POWSTAWANIE KOMÓREK M. SZKIELETOWEGO ORAZ KOMÓREK SATELITOWYCH

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POWSTAWANIE KOMÓREK M. SZKIELETOWEGO ORAZ KOMÓREK SATELITOWYCH"

Transkrypt

1 Tkanka mięśniowa

2 Pre-mioblasty POWSTAWANIE KOMÓREK M. SZKIELETOWEGO ORAZ KOMÓREK SATELITOWYCH 1. Komórki mezenchymalne miotomów różnicują się w wydłużone pre-mioblasty. - powstają miotubule 5. Różnicują się z nich dojrzałe włókna mięśniowe (o typowym wyglądzie). 6. Największy wzrost liczby i masy miotubul zachodzi przed urodzeniem, intensywnie przebiega do ok. 16 r.ż. 2. Pre-mioblasty dzielą się, wydłużają i powiększają, mają dużo rybosomów i mitochondriów. 3. Mioblasty, wrzecionowate komórki prekursorowe, mają 1 jądro, miofilamenty i mikrotubule, układają się w długie łańcuchy. 4. W 4 tygodniu życia poprzez fuzję mioblastów powstają wielojądrzaste miotubule, w których wytwarzane są duże ilości aktyny i miozyny.

3 Budowa mięśnia szkieletowego

4 A. Monomer aktyny = G-aktyna zawiera miejsce wiążące ATP (lub ADP w filamencie). B. Filament aktyny = F-aktyna to 2 protofilamenty owinięte wokół siebie jako 2 równoległe alfa helisy o skoku 37 nm. C. Zdjęcie ME negatywowo wybarwionego filamentu aktyny źródło: B. Alberts, Molecular Biology of the Cell. Fifth Edit

5 Miozyna typu II: 2 łańcuchy ciężkie (spiralnie skręcone nitkowate, ok aa), każdy z ogonem i głową. ORAZ 4 łańcuchy lekkie (ok. 180 aa). Każda główka miozyny to kulista N-część łańcucha ciężkiego i 2 różne łańcuchy lekkie. Po związaniu z aktyną główka miozyny wykazuje aktywność ATPazy.

6

7 Filamenty grube zbudowane są z ok. kilkudziesięciu cząsteczek miozyny II, ułożonych antyrównolegle tak, że ich Dotąd wyodrębniono 4 izoformy główki wysunięte są na zewnątrz w różnych płaszczyznach. łańcuchów miozyny Każdy filament gruby zawiera ok. 300 ciężkiej i 4 izoformy głów miozyny typu II ORAZ łańcuchów lekkich towarzyszące mu białka: miomezynę, miozyny. titynę i białko C. Molec. Biol. of the Cell, 4ed.

8 F-aktyna, tropomiozyna i troponina budują filament cienki. Każdy monomer F-aktyny posiada miejsce aktywne, które może oddziaływać z miozyną. Każda cząsteczka tropomiozyny przyłącza się podłużnie do odcinka F-aktyny zawierajacego 7 podjednostek globularnych. Tropomiozyna połączona jest też z kompleksem troponiny zbudowanej z 3 podjednostek: TnI, TnC, i TnT. Podjednostal TnC występuje tylko w m. szkieletowym.

9 Niski poziom Ca ++ w cytoplazmie: Konformacja troponiny powoduje, że tropomiozyna blokuje na aktynie miejsca jej oddziaływania z główkami miozyny. Wysoki poziom Ca ++ w cytoplazmie: TnC wiąże Ca ++, co odsuwa tropomiozynę i odsłania na aktynie miejsca interakcji z miozyną umożliwiając powstawanie mostków poprzecznych. Molec Biol of the Cell, 4 ed.

10 Równoległy układ miofibryli (M) w 1 włóknie: między nimi leżą mitochondria (Mt), prążki Z leż na tym samym poziomie w sąsiadujących miofibrylach (ME); dzieki temu w mikroskopie swietlnym widoczne jest prążkowanie poprzeczne Miofibryla włókienko kurczliwe zbudowane z liniowo powtarzających się jednostek sarkomerów utworzonych przez makrokompleksy miofilamentów cienkich i grubych oraz towarzyszące im białka podporowe. Wheather s Funct Histol4 ed.

11 Struktura sarkomeru: Jakie białka budują prążki? prążek I tylko filamenty cienkie prążek A filamenty cienkie i grube prążek H filamenty grube bez główek miozyny prążek Z miejsce przyczepu filamentów cienkich

12 Cząsteczki budujące filament cienki i filament gruby Ich wzajemne położenie w miofibryli

13 Budowa sarkomeru na przekroju podłużnym i poprzecznym przez miofibrylę

14 Narysuj przekrój poprzeczny sarkomeru na różnych jego odcinkach prążek I prążek A prążek H linia M

15 Ślizgowy model skurczu mięśnia: filamenty cienkie wsuwają się między filamenty grube wskutek wielu cykli oddziaływania główek miozyny z aktyną: zwężają się prążki I oraz H, długość A bez zmiany. Długość filamentów nie zmienia się! Molec. Biol. of the Cell, 4ed.

16 KANALIKI T - są to regularne wpuklenia błony komórkowej - wprowadzają środowisko zewnętrzne do środka komórki mięśniowej. Poprzez ich błonę fala depolaryzacji (potencjał czynnościowy) zapoczątkowana w płytce motorycznej szerzy się w głąb komórki. TRIADA składa się z trzech elementów: 2 cystern brzeżnych (zbiorników końcowych retikulum sarkoplazmatycznego), i odcinka kanalika T sąsiadującego z nimi

17 TRIADA to leżący w mięśniu szkieletowym na poziomie granicy prążków A/I kanalik T oraz leżące obustronnie 2 zbiorniki końcowe SER zawierające jony Ca ++

18 Depolaryzacja błony komórkowej wywołana impulsem nerwowym zostaje przewiedziona przez kanalik T do wnętrza komórki. i) Zmiana potencjału na błonie kanalika T powoduje w błonie przylegających końcowych zbiorników siateczki, tzw. cystern brzeżnych, ii) iii) Rola triady w skurczu mięśnia otwarcie bramkowanych napięciem kanałów wapniowych, oraz powoduje gwałtowny wypływ Ca 2+ prowadzący do 1000-krotnego wzrostu stężenia Ca 2+ w sarkoplazmie. Cysterny brzeżne zawierają duże ilości Kolorem kalsekwestryny, zielonym zostały białka o wybarwione wysokiej (Nagroda pojemności Nobla wiązania 2008) jony Ca 2+ Ca. 2+ w Kanaliki zbiornikach podłużne siateczki siateczki śródplazmatycznej zawierają w swej części środkowej znaczną ilość pomp wapniowych, które szybko przenoszą Ca++ z sarkoplazmy po ustaniu depolaryzacji.

19 Rianodyna to alkaloid roślinny utrzymujący kanał wapniowy SER w stanie zamkniętym Dihydropirydyna i pochodne to BLOKERY kanału wapniowego typu L Molec. Biol. of the Cell, 4ed. Receptor rianodynowy, RyR, blokuje w spoczynku wypływ Ca 2+ z cystern Pod wpływem depolaryzacji błony kanalika T jego receptory dihydropirydynowe (DHPR), będące wolnymi kanałami Ca 2+, oddziałują z receptorami RyR. Zmiana konformacji RyR odblokowuje kanały Ca 2+ w cysternach brzeżnych, jony Ca 2+ gwałtownie napływają do cytoplazmy

20 E Mechanizm skurczu od myśli do czynu MEP- płytka motoryczna S- włókno mięśniowe NE- pęczek włókien nerwowych

21 Niski poziom Ca ++ w cytoplazmie: Konformacja troponiny powoduje, że tropomiozyna blokuje na aktynie miejsca jej oddziaływania z główkami miozyny Wysoki poziom Ca ++ w cytoplazmie: TnC wiąże Ca ++, co odsuwa tropomiozynę i odsłania na aktynie miejsca interakcji z miozyną; cykli takich jest kilkadziesiąt / sekundę E

22 4. Związanie miozyny z aktyną uczynnia ATP-azową właściwość główek miozyny. ATP związany przejściowo z główkami miozyny ulega hydrolizie, a część wytworzonej energii obraca fragment białka łączący główkę z łańcuchem ciężkim cząsteczki miozyny. Ten obrót przesuwa końcową część główki, a wraz z nią filament aktynowy. Powoduje to przesunięcie ( ślizg) filamentu aktynowego względem filamentu miozynowego- mikroskurcz. 5. Przy braku pobudzenia jony Ca2+ są aktywnie transportowane do siateczki sarkoplazmatycznej. Tropomiozyna blokuje miejsca wiążące miozynę, a filamenty wracają do położenia charakterystycznego dla rozkurczu. Junqueira s Basic Histology, 12th ed, 2010 E

23 Białka podporowe cytoszkieletu komórki mięśnia szkieletowego Wewnątrzsarkomerowe - równoległy element sprężysty a. Alfa-aktynina główny składnik prążka Z b. Miomezyna białko linii M utrzymuje boczny układ filamentów grubych łącząc się z miozyną c. Białko CapZ i d. Tropomodulina e. Nebulina - między prążkiem Z a końcem filamentu cienkiego f. Tityna między prążkiem Z a linią M sarkomeru g. Białko C przyłącza się do filamentów grubych od linii M aż do końca filamentu cienkiego (granica A/I)

24 Tityna, nebulina, -aktynina i desmina to białka stabilizujące strukturę sarkomeru (układ heksagonalny) i równoległe ułożenie miofibryli Junqueira Basic Histol, 11 ed Tityna: 3 mln D!, długość ½ sarkomeru. POŁĄCZONA: na końcach z prążkiem Z, w środku z miomezyną, w prążku A z białkiem C, w prążku I obok Z z aktyną; w prążku I jej część spiralna nadaje sprężystość sarkomerowi.

25 Junqueira, Basic Histol, 11 ed Nebulina: dwie długie nieelastyczne cząsteczki owijają się wokół filamentu aktynowego; ułatwiają jego umocowanie w prążku Z łącząc się z -aktyniną. Jest podporą cienkiego filamentu, jednym końcem związana z prążkiem Z, drugi pozostaje wolny.

26 Białko Cap Z zapobiega dysocjacji G-aktyny od F-aktyny na końcu plus czyli przy prążku Z. Tropomodulina łączy się z końcem minus zapobiegając dołączaniu monomerów G-aktyny. Junqueira, Basic Histol, 11 ed

27 Miomezyna to białko linii M, które sieciuje sąsiadujące filamenty grube, co zapewnia ich regularny przestrzenny układ. W linii M występuje aktywność kinazy kreatyninowej. Enzym ten przenosi grupę fosforanową z fosfokreatyny na ADP odtwarzając ATP.

28 Zewnątrzsarkomerowe białka podporowe: desmina i plektyna wiążą miofibryle ze sobą i z błoną komórkową DESMINA: - Leży prostopadle między miofibrylami, jej filamenty otaczają prążki Z i łączą się z nimi i ze sobą przez białko plektynę. Na obwodzie desmina łączy się z kostamerami, wgłobieniami sarkolemy, mocując prążki Z poprzez białka błony komórkowej w błonie podstawnej włókna. DYSTROFINA poprzez kompleksy dystroglikanu i sarkoglikanu łączy wewnętrzną powierzchnię sarkolemy z: lamininą błony podstawnejoraz filamentami aktyny. W efekcie dystrofina stabilizuje sarkolemę w trakcie skurczu.

29 Rola dystrofiny i łączących się z nią białek Junqueira, Basic Histology, 13rd ed. DYSTROFINA poprzez kompleksy dystroglikanu i sarkoglikanu łączy wewnętrzną powierzchnię sarkolemy z: 1. lamininą błony podstawnej, 2. filamentami aktyny. W ten sposób skurcz sarkomeru przenoszony jest na włókna siateczkowe śródmięsnej, a później na ścięgno.

30 Cząsteczki wiążące białka wewnętrzne włókna mięśniowego z jego błoną podstawną. Muscle Ganong s Review of Medical Physiology, 25e, 2016 dystrophin W kostamerze desmina oraz F-aktyna łączą się z błoną podstawną włókna mięśniowego. Dystrofina (m. cz. 427 kd) łączy się z F-aktyną oraz białkiem błony podstawnej lamininą 211 poprzez α- i β- dystroglikan. Kompleks sarkoglikanu złożony z 4 glikoprotein: α-,β-,γ-, δ-sarkoglikanu, sarkospanu i sarkotrofiny, jest przyłączony do kompleksu dystroglikanu. Szereg chorób mięśni (dystrofii) wynika z braku i/lub zaburzeń w strukturze wymienionych białek.

31 Pod względem metabolizmu, ukrwienia i szybkości skurczu wyróżnia się 3 podstawowe typy włókien Typ 1: wolne włókna czerwone są aerobowe (tlenowe), mały przekrój, dużo mioglobiny, mitochondriów i naczyń. Powolne narastanie siły skurczu, najbardziej odporne na zmęczenie. Typ 2b(x): szybkie włókna białe są głównie anaerobowe (beztlenowe), mało mioglobiny, mitochondriów i naczyń. Duży przekrój, dużo glikogenu i enzymów glikolitycznych. Najszybsze narastanie siły, najszybsza męczliwość (mięśnie uda, biceps, triceps). Typ 2a: szybkie włókna pośrednie, tlenowo-glikolityczne; dużo glikogenu, średnia siła skurczu i wysoka odporność na zmęczenie.

32 JEDNOSTKA MOTORYCZNA to zbiór włókien mięśniowych unerwionych przez jeden neuron ruchowy W Junqueira, Basic Histology, 13rd ed.

33 Płytka motoryczna lub połączenie nerwowo-mięśniowe to połączenie aksonu neuronu ruchowego z włóknem mięśniowym: uwalniana jest acetylocholina (Ach). Receptor nikotynowy płytki motorycznej Junqueira, Basic Histol, 12th ed

34 Połączenie nerwowo mięśniowe Płytka motoryczna połączenie aksonu neuronu ruchowego z komórką mięśniową, neuromediatorem jest acetylocholina (Ach) Myasthenia gravis p-ciała blokujące receptory dla (Ach) powodują osłabienie siły skurczu mięśnia Lowe i Stevens, Histologia, wyd. 1

35 Myasthenia gravis (miastenia) p-ciała blokujące receptory dla (Ach) powodują osłabienie siły skurczu mięśnia Miastenia jest rzadką chorobą autoimmunologiczną, w której przeciwciała wiążą się z receptorami dla acetylocholiny w błonie postsynaptycznej synaps nerwowo-mięśniowych. Wynikiem tego jest wadliwe przekazywanie impulsów do skurczu mięśnia oraz osłabienie jego siły. Leczenie: stosowanie inhibitorów acetylocholinesterazy, niekiedy przynosi efekty. Zdrowa Miastenia zakończenie aksonu pęcherzyk synaptyczny z acetylocholiną cetylocholina wiąże się z receptorem acetylocholinesteraza związana z receptorem dla Ach Płytka mięśniowa Mięsień Autoprzeciwciało p/receptorom Ach

36 ASPEKT LEKARSKI Botulizm - zatrucie jadem kiełbasianym, toksyną Gram-dodatniej bakterii beztlenowej Clostridium botulinum, najczęściej w wyniku spożycia zakażonych konserw. Toksyna ta hamuje uwalnianie acetylocholiny, co prowadzi do paraliżu mięśni (który w przypadku braku pomocy medycznej kończy się śmiercią). Myasthenia gravis jest rzadką chorobą autoimmunologiczną, w której przeciwciała wiążą się z receptorami dla acetylocholiny blokując tym samym dostęp dla acetylocholiny. Kolejne nieaktywne receptory ulegają endocytozie. W ten sposób liczba płytek motorycznych ulega redukcji, a mięśnie szkieletowe (włączając przeponę) ulegają stopniowemu osłabieniu. Niektóre neurotoksyny również wiążą się do receptorów acetylocholiny. Np. bungarotoksyna, obecna w jadzie węża niemrawca prążkowanego (Bungarus multicinctus) (występowanie: Chiny, Tajwan, Płw. Indochiński). Ukąszenie tego gada powoduje u ludzi paraliż, a następnie niewydolność oddechową, która może prowadzić do śmierci.

37 Mięsień serca, w porównaniu do m. szkieletowego komórki rozgałęziają się, 1 jądro w środku, więcej cytoplazmy, mitochondriów i SER, mniej miofibryli W mięśniu serca występują DIADY na poziomie błonki Z Sarkomery nie tworzą długich miofibryli: rozgałęziają się tworząc 3D siatkę Połączenia międzykomórkowe (zwierające i komunikujące) Są KOMÓRKI ROZRUSZNIKOWE, które wytwarzają potencjał czynnościowy i pobudzają KOMÓRKI ROBOCZE Depolaryzacja błony zależna jest od napływu Na + i Ca ++ spoza komórki Metabolizm tlenowy

38 Jakie połączenia międzykomórkowe występują w poprzecznym, a jakie w podłużnym odcinku WSTAWKI? Junqueira, Basic Histology, 13rd ed. Struktura wstawki: obwódka zwierająca i desmosom w poprzek włókna, połączenie szczelinowe wzdłuż; wstawki zawsze pokrywają się z prążkami Z

39 Rysunek pokazuje DIADĘ W M. SERCA inaczej niż w m. szkieletowym kanalik T leży na poziomie prążka Z Molec. Biol. of the Cell, 4ed.

40 Mięsień gładki Komórki wydłużone o wrzecionowatym kształcie Jądra komórkowe położone w komórce centralnie Taśmy gęste na wewnętrznej powierzchni sarkolemmy, ciałka gęste wewnątrz komórki Skurcz wywołany przez endocytozę pęcherzyków z jonami Ca 2+ ; Sąsiednie komórki komunikują się ze sobą przez połączenia typu neksus Duże zdolności regeneracyjne (zdolność do podziałów mitotycznych)

41 Czynnościowy podział mięśni gładkich

42 ROZKURCZ CIAŁKA GĘSTE wiążą filamenty kurczliwe wewnątrz cytoplazmy, a TAŚMY GĘSTE z błoną komórkową SKURCZ

43 Ultrastruktura miocyta gładkiego Taśmy gęste to miejsca przyczepu miofilamentów do błony; ciałka gęste odpowiadają prążkom Z; taśmy i ciałka zbudowane są z -aktyniny. Brak miofibryli, aktyna:miozyna=15:1 (m. szkieletowy: 2:1) Wszystkie główki miozyny skierowane są w 1 kierunku. Filamenty cienkie złożone są z: aktyny i tropomiozyny. W cytoplazmie znajdują się: - odpowiednik troponiny C, kalmodulina - Odpowiednik TnT i TnI, kaldesmon oraz - inne białko wiążące się w rozkurczu z aktyną i tropmiozyną kalponina.

44 Ultrastruktura miocyta gładkiego W miocytach ściany naczyń cytoszkielet wzmacniają filamenty desminowe i wimentynowe, a w innych miocytach tylko desminowe. Filamenty pośrednie pełnią kluczową rolę w stabilizowaniu miofilamentów i cytoszkieletu. SER, słabo rozbudowana w postaci rureczkowatych zbiorników zawiera m.in. kalretikulinę, białko o dużej pojemności wiązania jonów wapnia. Jamki błony (kaweole) odpowiadają kanalikom T. Miocyty gładkie produkują kolagen t. III, elastynę, proteoglikany, składniki błon podstawnej, czynniki wzrostu.

45 Cytofizjologia miocytów Połączenia szczelinowe między włóknami W m. jednostkowych (np. trzewi) skurcz nie jest uwarunkowany impulsem nerwowym Odruchowy skurcz w odpowiedzi na rozciąganie Depolaryzacja błony zależna od napływu jonów Na + i Ca ++ spoza komórki Metabolizm tlenowy W miocytach neurogennych w zakończeniach nerwów przywspółczulnych przekaźnikiem jest ACETYLOCHOLINA, a nerwów współczulnych - NORADRENALINA.

46 Zasada skurczu m. gładkiego: wiązki filamentów cienkich i grubych są zakotwiczone w ciałkach gęstych i taśmach gęstych zbudowanych z α- aktyniny; w wyniku skurczu komórka ulega skróceniu, a jądro skręceniu; skurcz trwa zwykle kilkadziesiąt Junqueira, Basic Histology, 13rd ed. minut - godzin

47 Mechanizm skurczu mięśnia gładkiego zależny od wzrostu stężenia Ca Jony Ca ++ są wiązane przez kalmodulinę (Calm). 2. W efekcie aktywowana jest kinaza łańcuchów lekkich miozyny, MLCK (przy unieczynnieniu białek kalponiny i kaldesmonu, które w rozkurczu związane są z aktyną i tropomiozyną).

48 3. Kompleks: wapń-calm-kinaza fosforyluje łańcuchy lekkie miozyny. 4. Aktywuje to ATPazę miozynową (rozkład ATP) i umożliwia wiązanie się główki miozyny z aktyną, co prowadzi do przesunięcie się główki; skurcz jest b. wolny. Kalmodu- Kinaza łańcuch. Nieufosforyl. lina lekkich miozyny miozyna Molec. Biol. of the Cell, 4ed.

49 Powstawanie komórek mięśnia szkieletowego oraz komórek satelitowych 1. Komórki mezenchymalne miotomów różnicują się w wydłużone pre-mioblasty. 2. Pre-mioblasty dzielą się, wydłużają i powiększają, mają dużo rybosomów i mitochondriów. 3. Mioblasty, wrzecionowate komórki prekursorowe, mają 1 jądro, miofilamenty i mikrotubule, układają się w długie łańcuchy. 4. W 4 tygodniu życia poprzez fuzję mioblastów powstają wielojądrzaste miotubule, w których wytwarzane są duże ilości aktyny i miozyny 5. Różnicują się z nich dojrzałe włókna mięśniowe (o typowym wyglądzie). 6. Największy wzrost liczby i masy miotubul jest przed urodzeniem, intensywnie przebiega do ok. 16 r.ż.

50 KOMÓRKA SATELITOWA w obrębie włókna mięśniowego. M-kadheryna (czerwona) jest w obydwu rodzajach komórek, jądro k. satelitowej niebieskie, k. mięśniowej zielone. Molec Biol. Cell, 5th ed.

51 Komórki satelitowe odpowiadają za regenerację mięśni szkieletowych Są niewielkie, rozpoznawalne w zasadzie tylko w ME Jądra komórek satelitowych stanowią ok. 5% wszystkich jąder włókien mięśniowych. Kk. satelitowe różnicują się do włókien mięśniowych także pod wpływem przetrenowania mięśnia. Warunkiem regeneracji uszkodzonego mięśnia jest zachowanie błony podstawnej i unerwienia włókna. Przerost (hipertrofia) mięśnia szkieletowego zachodzi bez wzrostu liczby komórek mięśniowych.

52 Mięsień sercowy nie regeneruje, mięsień szkieletowy ma ograniczoną zdolność regeneracji, a mięsień gładki wysoką. Chociaż jądra włókna m. szkieletowego nie dzielą się, to jednak ilość włókien może częściowo się odtworzyć po urazie w wyniku dołączania się nowych włókien powstających z komórek satelitowych. W podobnym mechanizmie dochodzi do przerostu (tj. zwiększenia masy) włókien wskutek intensywnych ćwiczeń fizycznych.

Podział tkanki mięśniowej. Tkanka mięśniowa. Poprzecznie prążkowana

Podział tkanki mięśniowej. Tkanka mięśniowa. Poprzecznie prążkowana Tkanka mięśniowa Podział tkanki mięśniowej Włókna mięśniowe Tkanka mięśniowa Komórki Komórki Poprzecznie prążkowana Gładka Szkieletowa Sercowa Szkieletowe Mięsień sercowy Mięśnie gładkie Cytoplazma z miofibryllami

Bardziej szczegółowo

Podział tkanki mięśniowej. Tkanka mięśniowa. Poprzecznie prążkowana

Podział tkanki mięśniowej. Tkanka mięśniowa. Poprzecznie prążkowana Tkanka mięśniowa Podział tkanki mięśniowej Tkanka mięśniowa Poprzecznie prążkowana Gładka Szkieletowa Sercowa Szkieletowe Mięsień sercowy Mięśnie gładkie Cytoplazma z miofibryllami sarkoplazma SER siateczka

Bardziej szczegółowo

Ruch i mięśnie. dr Magdalena Markowska

Ruch i mięśnie. dr Magdalena Markowska Ruch i mięśnie dr Magdalena Markowska Zjawisko ruchu Przykład współpracy wielu układów Szkielet Szkielet wewnętrzny: szkielet znajdujący się wewnątrz ciała, otoczony innymi tkankami. U kręgowców składa

Bardziej szczegółowo

Mięśnie. dr Magdalena Markowska

Mięśnie. dr Magdalena Markowska Mięśnie dr Magdalena Markowska Zjawisko ruchu 1) Jako możliwość przemieszczania przestrzennego mięśnie poprzecznie prążkowane 2) Pompa serce 3) Jako podstawa do utrzymywania czynności życiowych mięśnie

Bardziej szczegółowo

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość Aparat kurczliwy: miofilamenty cienkie ( i białka pomocnicze) miofilamenty grube (miozyna 2) Tkanka mięśniowa troponina tropomiozyna troponina lub kaldesmon i kalponina łańcuchy lekkie miozyna 2 pobudliwość

Bardziej szczegółowo

6.1. MI ånie POPRZECZNIE PR ØKOWANE SZKIELETOWE

6.1. MI ånie POPRZECZNIE PR ØKOWANE SZKIELETOWE TKANKA MI åniowa 6 Wywodzi się z mezodermy zorganizowanej w miotomy. Proces różnicowania polega przede wszystkim na tworzeniu wydłużonych komórek zdolnych do wytwarzania białek kurczliwych. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość Tkanka mięśniowa troponina tropomiozyna Aparat kurczliwy: miofilamenty cienkie ( i białka pomocnicze) miofilamenty grube (miozyna 2) białka pomocnicze łańcuchy lekkie miozyna 2 miozyna 2 pobudliwość kurczliwość

Bardziej szczegółowo

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość Aparat kurczliwy: miofilamenty cienkie ( i białka pomocnicze) miofilamenty grube (miozyna 2) Tkanka mięśniowa troponina tropomiozyna troponina lub kaldesmon i kalponina łańcuchy lekkie miozyna 2 pobudliwość

Bardziej szczegółowo

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski michal.michalowski@uwr.edu.pl michaladamichalowski@gmail.com michal.michalowski@uwr.edu.pl https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/

Bardziej szczegółowo

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość Aparat kurczliwy: miofilamenty cienkie ( i białka pomocnicze) miofilamenty grube (miozyna 2) Tkanka mięśniowa troponina tropomiozyna troponina lub kaldesmon i kalponina łańcuchy lekkie miozyna 2 pobudliwość

Bardziej szczegółowo

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość Aparat kurczliwy: miofilamenty cienkie ( i białka pomocnicze) miofilamenty grube (miozyna 2) Tkanka mięśniowa troponina tropomiozyna troponina lub kaldesmon i kalponina łańcuchy lekkie miozyna 2 pobudliwość

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana poprzecznie prążkowana serca gładka Tkanka mięśniowa Podstawową własnością

Bardziej szczegółowo

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość Tkanka mięśniowa troponina tropomiozyna Aparat kurczliwy: miofilamenty cienkie ( i białka pomocnicze) miofilamenty grube (miozyna 2) białka pomocnicze łańcuchy lekkie miozyna 2 miozyna 2 pobudliwość kurczliwość

Bardziej szczegółowo

Budowa i rola części czynnej układu ruchu

Budowa i rola części czynnej układu ruchu Budowa i rola części czynnej układu ruchu Układ ruchu Ze względu na budowę i właściwości układ ruchu można podzielić na: część czynną układ mięśniowy część bierną układ szkieletowy Dzięki współdziałaniu

Bardziej szczegółowo

MIĘŚNIE Czynności i fizjologia mięśni

MIĘŚNIE Czynności i fizjologia mięśni Biomechanika sportu MIĘŚNIE Czynności i fizjologia mięśni CZYNNOŚCI MIĘŚNIA W opisie czynności mięśnia i siły przez niego wyzwolonej odwołujemy się do towarzyszącej temu zmianie jego długości. Zmiana długości

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 2 :

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 2 : Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia zajecia 2 : 15.10.15 Kontakt: michaladammichalowski@gmail.com https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/ I gr 08:30 10:00 II gr 10:15 11:45 III gr 12:00 13:30

Bardziej szczegółowo

Tkanka mięśniowa pobudliwość kurczliwość Miofilamenty nie kurczą się, lecz przesuwają względem siebie ( główki miozyny kroczą po aktynie)

Tkanka mięśniowa pobudliwość kurczliwość Miofilamenty nie kurczą się, lecz przesuwają względem siebie ( główki miozyny kroczą po aktynie) Tkanka mięśniowa Aparat kuczliwy: miofilamenty cienkie (aktyna i białka pomocnicze) miofilamenty grube (miozyna 2) pobudliwość kurczliwość Miofilamenty nie kurczą się, lecz przesuwają względem siebie (

Bardziej szczegółowo

Budowa i funkcje komórek nerwowych

Budowa i funkcje komórek nerwowych Budowa i funkcje komórek nerwowych Fizjologia Komórki nerwowe neurony w organizmie człowieka około 30 mld w większości skupione w ośrodkowym układzie nerwowym podstawowa funkcja przekazywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość

Tkanka mięśniowa. pobudliwość kurczliwość Tkanka mięśniowa Aparat kurczliwy w tkance mięśniowej: miofilamenty cienkie (aktyna i białka pomocnicze) miofilamenty grube (miozyna 2) pobudliwość kurczliwość Miofilamenty nie kurczą się, lecz przesuwają

Bardziej szczegółowo

Składniki cytoszkieletu. Szkielet komórki

Składniki cytoszkieletu. Szkielet komórki Składniki cytoszkieletu. Szkielet komórki aktynowe pośrednie aktynowe pośrednie 1 Elementy cytoszkieletu aktynowe pośrednie aktynowe filamenty aktynowe inaczej mikrofilamenty filamenty utworzone z aktyny

Bardziej szczegółowo

Tkanka mięśniowa. Bogdan Walkowiak. Zakład Biofizyki Instytut Inżynierii Materiałowej Politechnika Łódzka. 7 listopada 2014 Biofizyka 1

Tkanka mięśniowa. Bogdan Walkowiak. Zakład Biofizyki Instytut Inżynierii Materiałowej Politechnika Łódzka. 7 listopada 2014 Biofizyka 1 Wykład 5 Tkanka mięśniowa Bogdan Walkowiak Zakład Biofizyki Instytut Inżynierii Materiałowej Politechnika Łódzka 7 listopada 2014 Biofizyka 1 Trzy typy mięśni Mięśnie szkieletowe (Poprzecznie prążkowane)

Bardziej szczegółowo

CYTOSZKIELET CYTOSZKIELET

CYTOSZKIELET CYTOSZKIELET CYTOSZKIELET Sieć włókienek białkowych; struktura wysoce dynamiczna Filamenty aktynowe Filamenty pośrednie Mikrotubule Fibroblast CYTOSZKIELET 1 CYTOSZKIELET 7nm 10nm 25nm Filamenty pośrednie ich średnica

Bardziej szczegółowo

Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych.

Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych. Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych. 1. Czym jest tkanka? To zespół komórek o podobnej budowie, które wypełniają w organizmie określone funkcje. Tkanki tworzą różne narządy, a te układy narządów.

Bardziej szczegółowo

Fizjologia zwierząt i człowieka

Fizjologia zwierząt i człowieka Fizjologia zwierząt i człowieka Udział w wykładach 30 godz. Udział w ćwiczeniach 30 godz. Liczba punktów ECTS 5 mgr Agnieszka Wądołowska wadolowska.agnieszka@gmail.com Pracowania Neurobiologii konsultacje:

Bardziej szczegółowo

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

Fizjologia zwierząt i człowieka

Fizjologia zwierząt i człowieka Fizjologia zwierząt i człowieka Udział w wykładach 30 godz. Udział w ćwiczeniach 30 godz. Liczba punktów ECTS 5 mgr Agnieszka Stankiewicz (Wądołowska) wadolowska.agnieszka@gmail.com Pracowania Neurobiologii

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia z zakresu fizjologii wysiłku.

Podstawowe zagadnienia z zakresu fizjologii wysiłku. Podstawowe zagadnienia z zakresu fizjologii wysiłku. Budowa mięśni szkieletowych: Tkanka mięśniowa szkieletowa nazywana także poprzecznie prążkowaną zbudowana jest z brzuśca, w którego skład wchodzą włókna

Bardziej szczegółowo

Komórka eukariotyczna organizacja

Komórka eukariotyczna organizacja Komórka eukariotyczna organizacja Centrum informacyjne jądro Układ wykonawczy cytoplazma cytoplazma podstawowa (cytozol) organelle cytoplazma + jądro komórkowe = protoplazma Komórka eukariotyczna organizacja

Bardziej szczegółowo

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska Źródła energii dla mięśni mgr. Joanna Misiorowska Skąd ta energia? Skurcz włókna mięśniowego wymaga nakładu energii w postaci ATP W zależności od czasu pracy mięśni, ATP może być uzyskiwany z różnych źródeł

Bardziej szczegółowo

UKŁAD RUCHU (UKŁAD KOSTNY, UKŁAD MIĘŚNIOWY)

UKŁAD RUCHU (UKŁAD KOSTNY, UKŁAD MIĘŚNIOWY) Zadanie 1. (2 pkt). Na rysunku przedstawiono szkielet kończyny dolnej (wraz z częścią kości miednicznej) i kość krzyżową człowieka. a) Uzupełnij opis rysunku ( ) o nazwy wskazanych kości. b) Wybierz z

Bardziej szczegółowo

(MIKROSKOP ELEKTRONOWY, ORGANELLE KOMÓRKOWE).

(MIKROSKOP ELEKTRONOWY, ORGANELLE KOMÓRKOWE). ĆWICZENIE 2. Temat: ULTRASTRUKTURA KOMÓRKI (1). (MIKROSKOP ELEKTRONOWY, ORGANELLE KOMÓRKOWE). 1. Podstawy technik mikroskopowo-elektronowych (Schemat N/2/1) 2. Budowa i działanie mikroskopu elektronowego

Bardziej szczegółowo

Podział tkanki mięśniowej. Tkanka mięśniowa. Poprzecznie prążkowana

Podział tkanki mięśniowej. Tkanka mięśniowa. Poprzecznie prążkowana Tkanka mięśniowa Podział tkanki mięśniowej Włókna mięśniowe Tkanka mięśniowa Komórki Komórki Poprzecznie prążkowana Gładka Szkieletowa Sercowa Szkieletowe Mięsień sercowy Mięśnie gładkie Cytoplazma z miofibryllami

Bardziej szczegółowo

Tkanka łączna. komórki bogata macierz

Tkanka łączna. komórki bogata macierz Tkanka łączna komórki bogata macierz (przenosi siły mechaniczne) Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom, ochrania wraŝliwe części organizmu transport substancji odŝywczych i produktów

Bardziej szczegółowo

Filamenty aktynowe ORGANIZACJA CYTOPLAZMY. komórki CHO (Chinese hamster ovary cells ) Hoechst jądra, BOPIPY TR-X phallacidin filamenty aktynowe

Filamenty aktynowe ORGANIZACJA CYTOPLAZMY. komórki CHO (Chinese hamster ovary cells ) Hoechst jądra, BOPIPY TR-X phallacidin filamenty aktynowe Filamenty aktynowe ORGANIZACJA CYTOPLAZMY komórki CHO (Chinese hamster ovary cells ) Hoechst jądra, BOPIPY TR-X phallacidin filamenty aktynowe Cytoszkielet aktynowy G-aktyna 370 aminokwasów 42 43 kda izoformy:

Bardziej szczegółowo

Właściwości błony komórkowej

Właściwości błony komórkowej Właściwości błony komórkowej płynność asymetria selektywna przepuszczalność Transport przez błony Współczynnik przepuszczalności [cm/s] RóŜnice składu jonowego między wnętrzem komórki ssaka a otoczeniem

Bardziej szczegółowo

Fizjologiczne podstawy badań elektrofizjologicznych obwodowego układu nerwowego

Fizjologiczne podstawy badań elektrofizjologicznych obwodowego układu nerwowego neuroelektrofizjologia Fizjologiczne podstawy badań elektrofizjologicznych obwodowego układu nerwowego Rafał Rola I Klinika Neurologiczna, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa Adres do korespondencji:

Bardziej szczegółowo

Tkanka nerwowa. Komórki: komórki nerwowe (neurony) sygnalizacja komórki neurogleju (glejowe) ochrona, wspomaganie

Tkanka nerwowa. Komórki: komórki nerwowe (neurony) sygnalizacja komórki neurogleju (glejowe) ochrona, wspomaganie Komórki: komórki nerwowe (neurony) sygnalizacja komórki neurogleju (glejowe) ochrona, wspomaganie Tkanka nerwowa Substancja międzykomórkowa: prawie nieobecna (blaszki podstawne) pobudliwość przewodnictwo

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia biofizyki. Maszyny molekularne Mechanika wybranych biomolekuł

Wybrane zagadnienia biofizyki. Maszyny molekularne Mechanika wybranych biomolekuł Wybrane zagadnienia biofizyki Maszyny molekularne Mechanika wybranych biomolekuł Maszyny molekularne Jakie są możliwości budowania mechanicznych maszyn w skali molekularnej?... Silnik spalinowy o wielkości

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ I. Zalecane źródła informacji Fizjologia człowieka. Podręcznik dla studentów medycyny. Red. Stanisław J. Konturek, Elservier Urban&Partner 2007

DZIAŁ I. Zalecane źródła informacji Fizjologia człowieka. Podręcznik dla studentów medycyny. Red. Stanisław J. Konturek, Elservier Urban&Partner 2007 DZIAŁ I. PODSTAWY REGULACJI I KONTROLI CZYNNOŚCI ORGANIZMU. TKANKI POBUDLIWE. Ćw. 1. Fizjologia jako nauka o homeostazie. (1-2 X 2012) 1. Wprowadzenie do przedmiotu. 2. Fizjologia i jej znaczenie w naukach

Bardziej szczegółowo

Błona komórkowa grubość od 50 do 100 A. Istnieje pewna różnica potencjałów, po obu stronach błony, czyli na błonie panuje pewne

Błona komórkowa grubość od 50 do 100 A. Istnieje pewna różnica potencjałów, po obu stronach błony, czyli na błonie panuje pewne Błona komórkowa grubość od 50 do 100 A Istnieje pewna różnica potencjałów, po obu stronach błony, czyli na błonie panuje pewne napięcie elektryczne, zwane napięciem na błonie. Różnica potencjałów to ok.

Bardziej szczegółowo

Część II: Ruch w układach biologicznych. Biofizyka II przedmiot obieralny Materiały pomocnicze do wykładów prof. dr hab. inż.

Część II: Ruch w układach biologicznych. Biofizyka II przedmiot obieralny Materiały pomocnicze do wykładów prof. dr hab. inż. Biofizyka II przedmiot obieralny Materiały pomocnicze do wykładów prof. dr hab. inż. Jan Mazerski C Z ĘŚĆ II: RUCH W U K Ł ADACH B IOLOGICZNYCH 1. CYTOSZKIELET Zastosowania mikroskopu świetlnego do badania

Bardziej szczegółowo

Tkanki. Tkanki. Tkanka (gr. histos) zespół komórek (współpracujących ze sobą) o podobnej strukturze i funkcji. komórki. macierz zewnątrzkomórkowa

Tkanki. Tkanki. Tkanka (gr. histos) zespół komórek (współpracujących ze sobą) o podobnej strukturze i funkcji. komórki. macierz zewnątrzkomórkowa Tkanki Tkanka (gr. histos) zespół komórek (współpracujących ze sobą) o podobnej strukturze i funkcji komórki Tkanki macierz zewnątrzkomórkowa komórki zwierzęce substancja międzykomórkowa protoplasty roślin

Bardziej szczegółowo

Tkanka nabłonkowa. (budowa)

Tkanka nabłonkowa. (budowa) Tkanka nabłonkowa (budowa) Komórki tkanki nabłonkowej tworzą zwarte warstwy, zwane nabłonkami. Są układem ściśle upakowanych komórek tworzących błony. 1) główną masę tkanki stanowią komórki. 2) istota

Bardziej szczegółowo

KREW. Składniki osocza. Elementy morfotyczne krwi. Hematokryt. Krew jest tkanką płynną, gdyŝ jej substancja międzykomórkowa - osocze - jest płynna

KREW. Składniki osocza. Elementy morfotyczne krwi. Hematokryt. Krew jest tkanką płynną, gdyŝ jej substancja międzykomórkowa - osocze - jest płynna KREW Funkcje krwi: Krew jest tkanką płynną, gdyŝ jej substancja międzykomórkowa - osocze - jest płynna transport tlenu i substancji odŝywczych do komórek transport CO 2 i metabolitów wydalanych przez komórki

Bardziej szczegółowo

Krwiobieg duży. Krwiobieg mały

Krwiobieg duży. Krwiobieg mały Mięsień sercowy Budowa serca Krązenie krwi Krwiobieg duży Krew (bogata w tlen) wypływa z lewej komory serca przez zastawkę aortalną do głównej tętnicy ciała, aorty, rozgałęzia się na mniejsze tętnice,

Bardziej szczegółowo

WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII

WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII KOMÓRKA WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII www.histologia.cm-uj.krakow.pl Wielkość komórek ZróŜnicowanie komórek Jednostki: 1 µm = 10-3 mm, 1 nm = 10-3 µm kształt najmniejsze komórki (komórki przytarczyc, niektóre

Bardziej szczegółowo

Układ ruchu Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka.

Układ ruchu Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Układ ruchu Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Podaj nazwy odcinków kręgosłupa oznaczonych na schemacie literami A, B, C i D. Zadanie 2. (1 pkt) Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA MRJ BIAŁEK MIĘŚNIOWYCH

SPEKTROSKOPIA MRJ BIAŁEK MIĘŚNIOWYCH SPEKTROSKOPIA MRJ BIAŁEK MIĘŚNIOWYCH Genowefa Ślósarek Zakład Biofizyki Molekularnej, Instytut Fizyki Uniwersytet im. A Mickiewicza ul Umultowska 85, 61-614 Poznań Badania podstawowe nad mięśniami prowadzone

Bardziej szczegółowo

II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK

II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Prawy przedsionek odbiera krew z krążenia wielkiego Zastawka trójdzielna między prawym przedsionkiem a prawą komorą Prawa komora pompuje krew do krążenia płucnego Zastawka

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachowania

Biologiczne mechanizmy zachowania Biologiczne mechanizmy zachowania Przekaźnictwo chemiczne w mózgu mgr Monika Mazurek IPs UJ Odkrycie synaps Ramon y Cajal (koniec XIX wieku) neurony nie łączą się między sobą, między nimi jest drobna szczelina.

Bardziej szczegółowo

TKANKA NAB ONKOWA PODZIA NAB ONK W STRUKTURY POWIERZCHNIOWE NAB ONK W

TKANKA NAB ONKOWA PODZIA NAB ONK W STRUKTURY POWIERZCHNIOWE NAB ONK W TKANKA NAB ONKOWA 4 W wyniku procesu różnicowania, głównie w okresie płodowym dochodzi do wyodrębnienia się w organizmie człowieka populacji komórek różniących się zarówno strukturą jak i funkcją. Zasadnicze

Bardziej szczegółowo

Tkanki zwierzęce. Nabłonki

Tkanki zwierzęce. Nabłonki człowiek: Tkanki zwierzęce tkanki ssaków ponad 200 typów komórek 10 12 komórek nabłonkowa łączna nerwowa mięśniowa Nabłonki komórki nabłonkowe bariera dla organizmu jak błona komórkowa dla komórki róŝnorodne

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Marta Kamińska

Dr inż. Marta Kamińska Nowe techniki i technologie dla medycyny Dr inż. Marta Kamińska Układ nerwowy Układ nerwowy zapewnia łączność organizmu ze światem zewnętrznym, zezpala układy w jedną całość, zprawując jednocześnie nad

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania FM1G3

Odpowiedzi na pytania FM1G3 Odpowiedzi na pytania FM1G3 23 czerwca 2011 2 Spis treści 1 Fizjologia ogólna 7 1.1 Na czym polega konflikt matczyno-płodowy w układzie Rh?......................... 7 1.2 Granulocyty, ich podział i rola

Bardziej szczegółowo

Tkanki. Tkanki. Tkanka (gr. histos) zespół komórek współpracujących ze sobą (o podobnej strukturze i funkcji) komórki

Tkanki. Tkanki. Tkanka (gr. histos) zespół komórek współpracujących ze sobą (o podobnej strukturze i funkcji) komórki Tkanki Tkanka (gr. histos) zespół komórek współpracujących ze sobą (o podobnej strukturze i funkcji) komórki Tkanki macierz (matrix) zewnątrzkomórkowa komórki zwierzęce substancja międzykomórkowa protoplasty

Bardziej szczegółowo

Droga impulsu nerwowego w organizmie człowieka

Droga impulsu nerwowego w organizmie człowieka Droga impulsu nerwowego w organizmie człowieka Impuls nerwowy Impuls nerwowy jest zjawiskiem elektrycznym zachodzącym na powierzchni komórki nerwowej i pełni podstawową rolę w przekazywaniu informacji

Bardziej szczegółowo

Transport przez błony

Transport przez błony Transport przez błony Transport bierny Nie wymaga nakładu energii Transport aktywny Wymaga nakładu energii Dyfuzja prosta Dyfuzja ułatwiona Przenośniki Kanały jonowe Transport przez pory w błonie jądrowej

Bardziej szczegółowo

Tkanka mięś. ęśniowa. pobudliwość kurczliwość. Mięśnie gładkie

Tkanka mięś. ęśniowa. pobudliwość kurczliwość. Mięśnie gładkie Tkanka mięś ęśniowa Aparat kurczliwy w tkance mięśniowej: miofilamenty cienkie (aktyna i białka pomocnicze) miofilamenty grube (miozyna 2) pobudliwość kurczliwość Miofilamenty nie kurczą się, lecz przesuwają

Bardziej szczegółowo

Budowa i zróżnicowanie neuronów - elektrofizjologia neuronu

Budowa i zróżnicowanie neuronów - elektrofizjologia neuronu Budowa i zróżnicowanie neuronów - elektrofizjologia neuronu Neuron jest podstawową jednostką przetwarzania informacji w mózgu. Sygnał biegnie w nim w kierunku od dendrytów, poprzez akson, do synaps. Neuron

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 8 :

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 8 : Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia zajecia 8 : 19.11.15 Kontakt: michaladammichalowski@gmail.com https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/ I gr 08:30 10:00 II gr 10:15 11:45 III gr 12:00 13:30

Bardziej szczegółowo

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka.

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Podaj nazwy odcinków kręgosłupa oznaczonych na schemacie literami A, B, C i D. Zadanie 2. (1 pkt) Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Fizjologia czlowieka seminarium + laboratorium. M.Eng. Michal Adam Michalowski

Fizjologia czlowieka seminarium + laboratorium. M.Eng. Michal Adam Michalowski Fizjologia czlowieka seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski michal.michalowski@uwr.edu.pl michaladamichalowski@gmail.com michal.michalowski@uwr.edu.pl https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/

Bardziej szczegółowo

Autonomiczny układ nerwowy - AUN

Autonomiczny układ nerwowy - AUN Autonomiczny układ nerwowy - AUN AUN - różnice anatomiczne część współczulna część przywspółczulna włókna nerwowe tworzą odrębne nerwy (nerw trzewny większy) wchodzą w skład nerwów czaszkowych lub rdzeniowych

Bardziej szczegółowo

Właściwości błony komórkowej

Właściwości błony komórkowej Właściwości błony komórkowej płynność asymetria selektywna przepuszczalność szybka dyfuzja: O 2, CO 2, N 2, benzen Dwuwarstwa lipidowa - przepuszczalność Współczynnik przepuszczalności [cm/s] 1 Transport

Bardziej szczegółowo

Created by Neevia Document Converter trial version http://www.neevia.com Created by Neevia Document Converter trial version

Created by Neevia Document Converter trial version http://www.neevia.com Created by Neevia Document Converter trial version 1. Mastocyty: a) zawierają ziarnistości kwasowe, (+) b) mają zdolność do fagocytozy, c) produkują prostaglandyny, (+) d) mogą przyciągać granulocyty kwasochłonne, (+) e) produkują substancję międzykomórkową.

Bardziej szczegółowo

Właściwości błony komórkowej

Właściwości błony komórkowej Właściwości błony komórkowej płynność asymetria selektywna przepuszczalność Transport przez błony Cząsteczki < 150Da Błony - selektywnie przepuszczalne RóŜnice składu jonowego między wnętrzem komórki ssaka

Bardziej szczegółowo

KREW SZPIK KOSTNY NACZYNIA I SERCE TKANKA MIĘŚNIOWA

KREW SZPIK KOSTNY NACZYNIA I SERCE TKANKA MIĘŚNIOWA KREW SZPIK KOSTNY NACZYNIA I SERCE TKANKA MIĘŚNIOWA Krew Odmiana tkanki łącznej tkanka płynna Komórki elementy morfotyczne krwi zawieszone w płynnej substancji międzykomórkowej (osocze) Wypełnia łożysko

Bardziej szczegółowo

Czynność komórek mięśniowych

Czynność komórek mięśniowych Nie wykonuj ruchu, jeśli nic na nim nie zyskasz; nie atakuj, jeśli nie wygrasz; nie rozpoczynaj wojny, jeśli sytuacja nie jest bez wyjścia! Sun Tzu Sztuka wojny [Biblioteka Filozofów, HACHETTE LIVRE Polska,

Bardziej szczegółowo

błona zewnętrzna błona wewnętrzna (tworzy grzebienie lamelarne lub tubularne) przestrzeń międzybłonowa macierz Błona wewnętrzna: Macierz:

błona zewnętrzna błona wewnętrzna (tworzy grzebienie lamelarne lub tubularne) przestrzeń międzybłonowa macierz Błona wewnętrzna: Macierz: Mitochondria KOMÓRKA Cz. III błona zewnętrzna błona wewnętrzna (tworzy grzebienie lamelarne lub tubularne) przestrzeń międzybłonowa macierz Błona wewnętrzna: Błona zewnętrzna: białka/lipidy 1:1 poryny

Bardziej szczegółowo

Created by Neevia Document Converter trial version

Created by Neevia Document Converter trial version 1. Kwaśne białko glejowe występuje w: a) astrocytach włóknistych, (+) b) astrocytach protoplazmatycznych, (+) c) oligodendrocytach, d) mikrogleju, e) lemocytach. HISTOLOGIA testy półroczne 2002 2004 2.

Bardziej szczegółowo

Tkanka nabłonkowa HISTOLOGIA OGÓLNA (TKANKI)

Tkanka nabłonkowa HISTOLOGIA OGÓLNA (TKANKI) HISTOLOGIA OGÓLNA (TKANKI) Elementy składowe tkanki: komórki (o podobnym pochodzeniu, zbliŝonej strukturze i funkcji) substancja międzykomórkowa (produkowana przez komórki) Główne rodzaje tkanek zwierzęcych:

Bardziej szczegółowo

Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH

Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH I. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawową wiedzą na temat pomiarów elektrofizjologicznych żywych komórek metodą Patch

Bardziej szczegółowo

Wysiłek krótkotrwały o wysokiej intensywności Wyczerpanie substratów energetycznych:

Wysiłek krótkotrwały o wysokiej intensywności Wyczerpanie substratów energetycznych: Zmęczenie Zmęczenie jako jednorodne zjawisko biologiczne o jednym podłożu i jednym mechanizmie rozwoju nie istnieje. Zmęczeniem nie jest! Zmęczenie po dniu ciężkiej pracy Zmęczenie wielogodzinną rozmową

Bardziej szczegółowo

Tadeusz Włostowski Instytut Biologii, Uniwersytet w Białymstoku

Tadeusz Włostowski Instytut Biologii, Uniwersytet w Białymstoku Tadeusz Włostowski Instytut Biologii, Uniwersytet w Białymstoku 1. Fizjologia komórki nerwowej i mięśniowej 1.1. Struktura komórki nerwowej Komórki nerwowe (neurony, neurocyty) budujące tkankę nerwową

Bardziej szczegółowo

Mięśnie owadów - rodzaje

Mięśnie owadów - rodzaje owadów - rodzaje Wybrane zagadnienia z Fizjologii owadów Ogólny plan budowy podobny jak w poprzecznie prążkowanych mięśniach kręgowców 2 MIĘŚNIE OWADÓW - RUCH owadów - rodzaje owadów - rodzaje Ogólny plan

Bardziej szczegółowo

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski michal.michalowski@uwr.edu.pl michaladamichalowski@gmail.com michal.michalowski@uwr.edu.pl https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/

Bardziej szczegółowo

UKŁAD MIĘŚNIOWY. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 MIOLOGIA OGÓLNA BUDOWA MIĘŚNIA

UKŁAD MIĘŚNIOWY. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 MIOLOGIA OGÓLNA BUDOWA MIĘŚNIA Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 MIOLOGIA OGÓLNA UKŁAD MIĘŚNIOWY Mięśnie tworzą czynny narząd ruchu. Zbudowane są z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej sterowanej przez ośrodkowy układ nerwowy. Ze względu

Bardziej szczegółowo

Recenzja pracy. BIOLOGIA poziom podstawowy. pieczątka/nazwa szkoły. klasa 1 LO PK nr 1 semestr I /2011/2012

Recenzja pracy. BIOLOGIA poziom podstawowy. pieczątka/nazwa szkoły. klasa 1 LO PK nr 1 semestr I /2011/2012 pieczątka/nazwa szkoły BIOLOGIA poziom podstawowy klasa 1 LO PK nr 1 semestr I /2011/2012 Uwaga! Strona tytułowa stanowi integralną część pracy kontrolnej. Wypełnij wszystkie pola czytelnie drukowanymi

Bardziej szczegółowo

(węglowodanów i tłuszczów) Podstawowym produktem (nośnikiem energii) - ATP

(węglowodanów i tłuszczów) Podstawowym produktem (nośnikiem energii) - ATP śycie - wymaga nakładu energii źródłem - promienie świetlne - wykorzystywane do fotosyntezy - magazynowanie energii w wiązaniach chemicznych Wszystkie organizmy (a zwierzęce wyłącznie) pozyskują energię

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE.

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE. ZAGADNIENIA KIERUNKOWE www.ams.wroclaw.pl Trening personalny Trener personalny Kulturystyka Sporty siłowe Trening motoryczny Zajęcia funkcjonalne Wysiłek fizyczny Zmęczenie Zakwasy; glikogen TRENING PERSONALNY

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?)

FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?) Wstęp do biologii 3. FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2016 KOMÓRKA elementarnym osobnikiem wyodrębnienie błoną od środowiska przestrzenne

Bardziej szczegółowo

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY Zadanie 1. Na rysunku przedstawiającym budowę neuronu zaznacz elementy wymienione poniżej, wpisując odpowiednie symbole literowe. Następnie wskaż za pomocą strzałek kierunek

Bardziej szczegółowo

Nukleotydy w układach biologicznych

Nukleotydy w układach biologicznych Nukleotydy w układach biologicznych Schemat 1. Dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy Schemat 2. Dinukleotyd NADP + Dinukleotydy NAD +, NADP + i FAD uczestniczą w procesach biochemicznych, w trakcie których

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Biomedycznych Podstaw Zdrowia Fizjologia człowieka Osoby prowadzące przedmiot: Prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Jastrzębski

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA WYSIŁKU FIZYCZNEGO ENERGETYKA WYSIŁKU, ROLA KRĄŻENIA I UKŁADU ODDECHOWEGO

FIZJOLOGIA WYSIŁKU FIZYCZNEGO ENERGETYKA WYSIŁKU, ROLA KRĄŻENIA I UKŁADU ODDECHOWEGO FIZJOLOGIA WYSIŁKU FIZYCZNEGO ENERGETYKA WYSIŁKU, ROLA KRĄŻENIA I UKŁADU ODDECHOWEGO Dr hab. Andrzej Klusiewicz Zakład Fizjologii Instytutu Sportu Tematyka wykładu obejmuje trzy systemy energetyczne generujące

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?)

FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?) Wstęp do biologii 3. FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2015 KOMÓRKA elementarnym osobnikiem wyodrębnienie błoną od środowiska przestrzenne

Bardziej szczegółowo

Wpływ soli drogowej na rośliny środowisk ruderalnych.

Wpływ soli drogowej na rośliny środowisk ruderalnych. Wpływ soli drogowej na rośliny środowisk ruderalnych. Skład grupy: Kaja Kurasz, Barbara Kobak, Karolina Śliwka, Zuzanna Michowicz, Eryk Sowa, Sławomir Ziarko Opiekun projektu: Wojciech Stawarczyk Plan

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie narządu ruchu. Kinga Matczak

Funkcjonowanie narządu ruchu. Kinga Matczak Funkcjonowanie narządu ruchu Kinga Matczak Narząd ruchu zapewnia człowiekowi utrzymanie prawidłowej postawy ciała, dowolne zmiany pozycji i przemieszczanie się w przestrzeni. Ze względu na budowę i właściwości

Bardziej szczegółowo

Tkanka nabłonkowa. Gruczoły i ich podział

Tkanka nabłonkowa. Gruczoły i ich podział Tkanka nabłonkowa Gruczoły i ich podział Tkanka nabłonkowa 4 główne typy nabłonka: 1. Pokrywający 2. Wchłaniający = resorbcyjny 3. Gruczołowy egzo-, endokrynny 4. Wyspecjalizowany czuciowy, rozrodczy Brak

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 5 :

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 5 : Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia zajecia 5 : 5.11.15 Kontakt: michaladammichalowski@gmail.com https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/ I gr 08:30 10:00 (s. Cybulskiego; 08.10. 19.11.) II gr

Bardziej szczegółowo

Tkanka nerwowa. pobudliwość przewodnictwo

Tkanka nerwowa. pobudliwość przewodnictwo Komórki: komórki nerwowe (neurony) - sygnalizacja, neurosekrecja komórki neurogleju (glejowe) - ochrona, wspomaganie Tkanka nerwowa Substancja międzykomórkowa: prawie nieobecna (blaszki podstawne) pobudliwość

Bardziej szczegółowo

Neurologia dla studentów wydziału pielęgniarstwa. Bożena Adamkiewicz Andrzej Głąbiński Andrzej Klimek

Neurologia dla studentów wydziału pielęgniarstwa. Bożena Adamkiewicz Andrzej Głąbiński Andrzej Klimek Neurologia dla studentów wydziału pielęgniarstwa Bożena Adamkiewicz Andrzej Głąbiński Andrzej Klimek Spis treści Wstęp... 7 Część I. Wiadomości ogólne... 9 1. Podstawy struktury i funkcji układu nerwowego...

Bardziej szczegółowo

-Trening Personalny : -Trener Personalny: -Kulturystyka: -Sporty siłowe: -Trening motoryczny: -Zajęcia funkcjonalne: -Wysiłek fizyczny : -Zmęczenie:

-Trening Personalny : -Trener Personalny: -Kulturystyka: -Sporty siłowe: -Trening motoryczny: -Zajęcia funkcjonalne: -Wysiłek fizyczny : -Zmęczenie: -Trening Personalny : -Trener Personalny: -Kulturystyka: -Sporty siłowe: -Trening motoryczny: -Zajęcia funkcjonalne: -Wysiłek fizyczny : -Zmęczenie: -Zakwaszenie: -Glikogen: Trening personalny: Indywidualnie

Bardziej szczegółowo

5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych.

5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych. 5. Fale mechaniczne 5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych. Ruch falowy jest zjawiskiem bardzo rozpowszechnionym w przyrodzie. Spotkałeś się z pewnością w życiu codziennym z takimi pojęciami

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 1 :

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 1 : Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia zajecia 1 : 8.10.15 Kontakt: michaladammichalowski@gmail.com https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/ II gr 08:00 10:0 III gr 10:15 11:45 IV gr 12:00 13:30

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI. Ćwiczenie 3 ANALIZA TRANSPORTU SUBSTANCJI NISKOCZĄSTECZKOWYCH PRZEZ

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI. Ćwiczenie 3 ANALIZA TRANSPORTU SUBSTANCJI NISKOCZĄSTECZKOWYCH PRZEZ POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI Ćwiczenie 3 ANALIZA TRANSPORTU SUBSTANCJI NISKOCZĄSTECZKOWYCH PRZEZ BŁONĘ KOMÓRKOWĄ I. WSTĘP TEORETYCZNY Każda komórka, zarówno roślinna,

Bardziej szczegółowo

Czynności komórek nerwowych. Adriana Schetz IF US

Czynności komórek nerwowych. Adriana Schetz IF US Czynności komórek nerwowych Adriana Schetz IF US Plan wykładu 1. Komunikacja mędzykomórkowa 2. Neurony i komórki glejowe jedność architektoniczna 3. Czynności komórek nerwowych Komunikacja międzykomórkowa

Bardziej szczegółowo

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym workiem zwanym osierdziem. Wewnętrzna powierzchnia osierdzia

Bardziej szczegółowo

4. Głównym neurotransmitterem pozazwojowych włókien współczulnych unerwiających serce jest: A. Acetylocholina B. ATP C. Noradrenalina D.

4. Głównym neurotransmitterem pozazwojowych włókien współczulnych unerwiających serce jest: A. Acetylocholina B. ATP C. Noradrenalina D. 1. Pobudzenie nerwu błędnego prowadzi do: A. Zwiększenia szybkości przewodzenia w wężle przedsionkowo-komorowym B. Zwiększenia rytmu serca C. Zmniejszenia rytmu serca D. Żadne z powyższych 2. Współczulne

Bardziej szczegółowo