Procedura nadmiernego deficytu szanse i wyzwania dla Polski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Procedura nadmiernego deficytu szanse i wyzwania dla Polski"

Transkrypt

1 Dylematy 3 (2014), s Europejska Uczelnia Informatyczno-Ekonomiczna w Warszawie Procedura nadmiernego deficytu szanse i wyzwania dla Polski Grażyna Ancyparowicz Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa im. Wojciecha Korfantego ul. Harcerzy Września 3, Katowice Streszczenie. Sformułowanie w Traktacie ustanawiającym Unię Europejską kryteriów konwergencji nominalnej było podyktowane potrzebą zbadania stopnia spójności gospodarek krajów członkowskich. Kryteria te pozwalały na weryfikację ich gotowości do uczestnictwa w unii walutowej. Polska uczestniczy w III etapie Unii Gospodarczej i Walutowej na prawach państwa z derogacją, lecz nie zwalnia to naszego kraju z wypełniania kryterium fiskalnego. Przekroczenie referencyjnego poziomu deficytu sektora general government spowodowało podjęcie w 2009 r. przez KE procedury nadmiernego deficytu (EDP) wobec naszego kraju. Odpowiedzią na to wyzwanie był rządowy plan konsolidacji finansów publicznych. Po reformie OFE istnieją szanse wyjścia z procedury nadmiernego deficytu w planowanym terminie. Jednak trwała poprawa stanu finansów publicznych wymaga odejścia od doktryny neoliberalnej na rzecz interwencjonizmu państwowego. Słowa kluczowe: budżet, dług publiczny, deficyt, ubezpieczenia społeczne Title: The excessive deficit procedure opportunities and challenges for Poland Abstract. The formulation of the nominal convergence criteria in the Treaty establishing the European Union was dictated by the need to examine the degree of consistency in the economies of Member States. These criteria enabled verification of their readiness to participate in the Monetary Union. In particular, establishment of the fiscal criterion was aimed to impose financial discipline. Poland participates in the third stage of Economic and Monetary Union on the rights of the State with a derogation, however, it does not exempt our country from fulfilling the fiscal criterion. Exceeding the reference level of the general government sector s deficit triggered EC s initialization of Excessive Deficit Procedure (EDP) against our country in The answer to this challenge was the Government's plan to consolidate public finances. After the reform of open pension funds we can expect decision to close Excessive Deficit Procedure at planned time. However, the sanitation of public finances requires a departure from the neoliberal doctrine in favor of state intervention. Keywords: budget, debt, deficit, social security 15

2 Звание: Процедуры избыточного дефицита возможности и вызовы для Польши Аннотация. Создание договора о включении Европейским союзом критерий номинальной конвергенции была продиктована необходимостью изучения степени соответствия между экономикой стран-членов. Эти критерии позволяют проверить их готовность участия в валютном союзе. Польша участвует в третьем этапе экономического и валютного союза на правах государства с отступлением, однако это не освобождает нашу страну от выполнения фискального критерия. Нарушение уровня дефицита сектора general government привело к принятию ЕК в 2009 году процедуры избыточного дефицита для нашей страны. В ответ на это был принят план консолидации публичных финансов. После реформы пенсионных фондов есть шансы выхода из процедуры чрезмерного дефицита в назначенное время. Однако дальнейшее совершенствование государственных финансов требует отхода от неолиберальной доктрины в пользу государственного вмешательства. Ключевые слова: бюджет, публичный долг, дефицит, социальное страхование Wprowadzenie W styczniu 2001 r. zadłużenie Skarbu Państwa wynosiło 268 mld zł, w lutym 2014 r. przekroczyło 733 mld zł. Na obsługę tego długu w ustawie budżetowej na bieżący rok przewidziano 36 mld zł (13% dochodów budżetowych). W poprzednim roku na ten cel przeznaczono całość wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych (ok. 42 mld zł). Bezpośrednią przyczyną nakręcania spirali zadłużenia i coraz wyższych kosztów jego obsługi była wdrożona w 1999 r. reforma ubezpieczeń społecznych. Redukcję zadłużenia Skarbu Państwa, a tym samym poprawę wyniku sektora general government ma zapewnić ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych (Dz. U. poz. 1717). Celem niniejszego opracowania jest próba weryfikacji następującej hipotezy badawczej: reforma OFE przejściowo ograniczy potrzeby pożyczkowe budżetu państwa, lecz na skutek zaburzonego rynku pracy nadal niezbędne będą wysokie dotacje do systemu ubezpieczeń społecznych, utrudniające utrzymanie niedoboru środków finansowych sektora instytucji rządowych i samorządowych (general government) na poziomie referencyjnym (3% PKB). W badaniach zastosowano metodę krytycznej analizy dokumentów, koncentrując uwagę na tezach Ministerstwa Finansów dotyczących wpływu reformy OFE na dług publiczny i koszty jego obsługi zawartych w Strategii zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach Pozostały materiał badawczy pochodzi również z tego resortu bądź z innych oficjalnych źródeł (przede wszystkim Głównego Urzędu Statystycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Eurostatu). 16

3 Procedura nadmiernego deficytu a dyscyplina fiskalna państw Unii Europejskiej Globalizacja jest procesem, w wyniku którego odległe geograficznie rynki kapitałowe oraz zdolności wytwórcze stają się coraz bardziej wzajemnie powiązane 1. W wyniku procesu zaburzenia równowagi nieuchronnie przenoszą się z rynku lokalnego na rynki regionalne i światowe 2. Szczególnie niebezpieczne i długotrwałe są następstwa kryzysów finansowych 3. Kryzysy te pojawiają się najczęściej w następstwie utraty zaufania wierzycieli do emitentów dłużnych papierów wartościowych 4. W krajach tworzących unię walutową utrata wiarygodności jednego nadmiernie zadłużonego państwa członkowskiego zagraża stabilności finansowej całej wspólnoty. Spirala zadłużenia wywołuje bowiem efekt wypychania inwestycji w sferze realnej przez inwestycje na rynku finansowym i w konsekwencji spowalnia tempo wzrostu gospodarczego. Niskiej dynamice PKB towarzyszy niska dynamika wpływów podatkowych, co przy wysokim udziale wydatków sztywnych na cele socjalne i obsługę długu powiększa niedobór środków budżetowych. Permanentny, strukturalny deficyt sektora general government przyspiesza tempo inflacji, obniża skuteczność polityki pieniężnej, utrudnia interwencję władz monetarnych na rynkach walutowych, podnosi rentowność dłużnych papierów wartościowych, a tym samym zwiększa koszty obsługi zadłużenia 5. Te przyczyny zdecydowały, że w Traktacie ustanawiającym Unię Europejską kraje członkowskie zobowiązały się w art. 126 TFUE (dawny art. 104 TWE) do unikania nadmiernego deficytu budżetowego, informowania Komisji Europejskiej o bieżącym i prognozowanym stanie finansów oraz w przypadku przekroczenia referencyjnego poziomu wskaźników konwergencji fiskalnej podjęcia działań naprawczych 6. Szczegółową procedurę postępowania w celu identyfikowania 1 Podręcznik wskaźników globalizacji ekonomicznej OECD 2005, s. 17, org/oecd/pdfs/free/920506pe.pdf; dostęp: Małkiewicz A., Kryzys. Polityczne, ekologiczne i ekonomiczne uwarunkowania, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2010, s Karpuś P., Oddziaływanie zawirowań sfery finansowej na sferę realną. Rynek finansowy w erze zawirowań, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2009, s. 28; Claessens S., Kose M. A., Terrones M. F., The global financial crisis: How similar? How different? How costly?, Journal of Asian Economics 21/2010, s. 254; Alińska A., Rola i pozycja sieci bezpieczeństwa finansowego w utrzymaniu stabilności systemu finansowego, [w:] Polityka monetarna i fiskalna a stabilność sektora finansowego, red. Alińska A., CEDEWU.PL, Warszawa 2012, s Krugman P., Zakończcie ten kryzys, Wydawnictwo HELION SA, Gliwice 2013, s i Kosterna U., Kryzys obszaru jednowalutowego potrzeba nowych ram instytucjonalnych narodowej polityki fiskalnej, [w:] Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio II Oeconomia, Lublin 2010, s ; Pyka I., Bank centralny na współczesnym rynku pieniężnym, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2010, s Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE z r.). Sposób i zakres notyfikacji fiskalnej regulują: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 479/2009 z dnia 25 maja 2009 r. o stosowaniu Protokołu w sprawie procedury dotyczącej nadmiernego deficytu (Excessive Debt Procedure EDP), Rozporządzenie Rady 1466/97 w sprawie wzmocnienia nadzoru nad sytuacją budżetową oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych; Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wzmocnienia nadzoru gospodarczego i budżetowego nad państwami członkowskimi strefy euro dotkniętymi lub zagrożonymi poważnymi trudnościami w odniesieniu do ich stabilności finansowej z dnia 23 listopada 2011 r. oraz Rozporządzenie Rady (UE) Nr 1177/2011 z dnia 8 listopada 2011 r. zmieniające rozporządzenie (WE) Nr 1467/97 w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu. 17

4 i zwalczania nadmiernego deficytu budżetowego określa Rozporządzenie Rady (UE) Nr 1177/2011 z dnia 8 listopada 2011 r. zmieniające rozporządzenie (WE) Nr 1467/97 w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu. Procedura ta składa się z dziewięciu kroków: notyfikacji fiskalnej, badania dyscypliny budżetowej, wydania opinii Ecofinu, decyzji Rady, zaleceń i terminu redukcji nadmiernego deficytu, oceny efektywności działań sanacyjnych w kraju członkowskim, podania przez Radę do publicznej wiadomości decyzji o wdrożeniu procedury nadmiernego deficytu, wezwania do podjęcia kroków ograniczających deficyt do akceptowalnego poziomu, sankcji i kar pieniężnych 7. Dwa razy w roku (przed 1 kwietnia i przed 1 października) napływają z państw członkowskich do Eurostatu komunikaty o rzeczywistym i prognozowanym deficycie sektora general government oraz długu publicznym wraz z informacją dodatkową. Podstawą stwierdzenia istnienia nadmiernego deficytu nie jest wyłącznie fakt nieprzestrzegania liczbowej wartości referencyjnej dotyczącej skali i tempa redukcji długu. Badaniu podlegają m.in.: potencjał wzrostu gospodarki w perspektywie średnioterminowej; wpływ cyklu koniunkturalnego na wynik finansowy sektora general government; wdrażanie polityk wspierania badań i innowacji; ewolucja sytuacji budżetowej w perspektywie średnioterminowej oraz instrumenty konsolidacji budżetowej w okresach prosperity; obciążenia wydatkami na zabezpieczenie społeczne (w szczególności wpływ prywatyzacji emerytur na długookresową stabilność finansów publicznych) 8. Dużym deficytom budżetowym zazwyczaj towarzyszy występowanie relatywnie wysokich stóp procentowych, bowiem ograniczoność zasobów rynku finansowego podnosi rentowność dłużnych papierów wartościowych i cenę kredytu. Regulacje unijne mają na celu nakłonienie krajów członkowskich do realizacji polityki, która zapobiega temu zjawisku. W uchwale z dnia 16 czerwca 1997 r. Rada Europejska wyraziła zgodę na wprowadzenie mechanizmu kursów walutowych (ERM II) z chwilą rozpoczęcia w dniu 1 stycznia 1999 r. trzeciego etapu unii gospodarczej i walutowej. W związku z tym Komisja UE może zaprosić przedstawicieli Europejskiego Banku Centralnego do udziału w misjach nadzoru w państwie członkowskim, którego walutą jest euro lub które uczestniczy w Mechanizmie Stabilizowania Kursów II (Exchange Rate Mechanism II ERM II). Mechanizm ten ma bowiem motywować państwa członkowskie spoza strefy euro do wzmacniania konwergencji fiskalnej, wspierając tym samym ich dążenie do przyjęcia euro. Kwestię tę uregulowało (wielokrotnie później nowelizowane 9 ) Porozumienie z dnia 16 marca 2006 r. pomiędzy Europejskim Bankiem Centralnym oraz krajowymi bankami centralnymi państw członkowskich spoza strefy euro określające procedury operacyjne mechanizmu kursów walutowych w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej 10. Zgodnie z art. 126 ust. 6 i 7 TFEU, Komisja Europejska sporządza raport o sytuacji finansowej sektora instytucji rządowych i samorządowych każdego kraju członkowskiego i przekazuje go do zaopiniowania Komitetowi Ekonomiczno-Finansowemu (Ecofin). Jeśli niedobór sektora general government jest w którymkolwiek kraju większy od dopuszczalnego, organ ten w ciągu dwóch tygodni wypowiada się o zasadności działań naprawczych. Po orzeczeniu istnienia 7 Więcej na ten temat: Oręziak L., Finanse Unii Europejskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, s Art. 126 ust. 3 TFUE. 9 Wykaz aktów prawnych dotyczących Mechanizmu Kursów Walutowych II jest dostępny pod adresem: 10 Dz. U. C 73 z

5 nadmiernego deficytu, Rada Ecofin formułuje zalecenia, które powinny w ciągu sześciu miesięcy poprawić nominalne saldo sektora general government (skorygowane o wpływ cyklu koniunkturalnego) o co najmniej 0,5% PKB. Jeżeli poprawa nie następuje, a nie stwierdzono szczególnych okoliczności uzasadniających derogację, po upływie dwóch kolejnych miesięcy Rada kieruje ostrzeżenie i nakłada sankcje (grzywny) określone w art. 126 ust. 9 i 11 TFUE. Sankcje wobec państw strefy euro przyjmują formę nieoprocentowanego depozytu w UE, którego kwota składa się ze składnika stałego (0,2% PKB) i zmiennego (1/10 różnicy między deficytem wyrażonym jako procent PKB w roku, w którym deficyt został uznany za nadmierny, a wartością bazową). Jeżeli w ciągu dwóch kolejnych lat nadmierny deficyt nie zostanie skorygowany, depozyt wzrasta do 0,5% PKB i jest z zasady przekształcony w karę. Z mocy art. 139 ust. 2 lit. b) TFUE (dawny art. 122 TWE) kraje spoza strefy euro nie podlegają tym sankcjom; kara wobec nich polega na zablokowaniu dostępu do środków Funduszu Spójności. W kompetencjach Rady (art ust. 12 TFUE) jest podjęcie decyzji o zakończeniu procedury nadmiernego deficytu 11. W tym celu państwo członkowskie przedkłada notyfikację fiskalną, wskazującą na wypełnienie fiskalnego kryterium konwergencji. Na tej podstawie Komisja Europejska przygotowuje i kieruje do Rady Ecofin wniosek w sprawie zakończenia EDP. Rada może podjąć decyzję o uchyleniu kary w całości lub w części, w zależności od postępów w redukcji nadmiernego deficytu. Decyzja Rady o wyjściu z procedury nadmiernego deficytu zostaje podjęta nie później niż dwa miesiące od daty przedłożenia przez państwo członkowskie notyfikacji fiskalnej, świadczącej o pomyślnym przebiegu procesu naprawczego sektora finansów publicznych. W przypadku uchylenia decyzji stwierdzającej istnienie nadmiernego deficytu, Rada uchyla także wszelkie niezrealizowane sankcje, ale środki już przekazane tytułem kary nie podlegają zwrotowi. Odsetki od depozytów złożonych w Komisji oraz dochody z kar były uprzednio rozdzielane proporcjonalnie do udziału w całkowitym PNB państw niewykazujących nadmiernego deficytu. Obecnie środki te zasilają Europejski Instrument Stabilności Finansowej 12. Sytuacja ta potrwa do czasu utworzenia innego mechanizmu ochrony stabilności strefy euro. Wpływ reformy systemu ubezpieczeń społecznych na finanse publiczne Konsensus Waszyngtoński a patologie na rynku pracy w Polsce Polska zainicjowała proces transformacji realnego socjalizmu w gospodarkę rynkową obciążoną długiem przekraczającym ówczesne możliwości spłaty zobowiązań. Międzynarodowy Fundusz 11 Od 2014 r. decyzja w tej sprawie zapada kwalifikowaną większością: 55% krajów z 65% mieszkańców. 12 W maju 2010 r. Rada ECOFIN podjęła decyzję o ustanowieniu tymczasowego europejskiego mechanizmu stabilności, składającego się z Europejskiego Mechanizmu Stabilizacji Finansowej (European Financial Stabilisation Mechanism EFSM) oraz Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej (European Financial Stability Facility EFSF). NBP, Informacja na temat nowych zasad funkcjonowania Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej (EFSF) oraz przyszłego kształtu Europejskiego Mechanizmu Stabilności (ESM), /info_efsf_esm.pdf, dostęp:

6 Walutowy i Bank Światowy wsparły negocjacje w sprawie restrukturyzacji i redukcji tego zadłużenia pod warunkiem implementacji do polityki gospodarczej neoliberalnych postulatów Konsensusu Waszyngtońskiego 13. Był to zbiór zorientowanych rynkowo zasad ustalonych przez rząd Stanów Zjednoczonych oraz zdominowane przez ten rząd międzynarodowe instytucje finansowe działające w interesie transnarodowych korporacji 14. Wśród głównych punktów programu transformacji ustrojowej znalazły się: prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych, liberalizacja importu oraz zniesienie ograniczeń dostępu zagranicznych inwestorów do polskiego rynku 15. Przekształceniami własnościowymi objęto 6 tys. (spośród niespełna 8 tys.) przedsiębiorstw. W porównaniu z latami osiemdziesiątymi, w wyniku prywatyzacji przez likwidację i wrogich przejęć 16 do 2005 r., gdy zaczął wchodzić na rynek pracy wyż demograficzny z lat 80. XX wieku, ubyło prawie 5 mln miejsc pracy. Od 2000 r. (z wyjątkiem lat ) współczynnik przyjęć utrzymuje się na poziomie o 1-3 pkt. proc niższym od współczynnika zwolnień 17. Zapotrzebowanie na pracę żywą zmniejszało się głównie na skutek deindustrializacji gospodarki (udział przemysłu w wartości dodanej zmniejszył się z 45% do 25% w 2013 r.) oraz rosnącej kapitałochłonności inwestycji 18. Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do kluczowych dziedzin polskiej gospodarki otwierał dostęp do zachodnich (pracooszczędnych) technologii, know-how i metod organizacji pracy. W wyniku procesów redeployment 19 naszą gospodarkę cechuje niski poziom innowacyjności 20 i silne uzależnienie od importu myśli technicznej. Miarą postępu technicznego był ponad dwukrotny wzrost wydajności pracy w 2013 r. w stosunku do 13 World Bank, Implementation Completion Report. Poland. Debt and Debt Service Reduction Loan and Related Measures to Support the Debt Reduction Program of the Republic of Poland (Loan Pol), 1996 May 31. Report No 1571, poland-debt-debt-service-reduction-loan-project, s. 14; dostęp: ; Williamson J. B., A Short History of the Washington Consensus, Barcelona 2004, s. 2-3, williamson pdf, dostęp: Chomsky N., Profit Over People: Neoliberalism and Global Order, Seven Stories Press, New York- Toronto-London 1999, s Sachs J., My Plan for Poland, International Economy No 3, December Kieżun W., Patologia transformacji, Poltext Warszawa Liczba pracujących obniżyła się z 17,9 mln (1985 r.) do 12,9 mln osób (2005 r.). Główny Urząd Statystyczny, Rocznik pracy 2012, Roczniki branżowe, Warszawa 2014, s. 23. Więcej na ten temat: Kabaj M., Dezaktywizacja Polski. Wielkie marnotrawstwo, [w:] Polska po przejściach. Barometr społeczno-ekonomiczny , red. M. Deniszczuk i J. Supińska, Stowarzyszenie Studiów i Inicjatyw Społecznych, Warszawa 2003, s. 60; Hrynkiewicz J., O reformie i wielkich pieniądzach, Zeszyty Polityczne Prawa i Sprawiedliwości Nr 2 (2013/1), s W 1996 r., wzrost produktu krajowego brutto o 1 pkt. proc. nastąpił przy wzroście nakładów inwestycyjnych o 13%, w 2013 r. (w cenach stałych z 1995 r.) wskaźnik ten wyniósł 35%. Główny Urząd Statystyczny, Roczne wskaźniki makroekonomiczne, dostęp: Mianem tym określa się przemieszczanie technologii i linii produkcyjnych przestarzałych w krajach wysoko rozwiniętych do krajów na niższym poziomie rozwoju technicznego. Działanie to jest motywowane dążeniem do obniżenia kosztów transnarodowych korporacji, w tym kosztów robocizny. Więcej na ten temat: University Colege London, Redeployment Policy, redeployment.php, dostęp: Na badania i rozwój Polska wydała w 2012 r. 0,90% swego PKB, przy średniej dla UE 2,06%. Główny Urząd Statystyczny, Polska w Unii Europejskiej 2014, Warszawa 2014, s

7 1995 r. 21, miarą wyzysku wzrost wynagrodzeń w tym okresie zaledwie o 70% 22. Bezrobocie na poziomie 13-16% aktywnych zawodowo oraz permanentny stan niepewności zatrudnienia dyscyplinują pracowników, leżą w interesie transnarodowych korporacji, z reguły korzystających również z licznych przywilejów podatkowych. Do narzuconych przez nie warunków zatrudnienia muszą dostosować się firmy rodzime, jeśli chcą walczyć o przetrwanie. Nadpodaż siły roboczej i niedostosowanie strukturalne powodują, że koszty pracy w Polsce (7,4 euro/h) są czterokrotnie niższe od średniej w strefie euro 23. Wynagrodzenia miesięczne wynoszą przeciętnie ok. 800 euro, lecz połowa zatrudnionych zarabia poniżej 500 euro. Niski przeciętny poziom wynagrodzeń jest nie tylko następstwem niższej wydajności pracy, ale także dużego (sięgającego 25% polskiego PKB, tj. ok. 400 mld zł) udziału szarej strefy w polskiej gospodarce. W wielu krajach przechodzących transformację gospodarczą wcielanie w życie idei określonych w Konsensusie, poza ogromnymi wstrząsami o charakterze makroekonomicznym, przyczyniło się do rozwoju szarej strefy w gospodarce oraz pogłębiania nierówności w dochodach między poszczególnymi grupami społeczeństwa. Mogło stać się tak dlatego, że w założeniach Konsensusu nie tylko nie stworzono mechanizmów zapobiegających dużemu wzrostowi nierówności dochodowych, ale właściwie stworzone zostały bodźce do tego wzrostu 24. W krajach biednych, społeczeństwo zaabsorbowane walką o przetrwanie nie dysponuje odpowiednimi środkami obrony przed niekorzystnymi dla niego reformami, zaś kompradorskie elity zainteresowane utrzymaniem status quo uczynią wszystko w obronie swego stanu posiadania. Społeczeństwa bogate, dysponujące odpowiednimi środkami wyrażania opinii, mają możliwość zgłaszania sprzeciwu w stosunku do państwa, mogą potępić polityczną działalność, która im nie odpowiada, mają też prawo pozbawić urzędu ludzi odpowiedzialnych za taką działalność. W takich społeczeństwach politycy i urzędnicy państwowi liczą się z opinią publiczną, postępują ostrożnie, taktownie, przywiązując znaczenie do praw jednostki uznawanych za coś oczywistego 25. Polski rynek pracy wykazuje coraz więcej cech charakterystycznych dla krajów latynoamerykańskich i azjatyckich, a to pozwala elitom lekceważyć protesty społeczne. Z przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego Spisu Powszechnego wynika, że ok. 10 mln spośród 25 mln Polków w wieku produkcyjnym zostało trwale wykluczonych z rynku pracy 26. Jest to obok uwarunkowań systemowych podstawowa przyczyna niskiej wydajności fiskalnej oraz permanentnego deficytu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Szkodliwe jest również 21 Główny Urząd Statystyczny, Rocznik Statystyczny Przemysłu, Warszawa 2013, s W Polsce w 2012 r. wydajność pracy, mierzona wartością produktu krajowego brutto na 1 pracującego (w PPS), wyniosła 73,5% przeciętnej dla UE i wzrosła w porównaniu z notowaną w 2004 r. (61,8%). Główny Urząd Statystyczny, Polska W Unii Europejskiej, s Labour costs in the EU 27, No 54/ April 2013, cache/ity_public/ ap/en/ ap-en.pdf; Euroindicators, No 43/ March 2014; AP-EN.PDF, dostęp: Oręziak L., OFE katastrofa prywatyzacji emerytur w Polsce, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2014, s Galbraith J. K., Istota masowego ubóstwa, PWN, Warszawa 1987, s Główny Urząd Statystyczny, Podstawowe informacje o rozwoju demograficznym Polski do 2013 roku, Warszawa 2014, s

8 podyktowane względami doktrynalnymi likwidowanie bądź rozpraszanie własności państwowej, promowanie drobnej indywidualnej przedsiębiorczości zamiast silnych organizacji gospodarczych, niszczenie spółdzielczości, likwidacja chronionych zakładów pracy 27. Poszukując źródeł permanentnego niedoboru środków sektora general government, nie można zapominać ani o emigracji zarobkowej prawie 2,5 mln osób w wieku produkcyjnym, ani o wysokim (sięgającym 28% populacji) udziale osób spełniających ustawowe kryteria ubóstwa oraz o ogromnych (sięgających łącznie 25 mld zł rocznie) środkach wydatkowanych na pomoc społeczną. W kraju, gdzie 72% gospodarstw domowych przyznało, że z trudnością wiąże koniec z końcem 28, nie można liczyć ani na wysokie wpływy podatkowe, ani na zwiększenie strumienia składek na ubezpieczenia społeczne. Polskie finanse publiczne w świetle notyfikacji fiskalnej System fiskalny realnego socjalizmu, oparty głównie na akumulacji finansowej uspołecznionych przedsiębiorstw i podatku obrotowym, był całkowicie niedostosowany do warunków gospodarki rynkowej. Zainicjowane w latach reformy podatkowe sprawiły, że zaczął w miarę sprawnie funkcjonować już pod koniec lat 90. XX wieku, lecz nadal wydatki znacznie przewyższały wpływy podatkowe. Nie zważając na patologie rynku pracy ani na stały niedobór środków budżetu państwa, zdecydowano się na radykalną reformę systemu ubezpieczeń pracowniczych, której celem było zredukowanie świadczeń i skierowanie publicznych pieniędzy na rynek kapitałowy 29. W ubezpieczeniach chorobowych, wypadkowych i zdrowotnych (a przejściowo także w rentowych) utrzymano system zdefiniowanego świadczenia (klasyczny). Natomiast w ubezpieczeniach emerytalnych systemem tym objęto tylko osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. oraz te, które nabyły prawo do wcześniejszych świadczeń. Pozostali zostali włączeni do systemu zdefiniowanej składki 30, w którym emerytura pracownicza zależy od indywidualnie zgromadzonych oszczędności emerytalnych podzielonych przez oczekiwaną długość życia. 27 Ancyparowicz G., Przyczyny narastania deficytu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego Nr 802. Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia Nr 65, red. D. Zarzecki, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2014, s Główny Urząd Statystyczny, Polska w Unii Europejskiej 2014, s World Bank, Implementation Completion Report. Poland. Debt and Debt Service Reduction Loan and Related Measures to Support the Debt Reduction Program of the Republic of Poland (Loan Pol), May Report No 1571, poland-debt-debt-service-reduction-loan-project, s. 14; dostęp: System zdefiniowanej składki jest sprzeczny z funkcją emerytury zdefiniowaną w Konwencji 102 MOP. Dożycie wieku emerytalnego jest to ryzyko człowieka, który czerpie środki utrzymania z zatrudnienia lub innej działalności i dla którego zaprzestanie zatrudnienia (działalności) ze względu na wiek oznacza brak dochodu z pracy, także dochodu odłożonego (zaoszczędzonego, kapitalizowanego), bo kalkulacja płacy (przychodu) opiera się na założeniu, że okres starości zostanie objęty jakąś formą zabezpieczenia społecznego. Jończyk J., Prawo zabezpieczenia społecznego. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, bezrobocie i pomoc społeczna. Podręcznik, Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE, Zakamycze 2001, s

9 Tabela 1. Dług publiczny i koszty jego obsługi Rok Państwowy dług publiczny Dług sektora general government Wydatki na obsługę długu SP w mld zł w % PKB w mld zł w % PKB w mld zł w % PKB ,6 43,2 302,1 41,9 20,9 2, ,7 47,2 321,3 41,6 24,2 3, ,0 51,6 369,7 45,4 24,1 3, ,1 50,2 423,2 47,8 22,7 2, ,7 47,7 461,1 49,8 25,0 2, ,0 47,7 505,2 47,8 27,8 2, ,6 47,0 545,4 47,1 28,1 2, ,6 47,4 596,9 47,7 25,1 2, ,9 49,9 684,1 50,9 32,2 2, ,9 52,8 776,8 54,9 34,1 2, ,3 53,5 859,0 56,3 36,0 2, ,5 52,7 886,9 55,6 42,1 2, ,5 54,8 952,1 58,0 42,7 2, ,9 47,1 859,5 49,9 36,2 2, ,5 47,8 934,9 51,1 35,4-37,0 1,9-2, ,9 47,1 993,9 50,8 37,9-39,5 1,9-2, ,9 46, ,6 50,1 41,2-43,0 2,0-2,1 Uwaga: dane za lata wykonanie, lata prognoza; wydatki w ujęciu kasowym. Źródło: Opracowanie własne na podstawie Strategii zarządzania długiem publicznym [ ], =CC4C 4EA 2080CE29B3B8CC8FA761AA822 Część składki emerytalnej przekazanej do ZUS przejęły otwarte fundusze emerytalne, oficjalnie po to, aby zapobiec niewydolności systemu pracowniczych ubezpieczeń emerytalnych na skutek niskiej stopy przyrostu naturalnego w Polsce 31, w rzeczywistości po to, aby przyspieszyć likwidację własności publicznej 32, zwiększyć popyt gospodarstw domowych na długoterminowe 31 Łaski K., O nonsensach polskiej reformy emerytalnej, [w:] Polska po przejściach. Barometr społeczno-ekonomiczny , s Autorzy raportu Bezpieczeństwo dzięki zrównoważeniu, analizując skutki finansowania OFE dochodami z prywatyzacji majątku publicznego, pytają: czy na pewno jest to najlepszy sposób wykorzystania tych przychodów? Alternatywą mogłoby być np. zwiększenie inwestycji infrastrukturalnych, zwiększenie nakładów na badania naukowe, czy też zmniejszenie długu publicznego. Podobnie, środki uzyskane z cięcia wydatków nierozwojowych mogłyby być przeznaczone na sfinansowanie składki do OFE, ale mogłyby także sfinansować wyżej wymienione prorozwojowe cele lub obniżenie podatków. Bezpieczeństwo dzięki zrównoważeniu. Przegląd funkcjonowania systemu emerytalnego wynikający z art. 32 ustawy z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2011 r. Nr 75, poz. 398, z późn. zm.), Warszawa 2013, s

10 ubezpieczenia komercyjne, wygenerować zapotrzebowanie na produkty inżynierii finansowej 33. Ubytek składki emerytalnej zasilającej FUS miały finansować dochody z prywatyzacji. Było to jedno z fałszywych założeń towarzyszących powołaniu OFE, bowiem autorzy reformy abstrahowali od faktu, że z każdym upływającym rokiem zasób majątku Skarbu Państwa będzie się zmniejszał i stawał coraz trudniejszy do sprywatyzowania 34. Oparta na absurdalnych przesłankach demograficznych 35 i bezzasadnie optymistycznych prognozach odnośnie stopy zwrotu z inwestycji na rynku kapitałowym 36 reforma systemu ubezpieczeń pracowniczych wygenerowała zadłużenie rzędu 600 mld zł (w tym połowę można przypisać OFE). W 1999 r. dług publiczny w relacji do PKB stanowił 39,6%, pierwszy konstytucyjny próg bezpieczeństwa przekroczono w 2009 r., drugi w 2011 r. Z prognoz Ministerstwa Finansów opracowanych po upływie dekady od wdrożenia reformy emerytalnej wynikało, że do 2060 r. skumulowany koszt utrzymywania OFE stanowiłby równowartość 93,8-114,2% polskiego PKB 37. Koszty obsługi zadłużenia sektora general government oraz dotacje do systemu ubezpieczeń pracowniczych rosły wprawdzie nieco wolniej niż PKB, ale szybciej niż dochody budżetowe (tabela 1.). Likwidacja większości ulg w podatku dochodowym od osób fizycznych, wzrost obciążeń gospodarstw domowych podatkami pośrednimi, uporczywe poszukiwanie oszczędności wydatków budżetowych w sferze zabezpieczenia społecznego nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Już w pierwszym roku członkostwa w Unii Europejskiej Polska została objęta procedurą nadmiernego deficytu, z której wyjście ułatwił wysoki napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich w latach i wywołane tym ożywienie gospodarcze. Jednak w następnym roku, mimo utrzymującej się wciąż względnie dobrej koniunktury, kurs złotego załamał się, powodując skokowy wzrost kosztów obsługi długu. Obniżyły się również wyniki sektora przedsiębiorstw, co skutkowało trwałym pogorszeniem sytuacji na rynku pracy. W tych okolicznościach w lipcu 2009 r. po raz drugi została wdrożona wobec naszego kraju procedura nadmiernego deficytu, z której mimo podjętych działań naprawczych 38 nie udało się wyjść w zaplanowanym na 2013 r. terminie 39 (tabela 2.). 33 World Bank, Poland Country Assistance Review, Volume I: Main Report, 1997, s , bank.org/data/reports/poland_car.pdf, dostęp: ; UNFE, Bezpieczeństwo dzięki konkurencji. Ocena realizacji reformy emerytalnej analiza II filara, Warszawa 2000, s. 90; Oręziak L., OFE katastrofa prywatyzacji emerytur w Polsce, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2014, s Z prywatyzacji uzyskano w latach dochody rzędu 157 mld zł, z tej kwoty ponad 100 mld zł przeznaczono na refundację składek przejętych przez OFE. Łącznie transfery na pokrycie ubytku składki przekazanej przez ZUS do tych funduszy wyniosły 196 mld zł. Środki te pożyczono na rynku kapitałowym. Na obsługę zadłużenia budżet państwa wydał w analizowanym okresie łącznie ok. 440 mld zł, w tym 50 mld zł stanowiły odsetki od dłużnych papierów skarbowych w portfelach OFE. 35 Budowa kapitałowego filara emerytalnego nie rozwiąże problemów demograficznych. Więcej na ten temat: Łaski K., O nonsensach polskiej reformy emerytalnej, [w:] Polska po przejściach. Barometr społeczno-ekonomiczny , s OECD, Pensions AT A GLANCE 2013: OECD AND G20 INDICATORS OECD, s , dostęp: Kempa M., Wpływ OFE na saldo Funduszu Emerytalnego, MF Working Paper Series Nr , Warszawa Chodzi tu m.in. o: Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata , Plan rozwoju i konsolidacji Finansów oraz rokrocznie aktualizowany Program Konwergencji. 39 Zgodnie z rekomendacjami Rady Ecofin, Polska powinna do 2012 r. zlikwidować nadmierny deficyt m.in. poprzez zmniejszenie deficytu strukturalnego (tzw. wysiłek fiskalny) o przynamniej 11 pkt. proc. PKB 24

11 W 2010 r. proste rezerwy zwiększenia dochodów budżetowych uległy wyczerpaniu, skurczyły się możliwości ograniczania dotacji na skutek ograniczania uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego pracowników. Konstatacja faktu, że jednym z głównych czynników sprawczych niedoboru sektora general government są transfery środków publicznych do otwartych funduszy emerytalnych oraz negatywne stanowisko Eurostatu wobec wniosku Polski o transfer aktywów OFE do sektora finansów publicznych 40 były przesłanką decyzji o ograniczeniu (od 2011 r.) partycypacji OFE w składce emerytalnej 41. Przyniosło to doraźnie poprawę relacji deficytu do PKB w latach , lecz zbyt małą, aby Polska mogła wyjść z procedury nadmiernego deficytu. Tabela 2. Deficyt i dług sektora general government oraz relacji do polskiego PKB Wyszczególnienie Produkt krajowy brutto (PKB) w mld zł 1 176, , , , , , ,7 Wynik sektora GG w mld zł -22,1-46,8-98,7-110,9-77,2-61,7-70,7 Wynik sektora GG w% PKB -1,9-3,7-7,3-7,8-5,1-3,9-4,3 Wynik podsektora instytucji rządowych na szczeblu centralnym w mln zł Wynik podsektora instytucji rządowych na szczeblu centralnym w % PKB -35,3-49,8-71,5-90,1-64,6-61,0-59,9-3,0-3,9-5,3-6,4-4,2-3,8-3,7 średnio w okresie Dostosowanie strukturalne w latach było znacznie większe i wyniosło odpowiednio 3,1 pkt. proc. PKB oraz co najmniej 1,7 pkt. proc. PKB. Jednak z uwagi na spowolnienie wzrostu gospodarczego dostosowanie deficytu nominalnego było mniejsze, wyniosło 2,9 pkt. proc. PKB w 2011 r. i dalsze 1,1 pkt. proc. PKB w 2012 r. Program Konwergencji, Warszawa 2013, s Eurostat [2004a], Classification of funded pension schemes and impact on government finance, Luksemburg, EN.PDF2004, dostęp: ; Eurostat [2004b], Informacja Nr 30/2004 z dnia 2 marca 2004 r. dotycząca klasyfikacji kapitałowych systemów emerytalnych, w przypadku których rząd jest zaangażowany albo jako zarządzający przepływem składek i świadczeń emerytalnych, albo jako gwarant ryzyka związanego z zapewnieniem wypłat emerytur, ITY_OFF PUB/KS-BE /EN/KS-BE EN.PDF, dostęp: ; Eurostat [2014], Revenue and Expenditure of General Government, Excessive Deficit Procedure (Based On Esa 1995) Poland, table 26A, autumn2013_country_en.pdf, dostęp: Na mocy ustawy z 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych (Dz. U Nr 75 poz. 398) składka emerytalna przekazywana przez ZUS do OFE została od maja zmniejszona z 7,3% do 2,3%. Była to redukcja przejściowa, gdyż zgodnie z tą ustawą udział OFE w składce emerytalnej w 2013 r. wyniósł 2,8% i miał zwiększyć się do 3,1% w 2014 r., 3,3% w latach , osiągając wielkość docelową 3,5% w 2017 r. 25

12 Wynik podsektora instytucji samorządowych na szczeblu lokalnym w mld zł Wynik podsektora instytucji samorządowych na szczeblu lokalnym w % PKB Deficyt Nadwyżka podsektora funduszy ubezpieczeń społecznych w mld zł Wynik podsektora funduszy ubezpieczeń społecznych w % PKB Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w mld zł Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w % PKB 0,5-2,3-14, 0-17,7-11,3-4,1-2,9 0,0-0,2-1,0-1,2-0,7-0,3-0,2 12,7 5,2-13, ,1 0,4-1,0-0,2-0,1 0,2-0,5 529,4 600,8 684,1 777,4 859,2 886,0 932,5 45,0 47,1 50,9 54,9 56,2 55,6 57,0 Źródło: Komunikat dotyczący deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2013 r., gov.pl/obszary-tematyczne/rachunki-narodowe/statystyka-sektora-instytucji-rzadowych-isamorzadowych/komunikatdotyczacy-deficytu-i-dlugu-sektora-instytucji-rzadowych-i-samorzadowychw-2013-r-,1,16.html, dostęp: ; Komunikat dotyczący deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2010 r., rz_i_sam_w_26_14_2011.pdf, dostęp: Starając się ograniczyć koszty obsługi zadłużenia generowane utworzeniem kapitałowego filara emerytalnego, jesienią 2013 r. rząd przyjął, a polski parlament uchwalił w grudniu tego samego roku ustawę 42, która nakazała m.in. przekazanie 51,5% aktywów OFE do ZUS i wprowadziła zakaz inwestowania składki emerytalnej w dłużne papiery skarbowe. Wartość nominalna przekazanych papierów wartościowych wyniosła łącznie 146,0 mld zł, z tego 130,2 mld stanowiły skarbowe papiery wartościowe, 15,6 mld zł obligacje Banku Gospodarstwa Krajowego, resztę inne papiery wartościowe gwarantowane przez Skarb Państwa (252 mln zł) i gotówka (1862 mln zł). Umorzenie nabytych przez Ministra Finansów od ZUS skarbowych papierów wartościowych skutkować będzie obniżeniem długu publicznego o wartości nominalnej o 130,2 mld zł i obniżeniem długu sektora general government o 145,8 mld zł (o ok. 8,5% PKB). Uwzględniając wpływ pozostałych zmian w systemie emerytalnym (w tym mechanizmu dobrowolności oraz suwaka bezpieczeństwa ), Ministerstwo Finansów szacuje obniżenie państwowego długu publicznego o ponad 8%, a długu sektora instytucji rządowych i samorządowych o ponad 9% PKB. Pozwoli to ceteris paribus na relatywny w stosunku do prognozowanej wartości PKB spadek kosztów obsługi zadłużenia z 2,60% w 2013 r. do 1,97-2,06% w perspektywie 2017 r Ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1717). 43 MF, Strategia zarządzania długiem sektora finansów publicznych , Warszawa 2014, s. 4; Komunikat w sprawie przekazania części aktywów OFE do ZUS, 26

13 Reforma OFE zapewne pozwoli na poprawę wyniku sektora całego sektora general government w stopniu wystarczającym dla wyjścia Polski z procedury nadmiernego deficytu w 2016 r. Jednak trwała poprawa równowagi tego sektora wymaga identyfikacji, a następnie eliminacji czynników powiększających deficyt Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Należy także wycofać się z błędnej diagnozy, przypisującej spowolnienie wzrostu PKB wyłącznie czynnikom zewnętrznym, zbadać przyczyny wewnętrzne, które są barierą dla ożywienia popytu krajowego, a tym samym hamują dynamikę inwestycji. Systemowe uwarunkowania deficytu FUS Do końca lat 70. XX wieku Fundusz Ubezpieczeń Społecznych pozostawał w równowadze, a nawet wygospodarowywał nadwyżki zasilające budżet państwa. W następnej dekadzie, gdy gospodarka realnego socjalizmu chyliła się ku upadkowi, nastąpiło gwałtowne pogorszenie relacji liczby świadczeniobiorców do liczby ubezpieczonych. Polityka kierowania zredukowanych pracowników, spełniających warunki do rent i wcześniejszych emerytur była (co uzasadniały zarówno względy humanitarne, jak i makroekonomiczne) kontynuowana do 2009 r. Obecnie relacja liczby emerytów i rencistów do liczby ubezpieczonych poprawiła się w stosunku do 2000 r. o 5 pkt. proc. Zmniejszyła się bowiem dynamika napływu nowych świadczeniobiorców, głównie z powodu zniesienia od 2009 r. uprawnień do wcześniejszych emerytur dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. Warto jednak odnotować, że większość osób z wyżu demograficznego lat 50. XX wieku zdołała skorzystać z przysługujących im uprawnień 44. Obok demograficznych oraz emigracji zarobkowej ponad 2 mln osób w wieku produkcyjnym, istnieją również inne, systemowe przyczyny pogłębiającej się z roku na rok nierównowagi przychodów i wydatków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych 45, a w konsekwencji coraz wyższych obciążeń budżetu państwa dotacjami do pracowniczych ubezpieczeń społecznych (tabela 3.). documents/766655/ /komunikat+w+sprawie+przekazania+cz%c4%99%c5%9bci+aktyw%c3 %B3w+OFE+do+ZUS.pdf, dostęp: Ancyparowicz G., Przyczyny narastania deficytu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, s Liczba emerytów jest ponad dwukrotnie wyższa od liczby rencistów (a ponad czterokrotnie wyższa od populacji osób otrzymujących renty z tytułu złego stanu zdrowia), na co złożyło się kilka przyczyn. Po pierwsze, rencista (z wyjątkiem osób pobierających rentę rodzinną) po osiągnięciu wieku emerytalnego automatycznie przechodzi do grupy emeryckiej. Po drugie, emerytury w systemie zdefiniowanej składki są w porównywalnych warunkach o połowę niższe od klasycznych (zawierających obok indywidualnie wypracowanej emerytury także osłonę socjalną). Skłoniło to osoby urodzone po 31 grudnia a przed 1 stycznia 1954 r. do korzystania możliwie jak najwcześniej z przysługujących im uprawnień, żeby zmniejszyć negatywne skutki zmiany algorytmu emerytalnego. Po trzecie, dopiero w 2009 r. zniesiono większość uprawnień do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych i o szczególnym charakterze i zrównano uprawnienia kobiet i mężczyzn do wcześniejszej emerytury z tytułu długiego stażu pracy (odpowiednio 25 i 35 lat). Bezpośrednio przed odebraniem tych uprawnień, w latach , liczba osób przechodzących na emeryturę wzrosła trzykrotnie w porównaniu z poprzednimi latami. Po czwarte, nowelizując ustawę o emeryturach kapitałowych, zniesiono przepis o konieczności rozwiązania stosunku pracy, z czego skorzystało do 2010 r. ok. 40 tys. osób. 27

14 Tabela 3. Przychody, wydatki i wynik finansowy Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tys. zł Przychody ogółem, w tym Wydatki ogółem, w tym Rok Dotacje z budżetu państwa Refundacja składek dla OFE Transfery na rzecz ludności Wynik Uwaga: dane dla lat wykonanie ustawy budżetowej, dla lat zaplanowane w ustawach budżetowych. Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań Ministerstwa Finansów z wykonania budżetu państwa w latach ; dane za 2013 r. podano według Planu Finansowego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do ustawy budżetowej na 2013 r. (część A s. 14/ ), dane za 2014 r. pochodzą z tabl. 28 załącznika 13 do ustawy budżetowej na 2014 r. Można szacować, że w latach w ubezpieczeniach pracowniczych ubytek składki z różnych tytułów (bez podlegających rekompensacie transferów do OFE) wyniósł łącznie co najmniej 300 mld zł, w tym 65 mld zł stanowił ubytek składki z tytułu limitu 30-krotności podstawy wymiaru oraz 50 mld zł z powodu obniżenia stawki odpisu w ubezpieczeniach rentowych. Największy ubytek składki (szacowany na mld zł) to następstwo zbyt niskiej płacy minimalnej oraz dysproporcji stóp procentowych między podatkiem dochodowym przedsiębiorstw (CIT 19%) a narzutem kosztów na ubezpieczenia społeczne po stronie pracodawcy (ok. 25%). Przedsiębiorcom (niezależnie od optimum: maksymalizacja masy czy stopy zysku) opłaca się zgłaszać do ubezpieczenia społecznego najniższe, dopuszczalne prawem wynagrodzenia pracowników. Tego typu praktyka, dawniej typowa dla małych i średnich firm, które muszą minimalizować koszty wynagrodzeń, aby utrzymać się na rynku, rozciągnęła się na duże podmioty gospodarcze. Ulgi i zwolnienia z obowiązku przekazywania składek na ubezpieczenia społeczne od rzeczywiście osiąganych zarobków stały się od kilku lat jednym 28

15 z podstawowych instrumentów promocji zatrudnienia. Miarą oszczędności na ubezpieczeniach społecznych jest systematyczny spadek relacji między rzeczywistą (średnią) podstawą wymiaru składki a kwotą bazową (tabela 4.). Tabela 4. Średnia podstawa wymiaru składki na FUS w relacji do kwoty bazowej; udział dotacji w przychodach FUS oraz obciążenia z tego tytułu dochodów budżetu państwa Rok Rzeczywista średnia podstawa wymiaru składki w % kwoty bazowej Relacja dotacji z budżetu państwa do przychodów FUS w % dotacje dla FUS/przychody FUS dotacja celowa/ przychody FUS dotacja na refundację składki dla OFE/ przychody FUS Udział dotacji dla FUS w relacji do dochodów budżetu państwa w % ,0 6,9 4,7 11,6 7, ,7 6,4 12,2 18,5 11, ,0 13,2 9,1 22,3 15, ,5 17,7 9,6 27,3 18, ,1 18,1 9,7 27,9 18, ,9 11,2 9,7 20,9 14, ,5 17,9 11,2 29,0 18, ,6 19,8 12,0 31,8 19, ,8 18,4 12,5 30,9 17, ,0 24,2 14,5 38,7 21, ,1 21,6 15,0 36,6 18, ,1 22,8 13,3 36,1 24, ,6 22,8 9,5 32,3 18, ,1 23,2 5,3 28,5 17, ,4 20,5 6,3 26,8 20, ,2 16,1 4,4 20,5 13,9 Źródło: Obliczenia własne na podstawie źródeł wymienionych w tabl. 3. i 4. oraz Serwis ZUS baza wiedzy, dostęp: Rząd zachowuje się biernie wobec pracodawców łamiących prawo pracy i ubezpieczeń społecznych, o czym świadczy choćby brak sankcji dla pracodawców zawierających umowy cywilno-prawne w miejsce umów powodujących nawiązanie stosunku pracy. Pracodawca zawierający umowę zlecenia bądź o dzieło z własnym (zatrudnionym na podstawie umowy o pracę) pracownikiem ma obowiązek obciążania dodatkowych zarobków z tego tytułu składką na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Z obowiązku tego jest zwolniony pracodawca, jeśli umowa zlecenia bądź o dzieło została zawarta z osobą fizyczną, niezatrudnioną w jego zakładzie pracy. Trzeba było czekać aż 15 lat, by powstał rządowy projekt odprowadzania składek w przypadku zbiegu niektórych tytułów do ubezpieczeń społecznych, lecz wpływy z tego tytułu (z uwagi na wyłączenie umów o dzieło i kontraktów menedżerskich) szacuje się zaledwie na 29

16 650 mln zł 46. Nadal więc, wobec osób o najwyższych dochodach, nie stosuje się fundamentalnej dla równowagi każdego funduszu ubezpieczeniowego zasady solidaryzmu. Trudne do określenia, choć bez wątpienia niekorzystne dla równowagi FUS, było zniesienie ograniczeń dochodów pracujących emerytów po osiągnięciu wieku ustawowego. Pewien wpływ na pogłębienie deficytu FUS wywarły również niezbędne z przyczyn społecznych i humanitarnych, lecz niepoprzedzone zwiększeniem stopy odpisów na ubezpieczenia chorobowe decyzje o wydłużeniu urlopów rodzicielskich, podwyżki zasiłków, świadczeń opiekuńczych i pielęgnacyjnych. Lukę między przychodami a wydatkami Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypełniły i nadal będą wypełniać głównie dotacje budżetowe. W ujęciu zagregowanym wyniosą one w ,4 mld zł. Do tej kwoty należy dodać 204,1 mld zł rekompensujące ubytek składek emerytalnych przekazanych do OFE. W analizowanym okresie transfery do ZUS wyniosą zatem 591,5 mld zł (17,8% ogółu dochodów budżetu państwa). Uwagi końcowe Wypełnienie przez Polskę kryteriów konwergencji fiskalnej wymaga utrzymania gospodarki na ścieżce zrównoważonego wzrostu oraz obniżenia kosztów obsługi długu publicznego. Prognozy na najbliższe lata wskazują na możliwość przyspieszenia dynamiki wzrostu PKB od 2014 r., lecz w stopniu niewystarczającym dla usunięcia patologii charakteryzujących nasz rynek pracy. Jednak reforma otwartych funduszy emerytalnych odciąży budżet państwa od transferów na rzecz OFE, a ponadto zmniejszy o ok. 6 mld zł w 2014 r. i zahamuje na trzy najbliższe lata wzrost kosztów odsetek od dłużnych papierów skarbowych, które uprzednio znajdowały się w portfelach tych funduszy. Warto także odnotować, że z dniem 1 stycznia 2014 r. weszły w życie przepisy ograniczające tempo zadłużania się jednostek samorządu terytorialnego, zaś miesiąc później Rada Ministrów zaakceptowała projekt ustawy obniżającej o 7 pkt. proc. progi zadłużenia, co powinno hamować zaciąganie nowych zobowiązań finansowych przez instytucje rządowe i samorządowe. W tych okolicznościach jest wysoce prawdopodobne, że Polska spełni kryteria fiskalne w 2015 r. i wyjdzie z procedury nadmiernego deficytu w planowanym terminie (jesienią 2016 r.). Jednakże wydaje się, że wyczerpano już wszystkie proste rezerwy wzrostu dochodów i ograniczania wydatków budżetowych, a brak jest przesłanek wyraźnego ożywienia koniunktury i wzrostu PKB. W średniej i dłuższej perspektywie tzw. stabilizacyjna reguła wydatkowa, osłabiając popyt krajowy, prowadzi do deflacji i może wywołać skutek odwrotny od zamierzonego. Również polityka pieniężna, skoncentrowana na realizacji celu inflacyjnego utrwala deflację. Dynamikę dochodów sektora general government hamuje duży udział szarej strefy w polskiej gospodarce oraz trudne do pokonania ze względu na opór pracodawców, słabość związków zawodowych i brak zainteresowania ze strony młodych pokoleń pracowników deformacje na rynku pracy. 46 Łatwo obliczyć, że dodatkowe wpływy z oskładkowania 50 tys. biznesmenów z najwyższej półki (300 mln zł) i 800 tys. umów śmieciowych (350 mld zł) będą stanowiły zaledwie 0,35% przychodów ZUS i 0,50% przypisu składki. G. Ancyparowicz, Powody, dla których rząd zdecydował się na uzusowienie umów śmieciowych, Czas Stefczyka nr 106, kwiecień 2014, s

17 W nowej perspektywie budżetowej ( ) utrzymanie na referencyjnym poziomie wskaźników konwergencji fiskalnej nie rokuje szans, jeśli program naprawczy ograniczy się do działań w obszarze finansów publicznych. Niezbędne są reformy w sferze realnej, zwiększające bezpośredni wpływ państwa na gospodarkę. Stąd coraz częściej pojawiają się opinie, że przyszedł już czas na odejście od zalecanej przez neoliberałów i monetarystów ścieżki realizacji postulatów Konsensusu Waszyngtońskiego 47. Literatura [1] Alińska A., Rola i pozycja sieci bezpieczeństwa finansowego w utrzymaniu stabilności systemu finansowego, [w:] Polityka monetarna i fiskalna a stabilność sektora finansowego, red. Alińska A., CEDEWU.PL, Warszawa [2] Ancyparowicz G., Przyczyny narastania deficytu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego Nr 802. Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia Nr 65, red. D. Zarzecki, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin [3] Ancyparowicz G., Powody, dla których rząd zdecydował się na uzusowienie umów śmieciowych, Czas Stefczyka nr 106, kwiecień [4] Åslund A., Jak budowano kapitalizm. Transformacja Europy Środkowej i Wschodniej, Rosji i Azji Środkowej, Książka i Wiedza, [5] Bezpieczeństwo dzięki zrównoważeniu. Przegląd funkcjonowania systemu emerytalnego wynikający z art. 32 ustawy z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2011 r. Nr 75, poz. 398, z późn. zm.), Warszawa [6] Chomsky N., Profit Over People: Neoliberalism and Global Order, Seven Stories Press, New York-Toronto-London [7] Claessens S., Kose M. A., Terrones M. F., The global financial crisis: How similar? How different? How costly?, Journal of Asian Economics 21/2010. [8] Dembinski P. H., Finanse po zawale. Od euforii finansowej do gospodarczego ładu, Wydawnictwo Studio EMKA, Warszawa [9] Eurostat, Classification of funded pension schemes and impact on government finance, Luksemburg, KS-BE EN.PDF M.in.: Chomsky N., op. cit.; wyżej cytowany Harvey T. A., A Brief History of Neoliberalism, Oxford University Press, Oxford-New York 2007; Stiglitz K. E., Freefall. Jazda bez trzymanki. Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Warszawa 2010; Åslund A., Jak budowano kapitalizm. Transformacja Europy Środkowej i Wschodniej, Rosji i Azji Środkowej, Książka i Wiedza, Warszawa 2010; Claessens S., Kose M. A., Terrones M. F., op. cit.; Kołodko G. W., Kwadratura pięciokąta. Od załamania gospodarczego do trwałego wzrostu, Poltext, Warszawa 1993 oraz tego samego autora Wędrujący świat, Prószyński i S-ka, Warszawa 2011; Dembinski P. H., Finanse po zawale. Od euforii finansowej do gospodarczego ładu, Wydawnictwo Studio EMKA, Warszawa 2012; Rickards J., Wojny Walutowe. Nadejście kolejnego globalnego kryzysu, Wydawnictwo HELION, Gliwice 2012; Krugman P., Zakończcie ten kryzys, Wydawnictwo Helion, Gliwice

18 [10] Eurostat, Informacja Nr 30/2004 z dnia 2 marca 2004 r. dotycząca klasyfikacji kapitałowych systemów emerytalnych, w przypadku których rząd jest zaangażowany albo jako zarządzający przepływem składek i świadczeń emerytalnych, albo jako gwarant ryzyka związanego z zapewnieniem wypłat emerytur, PUB/KS-BE /EN/KS-BE EN.PDF. [11] Euroindicators, No 43/ March 2014, ITY_PUBLIC/ AP/EN/ AP-EN.PDF. [12] Eurostat, Revenue and Expenditure of General Government, Excessive Deficit Procedure (Based On ESA 1995) Poland, finance/db_indicators/gen_gov_data/documents/2013/autumn2013_country_en.pdf. [13] Galbraith J. K., Istota masowego ubóstwa, PWN, Warszawa [14] Główny Urząd Statystyczny, Podstawowe informacje o rozwoju demograficznym Polski do 2013 roku, Warszawa [15] Główny Urząd Statystyczny, Polska w Unii Europejskiej 2014, Warszawa [16] Główny Urząd Statystyczny, Roczne wskaźniki makroekonomiczne, [17] Główny Urząd Statystyczny, Rocznik pracy 2012, Roczniki branżowe, Warszawa [18] Główny Urząd Statystyczny, Rocznik Statystyczny Przemysłu, Roczniki branżowe, Warszawa [19] Harvey T., A Brief History of Neoliberalism, Oxford University Press, Oxford-New York [20] Hrynkiewicz J., O reformie i wielkich pieniądzach, Zeszyty Polityczne Prawa i Sprawiedliwości nr 2 (2013/1). [21] Informacja na temat nowych zasad funkcjonowania Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej (EFSF) oraz przyszłego kształtu Europejskiego Mechanizmu Stabilności (ESM), esm.pdf. [22] Kabaj M., Dezaktywizacja Polski. Wielkie marnotrawstwo, [w:] Polska po przejściach. Barometr społeczno-ekonomiczny , red. M. Deniszczuk i J. Supińska, Stowarzyszenie Studiów i Inicjatyw Społecznych, Warszawa [23] Karpuś P. Oddziaływanie zawirowań sfery finansowej na sferę realną. Rynek finansowy w erze zawirowań, Wydawnictwo UMCS, Lublin [24] Kempa M., Wpływ OFE na saldo Funduszu Emerytalnego, MF Working Paper Series nr , Warszawa [25] Kieżun W., Patologia transformacji, Poltext Warszawa [26] Kołodko G. W., Kwadratura pięciokąta. Od załamania gospodarczego do trwałego wzrostu, Poltext, Warszawa [27] Kołodko G. W., Wędrujący świat, Prószyński i S-ka, Warszawa [28] Komunikat dotyczący deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2013 r., gov.pl/obszary-tematyczne/rachunki-narodowe/statystyka-sektora- 32

19 instytucji-rzadowych-i-samorzadowyc h/komunikat dotyczacy-deficytu-i-dlugu-sektorainstytucji-rzadowych-i-samorzadowych-w-2013-r-,1, 16. html. [29] Komunikat dotyczący deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2010 r., 14_2011.pdf. [30] Komunikat w sprawie przekazania części aktywów OFE do ZUS, kazania+cz%c4%99%c5%9bci+aktyw%c3%b3w+ofe+do+zus.pdf. [31] Kosterna U., Kryzys obszaru jednowalutowego potrzeba nowych ram instytucjonalnych narodowej polityki fiskalnej, [w:] Annales Universitatis Mariae Curie- Skłodowska, Sectio II Oeconomia, Lublin [32] Krugman P., Zakończcie ten kryzys, Wydawnictwo HELION SA, Gliwice [33] Labour costs in the EU 27, No 54/ April 2013, cache/ity_public/ ap/en/ AP-EN.PDF. [34] Łaski K., O nonsensach polskiej reformy emerytalnej, [w:] Polska po przejściach. Barometr społeczno-ekonomiczny , red. M. Deniszczuk i J. Supińska, Stowarzyszenie Studiów i Inicjatyw Społecznych, Warszawa [35] Małkiewicz A., Kryzys. Polityczne, ekologiczne i ekonomiczne uwarunkowania, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa [36] Mechanizm Kursów Walutowych II, 1350/html/index.pl.html. [37] MF, Strategia zarządzania długiem publicznym [ ], [38] OECD, Pensions AT A GLANCE 2013: OECD AND G20 INDICATORS OECD, s , oecd.org/pensions/public-pensions/oecdpensionsataglance2013.pdf. [39] Oręziak L., Finanse Unii Europejskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa [40] Oręziak L., OFE katastrofa prywatyzacji emerytur w Polsce, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa [41] Plan rozwoju i konsolidacji Finansów [42] Podręcznik wskaźników globalizacji ekonomicznej OECD 2005, [43] Porozumienie z dnia 16 marca 2006 r. pomiędzy Europejskim Bankiem Centralnym oraz krajowymi bankami centralnymi państw członkowskich spoza strefy euro określające procedury operacyjne mechanizmu kursów walutowych w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej (Dz. U. C 73 z ). [44] Program Konwergencji, Warszawa [45] Pyka I., Bank centralny na współczesnym rynku pieniężnym, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa

20 [46] Rickards J., Wojny Walutowe. Nadejście kolejnego globalnego kryzysu, Wydawnictwo HELION, Gliwice [47] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wzmocnienia nadzoru gospodarczego i budżetowego nad państwami członkowskimi strefy euro dotkniętymi lub zagrożonymi poważnymi trudnościami w odniesieniu do ich stabilności finansowej z dnia 23 listopada 2011 r. [48] Rozporządzenie Rady (UE) Nr 1177/2011 z dnia 8 listopada 2011 r. zmieniające rozporządzenie (WE) Nr 1467/97 w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu. [49] Rozporządzenie Rady (WE) Nr 479/2009 z dnia 25 maja 2009 r. o stosowaniu Protokołu w sprawie procedury dotyczącej nadmiernego deficytu (Excessive Debt Procedure EDP). [50] Rozporządzenie Rady 1466/97 w sprawie wzmocnienia nadzoru nad sytuacją budżetową oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych. [51] Sachs J., My Plan for Poland, International Economy No 3 December [52] Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE z ). [53] UNFE, Bezpieczeństwo dzięki konkurencji. Ocena realizacji reformy emerytalnej analiza II filara, Warszawa [54] University Colege London, Redeployment Policy, redeployment.php. [55] Ustawa z 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych (Dz. U Nr 75 poz. 398). [56] Wieloletni Plan Finansowy Państwa na lata [57] Williamson J. B., A Short History of the Washington Consensus, Barcelona [58] World Bank, Implementation Completion Report. Poland. Debt and Debt Service Reduction Loan and Related Measures to Support the Debt Reduction Program of the Republic of Poland (Loan 3804-Pol), May 31. Report No 1571, [59] World Bank, Poland Country Assistance Review, Volume I: Main Report, 1997, /reports/poland_car.pdf. 34

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych określa zasady opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz stopy procentowe składek na poszczególne

Bardziej szczegółowo

U S T AWA. z dnia. o zmianie ustawy o finansach publicznych

U S T AWA. z dnia. o zmianie ustawy o finansach publicznych U S T AWA Projekt z dnia o zmianie ustawy o finansach publicznych Art. 1. W ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240, z późn. zm. 1) ) wprowadza się następujące

Bardziej szczegółowo

Monitorujący Komitet BCC:

Monitorujący Komitet BCC: Monitorujący Komitet BCC: Program stabilizacyjno-ratunkowy finansów publicznych Warszawa, 18 października 2010 r. Program dostępny jest w Internecie: www.bcc.org.pl Analizy ekonomistów nie pozostawiają

Bardziej szczegółowo

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2015 Biuletyn kwartalny

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2015 Biuletyn kwartalny Warszawa, 1 czerwca 215 r. Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/215 Biuletyn kwartalny 1. Państwowy dług publiczny (PDP, zadłużenie sektora finansów publicznych po konsolidacji) na koniec I kwartału

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Dochody JST 2004 2012, perspektywa 2013 2020. Warszawa, 20 czerwca 2013 Senat RP

Dochody JST 2004 2012, perspektywa 2013 2020. Warszawa, 20 czerwca 2013 Senat RP Dochody JST 2004 2012, perspektywa 2013 2020 Warszawa, 20 czerwca 2013 Senat RP Dane: dochody wydatki majątkowe wynik rok 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Dochody ogółem Dochody ogółem UE Dochody

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

Przychody i rozchody budżetu państwa

Przychody i rozchody budżetu państwa BSiE 37 Monika Korolewska Informacja nr 1162 (IP-108G) Przychody i rozchody budżetu państwa Przepisy ustawy o finansach publicznych obok dochodów i wydatków oraz środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski Kryzys finansów publicznych i druga fala Wielkiej Recesji Badanie wykonane przez Instytut Badań Strukturalnych w ramach prac nad projektem: Analiza procesów zachodzących na polskim rynku pracy i w obszarze

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wspólnej polityki rolnej (druk nr 917)

do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wspólnej polityki rolnej (druk nr 917) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wspólnej polityki rolnej (druk nr 917) USTAWA z dnia 27 sierpnia 2009 r. O

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031

Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031 Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr Rady Miejskiej w Łodzi z dnia Lp. Wyszczególnienie 2013 (plan po zmianach 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ MIASTA NA LATA 2015 2043

PROJEKT WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ MIASTA NA LATA 2015 2043 PROJEKT WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ MIASTA NA LATA 2015 2043 1 2 SPIS TREŚCI Strona 1. Wstęp 3 2. Projekt uchwały Rady Miejskiej w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Miasta 5 Załączniki do wieloletniej

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO Poprawna diagnoza błędne wnioskowanie Centrum im. Adama Smitha 27 czerwca 2013 roku 1 Centrum wobec OFE Nie jesteśmy przeciwnikami OFE Jesteśmy zwolennikami

Bardziej szczegółowo

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce?

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Wiktor Wojciechowski Invest Bank Jesienna Szkoła Leszka Balcerowicza listopad 2012 Plan wykładu: Czy w ostatnich latach tempo wzrostu gospodarki w

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Projekt Wieloletniej prognozy finansowej Miasta Łowicza został sporządzony w szczegółowości określonej w art.226 ust.1

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Projekt wieloletniej prognozy finansowej (WPF) na lata 2014-2019 opracowano głównie w oparciu o założenia przyjęte

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW Projekt z dnia 20 lipca 2015 r. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. Na podstawie art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 10 października 2002

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Bielice na lata 2016-2035.

Załącznik nr 2. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Bielice na lata 2016-2035. Załącznik nr 2 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Bielice na lata 2016-2035. Obowiązek sporządzenia Wieloletniej Prognozy Finansowej jest jedną z zasadniczych zmian

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD XIII WYDATKI RZĄDOWE I ICH FINANSOWANIE Budżet rządu: niektóre fakty i liczby Wydatki rządowe, podatki i makroekonomia Deficyt budżetowy i długu publiczny

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA ZGIERZA. z dnia... 2010 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2038

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA ZGIERZA. z dnia... 2010 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2038 Projekt z dnia..., zgłoszony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIASTA ZGIERZA z dnia... 2010 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2038 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Działania nowego rządu Portugalii 2015-12-19 17:14:47

Działania nowego rządu Portugalii 2015-12-19 17:14:47 Działania nowego rządu Portugalii 2015-12-19 17:14:47 2 Podczas konferencji prasowej zorganizowanej 14 lipca br. Vítor Gaspar, Minister Finansów Portugalii, przedstawił prognozy makroekonomiczne dla Portugalii

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 Warszawa 18.05.2012 Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 W końcu grudnia 2011 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków prowadzonego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA NR 3 DŁUG PUBLICZNY W SEKTORZE FINANSÓW PUBLICZNYCH

ĆWICZENIA NR 3 DŁUG PUBLICZNY W SEKTORZE FINANSÓW PUBLICZNYCH ĆWICZENIA NR 3 DŁUG PUBLICZNY W SEKTORZE FINANSÓW PUBLICZNYCH ZASADA JEDNOŚCI BUDŻETOWEJ w znaczeniu formalnym wymóg zawarcia budżetu w jednym dokumencie prawnym. Posiada charakter normatywny. Jest przestrzegana

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY PIONKI NA LATA 2014-2020

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY PIONKI NA LATA 2014-2020 OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY PIONKI NA LATA 2014-2020 I. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PRZYJĘTE DO OPRACOWANIA WPF Wieloletnia Prognoza Finansowa została sporządzona zgodnie z art. 226-232

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a Warszawa, 09.05.2014 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a W końcu grudnia 2013 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków otwartych

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa 2012-2020 SPIS TREŚCI

Wieloletnia Prognoza Finansowa 2012-2020 SPIS TREŚCI OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI W WIELOLETNIEJ PROGNOZIE FINANSOWEJ GMINY KOLBUSZOWA NA LATA 2012-2020 1 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Założenia do Wieloletniej Prognozy Finansowej... 4 2.1. Założenia makroekonomiczne...

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030 Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030 1. Założenia wstępne Wieloletnia Prognoza Finansowa Miasta i Gminy przygotowana została na lata 2012

Bardziej szczegółowo

Projekt planu finansowego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na rok 2015

Projekt planu finansowego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na rok 2015 finansowego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na rok 2015 Część A Lp. Treść 1 2 3 4 5 I. Zadania wynikające z ustaw 188 974 975 197 044 213 104,3 1. Emerytury 122 963 752 128 293 331 104,3 2. Renty 40 771

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Do druku nr 3293 SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, 2004 - IV kadencja

Do druku nr 3293 SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, 2004 - IV kadencja Do druku nr 3293 SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, 2004 - IV kadencja Narodowy Bank Polski Rada Polityki Pieniężnej Przewodniczący GP-DP-MZ-070-3/04/2155/2004 Pan Józef Oleksy Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH przyczyny, mechanizm, drogi wyjścia redakcja naukowa Leokadia Oręziak Dariusz K. Rosati Warszawa 2013 SPIS TREŚCI WSTĘP Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati ^ 9 ROZDZIAŁ 1. Konsolidacja

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Krzysztof S. Cichocki, Instytut Badań Systemowych Polskiej Akademii Nauk

Krzysztof S. Cichocki, Instytut Badań Systemowych Polskiej Akademii Nauk Krzysztof S. Cichocki, Instytut Badań Systemowych Polskiej Akademii Nauk Wykorzystano wyniki raportu Jacka Sieraka, Michała Bitnera, Andrzeja Gałązki i Remigiusza Górniaka, dla MRR Ocena zdolności JST

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 20 grudnia 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 20 grudnia 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 249 16906 Poz. 1667 1667 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 20 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i trybu dokonywania operacji na rachunkach bankowych prowadzonych dla obsługi budżetu

Bardziej szczegółowo

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Rok 2012 czas stopniowego i umiarkowanego pogorszenia sytuacji na rynku pracy Warunki na

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt)

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt) Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt) Art. 1. W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 205, poz. 1585, z

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY IŁŻA NA LATA 2012-2018

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY IŁŻA NA LATA 2012-2018 OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY IŁŻA NA LATA 2012-2018 I. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PRZYJĘTE DO OPRACOWANIA WPF. Wieloletnia Prognoza Finansowa obejmuje lata 2012-2018 Podstawą do opracowania

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNIA PROGNOZA FINANSOWA NA LATA 2014-2017

WIELOLETNIA PROGNOZA FINANSOWA NA LATA 2014-2017 L.p. Wyszczególnienie Prognoza Prognoza Prognoza Prognoza 2014 2015 2016 2017 1 Dochody ogółem 23566282 24271320 24932510 25680485 1.1 Dochody bieżące 23501282 24206320 24932510 25680485 1.1.1 dochody

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Sytuacja finansowa JST. październik 2011

Sytuacja finansowa JST. październik 2011 Sytuacja finansowa JST październik 2011 1 SYTUACJA MAKROEKONOMICZNA POLSKI W 2012 R. Wybrane wskaźniki i wartości (wg projektu budŝetu państwa na 2012 rok) PKB w ujęciu realnym: wzrost o 4% średnioroczny

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

OPINIA RADY z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji na lata 2008 2011 przedstawionego przez Polskę (2009/C 66/04)

OPINIA RADY z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji na lata 2008 2011 przedstawionego przez Polskę (2009/C 66/04) 20.3.2009 C 66/17 OPINIA RADY z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji na lata 2008 2011 przedstawionego przez Polskę (2009/C 66/04) RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023 Załącznik Nr 3 do uchwały Rady Gminy Kwilcz z dnia... 2012 r. Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023 1. Założenia wstępne Wieloletnia Prognoza Finansowa

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Z informacji uzyskanych od Banku Gospodarstwa Krajowego wynika, że z kwoty przeznaczonej na pożyczki i zwiększenie pożyczek z budżetu państwa przewidzianych w ustawie z dnia 15

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Wykaz podstawowej literatury Przedmowa. Podatki część ogólna. Podatki dochodowe XIII

Spis treści. Wykaz skrótów Wykaz podstawowej literatury Przedmowa. Podatki część ogólna. Podatki dochodowe XIII Wykaz skrótów Wykaz podstawowej literatury Przedmowa XI XIII XV Podatki część ogólna Tabl. 1. Definicja podatku 3 Tabl. 2. Elementy podatku 4 Tabl. 3. Rodzaje podatów 5 Tabl. 4. Regulacja Ordynacji podatkowej

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r.

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Bruksela, dnia 12 maja 2010 r. Sprawozdanie nr 29/2010 Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Wstęp W sprawozdaniu z konwergencji

Bardziej szczegółowo

Budżet Miasta Bydgoszczy. 15 listopada 2012 roku

Budżet Miasta Bydgoszczy. 15 listopada 2012 roku Budżet Miasta Bydgoszczy 2013 15 listopada 2012 roku Ograniczenia Treść ustawy o finansach publicznych: Art. 242.1 Organ stanowiący jst nie może uchwalić budżetu, w którym planowane wydatki bieżące są

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XLIII/1009/13 RADY MIASTA KATOWICE. z dnia 18 grudnia 2013 r.

UCHWAŁA NR XLIII/1009/13 RADY MIASTA KATOWICE. z dnia 18 grudnia 2013 r. UCHWAŁA NR XLIII/1009/13 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej miasta Katowice na lata 2014-2035 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNIA PROGNOZA FINANSOWA MIASTA KATOWICE NA LATA 2016 2035 PROJEKT

WIELOLETNIA PROGNOZA FINANSOWA MIASTA KATOWICE NA LATA 2016 2035 PROJEKT 2016 WIELOLETNIA PROGNOZA FINANSOWA MIASTA KATOWICE NA LATA 2016 2035 PROJEKT Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KATOWICE z dnia... 2015 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej miasta

Bardziej szczegółowo

Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl

Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl b.samojlik 1 Etapy kryzysu I. Kryzys na rynkach finansowych, bankowych i poza bankowych II. III.

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN dr Instytut Wiedzy i Innowacji 2 września 2009 r. Projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia przyjętych wartości.

Objaśnienia przyjętych wartości. Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr III/13/2010 Rady Gminy Sieroszewice z dnia 29 grudnia 2010 Objaśnienia przyjętych wartości. Do opracowania WPF wykorzystano historyczne materiały źródłowe dotyczące wykonania

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Warszawa, 7 maja 2010 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 19.05.1999 r. do 31.12.2009 r.

Bardziej szczegółowo

5.1. Własny potencjał dochodowy

5.1. Własny potencjał dochodowy Grupa dochodów własnych jst obejmujących podatki, opłaty, wpływy z czynszów i dzierżawy powiększyła się o dochody z udziałów w PIT i CIT oraz ze źródeł związanych ze środkami unijnymi. Zmiany w ustawie

Bardziej szczegółowo

Jeszcze raz o wpływie transakcji partnerstwa publiczno-prywatnego na państwowy dług publiczny

Jeszcze raz o wpływie transakcji partnerstwa publiczno-prywatnego na państwowy dług publiczny Jeszcze raz o wpływie transakcji partnerstwa publiczno-prywatnego na państwowy dług publiczny dr Mateusz Grabiec adwokat w kancelarii Baker & McKenzie Baker & McKenzie Krzyżowski i Wspólnicy spółka komandytowa

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wykonania budżetu miasta Zgierza za 20l0 rok

Sprawozdanie z wykonania budżetu miasta Zgierza za 20l0 rok Załącznik do uchwały Nr X/86/11 Rady Miasta Zgierza z dnia 30 czerwca 2011 r. Sprawozdanie z wykonania budżetu miasta Zgierza za 20l0 rok Id: IORNV-WMGVW-WDBSQ-RKBYQ-DQKSC. Podpisany Strona 2 z 142 Sprawozdanie

Bardziej szczegółowo