Kulturowe uwarunkowania strategii produktu na rynku międzynarodowym. Aleksandra Nizielska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kulturowe uwarunkowania strategii produktu na rynku międzynarodowym. Aleksandra Nizielska"

Transkrypt

1 Kulturowe uwarunkowania strategii produktu na rynku międzynarodowym Aleksandra Nizielska Katowice, czerwiec 2010

2 Kulturowe uwarunkowania strategii produktu na rynku międzynarodowym Procesy globalizacji i integracji gospodarki światowej to obecnie istotne czynniki determinujące zmiany w otoczeniu makroekonomicznym i mikroekonomicznym przedsiębiorstwa. Cechą charakterystyczną otoczenia makroekonomicznego firm stała się wielokulturowość wynikająca z intensyfikacji procesów integrowania się gospodarek, procesów deregulacji i liberalizacji, ograniczania barier w przepływie towarów i usług oraz nasilenia się procesów migracji w skali międzynarodowej. Jednocześnie coraz więcej podmiotów zinternacjonalizowało (w zakresie sprzedaży, produkcji, własności) prowadzoną przez siebie działalność w wyniku czego otoczenie mikroekonomiczne przedsiębiorstw przybrało również wielokulturowy charakter. Brak zrozumienia różnic kulturowych w odniesieniu m.in. do sposobów postrzegania, wartości jakimi kierują się konsumenci oraz sposobów zaspokajania potrzeb prowadzi często do ograniczeń w sferze wykorzystania potencjału rynkowego istniejącego w różnych kulturach, i w konsekwencji prowadzić może do nieskuteczności stosowanych strategii marketingowych, w tym strategii produktu. Znaczenie kultury w działalności marketingowej eksponowane jest w większości podręczników z zakresu marketingu międzynarodowego, które prezentują przykłady ilustrujące rezultaty braku uwzględnienia różnic kulturowych w działalności przedsiębiorstw, które dokonały umiędzynarodowienia swojej działalności 1. Podmioty gospodarcze funkcjonujące w ramach wielokulturowego otoczenia powinny więc identyfikować i analizować różnice kulturowe, aby w ten sposób gromadzić informacje niezbędne do podjęcia decyzji o projekcie produktu wprowadzanego na rynek międzynarodowy. Umożliwi to określenie możliwego stopnia standaryzacji bądź adaptacji strategii produktu. Termin kultura został po raz pierwszy zdefiniowany przez E.B. Tylora, który twierdzi że jest to złożona całość, która obejmuje wiedzę, wiarę, sztukę, morale, prawo, zwyczaje oraz inne zdolności i nawyki nabyte przez człowieka jako członka społeczeństwa 2. Podobnie twierdzi A. Kłoskowska, której zdaniem kultura to względnie zintegrowana całość obejmująca zachowania ludzi przebiegające według wspólnych dla zbiorowości społecznej wzorów wykształconych i przyswajanych w toku interakcji oraz zawierająca wytwory takich zachowań 3. 1 Zob. D.H. Hennesey, J. P. Jeannet, Global Marketing Strategies, Hougton Mifflin Company, Boston 1995, ss ; S. Hollensen, Global Marketing. A market - responsive approach, Prentice Hall, 1998, ss ; J. C. Usunier, Marketing Across Cultures, Prentice Hall, London 1996; R. R. Gesteland, Różnice kulturowe a zachowania w biznesie, Wydaw. Naukowe PWN, Warszawa 2000; W. Grzegorczyk, Marketing na rynkach zagranicznych, Biblioteka Menedżera i Bankowca, Warszawa 1998, ss ; A. K. Koźmiński, Zarządzanie międzynarodowe. PWE, 1999; F. Trompenaars, C. Hampden-Turner, Siedem wymiarów kultury. Znaczenie różnic kulturowych w działalności gospodarczej, Oficyna Ekonomiczna Kraków 2002; A. Sznajder Strategie marketingowe na rynku międzynarodowym, PWN, Warszawa 1995, s E.B. Tylor, Primitive Culture, John Murray, London 1871; cyt. Za: M. Bartosik Purgat, Otoczenie kulturowe w biznesie międzynarodowym, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne S.A., Warszawa 2006, s A. Kłoskowska, Kultura masowa, PWN, Warszawa 1980, s.40.

3 G. Hofstede definiuje z kolei kulturę jako kolektywne zaprogramowanie umysłu, które odróżnia członków jednej grupy lub kategorii ludzi od drugiej. 4 Można wyróżnić trzy poziomy ludzkiego zaprogramowania umysłu: naturę ludzką, która jest uniwersalna i dziedziczona, kulturę, która jest specyficzna dla grupy i nabyta, osobowość, która jest specyficzna dla jednostki, częściowo dziedziczona a częściowo nabyta. Istotne wydaje się określenie czynników, składających się na otoczenie kulturowe firmy. Składają się na nie 5 : wartości, postawy, wierzenia, normy zachowań, styl życia i upodobania, kultura danego kraju bądź regionu, kultura globalna, rola religii, etyka, poziom moralności, nastawienie do produktów zagranicznych, rola kobiet, postawy wobec pracy, język, sposób komunikowania się i prowadzenia negocjacji, czas pracy, urlopy, zwyczaje związane z wypoczynkiem, poziom wykształcenia i edukacji, podział na klasy, grupy społeczne, dystans psychiczny do innych krajów (społeczeństw, kultur), świadomość narodowa, typowe cechy i struktura rodziny, znaczenie gestów (język ciała) symbolika barw, liczb i kształtów, mity, tabu kulturowe, itp. W badaniach wpływu kultury na proces projektowania produktu na rynku międzynarodowym najważniejsza jest analiza poziomu przynależności do określonej kultury narodowej 6. Poszczególne kultury narodowe są bowiem reprezentowane przez nabywców produktów i usług. Z punktu widzenia projektowania produktu na rynku międzynarodowym istotne znaczenie mają uwarunkowane kulturowo relacje z przedsiębiorstwem a jego klientami zarówno indywidualnymi jak i instytucjonalnymi. Pamiętać bowiem należy, iż to wzorce i zwyczaje kulturowe oraz normy i wartości 4 G. Hofstede, Kultury i organizacje, Zaprogramowanie umysłu, PWE, Warszawa 2000, s Por. A. Nizielska, Strategie marketingowe korporacji transnarodowych, Wydaw. AE Katowice, Katowice 2005, s Por. K. Karcz, Kultura jako uwarunkowanie procesu komunikacji, w: Komunikacja międzykulturowa w integrującej się Europie aspekty metodyczne, wyniki badań, praca zbiorowa pod red. K. Karcz, Warszawa 2004, s G. Hofstede, Kultury i organizacje, op. cit. s. 46. G. Hofstede wymienia również pozostałe warstwy kultury, jakimi są: poziom przynależności do kultury związanej z określoną grupą etniczną (regionalną), językową lub religijną w obrębie określonej i wyodrębnionej grupy narodowej, poziom kultury wynikającej z przynależności do określonej grupy społeczno zawodowej lub/ i pokoleniowej, poziom kultury organizacyjnej związanej z rolą i stanowiskiem w miejscu pracy.

4 w największym stopniu wpływają na zachowania nabywcze konsumentów. Przedsiębiorstwa tworząc strategie marketingowe, w tym strategię produktu, powinny określić kulturową przynależność potencjalnych nabywców z danego kraju oraz zaznajomić się z charakterystyką i przejawami ich kultury. Kulturę narodową możemy definiować jako to zbiór kultur osobistych (wartości, norm, preferencji, języka, osobowości, postaw) wszystkich członków (jednostek) społeczeństwa 7. Bardzo szeroką definicję kultury narodowej przedstawiają Ph. R. Cateora oraz P.N. Ghauri. Uważają oni, że kultura narodowa zawiera każdą część życia ludzkiego: materialną, umysłową i duchową. Dzielą ją na sześć części, tj. na: kulturę materialną (technika, gospodarka), instytucje społeczne (organizacje społeczne, struktury polityczne), edukację (stopień analfabetyzmu), systemy wierzeń (religie, przesądy), estetykę (sztuka, folklor, muzyka, dramat, taniec) oraz język 8. Wyróżnia się cechy kultury narodowej, należą do nich: przekazywanie kultury narodowej z pokolenia na pokolenie, nabywanie cech ponadindywidualnych i anonimowych, traktowanie kultury jako atrybutu rodzaju ludzkiego, traktowanie kultury jako złożonej całości, traktowanie kultury jako dynamicznie stabilnej 9. W literaturze można spotkać się z wieloma typologiami kultur narodowych. G. Hofstede wymienia następujące wymiary: dystans do władzy (od małego do dużego), indywidualizm i kolektywizm, męskość i kobiecość, silne i słabe unikanie niepewności 10. F. Trompennars i Ch. Hampden Turner dokonali podziału kultur narodowych na: uniwersalistyczne i partykularystyczne, indywidualistyczne i kolektywistyzcne, emocjonalne i powściągliwe, wycinkowe i całościowe, kultury w których znaczenie ma status osiągnięty i przypisany, kultury różniące się sposobem pojmowania czasu i otoczenia 11. W koncepcji GLOBE ujęto 9 wymiarów: jakość wykonania, orientacja przyszłościowa, unikanie niepewności, dystans władzy, kolektywizm rodzinny, kolektywizm instytucjonalny, równość płci, asertywność, orientacja humanistyczna 12. S. Schwarz wymienia natomiast wartości osobiste (jednostkowe), jakimi są władza, osiągnięcia, hedonizm, poszukiwanie doznań, podmiotowość, uniwersalizm, dobroć, konformizm, tradycja oraz bezpieczeństwo, a także wartości na poziomie kulturowym, do których zaliczył zakorzenienie (porządek społeczny, szacunek dla tradycji, posłuszeństwo), hierarchię (władza, skromność), mistrzostwo (ambicja, śmiałość), autonomia afektywna (przyjemność, życie ekscytujące), autonomię intelektualną (szerokie horyzonty, ciekawość), egalitaryzm (sprawiedliwość, równość), harmonię (jedność z naturą, pokój światowy) 13. R. Gesteland dzieli z kolei kultury na: protransakcyjne i propartnerskie, niskiego i wysokiego 7 M.B. Purgat, Otoczenie kulturowe w biznesie międzynarodowym, op. cit.s Ph. R. Cateora, P.N. Ghauri, International Marketing. European Edition, McGraw-Hill Publ., London 2000, ss Szerzej na ten temat: M.B. Purgat, Otoczenie kulturowe w biznesie międzynarodowym, op. cit. s G. Hofstede, Kultury i organizacje, Zaprogramowanie umysłu, PWE, Warszawa 2000, s F. Trompenaars, Ch. Hampden Turner, Siedem wymiarów kultury. Znaczenie różnic kulturowych w działalności gospodarczej, op. cit. s R.J. House, P.J. Hanges, M. Javidan, P. Dorfman, P.W. Gupta, (red), Culture, leadership, and organizations. The GLOBE study of 62 societes. Thousands Oaks: Sage, S. H. Schwarz, Universalizm values and the inclusiveness of our moral universe, Journal of Cross Cultural Psychology, 38 (6), s

5 kontekstu, ceremonialne i nieceremonialne, monochromiczne i polichromiczne oraz ekspresyjne i powściągliwe 14. W literaturze dotyczącej marketingu międzynarodowego szeroko omawiane jest zjawisko tzw. efektu kraju pochodzenia produktu. Jest to wizerunek, jaki nabywca wiąże z pochodzeniem wyrobu z danego kraju. Składają się na niego obraz, reputacja i stereotypy, które przedsiębiorcy oraz nabywcy przywiązują do danego kraju. Różne produkty kojarzą się z różnymi krajami, a poszczególne kraje kojarzą się konsumentom z konkretnymi specjalnościami 15. Wpływ efektu kraju pochodzenia za zachowania nabywców może przebiegać dwukierunkowo: pozytywnie subiektywna ocena kraju pochodzenia może wzmacniać postrzeganie produktu jako właściwi wybór ; negatywnie subiektywna ocena kraju pochodzenia może powstrzymywać klienta przed zakupem produktu kojarzonego z tym krajem 16. Drugim istotnym zjawiskiem jest etnocentryzm konsumencki. Należy zaznaczyć, ze etnocentryzm jest wynikiem świadomego wyboru konsumenta. Konsumenci etnocentryczni dostrzegają taką cechę produktu jak kraj jego pochodzenia, aktywnie poszukują informacji pozwalających im rozróżnić, czy produkt jest wytwarzany w kraju, czy też pochodzi z importu. Konsumenci etnocentryczni pozostają w przekonaniu, że kupując produkty zagraniczne szkodzą gospodarce swego kraju, lub że produkty krajowe są lepsze od zagranicznych. Proces wyboru produktu nie stanowi dla nich jedynie kwestii ekonomicznej, lecz stanowi również kwestię moralną. Konsumenci etnocentryczni obawiają się zagrożenia gospodarczego ze strony produktów zagranicznych, związanego m.in. ze zmniejszeniem popytu na produkty krajowe, a co za tym idzie bezrobociem, zmniejszeniem podatków, spadkiem stopy życiowej oraz mniejszym bezpieczeństwem socjalnym rodziny 17. Postawy etnocentryczne w skrajnych przypadkach mające charakter niemal ksenofobiczny, są zazwyczaj silnie osadzone w kulturze narodowej i powszechnych w danym kraju stereotypach 18. Ich siła zmniejsza się na ogół wraz ze wzrostem dochodu i poziomu wykształcenia, zwiększaniem się możliwości podróżowania za granicę, itp. Wprowadzając produkty na rynki zagraniczne należy wziąć również pod uwagę zjawisko dystansu psychicznego i kulturowego. Zdaniem N. Papadopoulos i D. Jansen dystans psychiczny to poczucie niepewności w odniesieniu do rynków zagranicznych i postrzegana trudność w poszukiwaniu informacji o nich, a dystans kulturowy to z kolei postrzegane przez menedżerów różnice między kulturą własnego kraju a kulturą kraju docelowego. W tym ujęciu pojęcie dystansu psychicznego 14 R. Gesteland, Różnice kulturowe a zachowania w biznesie, PWN, Warszawa 2000, s Np. francuskie wino i ser, szwajcarskie zegarki i czekolada, japoński sprzęt elektroniczny, włoskie ubrania, niemieckie samochody. Przykładami produktów, które mają kojarzyć się nabywcom z typowo polskimi są wody mineralne: Kropla Beskidu, Nałęczowianka czy Żywiec Zdrój. Są one w istocie produkowane przez koncerny międzynarodowe takie jak Coca Cola, Nestle i Danone. Por. A. Proszowska, Efekt kraju pochodzenia produktu a rynkowe decyzje konsumentów, w: Tożsamość i wizerunek marketingu, red. Naukowa R. Niestrój, PWE, Warszawa Por. J.C. Usunier, Marketing across cultures, Prentice Hall 2000, s Por. A. Grzesiuk, Marketing międzynarodowy, CeDEWu Wydawnictwa Fachowe, Warszawa 2007, s. 77; A. Figiel. Etnocentryzm konsumencki. Produkty krajowe czy zagraniczne, PWE, Warszawa 2004, S. Makarski, Pochodzenie produktu a decyzje nabywcze konsumentów, w: Współczesny marketing. Trendy, działania, red. naukowa G. Sobczyk, PWE, Warszawa 2008, s D. Pickton, A. Broderick, Integrated Marketing Communications, Prentice Hall, Harlow 2001, s Przeciwieństwem ksenofobii (niechęci do obcych, np. produktów), jest ksenofilia przeświadczenie, ze w kulturze kraju trzeciego wszystko jest lepsze (g. Hofstede, op.cit.s. 307).

6 odnosi się do percepcji; jest on uwarunkowany kulturowo, ale subiektywny. Dystans kulturowy ma naturę bardziej obiektywną jest stwierdzeniem istnienia różnic językowych, edukacyjnych, społeczno politycznych, które ogólnie można określić jako szeroko rozumiane różnice kulturowe 19. Ogólnie biorąc, im mniejszy dystans kulturowy, tym bardziej pozytywne postawy wobec określonego środowiska zagranicznego. Istotne jest, że dystans kulturowy może być zdecydowanie odmienny od geograficznej odległości między rynkami 20. Należy pamiętać również o tym, że w wielu krajach, zwłaszcza wysoko rozwiniętych obserwuje się w ostatnich dekadach tendencje świadczące o homogenizacji zachowań kulturowych. Przykładem takiego rynku jest rynek młodych konsumentów. Mówi się o postępującej dyfuzji kultury, której sprzyja internacjonalizacja mediów, komunikacji masowej czy procesów rozprzestrzeniania się mody (odzież, muzyka), rozwój Internetu, rozwój międzynarodowej turystyki, upowszechnienie się znajomości języka angielskiego, międzynarodowe tendencje na rzecz dbania o zdrowie, sprawność fizyczną czy czystość środowiska 21. Wymienione procesy ułatwiają wielu przedsiębiorstwom standaryzację działań marketingowych na rynku międzynarodowym. A. Żbikowska zwraca uwagę na wyroby, które odpowiadają na wyzwania zmieniającej się kultury 22. Są nimi: wysoko przetworzone produkty spożywcze i gotowe do spożycia posiłki nawiązujące do zmian w strukturze rodziny oraz do zmniejszającej się liczby kobiet, które są pełnoetatowymi gospodyniami domowymi; perfumy, które mogą być stosowane zarówno przez mężczyzn jak i kobiety, co odzwierciedla nowe spojrzenie na rolę płci (przykładowo perfumy K. Kleina); kosmetyki wyprodukowane z naturalnych składników, nie testowane na zwierzętach, które nawiązują do obaw konsumentów o środowisko i prawa zwierząt. Jak już wspomniano projektując produkty na rynki międzynarodowe należy podjąć podstawową decyzję o standaryzacji bądź adaptacji strategii produktu. To, co stanowi istotną cechę danego wyrobu na jednym rynku, nie musi stanowić jej na innym. Wartości oczekiwane przez nabywcę przy zakupie tego samego wyrobu na różnych rynkach mogą być odmienne 23. Jedną z determinant strategii standaryzacji bądź adaptacji strategii produktu są czynniki kulturowe. Uogólniając można powiedzieć, że im większe podobieństwo kulturowe krajów, tym większy może być poziom standaryzacji, a im większe zróżnicowanie kulturowe krajów, tym większy musi być poziom adaptacji strategii produktu. Poziom standaryzacji zależy również o kategorii produktów. Martin van Mesdag wyróżnia produkty typu culture bound oraz culture free 24. Produkty culture free nie mają silnego związku z kulturami 19 G. Alabaum, J. Strandskov, E. Duerr, International Marketing and Export Management, Prentice Hall, Harlow 2002, s E. Duliniec, Marketing międzynarodowy, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2004, s E. Duliniec, op. cit. s A. Żbikowska, Produkt w marketingu międzynarodowym a otoczenie kulturowe, Marketing i Rynek nr 10/ Przykładowo na rynku samochodów wyniki prowadzonych badań wskazują, że najbardziej pożądaną cechą samochodu przy jego zakupie jest jego prezencja, ale na kolejnych miejscach znajdują się czynniki mające odmienne znaczenie dla reprezentantów poszczególnych krajów. Dla Amerykanów bardzo ważna jest wygoda i łatwość w prowadzeniu dla Japończyków parametry techniczne, które znalazły się dopiero na 5-tej pozycji w preferencjach Europejczyków 24 Por. K. Mazurek Łopacińska, Globalizacja i kultura jako uwarunkowania marketingowej strategii produktu, red. Naukowa J. Kall, B. Sojkin, Wydawnictwo AE w Poznaniu, Poznań 2006.

7 narodowymi. Są to produkty stosunkowo od niedawna występujące na rynku, można w największym stopniu standaryzować w skali międzynarodowej ich cechy fizyczne. Zalicza się do nich głównie produkty wysokiej techniki (high tech). Brak ich związków z kulturą narodową) oraz z czynnikami o charakterze emocjonalnym (np. związek z rodziną, kontaktami międzyludzkimi, normami zachowań społecznych, tradycjami czy geograficznym rejonem zamieszkania) 25. Zwykle zaspokajają one identyczne potrzeby nabywców należących do tych samych segmentów na rynkach zagranicznych. Do tej grupy zalicza się większość trwałych dóbr multisektorowych, np. komputery, sprzęt AGD i RTV, fotograficzny, elektronikę użytkową, samochody itp. 26. Produkty multisektorowe tworzy grupa komplementarnych produktów i/lub usług zintegrowanych w określoną całość, które są wytwarzane przez przedsiębiorstwa fukcjonujące w różnych sektorach. Produkt multisektorowy zaspokaja określone wiązki potrzeb konsumentów (złożone zarówno z potrzeb podstawowych jak i potrzeb wyższego rzędu związanych z samorealizacją) 27. Warto jednak pamiętać, że na zakupy trwałych produktów high tech mogą również oddziaływać czynniki kulturowe 28. Ponadto konsumenci w krajach słabiej rozwiniętych są zainteresowani nabywaniem produktów multisektorowych, gdyż w ten sposób manifestują przynależność do społeczeństwa globalnego. Duże możliwości standaryzacji występują w przypadku produktów tzw. wysokiej wartości emocjonalnej (high touch), takimi jak luksusowe perfumy, luksusowa odzież czy biżuteria. Najmniejsze możliwości standaryzacji są możliwe w przypadku dóbr, które są mocno związane z kulturą własnego narodu. Zaliczane są do grupy culture bound, są silnie związane z kulturą danego narodu i ze względu na swą długotrwałą obecność w kulturze danej społeczności trudniej poddają się globalizacji i standaryzacji. Do tej grupy zalicza się żywność i napoje, produkty związane z urządzeniem mieszkania (meble, artykuły dekoracyjne, wyposażenie wnętrz). Zaspokajają one ważne osobiste potrzeby konsumenta i mają zasadnicze znaczenie dla wyrażenia jego tożsamości kulturowej 29. Można zaobserwować, że obecnie sukcesy na rynku międzynarodowym odnoszą ci producenci dóbr, którzy oferują nabywcom produkty innowacyjne nie tylko pod względem technologii, ale dodatkowo wyposażone w warstwę high touch (np. indywidualne podejście sprzedawcy do klienta i jego 25 Produkty te okreslane są mianem culture- free, wywodzą się najczęściej z relatywnie młodych sektorów i odpowiadają wymogom segmentów globalnych czy transnarodowych. 26 Przykładem produktu multisektorowego jest iphone. Jest on połączenie trzech produktów: telefonu, ipoda i przeglądarki internetowej. Produkt został bardzo dobrze przyjęty wśród konsumentów, jego sprzedaż w 2007 roku osiągnęła 10 mln sztuk. Magazyn Time ogłosił iphone a wynalazkiem roku 2007 roku. Produkt ten musi nie tylko odpowiadać potrzebom klientów, ale również spełniać liczne normy techniczne, prawne i ochrony środowiska. Liczne przykłady projektów produktów oraz zasady projektowania można znaleźć w pozycji: R. Morris, Projektowanie produktu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009 oraz K. Best, Design Management. Zarządzanie strategią, procesem projektowym i wdrażaniem nowego produktu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa J. Wiechoczek, Kształtowanie marketingowej strategii produktów multisektorowych w środowisku międzykulturowym, w: Marketing międzynarodowy. Uwarunkowania i kierunki rozwoju, op.cit.s Na przykład koncern Ford wprowadził do sprzedaży w Japonii model Ka wyłącznie w wersji z mechaniczną skrzynią biegów, co wpłynęło na jego porażkę na tym rynku. 29 Należy podkreślić, ze jedna z najważniejszych funkcji tożsamości wyraża się tym, że kształtuje ona hierarchię wartości, a w konsekwencji wpływa na postępowanie jednostki, w tym także na zachowania rynkowe i podejmowane decyzje zakupu.

8 empatia, doradztwo i pomoc przy załatwianiu formalności kredytowych, przeszkolenie nabywcy). Jest to związane z faktem, ze obecnie niewielu oferentów może wyróżnić swoją ofertę pod względem technologii, gdyż wszyscy dysponują podobnymi rozwiązaniami w tym zakresie. Zatem jedyną możliwość odróżnienia oferty od konkurencji daje poszerzenie produktu o warstwę high touch czyli określoną wartość emocjonalną, która ma stanowić wysoce spersonalizowane świadczenia na rzecz klientów. Wpływ zmiennych kulturowych na projektowanie produktu na rynkach międzynarodowych szeroko opisuje M. Bartosik Purgat. Jej zdaniem podstawowym elementem kultury, od którego w znacznym stopniu zależy różnicowanie cech produktów na rynkach zagranicznych są religia oraz język. Podaje ona jednak głównie przykłady wpływu zmiennych kulturowych na podaż artykułów codziennego użytku, takich jak np. żywność 30. Zmienne kulturowe mają również wpływ na kształtowanie cech fizycznych produktów materialnych 31. Czynniki kulturowe determinują w dużym stopniu strategię marki na rynku międzynarodowym. W każdej społeczności istnieje bowiem określona kultura materialna czy duchowa, w której ludzie mają swoje potrzeby, oraz występuje jakaś forma sztuki, piękna i smaku. Strategia standaryzacji marki w większym lub mniejszym stopniu może spotkać się z sukcesem nawet na zróżnicowanych kulturowo (językowo) rynkach lokalnych, w sytuacji gdy 32 : nazwa marki kojarzona jest podobnie w wielu językach, np. Velvet (w języku angielskim znaczy aksamit, a także cichy, koci, w języku polskim kojarzy się z delikatnością), nazwami marek są nazwiska znanych na całym świecie i faktycznie istniejących osób, np. Lipton, Heinz, Campbell, Goodyear, Boeing, Porsche, Pierre Cardin, Estee Lauder, Calvin Clein, Eris, Batycki, Kler, występuje konieczność ujednolicenia nazwy na konkretnym obszarze geograficznym, np. wprowadzenie przez P&G europejskiego proszku o nazwie Ariel, wprowadzenie marki M&M przez Procter & Gamble, wprowadzenie marki Twix (zamiast używanej na rynku niemieckim marki Reider). Pomimo wielu zalet, jakie związane są ze standaryzacją, w niektórych przypadkach konieczne jest adaptacja marki do wymogów rynku lokalnego. Jednym z czynników kulturowych, wpływających na ten rodzaj strategii na rynku międzynarodowym jest język. Zróżnicowanie języków ma szczególny wpływ na główny element marki, który stanowi jej nazwa. Ważne jest brzmienie marki. Powinno być 30 M. Bartosik Purgat, Uwarunkowania kulturowe w marketingu międzynarodowym, Wydaw. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2004, s. 98. Przykładowo wspomina ona o judaizmie i przepisach Tory dotyczących zasad spożywania posiłków (zasada koszerności potraw) oraz o zakazie spożywania napojów alkoholowych w krajach muzułmańskich. 31 Ciekawostkę może stanowić przykład podawany przez A. Grzesiuk. Specjalne dżinsy dla muzułmanów produkuje firma Udine we włoskim regionie Fruli. Są to spodnie z poszerzonymi nogawkami, dzięki którym łatwiej jest uklęknąć. Są one zszyte wyłącznie zieloną nitką, ponieważ kolor zielony jest ulubionym kolorem wyznawców islamu. Nie mogą być one obniżone w talii, poszarpane, ani sprane. Ich kolejna cecha to specjalnie powiększone kieszenie, które mogą pomieścić wszystkie przedmioty potrzebne do modlitwy. Dżinsy uszyte z myślą o muzułmanach będą miały wyłącznie męski krój. Por. A. Grzesiuk, Marketing międzynarodowy, op. cit. s E. Duliniec, Marketing międzynarodowy, PWE, Warszawa 2004, s. 207.

9 ono takie, aby nabywcy na różnych rynkach mogli je łatwo wymówić i aby nie nasuwała ona niewłaściwych skojarzeń 33. Zastosowanie marki globalnej jest możliwe, gdy potrzeby jakie zaspokaja produkt na różnych rynkach są uniwersalne, oferowane korzyści związane z marką i produktem są postrzegane jako identyczne (lub w bardzo zbliżony sposób) w różnych krajach lub obszarach kulturowych, a ponadto samo brzemienie marki nie ma lokalnych negatywnych konotacji. Korzyści ze stosowania marki globalnej sprowadzają się głównie do większej skuteczności międzynarodowych działań marketingowych. Dzięki zmasowanym oraz jednorodnym wysiłkom promocyjnym powstaje silny międzynarodowy wizerunek marki, łatwiej jest wypracować globalny prestiż marki i firmy, a jednocześnie osiąga się korzyści skali. Marka może składać się nie tylko z części werbalnej (nazwa) ale także z części niewerbalnej (symbolu, logo). Nadużycie symboli mających szczególne znaczenie dla przedstawicieli poszczególnych religii podczas projektowania marki mogłoby spowodować niepowodzenie produktu na rynku 34. Jednym z ważniejszych elementów produktu, szczególnie tego oferowanego nabywcom indywidualnym, jest jego opakowanie. Podczas przygotowywania strategii opakowań na rynek międzynarodowy należy wziąć pod uwagę uwarunkowania kulturowe krajów, z których pochodzą nabywcy. Aktywnymi elementami opakowania, które mogą być dostosowywane do wymogów rynku są: kolor, grafika (rysunki, zdjęcia, logotypy, piktogramy), napisy, wielkość i kształt opakowania, materiał, z którego opakowanie jest zrobione. Używając grafiki możemy wskazywać na kraj pochodzenia produktu. Jest to szczególnie korzystne wtedy, gdy skojarzenia z danym krajem są pozytywne. Przy projektowaniu opakowania na określony rynek zagraniczny powinny być wzięte pod uwagę zakazy i nakazy charakterystyczne dla dominującej na nim religii. Na ilustracjach opakowań należy unikać rysunków, które mogłyby wywoływać negatywne skojarzenia, a tym samym przyczynić się do braku powodzenia produktu na rynku. Drugim czynnikiem kulturowym wpływającym na tworzenie opakowań produktów jest język. Przy projektowaniu napisów na opakowaniach należy pamiętać o zasadzie maksimum informacji przy jak najkrótszym tekście. Dobrze jest, aby wszystkie informacje zamieszczane na opakowaniach produktów były podawane w języku kraju, do którego są dostarczane. Słowa użyte w informacjach na 33 Warto zwrócić uwagę na przykłady adaptacji marki w przemyśle samochodowym. Toyota Belta to pierwotna nazwa Toyoty Yaris, występującej w Ameryce Północnej i Południowej, na Jamajce i w krajach Europy Środkowo Wschodniej. Samochód ten w Malezji, Tajlandii i Filipinach można nabyć pod nazwą Toyota Vios. Marka Mitsubishi Pajero została zmodyfikowana na Mitsubishi Montero w Hiszpanii, Indiach oraz Ameryce Płn. i Płd., w Wielkiej Brytanii samochód ten jest sprzedawany pod marką Mitsubishi Shogun. Znany Volksvahen Passat w Chinach sprzedawany jest jako Volksvagen Magotan, a Citroen C4 jako Citroen C Triomphe. Innym przykładem jest firma Maxwell Hause, która na rynku niemieckim oferuje kawę pod marką Maxwell Kaffee, na rynku francuskim Legal, a w Hiszpanii Monky. 34 Każda religia posiada symbole, które uważa się za święte. Na przykład w hinduizmie ważnym znakiem jest AUM przedstawiający triadę głównych bogów hinduistycznych Brahmy, Winszu i Śiwy, w islamie ogromną rolę odgrywa zawiły detal, w buddyźmie najbardziej czczonym symbolem jest kwiat lotosu. Symbole, które mają szczególne znaczenie dla Żydów to gwiazda sześcioramienna oraz menora. Symbolami chrześcijaństwa są natomiast krzyż i ryba. Nadużycie tych znaków podczas projektowania marki mogłoby spowodować niepowodzenie produktu na rynku, na którym dominuje określona religia

10 opakowaniach nie powinny wywoływać negatywnych skojarzeń na określonych rynkach zagranicznych. Podobnie jak w przypadku projektowania marki należy we właściwy sposób dobierać symbole, które dotyczą takich elementów jak: kolory, kształty, liczby. Kolor opakowania w dużym stopniu determinuje ludzką akceptację lub odrzucenie produktu. Warto jednak pamiętać, że znaczenie kolorów nie jest takie samo we wszystkich kulturach 35. W projektowaniu opakowań dużą rolę odgrywają także wartości uznawane przez dane społeczeństwo bądź zwyczaje w nim panujące. Do najczęściej wymienianych wartości wśród różnych kultur narodowych zaliczyć można: bezpieczeństwo, stosunek do środowiska naturalnego i zdrowia oraz zwyczaje konsumpcyjne. Mają one odzwierciedlenie w takich elementach opakowania jak: skład produktów, data przydatności do spożycia, oznaczenia o kaloryczności, materiał opakowania. W niektórych krajach preferuje się opakowania z surowców naturalnych. Projektując produkty na potrzeby rynku międzynarodowego należy zwrócić uwagę również na informacje, które mają zostać przekazane potencjalnym odbiorcom. Pamiętać należy, że występujące bariery w komunikacji wśród podmiotów funkcjonujących w wielokulturowym otoczeniu będą utrudniały właściwy odbiór informacji przekazywanych przez firmę nabywcom produktów. Na utrudnienia w prawidłowym zrozumieniu przekazywanych informacji na temat produktu mają m.in. wpływ 36 : różnice językowe używanie żargonu, gwary i idiomów stanowi barierę w komunikacji międzykulturowej i może być to przyczyną nieporozumień. W różnych kulturach wypowiedź powinna się charakteryzować określonymi cechami znaczenie kontekstu w porozumiewaniu się znaczenie religii, świąt narodowych i religijnych, anegdoty, pojęcie humoru w danej kulturze; różnice w komunikacji parawerbalnej (intonacja, tempo i głośność wypowiedzi, dźwięki oddzielające słowa) i niewerbalnej (dystans przestrzenny, dotyk, kontakt wzrokowy, gestykulacja i mimika); stereotypy czyli konstrukcje myślowe zawierajace uproszczony i często zabarwiony uczuciowo obraz rzeczywistości, przyjęty przez jednostkę w wyniku jej osobistych doświadczeń oraz procesów socjalizacji, podobny w treści do konstrukcji uznawanych przez członków grupy, do której należy jednostka, uprzedzenia czyli trzymanie się z góry przyjętych wyobrażeń na temat jednostki lub grupy nawet w sytuacji, gdy otrzymywane informacje nie są zgodne z tymi wyobrażeniami, różne nastawienie do środków przekazu osób reprezentujących różne kultury, 35 Przykładowo kolor biały w większości krajów europejskich oznacza czystość, młodość i niewinność, natomiast w krajach buddyjskich i hinduskich biel jest znakiem żałoby. Zielony kolor, uznawany powszechnie za kolor nadziei, młodzieńczości lub natury często wykorzystywany jest w opakowaniach promujących ochronę środowiska i zdrową żywność. Kolor ten jest jednak w Azji utożsamiany z niebezpieczeństwem dżungli, a Szwajcarii z czymś niechcianym bądź niedojrzałym. Podczas gdy żółty kolor w wielu kulturach utożsamiany jest ze słońcem, światłem i życiem, we Francji barwa ta uznawana jest za symbol niewierności a w Polsce za symbol zazdrości 36 H. Mruk, R. Nestorowicz, Komunikacja międzykulturowa, [w:] Komunikowanie się w biznesie, red. naukowa H. Mruk, Wydaw. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2002, s Komunikacja międzykulturowa w integrującej się Europie aspekty metodyczne, wyniki badań, praca zbiorowa pod redakcją naukową K. Karcz, Katowice 2004, s. 41.

11 etnocentryzm czyli skłonność do wydawania negatywnych sądów o obcej kulturze przy odwoływaniu się do standardów obowiązujących w kulturze rodzimej. Podsumowując można powiedzieć, że do cech współczesności zaliczyć należy wielokulturowość oraz wielość systemów wartości i wynikających z nich kryteriów ocen. Wiedza o tych zjawiskach ułatwia prowadzenie działań z projektowania produktu na potrzeby rynku międzynarodowego. Jest to szczególnie istotne w kontekście efektu kraju pochodzenia i etnocentryzmu konsumenckiego. Badania dotyczące tych kategorii wykazują, że są one zmienne w czasie i wykazują różne nasilenie w zależności od kraju, cech konsumentów, a także kategorii produktu.

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Do niedawna uwaga przedsiębiorców (funkcjonujących na rynkach zagranicznych lub zamierzających na nie wejść) skupiała się głównie na czynnikach

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Zarządzanie pytania podstawowe 1. Funkcje zarządzania 2. Otoczenie organizacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

Działania marketingowe

Działania marketingowe Działania marketingowe Czyli jak sprzedać produkt Urszula Kazalska 1 Marketing Nazwa- od słowa market- rynek. Czyli marketing związany jest z wszelkiego rodzaju interakcjami jakie zachodzą pomiędzy kupującymi

Bardziej szczegółowo

Kultury i organizacje Geert Hofstede, Gert Jan Hofstede, Michael Minkov

Kultury i organizacje Geert Hofstede, Gert Jan Hofstede, Michael Minkov Kultury i organizacje Geert Hofstede, Gert Jan Hofstede, Michael Minkov Przełomowe wyniki badań nad kulturami narodowymi, prowadzonych przez czterdzieści lat w ponad siedemdziesięciu krajach nowe wymiary

Bardziej szczegółowo

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem.

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem. ROLA OPAKOWAŃ Dla niektórych wyrobów opakowanie stanowi tylko czasowy element logistyczny ułatwiający przemieszczanie. W odniesieniu do artykułów spożywczych opakowanie jest ściśle związane z produktem

Bardziej szczegółowo

Pojęcie i istota marki

Pojęcie i istota marki Pojęcie i istota marki Marka to nazwa, symbol (znak graficzny) lub ich kombinacja stworzona w celu identyfikacji dóbr i usług sprzedawcy i wyróżnienia ich spośród produktów konkurencyjnych Znaczenie marki

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne

Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne Psychologiczne podstawy marketingu.02.06.2014 Małgorzata Badowska Katarzyna Maleńczyk Aleksandra Tomala Spis treści 1. Definicje 2. Istota pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

PRODUKT W MARKETINGU MIX

PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT Towar, usługa lub pomysł zawierający określony zestaw materialnych i niematerialnych cech, które zaspakajają potrzeby klientów, otrzymywany w zamian za pieniądze lub inną

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Wykład + konwersatorium

Wykład + konwersatorium Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu KARTA PRZEDMIOTU E/HZ/ KOM Język polski Komunikacja międzykulturowa Język angielski Intercultural Communication USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk Wprowadzenie do marketingu mgr Jolanta Tkaczyk Czym marketing nie jest...czyli dwa błędne spojrzenia na marketing marketing to sprzedaż marketing to dział firmy Czym jest rynek? Rynek (ang. market) - ogół

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne. Dr inż. Aleksander Gwiazda. Wykład 6. Segmentacja strategiczna

Zarządzanie strategiczne. Dr inż. Aleksander Gwiazda. Wykład 6. Segmentacja strategiczna Dr inż. Aleksander Gwiazda Zarządzanie strategiczne Wykład 6 Segmentacja strategiczna Plan wykładu Idea segmentacji strategicznej Metody segmentacji Cechy segmentacji Ograniczenia segmentacji Przykłady

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

Komunikacja i negocjacje z partnerami z Azji

Komunikacja i negocjacje z partnerami z Azji Terminy szkolenia Komunikacja i negocjacje z partnerami z Azji Opis Proces globalizacji, powodujący rozszerzenie praktycznie na cały świat obszarów: kontaktów międzynarodowych i prowadzenia biznesu, wymaga

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Analiza rynku. Badania produktów By decyzje podejmowane na różnych etapach zarządzania produktem były trafne, trzeba

Bardziej szczegółowo

Innowacje rynkowe Wykład 5. Podejmowanie decyzji zakupowych i społeczności internetowe

Innowacje rynkowe Wykład 5. Podejmowanie decyzji zakupowych i społeczności internetowe Innowacje rynkowe Wykład Podejmowanie decyzji zakupowych i społeczności internetowe Uwarunkowania zachowań konsumentów Makroekonomiczne Siła nabywcza główne czynniki zakupowe Słaby etnocentryzm Samoobsługa

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe

Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe Strategiczne planowanie marketingowe jest częścią ogólnego strategicznego planowania w. Istnieje ścisły związek między procesem planowania strategicznego

Bardziej szczegółowo

Forum Polityki Gospodarczej

Forum Polityki Gospodarczej Forum Polityki Gospodarczej Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu* Tadeusz Adamski Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Katowice, 11 października

Bardziej szczegółowo

ZACHOWANIA NABYWCÓW NA RYNKU

ZACHOWANIA NABYWCÓW NA RYNKU ZACHOWANIA NABYWCÓW NA RYNKU PODSTAWOWE POJĘCIA (1) KLIENT osoba fizyczna lub instytucja występująca w charakterze partnera sprzedawcy w transakcjach kupna-sprzedaży; termin ten może być utożsamiany z

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia nr 11. mgr Jolanta Tkaczyk

Ćwiczenia nr 11. mgr Jolanta Tkaczyk Ćwiczenia nr 11 mgr Jolanta Tkaczyk Segmentacja Segmentacja to podział rynku na jednorodne grupy z punktu widzenia reakcji konsumentów na produkt marketingowy Segmentacja umożliwia dostosowanie oferty

Bardziej szczegółowo

SKANDYNAWSKI STYL ZARZĄDZANIA. (Kultura narodowa i organizacyjna- model Geert Hofstede)

SKANDYNAWSKI STYL ZARZĄDZANIA. (Kultura narodowa i organizacyjna- model Geert Hofstede) SKANDYNAWSKI STYL ZARZĄDZANIA (Kultura narodowa i organizacyjna- model Geert Hofstede) Porównanie różnić kulturowych pomiędzy krajami nordyckimi, USA,Polską i Włochami Dystans Władzy Indywidualizm Męskość

Bardziej szczegółowo

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015 XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych Marketing relacji w usługach finansowych Etap szkolny Rok szkolny 2014/2015 Część I: Test Poniższy test składa się z 20 pytań zamkniętych zawierających cztery

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek pok. 1018 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Wszystkie Semestr: Forma studiów: I stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Produktem nazywamy wszystko, co można zaoferować nabywcom do konsumpcji /użytkowania/ lub dalszego przerobu. Oprócz rzeczy fizycznych do produktów

Produktem nazywamy wszystko, co można zaoferować nabywcom do konsumpcji /użytkowania/ lub dalszego przerobu. Oprócz rzeczy fizycznych do produktów Produktem nazywamy wszystko, co można zaoferować nabywcom do konsumpcji /użytkowania/ lub dalszego przerobu. Oprócz rzeczy fizycznych do produktów zalicza się wszelkiego rodzaju usługi, a także osoby,

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Relacje cen i dochodów

Relacje cen i dochodów Cena - określona wartość wyrażona w pieniądzu, przy której sprzedający i kupujący gotowi są do wymiany towaru, - jedyny instrument marketingu związany bezpośrednio z zyskiem przedsiębiorstwa, - ekwiwalent

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIE WIZERUNKU FIRMY I MARKI NA WSPÓŁCZESNYM RYNKU

KSZTAŁTOWANIE WIZERUNKU FIRMY I MARKI NA WSPÓŁCZESNYM RYNKU Katowice, data 25.11.2010 KSZTAŁTOWANIE WIZERUNKU FIRMY I MARKI NA WSPÓŁCZESNYM RYNKU PLAN WYSTĄPIENIA Tożsamość a wizerunek firmy Elementy składowe i wyróżniki tożsamości Funkcje i rodzaje wizerunku System

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA MARKETINGU

KONCEPCJA MARKETINGU KONCEPCJA MARKETINGU Marketing to: Uświadamianie klientom, że potrzebują pewnych rzeczy Zyskowne zaspokajanie potrzeb Sprzedawanie rzeczy niepotrzebnych Uświadamianie potencjalnym klientom sensu podejmowanych

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Skuteczna komunikacja w organizacjach wielokulturowych

Skuteczna komunikacja w organizacjach wielokulturowych Skuteczna komunikacja w organizacjach wielokulturowych Cel warsztatów: kształtowanie postaw i umiejętności, sprzyjającym skutecznemu porozumiewaniu się z przedstawicielami odmiennych kultur, nabycie wiedzy

Bardziej szczegółowo

Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan. Spis treści. Przedmowa

Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan. Spis treści. Przedmowa Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan Spis treści Przedmowa Część I. Wprowadzenie 1. Kluczowe czynniki sukcesu lub niepowodzenia nowych produktów

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne Zagadnienia na egzamin dyplomowy na Wydziale Zarządzania Społecznej Akademii nauk Studia pierwszego stopnia kierunek zarządzanie w roku akademickim 2012/2013 Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27 CZĘŚĆ I Spis treści Zarządzanie zasobami ludzkimi w dobie kryzysu Rozdział 1 STYMULOWANIE I ZARZĄDZANIE WITALNYM POTENCJAŁEM ZASOBÓW LUDZKICH W ORGANIZACJI Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17 1. Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek Zapisy pok. 309 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Anna Irena Szymańska Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.4 Temat zajęć: Kto ustala ceny, czyli popyt, podaż i równowaga rynkowa 1. Cele lekcji: Uczeń: wyjaśnia znaczenie pojęć: popyt, podaż, cena,

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA PRODUKTU PRODUKT POSZERZONY PRODUKT RZECZYWISTY RDZEŃ PRODUKTU. - Kształt

STRUKTURA PRODUKTU PRODUKT POSZERZONY PRODUKT RZECZYWISTY RDZEŃ PRODUKTU. - Kształt PRODUKT PRODUKT......PRODUKTEM jest wszystko, co jest oferowane na rynku, aby zaspokoić potrzeby i pragnienia konsumentów; Produktem może być dobro materialne, usługa, miejsce, osoba, organizacja, idea

Bardziej szczegółowo

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Marketing-mix Promocja Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) dr Grzegorz Mazurek DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel, Physical

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Zdrowie grupy definicji zdrowia: Potoczne: zdrowie rozumiane jest jako brak choroby lub dolegliwości. Profesjonalne: formułowane przez przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Różnicowanie i pozycjonowanie produktu. Jolanta Tkaczyk

Różnicowanie i pozycjonowanie produktu. Jolanta Tkaczyk Różnicowanie i pozycjonowanie produktu Jolanta Tkaczyk Różnicowanie produktu...działania zmierzające do ukształtowania znaczących różnic, pozwalających na wyróżnienie oferty przedsiębiorstwa wśród ofert

Bardziej szczegółowo

Metody sprzedaży. dr Beata Bajcar

Metody sprzedaży. dr Beata Bajcar Metody sprzedaży dr Beata Bajcar Metody sprzedaży Wykład 1 Literatura Solomon, M.R. (2006) Zachowania i zwyczaje konsumentów, Gliwice: Wydawnictwo Helion. Antonides, G., Van Raaij, W.F. (2003). Zachowanie

Bardziej szczegółowo

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje. PRELEGENT: Bogdan Kępka

TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje. PRELEGENT: Bogdan Kępka TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje PRELEGENT: Bogdan Kępka Definicja ekoinnowacji Według Ziółkowskiego - innowacje ekologiczne to innowacje złożone z nowych procesów,

Bardziej szczegółowo

Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding. Otwock, 19 października 2012r.

Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding. Otwock, 19 października 2012r. Analiza tendencji w zakresie strategii marketingowych na zagranicznych rynkach mięsa wołowego - branding Otwock, 19 października 2012r. Którą wołowinę wybierzesz? A teraz? Czym jest branding? Branding

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI. Jawor, 17 września 2011

ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI. Jawor, 17 września 2011 ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI Jawor, 17 września 2011 Marka jako pojęcie nazwa pojęcie znak symbol rysunek Kombinacja cech materialnych (funkcjonalnych) i niematerialnych, generowanych

Bardziej szczegółowo

FREE ARTICLE. www.research-pmr.com. Świadomość marki a lojalność konsumentów. Autor: Maciej Koniewski

FREE ARTICLE. www.research-pmr.com. Świadomość marki a lojalność konsumentów. Autor: Maciej Koniewski FREE ARTICLE Świadomość marki a lojalność konsumentów Autor: Maciej Koniewski Luty 2012 Świadomość marki to najniższy poziom znajomości marki. Jest to początek kontinuum znajomości marki, które rozciąga

Bardziej szczegółowo

SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15. Na drodze do nauki marketingu str. 17

SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15. Na drodze do nauki marketingu str. 17 Spis treści SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15 WPROWADZENIE str. 17 Na drodze do nauki marketingu str. 17 Podróż marketingowa: tworzenie wartości dla klienta i pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy ZAGADNIENIA Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH 1. Podstawowe typy i rodzaje przedsiębiorstw turystycznych w Polsce. Zakres ich funkcjonowania. Struktury organizacyjne

Bardziej szczegółowo

Marketing nowych technologii

Marketing nowych technologii Marketing nowych technologii dr Bartłomiej Kurzyk dr Bartłomiej Kurzyk Uniwersytet Łódzki Wydział Zarządzania e-mail: kurzyk@kurzyk.pl WWW: www.kurzyk.pl 1 Cele Będziecie czuć i rozumieć rolę marketingu

Bardziej szczegółowo

Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix

Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix Psychologiczne podstawy marketingu Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix Zarządzanie, rok III Magda Andrzejczyk Joanna Bielecka Izabela Grabowska Warszawa 18.03.2014r. Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną dr Izabela Michalska-Dudek MARKETING Program zajęć Konsultacje: piątki

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19 Spis treści Wstęp...13 CZĘŚĆ I. MODEL FUNKCJONOWANIA MARKETINGU Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie....19 1.1. Koncepcja modelu funkcjonowania marketingu........ 19 1.2.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy W jaki sposób firmy tworzą strategie? Prof. nadzw. dr hab. Justyna Światowiec-Szczepańska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 listopada 2015 r. Dr Tomaszie Projektami

Bardziej szczegółowo

Innowacja. Innowacja w przedsiębiorczości. Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego rozwiązania w odniesieniu do

Innowacja. Innowacja w przedsiębiorczości. Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego rozwiązania w odniesieniu do Innowacja w przedsiębiorczości Andrzej Zakrzewski Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości andrzej.zakrzewski@inkubatory.pl Innowacja Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA ZAKRES DZIAŁALNOŚCI PMG CONSULTING PMG CONSULTING PMG CONSULTING PROJEKTY PROJEKTY POMOCOWE POMOCOWE UNII UNII EUROPEJSKIEJ EUROPEJSKIEJ W ZAKRESIE ZAKRESIE ZARZĄDZANIA ZARZĄDZANIA MARKETINGOWE MARKETINGOWE

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr / 3 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Ekspansja firm na rynki zagraniczne Strategie umiędzynarodowienia przedsiębiorstw Magdalena Grochal-Brejdak Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 22 października 2012 1 2 1 Czym

Bardziej szczegółowo

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019 2 Język: polski, angielski Data publikacji: Q4 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Jaka będzie wartość sprzedaży internetowej w Polsce w 2019 roku? Jakie marki uruchomiły lub planują uruchomić

Bardziej szczegółowo

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ?

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? PRZYJDŹ NA SPECJALIZACJĘ SOCJOLOGIA GOSPODARKI I INTERNETU CZEGO WAS NAUCZYMY? CZYM JEST SOCJOLOGIA GOSPODARKI Stanowi działsocjologii wykorzystujący pojęcia, teorie i metody socjologii

Bardziej szczegółowo

ZALECANA LITERATURA:

ZALECANA LITERATURA: ZALECANA LITERATURA: Marketing. Sposób myślenia i działania. Red. J. Perenc. Wydawnictwo Naukowe US, Szczecin 2002 A. Smalec, G. Rosa, L. Gracz: Marketing przewodnik do ćwiczeń. Wydawnictwo Naukowe US,

Bardziej szczegółowo

FREE ARTICLE. www.research-pmr.com. Najważniejsze kryteria wyboru agencji badawczej w Europie Środkowo-Wschodniej

FREE ARTICLE. www.research-pmr.com. Najważniejsze kryteria wyboru agencji badawczej w Europie Środkowo-Wschodniej FREE ARTICLE Najważniejsze kryteria wyboru agencji badawczej w Europie Środkowo-Wschodniej Luty 2009 Podobnie jak kultury społeczne świata różnią się od siebie, tak też jest w przypadku kultury biznesowej

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Język polski. Intercultural management and communication USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW

KARTA PRZEDMIOTU. Język polski. Intercultural management and communication USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu KARTA PRZEDMIOTU E/PIF/ ZKM Język polski Zarządzanie i komunikacja międzykulturowa Język angielski Intercultural management and communication USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

REKLAMA A WYWIERANIE WPŁYWU. Opracowanie: dr Marcin Stencel

REKLAMA A WYWIERANIE WPŁYWU. Opracowanie: dr Marcin Stencel REKLAMA A WYWIERANIE WPŁYWU Opracowanie: dr Marcin Stencel Działanie mające na celu zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu konkretnych towarów lub do skorzystania z określonych usług. Etapy reakcji

Bardziej szczegółowo

BRIEF NA IDENTYFIKACJĘ WIZUALNĄ

BRIEF NA IDENTYFIKACJĘ WIZUALNĄ BRIEF NA IDENTYFIKACJĘ WIZUALNĄ 1. W jakiej branży działa Klaster? Branża usług informatycznych 2. Jakie są/będą wiodące usługi i/lub produkty? Usługi oferowane przez poszczególne firmy zrzeszone w Klastrze.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki dr Iwona Pawlas Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 23 maja 2011 r. 1 Handel międzynarodowy/ handel zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Marek Angowski. Kultura organizacyjna

Marek Angowski. Kultura organizacyjna Marek Angowski Kultura organizacyjna Definicja Kultura organizacyjna jest to system niepisanych norm, wartości i wynikających z nich sposobów postępowania członków organizacji. Kultura organizacyjna jest

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Społeczna odpowiedzialność biznesu. Przedsiębiorstwo społecznie odpowiedzialne. Przedsiębiorstwo

Akademia Młodego Ekonomisty. Społeczna odpowiedzialność biznesu. Przedsiębiorstwo społecznie odpowiedzialne. Przedsiębiorstwo Akademia Młodego Ekonomisty Społeczna odpowiedzialność biznesu Przedsiębiorstwo społecznie odpowiedzialne Edyta Polkowska Uniwersytet w Białymstoku 7 listopada 2013 r. Przedsiębiorstwo Podmiot gospodarczy

Bardziej szczegółowo

OTOCZENIE MARKETINGOWE

OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE PRZEDSIĘBIORSTWA......to zespół warunków i czynników zewnętrznych, które decydują o powodzeniu lub niepowodzeniu w osiąganiu celów przedsiębiorstwa STRUKTURA UKŁADU RYNKOWEGO

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH

STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH Kobiecy styl zarządzania dr Ewa Lisowska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Konferencja Czas na nas Plan prezentacji 1. Szklany sufit

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Pozytywnie zaopiniowany i wdrożony do stosowania Uchwałą Rady Pedagogicznej Samorządowego Przedszkola Nr 55 nr 04/27/08/13 z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena to pieniądze lub inne środki wymienialne na własność lub użytkowanie produktu lub usługi Dla konsumenta cena to wyznacznik wartości

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA WYZWANIA DLA POLSKIEGO POŚREDNIKA I ZARZĄDCY NIERUCHOMOŚCI W DOBIE GLOBALIZACJI I PRZEMIAN GOSPODARCZYCH Warszawa, 19 marzec 2012 1 Przesłanki wyboru tematu: Rynek nieruchomości jest rynkiem lokalnym ale

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI WSTĘP Aleksander Panasiuk... 11 CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY MARKETINGU USŁUG Aleksander Panasiuk. 17 1.1. Istota, zasady i cele marketingu... 17 1.2. Obszary badawcze marketingu

Bardziej szczegółowo

Strategie wspó³zawodnictwa

Strategie wspó³zawodnictwa Strategie wspó³zawodnictwa W MESE można opracować trzy podstawowe strategie: 1) niskich cen (dużej ilości), 2) wysokich cen, 3) średnich cen. STRATEGIA NISKICH CEN (DUŻEJ ILOŚCI) Strategia ta wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

Planowanie działań promocyjnych w bibliotece

Planowanie działań promocyjnych w bibliotece Planowanie działań promocyjnych w bibliotece wybór czy konieczność Marek Jurowski Wojewódzka Biblioteka Publiczna Książnica Kopernikańska w Toruniu Sukces organizacji zależy od: znajomości potrzeb odbiorców

Bardziej szczegółowo

Psychologia zachowao konsumenckich. Zajęcia 1 08.04.2010

Psychologia zachowao konsumenckich. Zajęcia 1 08.04.2010 Psychologia zachowao konsumenckich Zajęcia 1 08.04.2010 Zaliczenie Obecnośd obowiązkowa Prezentacja na wybrany temat w gr. 2,3 -osobowych Praca dot. wieloaspektowego modelu postaw Kolokwium na ostatnich

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07. KARTA PROJEKTU Informacje o projekcie Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.2013 Informacje o projektodawcy Nazwa

Bardziej szczegółowo

na podstawie szkolenia prowadzonego w ETI Malta, przez Nick Brenner, 07-11.03.2016

na podstawie szkolenia prowadzonego w ETI Malta, przez Nick Brenner, 07-11.03.2016 Trening umiejętności komunikacji międzykulturowej na podstawie szkolenia prowadzonego w ETI Malta, przez Nick Brenner, 07-11.03.2016 Udział w szkoleniu odbył się w ramach projektu "Aktywne społeczności

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Wybór zawodu wyznacza kierunek kształcenia wyznacza kierunek i stopień rozwoju osobowości umożliwia przynależność

Bardziej szczegółowo

Co zrobić żeby kobiety nas słuchały? Wyzwania strategii komunikacji z perspektywy gender. Magdalena Dobrowolska-Sagan Publicis

Co zrobić żeby kobiety nas słuchały? Wyzwania strategii komunikacji z perspektywy gender. Magdalena Dobrowolska-Sagan Publicis Co zrobić żeby kobiety nas słuchały? Wyzwania strategii komunikacji z perspektywy gender Magdalena Dobrowolska-Sagan Publicis Płeć a kategorie produktowe kobieta unisex mężczyzna Detergenty Żywność Kosmetyki

Bardziej szczegółowo

Spis treści WSTĘP... 11

Spis treści WSTĘP... 11 Spis treści WSTĘP... 11 Magdalena Mazurczak Korporacje transnarodowe w dobie procesów globalizacji...15 1.1. Współczesne procesy globalizacji gospodarki światowej...15 1.1.1. Pojęcie i definicje procesów

Bardziej szczegółowo