i przewiduje różne podejścia w zależności od tego, czy działania dotyczą nowych budynków, remontów, utrzymania elewacji oraz scentralizowanych lub indywidualnych źródeł ciepła. 7

8 8

9 2. Identyfikacja i dotarcie do zagrożonych mieszkańców How to identify and reach residents at risk 2 Ustalenie Knowing kto who najbardziej has thepotrzebuje greatest need pomocy forto help pierwszy is the krok first w step zwalczaniu to tackling ubóstwa energy energetycznego, poverty and umożliwiający appropriate właściwą alokację targeting zasobów. of resources. enables the Statystyki wskazują, że pewne cechy gospodarstw domowych zwiększają ich zagrożenie ubóstwem energetycznym. Various statistics indicate that there are certain Najbardziej characteristics zagrożone which są gospodarstwa increase a household s o niskich dochodach, risk of energy zwłaszcza poverty. ludzi starszych, The most żyjących vulnerable samotnie, are osób those z przewlekłymi incomes, chorobami, mostniepełnosprawnych noticeably the elderly, lub z zaburzeniami those living with low alone, zdrowia single psychicznego, parents, a także people niedawno with long przybyłych termimigran- tów o niskim or statusie mental społeczno-ekonomicznym. health problems, and recent illness, disability Drugim immigrants kluczowym of lowelementem socio-economic w identyfikacji status. zagrożeń ubóstwem The energy energetycznym performance jest of efektywność the home isenergetycz- na pillar budynku for identifying jest to czynnik those dodatkowo risk of energy zwiększający poverty - the second zagrożenie gospodarstw domowych żyjących tuż powyżej this additionally endangers those households living granicy biedy. Największy wpływ na rachunki płacone slightly przez gospodarstwo above the poverty domowe line. oraz The na structural komfort życia conditions mają cechy of a building konstrukcyjne and the budynku characteristics oraz charakterystyka of each apartment poszczególnych it have the mieszkań. biggest Tak influence więc, szczególnie on a household s narażone na in energy ubóstwo bill energetyczne and level są of osoby comfort. mieszkające Thus, those w budynkach living in the najmniej mostefektywnych energy inefficient energetycznie and hard i najtrudniejszych to treat homes, do households modernizacji, with budynkach inefficient posiadających or expensive nieefektywne heating lub systems, drogie systemy those living grzewcze, on na theparterze, groundw floor, budynkach homes z without oknami double o pojedynczych glazing, or szybach, widowers a także still wdowy living in lub large wdowcy nadal zamieszkujący w dużych domach. homes etc. are at particular risk of energy poverty. Ponadto, należy pamiętać, że choć waga tych czynników jest Additionally mniejsza, - to even jednak if the zapotrzebowanie effects are lesser gospodarstwa - a household s energy na demand energię increases wzrasta wraz with z the ilością amount czasu, of jaką time domowego mieszkańcy an individual spędzają spends w at domu, home, oraz andz indywidualnymi with an individual s need potrzebami for warmth w zakresie (which temperatury makes pomieszczeń unemployed, (co elderly and dodatkowo households zwiększa with zagrożenie infants dla andosób people bezrobotnych, in need of starszych, care evenniemowląt more vulnerable), i osób wymagających as well as with opieki), inefficient a także energy wraz use ze wzrostem behaviour. zachowań nie służących efektywności energetycznej. FinSH Z badań research FinSH wynika, has że found zarządcy that budynków organisations wykorzystują różne manymetody different identyfikacji methods zagrożonych to identify mieszkań- residents at are using risk, ców, przy the majority czym większość of which metod areto pro-active metody aktywne, techniques podczas gdy metody oparte na reakcji służą jedynie jako whilst adopting some re-active practices to complement dopełnienie w bieżącej pracy. Kluczową sprawą jest to, czy the zarządca on-going rozpatruje work. jedynie A key konstrukcję issue budynku is whether i system the organisation ogrzewania, czy looks też jako solely odrębne atlub building dodatkowe fabric kryteria and heating uwzględnia type również or investigates charakterystykę and (wiek, takeszdrowie, into account the sytuacja characteristics finansowa) mieszkańców. (age, health, financial) of residents as separate or additional criteria. a) Skupienie się na budynkach Focusing on the buildings Jedną z metod jest wykorzystanie specjalistycznego One oprogramowania approach is komputerowego the use of tailor-made do analizy computer efektywności for energetycznej analysis of thezasobów energy performance mieszkaniowych, of housing co software stock, umożliwia enabling zarządcy the oszacowanie housing standardowych provider to estimate kosztów running eksploatacyjnych costs for i identyfikację standard budynków usage andnajdroższych identify the w eksploatacji. Wprowadzenie, zgodnie z Dyrektywą most expensive to run. The introduction of energy o efektywności energetycznej budynków (Dyrektywa performance certification for homes for rent as well EPBD), certyfikacji energetycznej zarówno budynków as do for sprzedaży, sale under jak i the do wynajęcia, Energy Performance oznacza, że zarządcy of Buildings Directive budynków (EPBD) socjalnych means muszą that przyszłym social housing mieszkańcom providers have dostarczyć to provide certyfikat abudynku. certificate Ponieważ for prospective okres ważności new residents. certyfikatów As może certificates wynosić do can10 last lat (w forzależności up to 10od years (depending tego, w jaki sposób on howdyrektywę the EPBD EPBD has wdrożono been implemented na poziomie national krajowym) level), niektórzy some zarządcy providers decydują may się choose na analizę to at analyse całości swoich their stock zasobów, aco whole, pozwala offering uzyskać economies efekt skali, of tj. obniżyć jednostkowe koszty w porównaniu z kosztami scale as against carrying out a single assessment on indywidualnej analizy każdego składnika majątku, który each property as it comes onto the market. This has pojawia się w ofercie rynkowej. Podejście takie ma także the tą zaletę, addedże advantage dzięki niemu ofuzyskuje providing się the dane data umożliwiające for review of ocenę theefektywności energy performance energetycznej of the całości whole zasobów. stock. 9

10 Jeżeli If thedane energy o efektywności performance energetycznej data for an individual danego budynku home powiąże is put together się z aktualnymi with current kosztami fuel paliw costsw tocelu estimate oszacowania energy running bieżących costs, kosztów andzużycia this isenergii, set against a te z kolei income the porówna się z poziomami dochodów (np. wynikającymi levels (such as that provided by unemployment benefits z wysokości zasiłków dla bezrobotnych lub emerytur), to or state pensions) this can give an indication of risk w rezultacie można uzyskać pogląd na poziom zagrożenia ubóstwem for different energetycznym households poszczególnych that might begospodarstw living in the homes. domowych w budynku. This Podejście approach takie można mightzastosować be applied w stosunku sampledo common przykładowych, szeroko types, rozpowszechnionych or to a database set typów up tomieszkań, collect all dwelling the lub do relevant bazy danych data for utworzonej housing w incelu an area. gromadzenia wszystkich stosownych danych o mieszkaniach na określonym populate terenie. these databases different approaches are To used, including desk top studies using known data or Tego rodzaju bazy danych są wypełniane różnymi physical surveys such as stock condition or resident metodami, w tym w ramach prac kameralnych opartych questionnaires. Some organisations use this data to o znane wyniki, w ramach analiz technicznych zasobów create mieszkaniowych physical maps, oraz na for podstawie example badań usingankietowych Geographical Information mieszkańców. Service Niektórzy (GIS) zarządcy software. wykorzystują takie dane do tworzenia map, na przykład z zastosowaniem komputerowych systemów informacji geograficznej (GIS). An approach used by a few organisations is the use of thermal imaging technology either by air or drive-by survey, Niektórzy cross zarządcy referenced wykorzystują with GIS techniki or other termowizyjne maps. The aim z powietrza is to identify lub z ulicy, homes w powiązaniu with high heat z GIS loss lub mapami. - however, Celem while jest thisidentyfikacja will highlight mieszkań occupied, generujących well heated duże but straty ciepła; należy jednak pamiętać, że choć metoda ta poorly insulated homes, it is unlikely to be an ideal wykrywa mieszkania zamieszkałe, lecz o słabej izolacji, to indicator of energy poverty as a household struggling nie jest ona idealnym narzędziem w identyfikacji gospodarstw to pay fuel domowych bills may narażonych have thena heating ubóstwo turned energetyczne, off or low ponieważ at the timegospodarstwa of the survey. borykające Empty properties się z opłacaniem could also rachunków be misleading, za energię so ideally mogą thermal mieć podczas imaging przeglądu shouldwy- łączone cross referenced lub przykręcone with other ogrzewanie. data-bases W błąd tomogą understand wpro- be wadzać the full także picture. pustostany, więc najlepiej jest, gdy wyniki badań za pomocą kamer termowizyjnych porównuje się z innymi danymi tak, by uzyskać rzeczywisty obraz sytuacji. Focusing b) Skupienie onsię the na residents mieszkańcach AKluczem key todo success sukcesu is the jest use wykorzystanie of intermediaries pośredników to identify those do identyfikacji at risk of gospodarstw energy poverty, domowych and links zagrożonych made with ubóstwem energetycznym oraz współpraca z tymi pośrednikami w celu uruchomienia odpowiednich instrumentów these intermediaries to make the appropriate referrals for assistance - either through retrofit measures or pomocy, polegających bądź to na wsparciu termomodernizacji, bądź na offers. konsultacjach. Intermediaries Pośrednikami can be any takimi agencies mogą consultation or być community dowolne instytucje groupslub that działające have direct w społeczności contact with those grupy utrzymujące at risk of energy bezpośredni poverty, kontakt forz example osobami narażonymi social na ubóstwo care workers, energetyczne, neighbourhood np. pracownicy groups, służby and health and those zdrowia working i opieki społecznej, with households grupy sąsiedzkie that oraz tendosoby to be disadvantaged. pracujące z gospodarstwami domowymi znajdującymi się w trudnej sytuacji. An example of a practical approach to reaching Przykładem praktycznego podejścia do kwestii docierania vulnerable people is the practice which has evolved do osób zagrożonych jest praktyka, która wykształciła się amongst UK local energy advice providers of attending wśród lokalnych doradców energetycznych w Zjednoczonym annual Królestwie, clinics polegająca for freena influenza odwiedzaniu inoculations. punktów This the is corocznych particularly darmowych appropriate szczepień as przeciw the population grypie. Jest group eligible to bardzo for trafna themetoda, free flu-jab ponieważ correlates grupa osób closely kwalifikujących whose się do health darmowych wouldszczepień be at risk przeciw if alsogrypie living in to those fuel jest silnie poverty: skorelowana that is z the grupą elderly osób, and których those zdrowie suffering from mogłoby cardio-vascular szczególnie ucierpieć or respiratory gdyby dotknęło illness. je ubóstwo energetyczne osób starszych oraz cierpiących na choroby układu sercowo-naczyniowego methods used by housing i oddechowego. providers to Pro-active identify potential risk include: Do aktywnych metod stosowanych przez zarządców w celu Means identyfikacji test of residents zagrożonych as they gospodarstw enter thenależą: residency of Badanie the housing sytuacji provider materialnej mieszkańców wprowadzających where się do zasobów residents mieszkaniowych are living zarządcy either in Noting under-occupied Notowanie zarówno dwellings mieszkań (having niedogęszczonych, to heat too big a space) których or mieszkańcy in over-occupied muszą ogrzewać dwellings znaczne (risk of damp), and powierzchnie, potentially jak offering i przeludnionych house-swap (zagrożonych opportunities wilgocią), oraz identyfikacja możliwości w zakresie Where zamiany metering mieszkań/ billing arrangements make this possible, Identyfikacja, noting jeżeli residents to możliwe with dzięki unusually opomiarowaniu i systemowi andnaliczania contacting opłat, them mieszkańców to assess high consumption zużywających whether there znaczne is an ilości opportunity energii i kontaktowanie for energy efficiency się z takimi improvements mieszkańcami w orcelu other oceny support możliwości poprawy efektywności energetycznej lub udzielenia innego rodzaju wsparcia. 10

11 Skupienie Focussingsię onna buildings: budynkach: global audyty energy dla całych auditbudynków system Wenecja Venice - Italy Włochy ATER of Venice has used a new simplified energy certification method to examine Przedsiębiorstwo their housing ATER z Wenecji stock, identifying zastosowało those nową, buildings uproszczoną with metodę the worst cer- energy performance. The method consists of a global energy audit of the najmniej efektywnych energetycznie. Metoda ta polega na przeprowadzeniu complete audytu energetycznego building, instead całego of budynku many energy zamiast audits szeregu of audytów all theposzczegól- apartments in the building, which is more time consuming and expensive. tyfikacji w celu oceny swoich zasobów mieszkaniowych i identyfikacji budynków nych mieszkań w budynku, co jest bardziej czasochłonne i kosztowne. Uwzględnienie Focussing onzarówno both building charakterystyki features budynków, jak i mieszkańców and residents characteristics Yorkshire Anglia Yorkshire - England Rada East Riding East Riding of of Yorkshire Council zarządza covers dużym, aw large, przeważającej predominantly części wiejskim, rural obszarem area in w Anglii. East Riding of Yorkshire jest największą pod względem powierzchni jednostką administracyjną typu unitary authority, a na jej zasoby mieszkaniowe składa się mieszkań. England. It is the largest unitary authority by area and has over 12,000 dwellings within its housing stock. Rada wykorzystała oprogramowanie Energy Profiling Software do zgromadzenia informacji The Council has used Energy Profiling Software to store stock survey pochodzących z przeglądu budynków komunalnych oraz budynków prywatnych information of council houses and private sector houses with high deprivation Rada wykorzystała oprogramowanie do przeglądów energetycznych w celu zgromadzenia indicators and poorer quality housing stock to residents in receipt of benefits. informacji o budynkach komunalnych, budynkach prywatnych zamieszkałych przez osoby zagrożone In 1999, marginalizacją, a major survey oraz o ofbudynkach residents niskiej was jakości, carried których out; lokatorzy following otrzymują this, pomoc five community społeczną. W 1999 aimsr. przeprowadzono were adopted, szeroko threezakrojone of which badania were wśród improved mieszkańców, health, w greater efekcie czego prosperity zdefiniowano and pięć a celów healthy społeczności environment, lokalnej, z których whichtrzy, aretj. poprawa all related zdrowotności, energy większy poverty. dobrobyt i zdrowe środowisko, są związane ze zwalczaniem ubóstwa to tackling As energetycznego. part of the Council s Affordable Warmth programme, an energy efficiency database W ramach przyjętego was developed, przez Radę to programu contain Tanie data Ciepło onutworzono all of thebazę housing danych stock, o efektywności energetycznej the mostw inefficient celu gromadzenia dwellings danych na to temat reduce całości thezasobów risk of mieszkaniowych fuel poverty. and target oraz Theidentyfikacji Council s mieszkań HECA Working najmniej efektywnych Group produced energetycznie a report i zmniejszenia based ryzyka on collected ubóstwa energetycznego. and compiled Powołana relevant przez information Radę Grupa Robocza of known ds. Ustawy energy o oszczędności efficiency energii levels w mieszkaniach (HECA Working Group) opracowała raport, w którym wykorzystano zgromadzone dane o efektywności energetycznej, odniesione do danych o warunkach mieszkaniowych against housing conditions data and area energy poverty data, to identify households living in the worst conditions and produce an area profile. oraz o ubóstwie energetycznym, a wszystko to w celu identyfikacji gospodarstw domowych żyjących w najgorszych warunkach oraz stworzenia charakterystyki badanego obszaru. Badanie Canvassing opinii of mieszkańców opinions of residents na temat on ich their domów homes Lincolnshire - England Anglia Boston Mayflower Limited is a Housing Association in the East of the UK, Boston Mayflower Limited jest stowarzyszeniem mieszkaniowym działającym with around 4,700 homes. we wschodniej Anglii i dysponującym około mieszkań. When a tenant decides to leave their property the organisation arranges an Zarządca przeprowadza wywiady z mieszkańcami, którzy zdecydowali się exit interview to establish why the tenant chose to leave, and whether na wyprowadzkę z ich zasobów; celem wywiadów jest ustalenie przyczyn this includes thermal discomfort or high heating costs. wyprowadzki, w tym tego, czy wśród przyczyn nie znajduje się brak komfortu termicznego lub wysokie koszty ogrzewania. 11

12 Partnerskie Partnership podejście: approach: zaangażowanie social and technical partnerów actors involved społecznych Isère - Francei technicznych Isère Un Toit Pour Francja Tous (A roof over everyone s head) People who access accommodation or housing through this association s Un Toit Pour Tous [Dach nad głową dla każdego] services are people in great social and financial difficulty who, in many cases, Osoby, które haveotrzymują not yet lokale had any mieszkaniowe access tow housing. ramach usług In return towarzystwa for theun financial Toit assistance Pour Tous to granted ludzie w poważnych to projects tarapatach which purchase pod względem and renovate społecznym housing i finansowym, którzy w wielu przypadkach nigdy przedtem nie mieli domu. W zamian za (PLAI), Un Toit Pour Tous receive suggestions of potential tenants from committees dofinansowanie przedsięwzięć związanych z zakupem i remontem mieszkań (PLAI) towarzystwo from outside przyjmuje the association od komitetów withzłożonych members z osób fromz zewnątrz central government, (przedstawiciele the department rządu centralnego, and departamentu municipalities, i gmin) usually i zwykle under działających the aegis pod ofauspicjami PALDI (Housing PALDI Action (Plan Działania Plan for na Rzecz Deprived Osób Pokrzywdzonych People in Isère). Departament PALDI will Isère) put sugestie forward dotyczące three households potencjalnych for mieszkańców. housing and PALDI then proponuje Un Toit pour trzy gospodarstwa Tous will make domowe a choice a Un based Toit mainly on the characteristics of the housing available. Pour Tous dokonuje wyboru kierując się głównie charakterystyką dostępnych mieszkań. Skupienie Focussingsię onna residents zużyciu energii energyprzez consumption mieszkańców Berlin - Germany Niemcy The Bewohnergenossenschaft FriedrichsHeim eg in Berlin is a relatively Bewohnergenossenschaft small housing company with FriedrichsHeim a stock of around eg z Berlina 600 apartments. to stosunkowo The małe billing przedsiębiorstwo mieszkaniowe dysponujące około 600 mieszkaniami. Rachunki for all their buildings incidental expenses takes place at the same time in za wydatki zmienne wystawiane są jednocześnie we wszystkich budynkach aby order ułatwić toporównanie facilitate azużycia comparison pomiędzy of mieszkaniami consumption w within budynku theoraz building pomiędzy and between budynkami. all buildings. Households Zarządca nawiązuje with high kontakt consumption z gospodarstwami or high incidental domowymi expenses o dużym arezużyciu contacted to lub investigate płacącymi wysokie the cause rachunki and w find celu a zbadania solution together. przyczyn takiego In cases stanu of mould, rzeczy i monitoring wspólnego equipment wypracowania is installed rozwiązań. which W mieszkaniach can help tozagrzybionych determine whether instalowane change są in behaviour urządzenia is monitorujące needed with w respect celu ustalenia to ventilation. czy konieczne The issue są zmiany of high a energy zachowań consumption dotyczących iswentylacji also broached pomieszczeń. at residents Kwestię meetings. wysokiego zużycia energii porusza się również na spotkaniach lokatorów. Skupienie Focussingsię ona residents charakterystyce characteristics: mieszkańców: szansa opportunity dla gmin for municipalities Crema Włochy Crema - Italy Fundacja The Social Mieszkalnictwa Housing Foundation Społecznego 1 (SHF1), 1 (FMS1) in the City z miasta of Crema Crema inwe Italy Włoszech powstała przy udziale i wsparciu Regionu Lombardii oraz Krajowego was constituted with the participation and support of the Lombardy Region and Stowarzyszenia Gmin Włoskich (ANCI). Najważniejszym celem Fundacji jest the National Association of Italian Municipalities (ANCI). The core aim is solidarność społeczna. Charakterystyczne cechy działalności Fundacji to: that of social solidarity. Features include: Zasady finansowania mieszkań mające na celu pomoc gospodarstwom domo- Housing wym z (największej) finance geared grupy to społeczno-gospodarczej, support for households niezdolnym within the do (majority) zakupu medium lub wynajęcia socio-economic mieszkania na category, wolnym unable rynku, to ale rent nie na or buy tyle aubogim, flat onby themóc free korzystać market but z mieszkań not poor socjalnych enough to be offered social housing apartments The Zaangażowanie involvement kapitału of private prywatnego interests w niskodochodową, in a low revenue etyczną investment inwestycję with ethical Szansa powiększenia aims gminnych zasobów mieszkaniowych o wysokiej jakości An mieszkania opportunity po stosunkowo for municipalities niskich to cenach increase their building stock with high quality Gminy mogą flats at wynajmować a relatively wysokiej low price klasy mieszkania bardzo biednym Municipalities rodzinom, oszczędzając are freeim totym rentsamym class Awysokich flats to very rachunków poor families, za energię. sparing them Gminy high kontrolują energyproces bills. przyznawania They control the mieszkań, selection preferując of the tenant rodziny families, o niskich focusing dochodach, onrodziny low-income, z dziećmi families niepełnosprawnymi with handicapped oraz młode children, małżeństwa. young Na and/or podstawie newly porozumienia wed couples. z Gminą Crema Fundacja zobowiązuje się do wynajmowania The Foundation mieszkań is committed na okres to rent 15 lat, flats z zachowaniem for 15 years at stałego the fixed czynszu. rent to such households in agreement with the Municipality of Crema 12

13 3. Raising Kształtowanie awareness and świadomości changing i energy zmiana behaviour zachowań związanych z korzystaniem z energii 3 Energy Ubóstwu poverty energetycznemu can be worsened sprzyjają obniżające by inefficient efektywność habits energetyczną and/or zachowania; provoke energy ponadto, useubóstwo behaviour, energy using which energetyczne is riskymoże for both prowokować the residents zachowania and the na dłuższą building metę ryzykowne zarówno dla mieszkańców, jak i konstrukcji budynku, takie jak niedogrzewanie pomieszczeń. structure in the long run, such as partial or under heating. In contrast, enabling residents to save Z drugiej strony, umożliwienie mieszkańcom efektywnego energy oszczędzania efficiently energii can może improve zwiększyć thermal komfort comfort, termiczny, help residents zmniejszyć zagrożenia avoid health dla zdrowia risks, i can obniżyć reduce zużycie energy energii nawet o 15%, upzmniejszając to 15%, and tym hence samym reduce średnią average wyso- consumption energy kość rachunków costs, and za energię will improve i pomagając the households rodzinom nabrać selfconfidence. większej pewności If offered siebie. post-retrofit, Zorganizowane training po termomodernizacji behaviour szkolenia andkształtujące advice will zachowania help to realise związane the z full in energy use benefits korzystaniem of structural z energii pomagają or technical w pełnym improvements. wykorzystaniu usprawnień konstrukcyjnych i technicznych. In organisations working on the issue of energy Podmioty zajmujące się ubóstwem energetycznym poverty, the most vulnerable households are sometimes niekiedy uważają, że trudno jest dotrzeć do najbardziej described zagrożonych as gospodarstw hard to reach domowych; - this is of oczywiście, course from tak the standpoint to wygląda z of punktu the housing widzenia and zarządców social budynków care services, lub while pracowników from theopieki perspective społecznej, of the natomiast households z perspektywy concerned they gospodarstw, may be o unaware których mowa, of the sprawa support może available wyglądać or see it inaczej as inaccessible albo nie zdają or unattractive sobie sprawy in z ofert some pomocy, way, as albo is shown z jakichś inpowodów FinSH investigation uważają taką (see pomoc figure*). za nieosiągalną Even if the Overall, Ogólnie advice biorąc, and doradztwo information i informacje services are są......łatwo dotępne...zrozumiałe...wystarczające zdecydowanie / na pewno tak próba niemiecka próba francuska * based on a survey among 117 German and 68 French low-income households. Jestem I m interested zainteresowany information informacjami o sposobach about how oszczędzania to save energy energii with dotyczących: urządzeń elektrycznych/ oświetlenia ciepłej wody ogrzewania zdecydowanie / na pewno tak próba niemiecka próba francuska households lub nieatrakcyjną, theyjak were to wynika designed z badań for do FinSH access (por. rysunek). Często services nawet often jeżeli pomoc do not dociera succeed do tych ingospo- causing them, these permanent darstw, do których behavioural jest adresowana, changes. to This i tak illustrates nie skutkuje the dilemma trwałymi zmianami of the disconnect zachowań. Jest that to can przykład exist luki, between jaka the niekiedy needy pojawia and the się services pomiędzy designed potrzebującymi to help a działaniami, których celem jest pomoc potrzebującym. them. How can energy poor households be reached and W jaki sposób docierać do gospodarstw dotkniętych motivated? How can sustained behaviour changes be ubóstwem energetycznym i motywować je? Jak uzyskać achieved? trwałą zmianę zachowań? Reaching and motivating energy poor households Docieranie i motywowanie gospodarstw domowych Personal experience of the financial burdens of dotkniętych ubóstwem energetycznym energy consumption is an important driver for being open Osobiste to information doświadczenie andfinansowego advice on how ciężaru to take związanego ze zużyciem simple, energii butzwiększa sadly wide-spread otwartość na barriers informacje to action. However, take-up oraz poradnictwo. of services Z drugiej are fees, strony unaffordable korzystanie for z usług people living doradczych on very ograniczają low incomes, szeroko and rozpowszechnione a language that bariery w postaci opłat, na które nie stać bardzo ubogich they are not familiar with. In addition, energy poverty is not osób, oraz często niezrozumiałego dla tych osób języka. the only deprivation low-income households may be Ponadto, ubóstwo energetyczne zwykle nie jest jedynym suffering problemem, from. na In który many narażone cases they są gospodarstwa may be experiencing domowe o niskich exclusion dochodach. and be in W need wielu ofprzypadkach more comprehensive cierpią socially assistance, one z powodu andmarginalizacji uneasy about społecznej further control i potrzebują or intrusion by bardziej authorities, kompleksowej energypomocy, suppliers, a jednocześnie landlords or nie other czują się dobrze z nasilającymi się interwencjami władz admi- 13

14 institutions nistracyjnych, they dostawców might depend energii, on due zarządców to their precarious budynków situation. i innych instytucji, Independent od których of income zależy ich and byt social z powodu background, giving up habits is in general an unappealing ich trudnej sytuacji. Niezależnie od poziomu dochodów i pozycji społecznej, zmiana przyzwyczajeń to zwykle endeavour. In particular, the idea of consuming less mało pociągające przedsięwzięcie. W przypadku zmniejszenia zużycia is oftenenergii associated sprawa with jest atym decrease trudniejsza, of comfort. że energy It taka may zmiana also be często seenkojarzona as a characteristic jest ze spadkiem that one komfortu would not życia. beponadto, appreciated zainteresowane for by peers. osoby There mogą are uznać, several possibilities że zmiany w tym to overcome kierunku nie those będą barriers: dobrze odbierane przez współmieszkańców. Istnieje kilka sposobów przezwyciężania takich barier: Offering the service free of charge and in a language the target groups will understand Oferowanie usług nieodpłatnie i używanie języka Offering zrozumiałego small dla incentives grup docelowych; such as energy saving kits has been shown to motivate low-income residents Stosowanie niewielkich bodźców motywacyjnych w to postaci call np. for zestawów energy advice. wspomagających In addition, oszczędzanie the households energii savings często motywuje will be increased mieszkańców by measures także do korzystania notz be doradztwa able to afford energetycznego. on their own Jednocześnie they might podejście takie umożliwia gospodarstwom domowym Designing the service in cooperation with social zwiększanie oszczędności poprzez zastosowanie institutions, środków, na które social bez networks pomocy or nie other byłoby intermediaries ich stać; (such as janitors), who can help to get in touch with Planowanie pomocy we współpracy z instytucjami the households and address their needs, including pomocy społecznej, sieciami społecznymi i innymi pośrednikami languages (np. as dozorcy), well asktórzy foreign pomogą energy w and foreign communication nawiązaniu kontaktu cultures z właściwymi gospodarstwami domowymi i zaspokojeniu ich potrzeb, w tym także Linking problems with energy bills to financial w porozumiewaniu się w obcych językach oraz w advice with regard to costs in other areas where rozwiązaniu problemów wynikających z kulturowych people różnic dotyczących are struggling korzystania z energii i komunikacji Using międzyludzkiej; social networks in order to disseminate services Łączenie doradztwa - personal w zakresie recommendations kosztów energii are z often perceived doradztwem asfinansowym the most trustworthy. dotyczącym The innych creative problemów different finansowych media channels(such mieszkańców; as leaflets, resident s use of magazines, Promocja usług local doradczych newspapers, z wykorzystaniem radio, television, sieci internet) społecznych can be usługi an polecane attractive osobiście supplement są często in order to odbierane increase jako peoples najbardziej awareness godne ofzaufania. the issue Twórcze of energy wykorzystanie innych kanałów komunikacyjnych (np. Providing ulotek, gazetek group-based lokatorskich, activities lokalnej around prasy, the radia, topic, such telewizji as showing i Internetu) movies, może offering być atrakcyjnym group consultations elementem wspomagającym workshops, organising działania excursions na rzecz wzrostu and events and świadomości mieszkańców w zakresie efektywności Providing energetycznej; social models by training households to advise their peers, or by including target group Działania grupowe związane z tematem, jak pokazy specific filmów, grupowe role models konsultacje in the communication i warsztaty, organizowanie wycieczek a goodi example imprez; as an organisation, by strategy Setting raising Tworzenie awareness wzorów amongspołecznych staff of energy poprzez saving nauczanie applied mieszkańców, to day toby day doradzali activities innym, of thelub organisation, poprzez measures uwzględnianie and encouraging w strategii and enabling komunikacyjnej this, such popularnych w danej grupie docelowej postaci wzorów do as low carbon travel and energy efficiency in the office naśladowania; Dawanie Organising dobrego energy przykładu saving poprzez competitions upowszechnianie (awarding wśród individual własnych energy pracowników saving champions świadomości or w teams) zakresie efektywności energetycznej w codziennej działalności zarządcy Choosing budynków the right emphasis (np. ekologiczne in the środki way information transportu i efektywność is presented. energetyczna Studies show w biurze); that individuals are more willing to take action when the costs they Organizowanie konkursów oszczędności energii (przyznawanie can avoid tytułów (including indywidualnych loss of comfort, lub drużynowych health) by mistrzów behavioural oszczędzania changes are energii ); emphasised rather then Odpowiednie the benefits rozłożenie they canakcentów expect, w and przedstawianiu directed informacji. by immediate Badania wykazują, effects rather że ludzie than chętniej long-term behaviour is podejmują effects działania, gdy nacisk kładzie się nie tyle na potencjalne korzyści, ile na problemy, których można Providing uniknąć dzięki information zmianie zachowań and advice (np. brak komfortu, utrata zdrowia), oraz gdy zmiana zachowań w większym stopniu experiences służy osiągnięciu and FinSH korzyści investigations natychmiasto- all Literature, indicate wych niż that korzyści (vulnerable) długofalowych. households lack knowledge (see graphs for examples) regarding the issue of Informacja energy andi energy doradztwo saving strategies. Energy itself is not visible, which makes it difficult to be aware of Zarówno dane literaturowe, jak i doświadczenie oraz badania one s own FinSH consumption. wskazują, że zagrożone Energy bills gospodarstwa are often not domowe understood nie mają and wiedzy even (por. if they wykresy) are, na thetemat effects energii of i behavioural strategii jej oszczędzania. change are not Energii immediately nie widać, recognised powoduje, presented że niełatwo once jest asobie year. uświadomić Being aware fakt that jej zużywania. there is a if Rachunki need for action za energię without często knowing pozostają one s niezrozumiałe, scope of action a nawet can jeśli result jest ininaczej, a feeling to of rachunki helplessness otrzymywane and resignation, raz do roku nie which skłaniają in thenatychmiast long run might do refleksji even nad be worse potrzebą than zmiany not zachowań. having dealt Świadomość with a topic potrzeby at all, especially podjęcia działań when working przy jednoczesnym braku wiedzy o tym, co właściwie trzeba with people who might already have to struggle with by zrobić, rodzi poczucie bezradności i rezygnacji, co na dłuższą prejudices metę and może lowbyć self-esteem. jeszcze gorsze Hence niż nie it is zajmowanie important się to tematem improve w households ogóle, zwłaszcza theoretical jeśli dotyczy and to operational osób, które knowledge i tak borykają by: się z uprzedzeniami i niską samooceną. Dlatego ważne jest, by teoretyczną i praktyczną wiedzę Providing information on the multiple impacts of gospodarstw domowych wzbogacać poprzez: energy use, such as energy supply security, climate Informacje change, savings, na temat indoor różnorakich comfort konsekwencji levels, including korzystania temperature z energii, and humidity, takich jak links bezpieczeństwo between indoor energetyczne, conditions and zmiany health klimatu, as well oszczędności, as the importance komfort of zamieszkania, zdrowie, a także na temat znaczenia ventilation, and the distinction between uncomfortable wentylacji, rozróżnienia pomiędzy nieprzyjemnymi przeciągami draughts anda the właściwą right ventilation, wentylacją w inodpowiednim the right place miejscu and at i the czasie, right oraz time na temat - andzwiązków the links między between temperaturą, temperature, izolacją, insulation, wentylacją ventilation i kondensacją and condensation Dokładną Giving precise informację information o tym gdzie on where następuje one consumes zużycie energii energy oraz andjak how konkretnie exactly można energyenergię can beoszczę- dzać i jakich można się spodziewać rezultatów, w saved as well as which effects can be expected - by single tym zarówno z wdrażania poszczególnych rozwiązań measures and in total oszczędnościowych, jak i ogółem 14

15 nie wiem / brak odpowiedzi urządzenia elektryczne / oświetlenie Przedstawianie Making the issue zagadnień understandable w sposób and zrozumiały visible: - i by obrazowy translating abstract indicators such as kwh, CO2, tłumacząc m 3 etc. język to a language abstrakcyjnych of every-day wskaźników, life, jak such askwh, by using CO2, m3 examples itp., na język like życia thecodziennego, same amount of poprzez przykłady i porównania, takie jak taka ilość energy would make a car drive for xy km/provide energii wystarczyłaby do pokonania samochodem xy lighting for xy hours etc. km/ zapewnienia oświetlenia przez xy godzin itp. - by using meters, for example to show the increase stosując liczniki, na przykład by pokazać, że zużycie ofenergii a refrigerator s przez lodówkę energy wzrasta, consumption kiedy się when ją otworzy opening the lub door wypełni or filling ciepłym it jedzeniem, with warmże food, rzeczywista to illustrate that temperatura the actual w indoor mieszkaniu temperature może różnić might się od vary temperatury subjective odczuwalnej perception, lub by or zobrazować to make humidity wilgotność visible from the - by providing oferując doradztwo fuel bill advice, w zakresie which rachunków includes za helping energię, obejmujące to understand pomoc w what zrozumieniu is on the treści billsrachun- and to residents relate ku i jego this związku to energy ze consumption, zużyciem energii, giving zapoznanie benchmarks for z wartościami average, under- typowymi and over-average dla średniego, consumptions, niskiego i wysokiego zużycia, naukę odczytu liczników oraz teaching meter reading, and giving advice for the doradztwo w zakresie spłaty długów i wyboru taryfy repayment of debts and choice of tariff and supplier lub dostawcy What do you think, which domain causes Jak the highest myślisz, energy co powoduje consumption największe in private zużycie energii households? w prywatnym mieszkaniu? ciepła woda ogrzewanie próba niemiecka próba francuska Osobiste Givingporady personal advice miejscu. oninformacje site. Written w formie information pisemnej shouldpowinny be provided być przekazywane alongside, but równolegle, not substituted ale nie for mogą face-to-face zastępować interaction. kontaktu osobistego. Personal advice Doradztwo can be osobiste można dostosować do indywidualnych potrzeb tailored to the household s individual energy-related energetycznych danego gospodarstwa domowego; ponadto, requirements, umożliwia ono and udzielenie makes it pomocy possible kompleksowej, to provide uwzględniającej comprehensive trudną assistance sytuację społeczno-ekonomiczną which takes into gospodarstwa. account their precarious socio-economic situation Giving support to maintaining efficient habits Pomoc w podtrzymaniu efektywnych energetycznie zachowań While sometimes a single action suffices to reduce Choć one s czasem energydo consumption obniżenia zużycia (such energii as wystarcza lowering the pojedyncze temperature działanie of a boiler, (np. obniżenie or un-covering temperatury heaters), bojlera a lub large odsłonięcie part of a households kaloryferów), energy to jednak consumption znaczna część is due zużycia to repeated energii behaviour przez gospodarstwa (such as heating domowe and wiąże ventilation się z patterns powtarzalnymi or washing). zachowaniami Such habits (jak np. have zachowania been built up związane over a long z ogrzewaniem, period of time, wentylacją and i executed myciem). more Tego or typu less zachowania unconsciously. kształtują Hence, się they długo arei są difficult mniej lub to break bardziej in the first nieświadome. instance, and Dlatego difficult też trudno to be maintained jest najpierw in z nimi zerwać, a potem wytrwać w wystrzeganiu się ich. the long run. Households can be helped to overcome Pomoc gospodarstwom domowym w przezwyciężaniu niektórych some of the barier barriers na drodze to behaviour do zmiany change przyzwyczajeń by może Providing polegać assistance na: and advice over the longer długofalowej term, for example pomocy through i doradztwie, training na and przykład resourcing poprzez of relevant szkolenia staff such oraz as wykorzystanie janitors and resident odpowiednich liaison, zasobów and community ludzkich, volunteers jak dozorcy, pracownicy odpowiedzialni za kontakty z mieszkańcami czy wolontariusze Encouraging household s ambition by setting clear oddziaływaniu na ambicję poprzez wyznaczanie targets and encouraging self-commitment (for jasnych celów i zachęcanie do podejmowania zobowiązań example I will (na przykład save 5% w energy ciągu within sześciu six miesięcy months ) zaoszczędzę Providing regular 5% energii ) and understandable feedback on zapewnieniu the households regularnych energy i zrozumiałych consumption informacji effects zwrotnych of their dotyczących behaviour zużycia changenergii przez and the gospodarstwo domowe oraz efektów, jakie przyniosły zmiany Providing zachowań prompts, which remind them of their stosowaniu intentions przypominaczy (such as stickers (na przykład put on nalepek the na light kontakty switches z saying napisem switch wyłącz me mnie offzanim beforewyjdziesz ) you leave ) nie wiem / brak odpowiedzi How Jestem much zainteresowany energy can beinformacjami saved by using o sposobach low-energy light oszczędzania bulbs compared energii to dotyczących: convential light bulbs? próba niemiecka próba francuska 15

16 oraz w różnych wersjach językowych. Lokatorzy i mieszkańcy są zachęcani do zgłasza- Skupienie Advice, training się na zużyciu and resident energii participation przez mieszkańców Cardiff - Wales Walia Cardiff is the capital city of Wales and Cardiff Council owns, manages and Cardiff maintains jest stolicą 13,900 Walii, houses. a Rada The Cardiff development jest właścicielem of Cardiff s mieszkań, Tenant Participation którymi zarządza i które utrzymuje. W ramach prac nad Strategią Uczestnictwa Lokatorskiego Cardiff analizie poddano obecne sposoby uczestnictwa mieszkańców w życiu społeczności. Strategy looked at the ways in which tenants are currently involved. The Council runs a quarterly tenant magazine that provides information relating Rada wydaje kwartalnik dla lokatorów, w którym publikuje informacje związane z ubóstwem to issues around energetycznym, fuel poverty, takie jak such planowane as planned roboty, works, uczestnictwo tenant lokatorów participation, oraz doradztwo and advice dotyczące around debt, obsługi fuel zadłużenia, suppliers, dostawców energy efficiency paliw, efektywności and welfare energetycznej This isi also świadczeń available społecznych. on audio-cd Kwartalnik andjest in także relevant dostępny languages. jaki pliki Tenant audio na and CD benefits. resident groups are invited to input ideas and to discuss planned works and nia editorial swoich content. pomysłów oraz omawiania planowanych prac i publikowanych treści. Działania Direct tenant rzecz involvement bezpośredniego includes uczestnictwa support lokatorów for the to Federation między innymi of Tenants wsparcie andfederacji Residents Stowarzyszeń Associations, Lokatorów with resources i Mieszkańców, for tenant obejmujące participation udostępnienie including Federacji a Federation pomieszczeń office and biurowych training i facilities. sal szkoleniowych. It is intended Pomieszczenia to use these te mają facilities być wykorzystywane to provide energy do szkoleń awareness w zakresie training podnoszenia for tenants świadomości in partnership energetycznej with the mieszkańców, realizowanych we współpracy z powołanym przez Radę zespołem council s own energy and housing team. There is an annual tenant s bus tour ds. energii i mieszkalnictwa. Corocznie organizowana jest autobusowa wycieczka dla to highlight schemes that are under way or recently completed across the city. lokatorów, mająca na celu pokazanie przedsięwzięć w trakcie realizacji lub niedawno zrealizowanych w różnych częściach miasta. Wykorzystanie Using a range of szerokiej events gamy and tools instrumentów to involve w residents celu aktywizacji Hampshire - England mieszkańców Hampshire Drum Housing is Anglia a charitable housing association in Hampshire, in the south of England, with approximately 4,450 properties. Drum has been awarded Drum excellent Housing status to charytatywne for their focus towarzystwo on resident mieszkaniowe involvement działające by the w UK Hampshire Tenant na Participation południu Anglii, Advisory dysponujące Service około (TPAS) nieruchomościami. Brytyjska Służba Na Rzecz Uczestnictwa Lokatorów (UK Tenant Participation Advisory Service TPAS) przyznała Various towarzystwu methods Drum are used ocenę to wzorową involve and za engage pracę nad with aktywizacją tenants, mieszkańców. and tenants are themselves often involved in developing these approaches, which Do aktywizacji lokatorów i interakcji z nimi stosowane są różne metody, a sami lokatorzy include letters, leaflets, newsletters, posters, surveys and questionnaires, często uczestniczą w ich opracowywaniu; wykorzystuje się listy, ulotki, biuletyny, plakaty, badania road-shows, i ankiety, exhibitions, objazdowe pokazy, public wystawy, meetings, spotkania question publiczne, and answer sesje pytań sessions, i odpowiedzi, drop-in spotkania sessions, niezapowiedziane, small workshops, małe formal spotkania and warsztatowe, informal discussions. dyskusje formalne There i nieformalne. is a Top Tips Wydano booklet skierowaną on energy do mieszkańców efficiency książeczkę for residents, - poradniczek anddotyczący resident eco-champions efektywności energetycznej; are appointed spośród and mieszkańców trained. wybiera się i szkoli eko-mistrzów. Efforts Czynione aresą made starania to offer na rzecz a wide stworzenia range of opportunities całego szeregu for możliwości contact and nawiązywania involvement, including kontaktów through i aktywizacji tenant mieszkańców, and residents takich groups, jak grupy networks lokatorów of i mieszkańców, local contacts lokalne and representatives, sieci społeczne forums i przedstawicieli and panels, społeczności, area walk-about, fora i panele, working przechadzki parties, po workshops terenie, grupy and robocze, focus groups, warsztaty, training grupy sessions, zainteresowań, seminars sesje and szkoleniowe, conferences, seminaria i konferencje i program Nagród Dobrosąsiedzkich. Drum prowadzi strony and a Good Neighbours Awards scheme. Drum has dedicated Resident internetowe służące aktywizacji mieszkańców; strony te prowadzą spotkania on-line Involvement web-pages with on-line meetings and an events calendar. i mają kalendarz imprez. Zespół zarządzający projektem, w skład którego wchodzi stowarzyszenie A communications mieszkańców, protocol postępuje is used and zgodnie overseen z przyjętymi by a project zasadami management komunikacji team i nadzoruje which ich includes przestrzeganie; the resident s w celu ułatwienia association, konsultacji and sustainability tworzone są grupy groups na are being set up to facilitate consultation. rzecz zrównoważonego rozwoju. 16

17 Partnership Podejście partnerskie: approach: pakiet several działań awareness-raising na rzecz wzrostu świadomości measures Marseille Marsylia - Francja France Experimentation at La Bricarde (Marseille) saw mobilization for energy CW ramach eksperymentu na osiedlu La Bricarde (Marsylia) aktywizację na saving at two levels - landlords and the community - in a project run by three rzecz oszczędzania energii przeprowadzono na dwóch poziomach zarządców associations specialising in energy management, Ecopolenergie, Loubatas budynków oraz lokalnych społeczności. Projekt wdrażany był przez trzy stowarzyszenia GERES, zajmujące who helped się zarządzaniem to mobilize the energią, estate s Ecopolenergie, residents around Loubatas thei theme GERES, and of które energy. pomogły w aktywizacji mieszkańców osiedla wokół zagadnienia energii. An W części assessment komunalnej waszasobów made ofmieszkań energy and socjalnych water przeprowadzono use in the communal analizę parts zużycia the energii social i wody, housing co pomogło stock, zainteresować which helped sprawą to get zarządcę. the landlord W pomieszczeniu involved. of An udostępnionym interactive display przez zarządcę on energy urządzono and water interaktywny saving behaviour pokaz zachowań was set sprzy- room made oszczędności available energii by the wody; landlord, we współpracy and a filmz osiedlowymi made on the pracownikami estate with up in ajających community socjalnymi i participation, doradcami nakręcono working też with film theo estate s osiedlu z social udziałem workers mieszkańców. and advisers. Following Następnie firma this, Logirem, a secondwspierana project experimenting przez Ecopolenergie, with zrealizowała water and drugi energysaving projekt, kits tym razem was dotyczący set up byzestawów the Logirem służących company, oszczędzaniu with energii support i wody. from Ecopolenergie. Pracownicy Logirem Awareness-raising przeprowadzili działania and information uświadamiające work was i informacyjne, carried out mające na celu wyjaśnienie istoty projektu i omówienie zachowań sprzyjających with Logirem employees, to explain the project and discuss energy-saving oszczędzaniu energii. behaviour. Dostrzegłszy potencjalne oszczędności dla lokatorów, zarządca zdecydował się Having na bardziej seen kompleksową the potential renowację savings that osiedla, could w be tym made na for wymianę tenants, wszystkich the landlord kranów i spłuczek to launch toaletowych a more comprehensive urządzeniami rehabilitation wodooszczędnymi of theoraz estate, na usprawnie- including decided replacing nie ogrzewania. all taps Celem and projektu toilet flushes jest optymalizacja with efficiency opłat equipment za media i and ogrzewanie, heating improvements. a tym samym zmniejszenie The aim of odsetka the project nie płaconych is to optimise rachunków. service Według charges Logirem, and thereby obniżenie reduce tych opłat the poprzez numbertechniczne of unpaidusprawnienia bills. According jest o totyle Logirem, ważne, as że it is difficult obniżenie toczynszu bring rents byłoby down, bardzo it trudne. is important to try to bring service charges down through technical improvements to equipment. Janitors Szkolenie training dozorców tow raise celu zwiększenia awareness świadomości of residents mieszkańców Bremen Kraj związkowy - GermanyBrema - Niemcy The GEWOBA Aktiengesellschaft Wohnen und Bauen, with around 56,000 Towarzystwo GEWOBA (Aktiengesellschaft Wohnen und Bauen) dysponujące apartments, is the biggest real estate company in Bremen province. They około mieszkań, jest największym przedsiębiorstwem mieszkaniowym have taken the initiative to train their janitors in energy saving, so that they Bremy. Towarzystwo zdecydowało się przeszkolić swoich dozorców z zakresu can oszczędzania in turn advise energii tenants. tak, by This ci mogli hasnastępnie several advantages: doradzać lokatorom. janitors are Rozwiązanie to available, ma kilka zalet: tenants dozorcy typically są na know miejscu, andmieszkańcy trust their zwykle janitors, ich and znają they i ufają are on site and well-placed im, a praca dozorcy to notice umożliwia where obserwowanie households could zachowań, make relevant które należałoby behavioural changes zmienić i udzielanie and to advise mieszkańcom them accordingly. stosownych The rad. training Szkolenie was przeprowadziła provided by a local lokalna energy agencja agency ds. energii (Umweltberatung Bremen). Bremen). 17

18 Wachlarz Multitude możliwości of possibilities w zakresie to kształtowania raise awareness świadomości and provide i behavioural nauczania korzystnych training zachowań Potsdam - Germany Poczdam Niemcy The PRO POTSDAM GmbH features a wide range of measures to raise Przedsiębiorstwo tenants awareness PRO POTSDAM of energygmbh saving stosuje and climate szeroki wachlarz change, środków for example: mających na celu podnoszenie świadomości mieszkańców na temat oszczędzania energii i zmian Regular contributions to the tenant magazine with practical information klimatycznych, obejmujący między innymi: and reports on retrofit projects Detailed regularne accounts artykuły w of czasopiśmie operating costs lokatorów, and presentation zawierające informacje of energy praktyczne calculations, oraz including doniesienia comparison o postępach projektów with average termomodernizacyjnych use of the other tenants in the same building szczegółowe rozliczenia kosztów eksploatacyjnych i obliczenia zużycia energii, w tym porównania ze średnimi wartościami zużycia energii przez innych mieszkańców budynku Distribution of free energy saving thermometers for all tenants, that show optimal temperature and how much energy may be saved through reducing rozprowadzanie darmowych termometrów ułatwiających oszczędzanie energii room temperature poprzez wskazywanie optymalnej temperatury i tego ile energii można zaoszczędzić Promotion obniżając temperaturę carried out pomieszczeń with the local energy provider, providing a free Powersaver for selected households in order to prevent stand-by loss akcja promocyjna we współpracy z miejscowym dostawcą energii, polegająca Model na dystrybucji apartments wśród wybranych for demonstrating gospodarstw energy domowych efficient darmowych living technologies urządzeń Co-founding Powersaver ograniczających the Energie-Forum zużycie Potsdam, energii podczas which czuwania promotes initiatives for climate modelowe protection mieszkania insłużące schools demonstrowaniu technologii energooszczędnych Live udział coverage w utworzeniu of Energie-Forum the live earth Potsdam, concert promującego against szkolne climate inicjatywy change. na Here rzecz ochrony peopleklimatu had the chance to exchange their old light bulbs for new energy relacja na saving żywo z ones koncertu free live of charge earth na rzecz ochrony klimatu; w czasie imprezy Attention ludzie mogli is also za darmo given to wymienić raising awareness stare żarówki of na employees, nowe, energooszczędne through information campaigns projekt Wohnen on energy Lernen efficient (Uczymy behaviour się żyć), wspierający at work, podejmującą such as prompts samodzielne to switch offżycie lights młodzież, when między leaving innymi the room, poprzez and naukę supply korzystania of bicycles z energii for business trips within projekt thepilotowy, city. w ramach którego gospodarstwom o ponadprzeciętnym zużyciu In energii cooperation udzielano with porad thedotyczących municipality zachowań and several sprzyjających social oszczędzaniu institutions, energii the Dostrzega organisation się też is involved wagę kształtowania in the model świadomości project Klima własnych schützen pracowników - Wohnen lernen organizowane są kampanie the climate informacyjne - learning na how temat tokorzystnych live). The project pod względem includes energetycz- a training (protecting for nym unemployed zachowań w pracy as energy (m.in. nalepki consulters. przypominające Households o wyłączaniu living onświatła a lowprzed income wyjściem receive pokoju); azapewniono consultation też on rowery sitedo and wyjazdów an energy służbowych saving na kit, terenie bothmiasta. free of will charge. Przedsiębiorstwo realizuje, przy współpracy z gminą i szeregiem instytucji społecznych, modelowy projekt pn. Klima schützen Wohnen lernen (ochrona klimatu uczymy się żyć), finansowany przez Europejski Fundusz Społeczny (EFS). Projekt obejmuje szkolenia dla bezrobotnych z zakresu doradztwa energetycznego. Gospodarstwa domowe o niskich dochodach otrzymają za darmo poradę na miejscu i zestaw służący oszczędzaniu energii. 18

19 4. Zaangażowanie mieszkańców w proces termomodernizacyjny Involving residents in the retrofit process 4 Termomodernizacja Retrofitting buildings budynków offers many daje benefits wiele korzyści for landlords zarządcom and residents. budynków At thei same ich mieszkańcom. time, it is notz only drugiej a technical strony, jest and ona financial nie tylko challenge wyzwaniem for the technicznym housing provider, i finansowym dla zarządcy, ale też źródłem pewnych uciążliwości but will also involve inconvenience for residents, such as dla mieszkańców (hałas i pył z prac budowlanych, construction naruszenie prywatności, noise and dirt, wzrost an intrusion czynszu), inprzez their co privacy, może and nie zyskać increased ich akceptacji. rents, andponadto, hence might potencjał not be nawet accepted by najlepszych those affected rozwiązań bytechnicznych it. In addition, może even pozostać the niewykorzystany solutions jeżeli mieszkańcy might failnie tozostaną achieve przeszkoleni their full best technical w beneficial zakresie effects ich stosowania if the residents oraz w zakresie are notdostosowa- nia use swoich them zachowań and how (np. togrzewanie, adjust (forwentylacja) example their do trained how to heating nowych warunków. and ventilation Tak więc, habits) ogromnie to the new ważne conditions. jest, aby Hence, przed, w it trakcie is of prime i po zakończeniu importance termomodernizacji to involve residents angażować mieszkańców w przedsięwzięcie. Takie pre, during and after retrofit. This can help to avoid podejście może pomóc w uniknięciu kłopotów i konfliktów, prowadzących and discord, do which kosztownych can result opóźnień in expensive całego trouble delays procesu, ofdo the wyprowadzek, whole process a także or residents do pojawienia moving się out, as grzybów well i as niszczenia mouldurządzeń and thetechnicznych. misuse ofdzięki technical appliances. angażowaniu Benefits mieszkańców can include uzyskuje thesię ability możliwość: to: dostosowania Tailor services usług to those do oczekiwań wantedi potrzeb and needed mieszkańców residents by pełnego wykorzystania potencjału usprawnień Realise the full benefits of technical improvements technicznych zwiększenia Improve residents lojalności commitment mieszkańców to wobec the zarządcy providers nieruchomości organisation zwiększenia zaangażowania społecznego i gospodarstw Increase domowych the households i ich zdolności social do participation samostanowienia self-determination and W Participation zależności strategies od etapu, strategie can be differentiated uczestnictwa at można different różnicować stages, as regards pod względem the degree stopnia of involvement zaangażowania of those grup, they are do których offered strategie to: te są kierowane: Nie Unidirectional ukierunkowana information informacja andi doradztwo advice Komunikacja dwustronna z grupami, na które przedsięwzięcie Bidirectional może discussion oddziaływać, communicating w celu poznania with ich those obaw being i affected opinii i uwzględnienia in order to learn wyników more w about procesie their decyzyjnym worries and(traktując opinions, wszystkie and considering poglądy the poważnie, results in nawet the decision jeśli ostatecznie making process nie wszystkie propozycje można będzie przyjąć) Including residents in the decision making process Uwzględnianie mieszkańców w procesie decyzyjnym by giving them an equal vote poprzez zapewnienie im głosu Promowanie Encouragement inicjatyw of self-help samopomocowych initiatives Uczestnictwo Participation can mieszkańców be facilitated można by written ułatwiać communication, poprzez kontakt online pisemny, tools, and narzędzia face-to-face on-line oraz communication komunikację via osobistą individual w consultation, formie konsultacji group indywidualnych, meetings, round spotkań tables grupowych, and so on. okrągłostołowych Personal, interactive itp. Osobisty communication kontakt is i generally interakcja more są zwykle effective skuteczniejsze than solely niż written sama information. informacja pisemna. Szkolenie personelu z zakresu komunikacji Communication training with staff and the cooperation oraz współpraca z instytucjami zajmującymi się pomocą with social institutions will help to find the right społeczną pozwala znaleźć właściwy język, który będzie akceptowany language accepted i rozumiany and przez understood mieszkańców. by residents. Wymagany degree stopień of involvement zaangażowania required mieszkańców depends zależy on different od The różnych factors, czynników, such as the takich, impact jak of oddziaływanie retrofit measures, działań the termomodernizacyjnych, resident s competences kompetencje and interests i zainteresowania as well as on mieszkańców, resources. a także od zasobów. 19

20 While Proces the może process wyglądać canróżnie vary inw different poszczególnych phasesfazach, of the ale retrofit ważne process jest, aby it uwzględnione is important zostały that all wszystkie phases are fazy: covered: Przed termomodernizacją: dokładne informacje Pre retrofit: Precise information on what will be o tym, co będzie realizowane i dlaczego, czego implemented powinni spodziewać and why, się mieszkańcy what the residents jeżeli chodzi have to expect o niedogodności, as regards wzrost inconvenience, czynszu i korzyści. rent Zbadanie increases and czego benefits. potrzebują Enquiry i chcą into mieszkańcy what residents (a także need czego and want nie potrzebują (and don t i czego need nie andchcą), don t omówienie want), discussion różnych of different scenariuszy, scenarios, dostosowanie adjustment całego ofprocesu the whole do process potrzeb to mieszkańców the needs of (w the tym residents na przykład (including uwzględnienie for example the kwestii question terminu ofrealizacji) when it should i/lub ułatwienie take place inicjatyw ) and/or mieszkańców facilitating the przed initiative termomodernizacją of residents prior lub uczestnictwem w finansowaniu; to retrofit or financial participation. Podczas termomodernizacji: informacje o postępie prac, During możliwość retrofit: przekazywania Information about opinii the i ewentualne thekorekty works, procesu, the opportunity pomoc dla tozmagających give feedback się z and progress of niedogodnościami adjust the processes oraz if możliwość necessary, angażowania and assistance się samych for those mieszkańców struggling w with realizację inconvenience, prac budowlanych and the opportunity i/lub twórczych; for residents themselves to be involved in Po the termomodernizacji: implementation informacje of structural o faktycznym and/or creative works. oddziaływaniu i doradztwo w zakresie nowych technologii oraz zmian zachowań wynikających z zastosowanych retrofit: środków. Information Analiza about odbioru thecałego actual procesu impact, After i and jego advice rezultatów concerning przez mieszkańców, the new technologies ocena tego jak and behavioural sobie radzą z changes nowymi emerging technologiami, from those uwzględnienie measures. wniosków Assessment w strategii. of how the residents experienced the whole process and the results, if they are able to deal with the new technologies, and feed the information back into strategy. 20

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Umowa o współpracy ponadnarodowej

Umowa o współpracy ponadnarodowej Wzór minimalnego zakresu umowy o współpracy ponadnarodowej w ramach PO KL Umowa o współpracy ponadnarodowej Nazwa Programu Operacyjnego w Polsce: : Numer i nazwa Priorytetu: Numer i nazwa Działania: Numer

Bardziej szczegółowo

Regionalny SEAP w województwie pomorskim

Regionalny SEAP w województwie pomorskim ENNEREG International Conference Transfer of knowledge in the field of sustainable use of energy 22 May 2012, Wielkopolska Voivodship Office, Poznań, Poland Regionalny SEAP w województwie pomorskim Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household CENTRAL STATISTICAL OFFICE STATISTICAL OFFICE IN KATOWICE Sustainable Development Indicators. Regional module The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

System optymalizacji produkcji energii

System optymalizacji produkcji energii System optymalizacji produkcji energii Produkcja energii jest skomplikowanym procesem na który wpływa wiele czynników, optymalizacja jest niezbędna, bieżąca informacja o kosztach i możliwościach wykorzystania

Bardziej szczegółowo

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+ Goodman Kraków Airport Logistics Centre 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth Goodman Kraków Airport Logistics Centre ul. Komandosów 1, 32-085 Modlniczka Goodman

Bardziej szczegółowo

Adam Kozierkiewicz JASPERS

Adam Kozierkiewicz JASPERS Adam Kozierkiewicz JASPERS Europa 2020 Flagship initiatives Priorities Targets Digital agenda for Europe Innovation Union Youth on the move Resource efficient Europe An industrial policy for the globalisation

Bardziej szczegółowo

Działania w dziedzinie klimatu, środowisko, efektywna gospodarka zasobami i surowce

Działania w dziedzinie klimatu, środowisko, efektywna gospodarka zasobami i surowce HORIZON 2020 - THE FRAMEWORK PROGRAMME FOR RESEARCH AND INNOVATION (2014-2020) 2020) Challenge 5 Climate action, environment, resource efficiency and raw materials INFORMAL DRAFT 1 Copyright KPK PB UE

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+ Goodman Poznań Airport 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business Goodman Poznań Airport ul. Batorowska 35, 62-081 Wysogotowo, Poznań Najlepsze miejsce dla biznesu Goodman

Bardziej szczegółowo

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31]

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] 994. pracy w Polsce do standardów Unii Europejskiej : Część A. Program realizacji badań naukowych i prac rozwojowych 1.01 31.12.2002.

Bardziej szczegółowo

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM CHRIS MILNES, HELLENIC ECOTOURISM SOCIETY Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Społeczny

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market Dzień dobry Good morning Hyvää huomenta Buenos dĺas Projekt Partnerski Grundtviga Spotkanie w Katowicach 26-29 Listopad 2013 Grundtvig partnership project Kick off meeting in Katowice 26 29 November 2013

Bardziej szczegółowo

Risk Management System As Strategic Support for Integration of Energy Groups

Risk Management System As Strategic Support for Integration of Energy Groups Risk Management System As Strategic Support for Integration of Energy Groups Energy Risk Central & Eastern Europe Roman Szyszko Warsaw, November 9, 2011 Risk Management System As Strategic Support 1. The

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project:

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project: Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Title of the project - System of the heat storage at different temperature level. Krótki opis projektu: Opracowanie systemu akumulacji ciepła

Bardziej szczegółowo

I webinarium 18.02.2015

I webinarium 18.02.2015 I webinarium 18.02.2015 Współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013.

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers 10-12 milionów Romów w Europie 6 milionów mieszkających w U E Irlandia Polska Republika Czeska Turcja Populacja społeczności romskiej w liczbach Irlandia Polska

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD)

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION Brussels, 29 August 2013 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) ENV 782 MAR 119 MI 708 ONU 86 CODEC 1921 INST 459 PARLNAT 214 COVER NOTE from: Polish Senate date

Bardziej szczegółowo

Informal Support in Ageing Societies

Informal Support in Ageing Societies Informal Support in Ageing Societies The Elderly, the Family and the Welfare State Dependency Ratios Myth and Reality The Elderly as Providers and Recipients Future Challenges Policy Implications 1 Dependency

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Polandchallenges in Clinical Trials Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Poland- legislation 1996-2003 Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r o zawodach lekarza i lekarza dentysty, z

Bardziej szczegółowo

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland INSTITUTE OF TECHNOLOGY AND LIVE SCIENCES POZNAŃ BRANCH Department of Environmental Management in Livestock Buildings and

Bardziej szczegółowo

List of ECOWILL-certified Ecodriving trainers for short duration trainings

List of ECOWILL-certified Ecodriving trainers for short duration trainings List of ECOWILL-certified Ecodriving trainers for short duration trainings POLAND January 2013 The sole responsibility for the content of this report lies with the authors. It does not necessarily reflect

Bardziej szczegółowo

POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU

POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU by Marek Oppeln-Bronikowski, 17 of March 2005, Brussels POLISH ECONOMICAL SITUATION POLISH ECONOMICAL SITUATION REAL ECONOMY: YEAR GDP CPI year-end Investment

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego

Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia emerytalnego Zarządzanie Publiczne, 4(16)/2011, s. 95 118 Kraków 2012 Published online June 29, 2012 Ocena funkcjonowania programu Indywidualnych Kont Emerytalnych implikacje dla doskonalenia systemu zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland OECD Przegląd krajowej polityki miejskiej National Urban Policy Review of Poland 17-19 19 March 2010 ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland Zygmunt Ziobrowski Instytut Rozwoju Miast The

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

British Polish Chamber of Commerce ul. Nowogrodzka 12/3 00-511 Warszawa Tel/Fax: +48 22 622 20 56 www.bpcc.org.pl

British Polish Chamber of Commerce ul. Nowogrodzka 12/3 00-511 Warszawa Tel/Fax: +48 22 622 20 56 www.bpcc.org.pl British Polish Chamber of Commerce ul. Nowogrodzka 12/3 00-511 Warszawa Tel/Fax: +48 22 622 20 56 www.bpcc.org.pl The British Polish Chamber of Commerce is extremely active with its media and communications

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Your bridge to opportunities+

Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV 64,000 sqm warehouse space in strategic location Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV Wrocław, ul. Kwiatkowskiego Goodman Wrocław IV Wrocław, Kwiatkowskiego Street Zbliż

Bardziej szczegółowo

Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał

Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał Poland is a nation rich in history, culture, and tradition, undergoing tremendous change. Polska jest krajem bogatym w historię, kulturę i tradycję, przechodzącym

Bardziej szczegółowo

Customer engagement, czyli klient, który wraca

Customer engagement, czyli klient, który wraca Customer engagement, czyli klient, który wraca Impact Economics Relations Transformation Warszawa, 4 listopada 2015 Kolejność ma znaczenie Put your staff first, customers second, and shareholders third

Bardziej szczegółowo

Wytyczne w zakresie systemu ewaluacji polityki spójności oraz realizacji ewaluacji programów operacyjnych perspektywy 2014-20

Wytyczne w zakresie systemu ewaluacji polityki spójności oraz realizacji ewaluacji programów operacyjnych perspektywy 2014-20 Wytyczne w zakresie systemu ewaluacji polityki spójności oraz realizacji ewaluacji programów operacyjnych perspektywy 2014-20 Proces zatwierdzania wytycznych w MIR Wytyczne KJE Proces zatwierdzania w MIR

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania Specjalność: Inwestycje Kapitałowe i Strategie Finansowe Przedsiębiorstw Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Michał Goc Praca

Bardziej szczegółowo

Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny

Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny Aleksander Kędra Dyrekcja Generalna ds. Badań Naukowych Komisja Europejska Aleksander.Kedra@ec.europa.eu Przygotowanie wniosku

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges www.european-ecotourism.pl registration: office@european-ecotourism.pl enquires: biuro@sie.org.pl tel. +48 725 994 964 Social Ecological Institute is pleased to invite to III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Agile at Capgemini. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wrocław, 11.10.2011

Agile at Capgemini. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wrocław, 11.10.2011 Agile at Capgemini Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wrocław, 11.10.2011 AGENDA Agile as a strategic direction Examples of Agile Projects Agile Community 2 A strong presence in more than 30 countries Group

Bardziej szczegółowo

Why choose No Hau Studio?

Why choose No Hau Studio? Why choose No Hau Studio? We ve been perfecting our skills for over 10 years. Branding and Communications are the core of our activities. B2B is our speciality. Customer s Satisfaction is our priority.

Bardziej szczegółowo

Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013. Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013

Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013. Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013 Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013 Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013 Wskaźnik Jednostka Priorytet Początkowy punkt odniesienia Ostateczny

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION 1. Applicant s data Company s name (address, phone) NIP (VAT) and REGON numbers Contact person 2. PPROPERTIES HELD Address Type of property Property

Bardziej szczegółowo

Meritum Bank Equity Investment

Meritum Bank Equity Investment Meritum Bank Equity Investment Kraj: Polska Numer projektu: 40198 Sektor: Inwestycja kapitalowa Publiczny/Prywatny:: Prywatny Kategoria Środowiskowa: Instytucje Finansowe Data posiedzenia Rady Dyrektorów:

Bardziej szczegółowo

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE FORUM BRANŻOWYCH ORGANIZACJI GOSPODARCZYCH PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE SZANSA DLA INNOWACJI CZY ZAGROŻENIE DLA GOSPODARKI? STANOWISKO PRZEMYSŁU ANDRZEJ WERKOWSKI PRZEWODNICZĄCY FORUM CO2 WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

Cel szkolenia. Konspekt

Cel szkolenia. Konspekt Cel szkolenia About this CourseThis 5-day course provides administrators with the knowledge and skills needed to deploy and ma Windows 10 desktops, devices, and applications in an enterprise environment.

Bardziej szczegółowo

ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND

ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND 2014 WWW.ADVICERO.EU RETAIL MARKET IN POLAND The Polish retail market enjoyed substantial development in recent years and is expected to continue growing in the near

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013

Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013 Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013 ZAGADNIENIA: POLSKA FEDERACJA SZPITALI WYMIANA KADRY SZPITALNEJ W RAMACH PROGRAMU HOPE PRZYKŁAD WYMIANY SZPITAL

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O

PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O Miejsce odbywania stażu IBM, ul. Muchoborska 8, 54-424 Wrocław, Poland Stanowisko, obszar działania Młodszy Koordynator Zarządzania Bazą

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała

Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie dotyczące Wniosku dla osób

Bardziej szczegółowo

Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8)

Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8) Reporting on dissemination activities carried out within the frame of the DESIRE project (WP8) Name, Affiliation Krzysztof Wojdyga, Marcin Lec, Rafal Laskowski Warsaw University of technology E-mail krzysztof.wojdyga@is.pw.edu.pl

Bardziej szczegółowo

NEW CUSTOMER CONSULTATION QUESTIONNAIRE KWESTIONARIUSZ KONSULTACYJNY DLA NOWEGO KLIENTA

NEW CUSTOMER CONSULTATION QUESTIONNAIRE KWESTIONARIUSZ KONSULTACYJNY DLA NOWEGO KLIENTA NEW CUSTOMER CONSULTATION QUESTIONNAIRE KWESTIONARIUSZ KONSULTACYJNY DLA NOWEGO KLIENTA 1. CLIENT: KLIENT: 2. CONTACT: KONTAKT: 3. DATE: DATA: 4. CONSULTANT: KONSULTANT: 5. VENUE: MIEJSCE: 6. Briefly summarize

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O. Miejsce odbywania stażu IBM, ul. Muchoborska 8, 54-424 Wrocław, Poland

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O. Miejsce odbywania stażu IBM, ul. Muchoborska 8, 54-424 Wrocław, Poland PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O Miejsce odbywania stażu IBM, ul. Muchoborska 8, 54-424 Wrocław, Poland Stanowisko, obszar działania Młodszy Koordynator w Departamencie Zarządzania

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : 55 mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci

UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : 55 mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci IP/8/899 Bruksela, dnia 9 grudnia 8 r. UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci Od dnia stycznia 9 r. UE będzie miała nowy program Bezpieczny

Bardziej szczegółowo

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) THE ANALYSIS CONCERNING THE DESIGNATION OF THE ROUTE THAT INTEGRATES THE SOUTH OF THE LOWER SILESIA PROVINCE TOGETHER WITH NORTH - SOUTHLINKS Analiza

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia brytyjskie w zakresie efektywności energetycznej

Doświadczenia brytyjskie w zakresie efektywności energetycznej Doświadczenia brytyjskie w zakresie efektywności energetycznej POPRAWA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA ENERGII - WZORCOWA ROLA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO 15 maja 2008, Tomaszowice Wyzwania i Rozwiązania Redukcja

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny podstawą dobrej termomodernizacji budynków Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych

Audyt energetyczny podstawą dobrej termomodernizacji budynków Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych Audyt energetyczny podstawą dobrej termomodernizacji budynków Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych mgr inż. Krzysztof Szczotka www.agh.e du.pl BUDOWNICTWO

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH INŻYNIERIA W ROLNICTWIE. MONOGRAFIE 16 ENGINEERING IN AGRICULTURE. MONOGRAPHS 16 WIESŁAW GOLKA TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH TRANSPORTATION IN RURAL FAMILY FARMS Falenty 2014 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego 2007-2013 Europejska Współpraca Terytorialna Program Współpracy Transgranicznej, Litwa Polska 2007-2013

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego 2007-2013 Europejska Współpraca Terytorialna Program Współpracy Transgranicznej, Litwa Polska 2007-2013 Prof. Aurélie Aurilla Bechina Arnzten Several years combined business research in IT KM and Management experience from International institutions. College University I Buskerud, Norway College University

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo