Przewodnik do ANALIZY KOSZTÓW I KORZYŚCI projektów inwestycyjnych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przewodnik do ANALIZY KOSZTÓW I KORZYŚCI projektów inwestycyjnych"

Transkrypt

1 KOMISJA EUROPEJSKA Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej Przewodnik do ANALIZY KOSZTÓW I KORZYŚCI projektów inwestycyjnych Fundusze strukturalne, Fundusz Spójności oraz Instrument Przedakcesyjny Raport końcowy przedłoŝony przez TRT Trasporti e Territorio oraz CSIL Centre for Industrial Studies

2 Zespół redakcyjny Przewodnika do analizy kosztów i korzyści Niniejszy Przewodnik został napisany przez zespół wybrany przez Jednostkę Oceny w Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej Komisji Europejskiej w drodze zaproszenia do składania ofert w ramach przetargu ograniczonego ogłoszonego po zaproszeniu do wyraŝenia zainteresowania nr 2007.CE.16.0.AT.024. Wybrany zespół z firmy TRT Trasporti e Territorio (Mediolan) we współpracy z firmą CSIL Centre for Industrial Studies (Mediolan) składa się z następujących osób: prof. Massimo Florio, dyrektor naukowy, CSIL i Uniwersytet w Mediolanie; dr Silvia Maffii, koordynator projektu, TRT; doradcy naukowi: dr Giles Atkinson, London School of Economics and Political Science (Wielka Brytania); prof. Ginés De Rus, Uniwersytet w Las Palmas (Hiszpania); dr David Evans, Oxford Brookes University (Wielka Brytania); prof. Marco Ponti, Politechnika w Mediolanie (Włochy); eksperci ds. ewaluacji projektów: Mario Genco, Riccardo Parolin, Silvia Vignetti; asystenci ds. badań: Julien Bollati, Maurizia Giglio, Giovanni Panza, Davide Sartori. Autorzy są wdzięczni za bardzo pomocne uwagi ze strony personelu Komisji Europejskiej, a szczególnie Veroniki Gaffey i Francesco Marii Angeliniego (Jednostka Oceny) oraz uczestników spotkań Komitetu Sterującego, w tym ekspertów z Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI), inicjatywy JASPERS oraz urzędników z kilku jednostek geograficznych w DG Regio. Autorzy ponoszą całkowitą odpowiedzialność za wszelkie pozostałe w raporcie błędy i pominięcia. 2

3 SKRÓTY I SKRÓTOWCE AEK AKK AWE AWK DCF DKW DOKK EBI EBOR EFI EFRR EFS ELF ENPV ERR FDR FNPV FRR(C) FRR(K) FSp FSt GDZ IPA IRR K/K KE KKŚP NEF NSRO PC PJZ PO PPP QALY SDR SOOŚ SSPC SWP TEN-E TEN-T UE VAT WP analiza efektywności kosztowej analiza kosztów i korzyści analiza wpływu ekonomicznego analiza wielokryterialna Discounted Cash Flow (zdyskontowany przepływ pienięŝny) dualny kurs wymiany długookresowy koszt krańcowy Europejski Bank Inwestycyjny Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju Europejski Fundusz Inwestycyjny Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Europejski Fundusz Społeczny Environmental Landscape Feature (element krajobrazu przyrodniczego) Economic Net Present Value (ekonomiczna zaktualizowana wartość netto) Economic Rate of Return (ekonomiczna stopa zwrotu) Financial Discount Rate (finansowa stopa dyskontowa) Financial Net Present Value (finansowa zaktualizowana wartość netto) Financial Rate of Return of the Investment (finansowa stopa zwrotu z inwestycji) Financial Rate of Return of Capital (finansowa stopa zwrotu z kapitału własnego) Fundusz Spójności fundusze strukturalne gotowość do zapłaty Instrument for Pre-Accession Assistance (Instrument Pomocy Przedakcesyjnej) Internal Rate of Return (wewnętrzna stopa zwrotu) wskaźnik korzyści/koszty Komisja Europejska koszt krańcowy środków publicznych Noise Exposure Forecast (prognoza naraŝenia na hałas) narodowe strategiczne ramy odniesienia państwo członkowskie pracować jak zwykle program operacyjny partnerstwo publiczno-prywatne Quality-Adjusted Life Year (długość Ŝycia skorygowana o jakość) Social Discount Rate (społeczna stopa dyskontowa) strategiczna ocena oddziaływania na środowisko społeczna stopa preferencji czasowej standardowy współczynnik przeliczeniowy Trans-European Energy Network (transeuropejskie sieci energetyczne) Trans-European Transport Network (transeuropejskie sieci transportowe) Unia Europejska Value Added Tax (podatek od towarów i usług, podatek VAT) współczynnik przeliczeniowy 3

4 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE I STRESZCZENIE 11 ROZDZIAŁ PIERWSZY OCENA PROJEKTU W RAMACH FUNDUSZY UE 17 STRESZCZENIE ZAKRES I CELE AKK DEFINICJA PROJEKTÓW WYMAGANE INFORMACJE ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA OCENĘ PROJEKTU DECYZJA KOMISJI 25 ROZDZIAŁ DRUGI AGENDA ANALITYCZNA DLA EWALUATORA PROJEKTU 27 STRESZCZENIE ANALIZA KONTEKSTOWA I CELE PROJEKTU Kontekst społeczno-gospodarczy Definicja celów projektu Spójność z programami UE i krajowymi IDENTYFIKACJA PROJEKTU Czym jest projekt? Efekty pośrednie i sieciowe Kto się kwalifikuje? ANALIZA WYKONALNOŚCI I ROZWIĄZAŃ ALTERNATYWNYCH Identyfikacja rozwiązań alternatywnych Analiza wykonalności Wybór rozwiązania ANALIZA FINANSOWA Całkowite koszty inwestycji Całkowite koszty i przychody operacyjne Finansowy zwrot z inwestycji Źródła finansowania Trwałość finansowa Finansowy zwrot z kapitału własnego ANALIZA EKONOMICZNA Przeliczenie cen rynkowych na ceny kalkulacyjne Monetyzacja oddziaływań pozarynkowych Uwzględnienie efektów pośrednich Dyskontowanie społeczne Obliczenie wskaźników efektywności ekonomicznej 62 4

5 2.6 OCENA RYZYKA Analiza wraŝliwości Rozkłady prawdopodobieństwa dla zmiennych decydujących Analiza ryzyka Ocena akceptowalnych poziomów ryzyka Zapobieganie ryzyku INNE PODEJŚCIA DOTYCZĄCE EWALUACJI PROJEKTU Analiza efektywności kosztowej Analiza wielokryterialna Analiza wpływu ekonomicznego 75 ROZDZIAŁ TRZECI ZARYS ANALIZY PROJEKTU WEDŁUG SEKTORA 79 STRESZCZENIE TRANSPORT Sieci transportowe AKK inwestycji w kolej duŝej prędkości w Europie Porty, lotniska i obiekty intermodalne ŚRODOWISKO Zaopatrzenie w wodę i urządzenia sanitarne Zapobieganie zagroŝeniom naturalnym PRZEMYSŁ, ENERGIA I TELEKOMUNIKACJA Inwestycje przemysłowe i inne produkcyjne Transport i dystrybucja energii Wytwarzanie energii i odnawialne źródła energii Elementy infrastruktury telekomunikacyjnej POZOSTAŁE SEKTORY Infrastruktura edukacji i szkoleń Muzea i obszary kulturowe Szpitale i inne składniki infrastruktury opieki zdrowotnej Lasy i parki Strefy przemysłowe i parki technologiczne 144 ROZDZIAŁ CZWARTY STUDIA PRZYPADKÓW 146 STRESZCZENIE STUDIUM PRZYPADKU: INWESTYCJA W AUTOSTRADĘ Wstęp Prognoza ruchu Koszty inwestycji Analiza ekonomiczna Analiza scenariuszy Ocena ryzyka Analiza finansowa 155 5

6 4.2 STUDIUM PRZYPADKU: INWESTYCJA W LINIĘ KOLEJOWĄ Wstęp Analiza ruchu Koszty inwestycji Analiza ekonomiczna Analiza scenariuszy Ocena ryzyka Analiza finansowa STUDIUM PRZYPADKU: INWESTYCJA W SPALARNIĘ ODPADÓW Z ODZYSKIEM ENERGII Definicja projektu i analiza rozwiązań alternatywnych Analiza finansowa Analiza ekonomiczna Ocena ryzyka STUDIUM PRZYPADKU: INWESTYCJA W OCZYSZCZALNIĘ ŚCIEKÓW Definicja projektu Analiza finansowa Analiza ekonomiczna Ocena ryzyka STUDIUM PRZYPADKU: INWESTYCJA PRZEMYSŁOWA Cele projektu Identyfikacja projektu Analiza wykonalności i rozwiązań alternatywnych Analiza finansowa Analiza ekonomiczna Ocena ryzyka 215 ZAŁĄCZNIKI 224 ZAŁĄCZNIK A ANALIZA POPYTU 225 ZAŁĄCZNIK B WYBÓR STOPY DYSKONTOWEJ 231 ZAŁĄCZNIK C WSKAŹNIKI EFEKTYWNOŚCI PROJEKTU 236 ZAŁĄCZNIK D WPŁYW PROJEKTU NA ZATRUDNIENIE I ALTERNATYWNY KOSZT ROBOCIZNY 241 ZAŁĄCZNIK E DOPUSZCZALNY KOSZT I OCENA SKUTKÓW DYSTRYBUCYJNYCH 244 ZAŁĄCZNIK F EWALUACJA ODDZIAŁYWANIA NA ZDROWIE I ŚRODOWISKO 250 ZAŁĄCZNIK G OCENA PROJEKTÓW PPP 262 ZAŁĄCZNIK H OCENA RYZYKA 266 ZAŁĄCZNIK I OKREŚLENIE WYSOKOŚCI DOTACJI UNIJNEJ 273 ZAŁĄCZNIK J SPIS TREŚCI STUDIUM WYKONALNOŚCI 275 GLOSARIUSZ 280 BIBLIOGRAFIA 286 6

7 SPIS TABEL Tabela 2.1 Rzut oka na analizę finansową 38 Tabela 2.2 Referencyjny horyzont czasowy (w latach) rekomendowany dla okresu Tabela 2.3 Całkowite koszty inwestycji (mln euro) 41 Tabela 2.4 Przychody i koszty operacyjne (mln euro) 43 Tabela 2.5 Ewaluacja finansowego zwrotu z inwestycji (mln euro) 45 Tabela 2.6 Źródła finansowania (mln euro) 46 Tabela 2.7 Trwałość finansowa (mln euro) 48 Tabela 2.8 Ewaluacja finansowego zwrotu z kapitału krajowego (mln euro) 49 Tabela 2.9 Rozproszenie cen energii elektrycznej dla przemysłu i gospodarstw domowych w UE, 2005 (EUR) 56 Tabela 2.10 Przykłady wyceny oddziaływań nierynkowych 59 Tabela 2.11 Obserwowany wskaźnik ERR próbki projektów inwestycyjnych sponsorowanych przez UE w poprzednich okresach programowania 63 Tabela 2.12 Przegląd głównych elementów analizy 64 Tabela 2.13 Identyfikacja zmiennych decydujących 66 Tabela 2.14 Analiza wpływu zmiennych decydujących 67 Tabela 2.15 Przykład analizy scenariuszy 69 Tabela 2.16 Przyczyny tendencyjności optymistycznej 71 Tabela 2.17 Prosta analiza wielokryterialna dla dwóch projektów 75 Tabela 3.1 Szacowane wartości oszczędności pod względem czasu podróŝy 89 Tabela 3.2 Zalecane wartości dla emisji CO 2 90 Tabela 3.3 Szacowane wartości strat, których udało się uniknąć (parytet siły nabywczej EUR 2002, ceny czynników produkcji) 90 Tabela 4.1 Prognoza ruchu 148 Tabela 4.2 Koszty inwestycji 149 Tabela 4.3 Współczynniki przeliczeniowe dla kaŝdego rodzaju kosztów 150 Tabela 4.4 Uogólnione koszty uŝytkowników (EUR) 152 Tabela 4.5 NadwyŜka dla konsumenta 152 Tabela 4.6 NadwyŜka brutto dla producenta (operator autostrady) i nadwyŝka uŝytkownika drogi 153 Tabela 4.7 Przychody netto władz 153 Tabela 4.8 Efektywność projektu w analizie scenariuszy 154 Tabela 4.9 Analiza ekonomiczna (mln euro) autostrada płatna 157 Tabela 4.10 Analiza ekonomiczna (mln euro) autostrada bezpłatna 158 Tabela 4.11 Finansowy zwrot z inwestycji (mln euro) 159 Tabela 4.12 Finansowy zwrot z kapitału własnego (mln euro) 160 Tabela 4.13 Trwałość finansowa (mln euro) 161 Tabela 4.14 Prognozy wielkości ruchu i zakresu usług 163 Tabela 4.15 Koszty inwestycji 163 Tabela 4.16 Koszt przejazdu (EUR) 164 Tabela 4.17 NadwyŜka dla konsumenta 165 Tabela 4.18 NadwyŜka dla producenta 166 Tabela 4.19 Współczynniki przeliczeniowe dla kaŝdego rodzaju kosztów 166 Tabela 4.20 Efektywność projektu w analizie scenariuszy 167 Tabela 4.21 Analiza ekonomiczna (mln euro) linia kolejowa, wariant Tabela 4.22 Analiza ekonomiczna (mln euro) linia kolejowa, wariant Tabela 4.23 Finansowy zwrot z inwestycji (mln euro) 172 Tabela 4.24 Finansowy zwrot z kapitału własnego (mln euro) 173 Tabela 4.25 Trwałość finansowa (mln euro) 174 Tabela 4.26 Rozkład kategorii kosztów inwestycji w czasie (tys. euro) 176 Tabela 4.27 Źródła finansowania (ceny bieŝące) w horyzoncie czasowym (tys. euro) 177 Tabela 4.28 Współczynniki przeliczeniowe przyjęte w analizie ekonomicznej 178 Tabela 4.29 Hipoteza rocznej stopy wzrostu (tys. euro) 180 Tabela 4.30 Analiza wraŝliwości finansowej dla FNPV(C) 180 Tabela 4.31 Analiza wraŝliwości ekonomicznej dla ENPV 180 Tabela 4.32 Analiza wraŝliwości stóp wzrostu zmiennych 181 Tabela 4.33 Analiza ryzyka: rozkłady prawdopodobieństwa zmiennych 181 Tabela 4.34 Analiza ryzyka: charakterystyczne parametry prawdopodobieństwa wskaźników efektywności 182 Tabela 4.35 Finansowy zwrot z inwestycji (tys. euro) 183 Tabela 4.36 Finansowy zwrot z kapitału własnego (tys. euro) 184 Tabela 4.37 Trwałość finansowa (tys. euro) 185 Tabela 4.38 Analiza ekonomiczna (tys. euro) 187 Tabela 4.39 Rozkład kosztów inwestycji w czasie 191 7

8 Tabela 4.40 Źródła finansowania (ceny bieŝące) w horyzoncie czasowym (tys. euro) 192 Tabela 4.41 Współczynniki przeliczeniowe w przypadku analizy ekonomicznej 194 Tabela 4.42 Zmienne decydujące dla analizy finansowej 197 Tabela 4.43 Zmienne decydujące dla analizy ekonomicznej 198 Tabela 4.44 Analiza ryzyka: rozkłady prawdopodobieństwa zmiennych 198 Tabela 4.45 Rozkład prawdopodobieństwa ENPV i ERR 198 Tabela 4.46 Wyniki analizy ryzyka wkładu Wspólnoty 199 Tabela 4.47 Finansowy zwrot z inwestycji (tys. euro) 202 Tabela 4.48 Finansowy zwrot z kapitału krajowego (tys. euro) 203 Tabela 4.49 Finansowy zwrot z lokalnego kapitału publicznego (tys. euro) 204 Tabela 4.50 Finansowy zwrot z kapitału prywatnego (tys. euro) 205 Tabela 4.51 Trwałość finansowa (tys. euro) 206 Tabela 4.52 Analiza ekonomiczna (tys. euro) 208 Tabela 4.53 NajwaŜniejsze koszty jako procent sprzedaŝy 212 Tabela 4.54 Koszt robocizny / zuŝycie głównych zasobów 212 Tabela 4.55 Współczynniki przeliczeniowe dla poszczególnych rodzajów kosztów 214 Tabela 4.56 SprzedaŜ produktu C załoŝenie 215 Tabela 4.57 Koszty budynków załoŝenie (tys. euro) 215 Tabela 4.58 Koszty nowego wyposaŝenia załoŝenie (tys. euro) 216 Tabela 4.59 Wyniki testu wraŝliwości 216 Tabela 4.60 Zakładane prawdopodobieństwo rozkładu zmiennych projektu, metoda Monte Carlo 216 Tabela 4.61 Parametry prawdopodobieństwa 217 Tabela 4.62 Finansowy zwrot z inwestycji (tys. euro) 219 Tabela 4.63 Finansowy zwrot z kapitału krajowego (tys. euro) 220 Tabela 4.64 Zwrot z kapitału prywatnego (tys. euro) 221 Tabela 4.65 Trwałość finansowa (tys. euro) 222 Tabela 4.66 Analiza ekonomiczna (tys. euro) 223 Tabela B.1 PrzybliŜone szacunki długoterminowej rocznej finansowej stopy zwrotu z papierów wartościowych 232 Tabela B.2 Orientacyjne społeczne stopy dyskontowe dla wybranych krajów UE przy uŝyciu metody SSPC 234 Tabela C.1 Wskaźnik korzyści/koszty przy ograniczeniach budŝetowych 239 Tabela D.1 Poglądowa definicja róŝnych warunków rynkowych i odpowiadających im płac dualnych 243 Tabela E.1 Przykładowe wagi dobrobytu 245 Tabela E.2 Przykładowe wagi wpływu dystrybucji 246 Tabela E.3 Przykładowe wagi regresywnego wpływu dystrybucji 246 Tabela E.4 Udział wydatków w dochodach ogółem; eliminacja usługi, rezygnacja z usług lub zaniechanie płacenia rachunków w przypadku dolnego kwintyla w niektórych sektorach i krajach 248 Tabela H.1 Obliczenie prawdopodobieństwa NPV uwarunkowanego rozkładem zmiennych decydujących (mln EUR) 269 Tabela H.2 Środki ograniczania ryzyka 272 8

9 SPIS RYSUNKÓW Rys. 1.1 Koszty projektu rozłoŝone na szereg lat 20 Rys. 1.2 Koszty inwestycyjne projektu zawierają wszelkie wydatki jednorazowe poniesione w fazie przedprodukcyjnej 21 Rys. 1.3 Rola AKK w procesie oceny przez Komisję 25 Rys. 2.1 Struktura oceny projektu 28 Rys. 2.2 Struktura analizy finansowej 37 Rys. 2.3 Od analizy finansowej do ekonomicznej 53 Rys. 2.4 Przeliczenie cen rynkowych na ceny kalkulacyjne 54 Rys. 2.5 Analiza wraŝliwości 68 Rys. 2.6 Rozkład prawdopodobieństwa dla NPV 70 Rys. 2.7 Rozkład skumulowany prawdopodobieństwa dla NPV 70 Rys. 3.1 Popyt w pierwszym roku wymagany, aby ENPV = 0 (α = 0,2, θ = 3%) 93 Rys. 3.2 Systemy gospodarki odpadami od źródła odpadów od ostatecznego unieszkodliwienia lub usunięcia 98 Rys. 3.3 Schemat analizy zapotrzebowania na wodę 110 Rys. 4.1 Rozkład prawdopodobieństwa kosztów inwestycji, trójkątny (0,8; 1; 2) 154 Rys. 4.2 Wyniki analizy ryzyka dla ERR 155 Rys. 4.3 Wyniki analizy ryzyka dla ERR 155 Rys. 4.4 Rozkład prawdopodobieństwa kosztów inwestycji. Rozkład trójkątny (0,9; 1; 3) 168 Rys. 4.5 Wyniki analizy ryzyka dla ERR 168 Rys. 4.6 Wyniki analizy ryzyka dla ERR 168 Rys. 4.7 Rozkład prawdopodobieństwa przyjęty dla kosztów inwestycji 182 Rys. 4.8 Obliczony rozkład prawdopodobieństwa ENPV 182 Rys. 4.9 Diagram ogólnego schematu infrastruktury projektu 190 Rys Wyniki analizy wraŝliwości dla FRR(C) 199 Rys Wyniki analizy wraŝliwości dla FRR(K) 200 Rys Analiza wraŝliwości wpływ stopy inflacji na FNPV(C) i FNPV(K) 200 Rys Rozkład prawdopodobieństwa kosztów inwestycji 201 Rys Rozkład prawdopodobieństwa ENPV projektu 201 Rys Rozkład prawdopodobieństwa sprzedaŝy produktu C w jednostkach rozkład normalny 217 Rys Rozkład prawdopodobieństwa kosztów nowego wyposaŝenia w euro rozkład trójkątny 217 Rys Rozkład prawdopodobieństwa ENPV 218 Rys Rozkład prawdopodobieństwa ERR 218 Rys. A.1 Krzywe popytu i podaŝy 225 Rys. A.2 PasaŜerowie, towary, PKB, Rys. C.1 Ranking projektów według wartości NPV 237 Rys. C.2 Wykresy przeplatające się 237 Rys. C.3 Wewnętrzna stopa zwrotu 238 Rys. C.4 Wielokrotne IRR 238 Rys. C.5 IRR i NPV dwóch wzajemnie wykluczających się projektów 238 Rys. E.1 Odsetek dochodów przeznaczony na zaopatrzenie w energię elektryczną przez konsumentów o niskich dochodach 247 Rys. E.2 Odsetek dochodów przeznaczony na zaopatrzenie w gaz przez konsumentów o niskich dochodach 248 Rys. F.1 Główne metody ewaluacji 252 Rys. F.2 Emisje gazów cieplarnianych w 2000 r. 261 Rys. F.3 Zalecane wartości kosztów zewnętrznych zmian klimatycznych 261 Rys. G.1 Komparator sektora publicznego 265 Rys. H.1 Rozkład dyskretny 266 Rys. H.2 Rozkład normalny (Gaussa) 267 Rys. H.3 Rozkład trójkątny symetryczny i asymetryczny 267 Rys. H.4 ZaleŜność uŝyteczności i majątku w społeczeństwie wykazującym niechęć do ryzyka 270 Rys. H.5 Poziomy ryzyka w róŝnych fazach projektu w zakresie infrastruktury 271 9

10 10

11 WPROWADZENIE I STRESZCZENIE 1. Nowe wydanie Obecne wydanie Przewodnika do analizy kosztów i korzyści projektów inwestycyjnych stanowi uaktualnienie oraz rozszerzenie poprzedniego wydania (2002), które z kolei było uzupełnieniem pierwszego krótkiego dokumentu (1997) oraz kolejnego znacznie poprawionego i wzbogaconego tekstu (1999). Nowe wydanie jest oparte na bogatym doświadczeniu zdobytym przez rozpowszechnienie poprzednich wersji, a w szczególności w wyniku nowych wyzwań inwestycyjnych wywołanych procesem rozszerzenia. Cel niniejszego Przewodnika jest odzwierciedleniem określonego wymogu wobec KE, aby zapewniała ona wytyczne dotyczące oceny projektów, zawartego w rozporządzeniach dotyczących funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności oraz Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) 1. Przewodnik ten jednak powinien być postrzegany przede wszystkim jako wkład do wspólnej dla całej Europy kultury ewaluacji w zakresie oceny projektów. Przewodnik został napisany tak, aby sprostać potrzebom szerokiego grona uŝytkowników, w tym urzędników Komisji Europejskiej, państw członkowskich oraz krajów kandydujących, personelu instytucji finansowych oraz konsultantów zaangaŝowanych w przygotowanie oraz ewaluację projektów inwestycyjnych. Tekst jest względnie samoistny i podobnie jak jego poprzednia wersja nie wymaga specyficznej wiedzy z zakresu finansowej i ekonomicznej analizy nakładów kapitałowych. Jego głównym celem jest zapewnienie ogólnych ram pojęciowych, wspólnego języka oceny wśród praktyków zaangaŝowanych w politykę spójności UE w wielu krajach. Pozostała część niniejszego rozdziału wprowadzającego prezentuje motywacje, ambicje oraz niektóre zastrzeŝenia dotyczące sugerowanego podejścia. Jednocześnie zapewnia ona zwięzłe streszczenie jego podstawowych elementów, zarówno w sferze przyjętych załoŝeń metodologicznych, jak i niektórych parametrów odniesienia. 2. Motywacja Decyzje inwestycyjne stanowią podstawę kaŝdej strategii rozwoju. Wzrost gospodarczy oraz poziom dobrobytu zaleŝą od kapitału produkcyjnego, infrastruktury, kapitału ludzkiego, wiedzy, łącznej wydajności czynników produkcji oraz jakości instytucji. Wszystkie te elementy rozwoju implikują w pewnym stopniu konieczność podjęcia trudnych decyzji wydatkowania środków ekonomicznych w danym momencie, z nadzieją na przyszłe korzyści, przy czym stawia się na odległą i niepewną przyszłość. Korzyści ekonomiczne z inwestycji w telekomunikację czy drogi będą odczuwane przez społeczeństwo po stosunkowo krótkim czasie od zakończenia projektu. Inwestowanie w edukację na poziomie podstawowym oznacza postawienie na przyszłe pokolenia oraz zakłada okres ponad dwudziestu lat, zanim zaczną pojawiać się rezultaty w postaci wzrostu kapitału ludzkiego. Jak pokazuje współczesna debata na temat zmian klimatu, ochrona środowiska moŝe wymagać od podmiotów podejmujących decyzje traktowania tego zjawiska w perspektywie długoterminowej. Za kaŝdym razem gdy ma być podjęta decyzja o inwestycji, pojawia się konieczność takiej czy innej formy analizy kosztów względem korzyści, które naleŝy w jakiś sposób przeliczyć w celu ich wzajemnego porównania w miarę ich przyrostu w poszczególnych latach. Firmy prywatne oraz organizacje sektora publicznego, które działają na poziomie narodowym, regionalnym czy lokalnym, 1 Zob. teŝ dokument roboczy KE nr 4, Wytyczne dotyczące metodologii przeprowadzania analizy kosztów i korzyści, dostępny pod adresem URL: 11

12 wykonują takie kalkulacje na co dzień. Stopniowo osiągnięto kompromis co do podstawowych zasad porównywania kosztów i korzyści do celów oceny inwestycji. Obecny kształt Przewodnika wynika z praktyki Ŝyciowej połączonej z aktualnymi badaniami. Celem jest przedstawienie osobom, które nie są specjalistami, kluczowych załoŝeń dotyczących ewaluacji projektu inwestycyjnego, powszechnie stosowanych przez organizacje międzynarodowe, rządy państw, podmioty rynku finansowego oraz zespoły menedŝerskie z całego świata. Cechą charakterystyczną niniejszego Przewodnika jest szerokie ujęcie polityki spójności UE przez pryzmat jej roli w realizacji inwestycji oraz stymulowaniu rozwoju regionalnego za pomocą dotacji finansowych pochodzących z funduszy strukturalnych oraz Funduszu Spójności, a takŝe za pomocą efektu dźwigni oddziałującego na inne źródła finansowania. Polityka ta stanowi jedyną w swoim rodzaju strukturę planowania inwestycyjnego, która prawdopodobnie nie została jeszcze przetestowana w Ŝadnej innej części świata w takim stopniu jak w Europie. 3. DuŜe projekty a polityka spójności Selekcja duŝych projektów oraz zarządzanie nimi w latach będzie angaŝować wiele podmiotów na róŝnych szczeblach podejmowania decyzji. Zadanie to jest szczególnie istotne w zestawieniu z okresem , poniewaŝ powoduje ono umieszczenie czynności oceny projektu w ramach bardziej kompleksowej konstrukcji wielopoziomowego planowania polityki spójności UE. Regulacje dotyczące polityki spójności UE wymagają analizy kosztów i korzyści wszystkich duŝych projektów, w których sprawie składane są wnioski o współfinansowanie za pomocą funduszy. Prawną granicą wyznaczającą ogólnie definicję duŝej inwestycji jest 50 mln EUR, ale w przypadku projektów z dziedziny ochrony środowiska wynosi ona 25 mln EUR, natomiast w przypadku projektów realizowanych w ramach IPA 10 mln EUR. Według wstępnych szacunków słuŝb Komisji, wykonanych na podstawie list indykatywnych dostarczonych przez państwa członkowskie wraz z ich programami operacyjnymi, na koniec 2007 r. zidentyfikowano juŝ ponad 800 duŝych projektów. W planach jest wiele kolejnych. Przy uwzględnieniu równieŝ projektów w ramach IPA, Komisja będzie prawdopodobnie musiała wydać ok decyzji dotyczących wniosków o dofinansowanie. Odnoszą się one do ogromnych nakładów kapitałowych z budŝetu o wartości 350 mld EUR, przewidzianego na politykę spójności w latach W ramach tej złoŝonej struktury powaŝny dialog między wszystkimi graczami, mającymi róŝne zasoby informacji i odmienne cele polityczne, powinien być prowadzony zgodnie z rozsądnymi, pobudzającymi aktywność mechanizmami ewaluacji projektów w celu przezwycięŝenia niesymetryczności informacji strukturalnej. Przy tym wielopoziomowym zarządzaniu jego uczestnicy powinni uzgodnić harmonijne zasady dotyczące kalkulacji niektórych kluczowych cen dualnych oraz wskaźników efektywności (np. ekonomicznej zaktualizowanej wartości netto projektu), a następnie spoŝytkować je w celu kierowania procesem podejmowania decyzji. Racjonalne uzasadnienie posiadania wspólnego języka ewaluacji przez KE oraz projektodawców jest oczywiste w kontekście UE. KaŜdy projekt ma swoje własne, specyficzne cechy, wynikające na przykład ze względów geograficznych czy uwarunkowań społecznych, słuŝby Komisji jednak muszą być w stanie porównać dane i metody z określonymi metodami wzorcowymi oraz wskaźnikami efektywności. Co więcej, pomoc UE przyjmuje postać dotacji finansowej, która funkcjonuje wraz z wkładem własnym wnioskodawców projektu. W związku z tym nie występuje w tym przypadku element zabezpieczeń, poniewaŝ nie mamy do czynienia bezpośrednio z poŝyczką. Komisja podejmuje zatem znaczne ryzyko w imieniu obywateli UE, którzy w rzeczywistości udzielają wsparcia na rzecz rozwoju. Właściwa ewaluacja projektów przez państwa członkowskie (ex ante oraz ewentualnie ex post) jest jedynym sposobem nałoŝenia odpowiedzialności na wszystkie podmioty podejmujące decyzje, aby móc powiedzieć obywatelom europejskim, Ŝe ich środki zostały zainwestowane z najwyŝszą ostroŝnością. Ponadto podmioty podejmujące decyzje powinny wykorzystywać informacje wynikające z analizy ex ante oraz ex post jako pozytywne impulsy do tworzenia nowych projektów. Systematyczne stosowanie analizy kosztów i korzyści (AKK) 12

13 spowoduje takŝe rozwinięcie mechanizmu uczenia się przez wszystkich graczy. Konsekwentne stosowanie społecznej AKK powinno być postrzegane jako wspólny język wspierający ten mechanizm uczenia się, który powinien być zbudowany wokół wzajemnego oddziaływania między wieloma podmiotami. 4. Cykl projektu a ocena inwestycji Niniejszy Przewodnik został napisany, aby słuŝyć pomocą instytucjom zarządzającym, pracownikom administracji publicznej oraz ich doradcom w państwach członkowskich podczas ewaluacji załoŝeń projektów oraz przeprowadzania studiów wykonalności na wczesnym etapie cyklu projektu. W istocie aktualna i uproszczona analiza finansowa i ekonomiczna moŝe mieć powaŝny wpływ na wykrycie słabości w szkicu projektu. Te słabe punkty stałyby się zapewne widoczne na późniejszym etapie, kiedy wiele czasu i wysiłku zmarnowano by juŝ na realizację danego rozwiązania alternatywnego, które w końcu musiałoby zostać porzucone lub całkowicie zmienione. Wykorzystanie narzędzi prezentowanych w Przewodniku, czy teŝ zawartych w wytycznych krajowych, w celu sprawdzenia projektu przed przygotowaniem wniosków o pomoc UE i stworzenia krajowego lub regionalnego procesu selekcji będzie korzystne dla wszystkich zaangaŝowanych podmiotów, poniewaŝ ich uwaga skupi się tylko na bardzo dobrych projektach, co zwiększy prawdopodobieństwo ich powodzenia. Co więcej, w rozporządzeniach stanowiących podstawę prawną wspomina się o wyraźnym progu definiującym duŝe projekty, w rzeczywistości jednak róŝnica między 49 mln a 50 mln EUR jest nieistotna. Przeprowadzenie pełnej AKK nie jest wprawdzie wymagane przepisami, aby KE mogła wydać decyzję dotyczącą projektu o wartości kosztów inwestycji poniŝej ustalonego progu, z pewnością jednak dobrą praktyką jest podobne podejście instytucji zarządzającej równieŝ do tego rodzaju projektów. Właściwie niektóre projekty niekwalifikujące się do kategorii duŝych stanowią znaczącą część programów operacyjnych. W wytycznych krajowych wyznaczone zostaną zapewne inne progi w celu takiego rozszerzenia obowiązywania AKK, aby była ona stosowana w przypadku kaŝdego projektu inwestycyjnego zawartego w programie operacyjnym. 5. Ograniczenia ChociaŜ przedstawione wytyczne dotyczące oceny projektów mają być zarówno praktyczne, jak i dobrze osadzone w doświadczeniach międzynarodowych i badaniach ewaluacji, mają one oczywiste ograniczenia. AKK to stosowana nauka społeczna, nie naleŝy więc do nauk ścisłych. W duŝej mierze jest ona oparta na szacunkach, hipotezach roboczych i skrótach, wynikających z braku danych lub ograniczonej liczby ewaluatorów. Wymaga intuicji, a nie tylko analizy danych, i powinna opierać się na odpowiednich zachętach dla ewaluatorów, aby swoją pracę wykonywali oni w jak najbardziej niezaleŝnym i uczciwym środowisku. Stworzenie tego środowiska jest w duŝej mierze kwestią struktury instytucjonalnej, miejscowej kultury i przejrzystości procesów decyzyjnych, obejmującej równieŝ sferę polityczną. W Ŝadnym dokumencie technicznym nie da się odnieść do tych istotnych kwestii, wykraczających poza zakres tego Przewodnika. W istocie treść Przewodnika do AKK nie jest niczym innym niŝ ustrukturyzowanym zestawem propozycji, rodzajem listy kontrolnej, a dobra analiza projektu wymaga przystosowania do miejscowych uwarunkowań i powinna być oparta na profesjonalizmie i predyspozycjach osobowościowych ewaluatora. Bieglejsi czytelnicy mogą uznać, Ŝe wiele kwestii potraktowano zbyt zwięźle lub Ŝe zostały one pominięte. Spis lektur na końcu Przewodnika oraz odnośniki do wybranych stron internetowych mogą zapewnić materiały uzupełniające. Selekcja była jednak konieczna, a kryterium tego, co uwzględnić, a czego nie, było proste: odniesienie do kontekstu UE w połączeniu z wykonalnością. W końcu, jeŝeli określone techniki analizy były do tej pory proponowane i omawiane tylko w periodykach naukowych lub zostały zastosowane w nielicznych przypadkach, moŝliwość uwzględnienia ich tutaj była ograniczona. Nie jest celem niniejszej publikacji wyczerpujące omówienie obszernej literatury akademickiej dotyczącej analizy projektów. Poza tym Przewodnik ten jest tekstem ogólnym i 13

14 chociaŝ zawiera on studia przypadków i streszczenia dotyczące określonych sektorów czytelnikowi poszukującemu szczegółowych wytycznych dotyczących specyficznych dziedzin, np. kolei wysokich prędkości, portów, ochrony zdrowia i niektórych projektów środowiskowych, zaleca się przejrzenie szczegółowej literatury dotyczącej AKK. Kluczowe referencje podane są w bibliografii. 6. Sześć kroków do dobrej oceny Niniejszy Przewodnik ma na celu zaproponowanie, aby dokument oceny projektu był ułoŝony według sześciu kroków: Przedstawienie i omówienie kontekstu społeczno-gospodarczego oraz celów Pierwszym logicznym krokiem w ramach oceny jest dyskusja jakościowa dotycząca kontekstu społeczno-gospodarczego oraz przewidywanych celów, które mają być osiągnięte w wyniku inwestycji, zarówno w sposób bezpośredni, jak i pośredni. Dyskusja ta powinna uwzględniać związki między celami a priorytetami ustanowionymi w danym programie operacyjnym i narodowych strategicznych ramach odniesienia oraz spójność z celami funduszy UE. Dyskusja ta ma pomóc słuŝbom Komisji w ocenie przesłanek oraz spójności wnioskowanego projektu z politykami UE. Czytelna identyfikacja projektu Identyfikacja oznacza, Ŝe dany przedmiot stanowi samowystarczalną jednostkę poddawaną analizie, tj. Ŝadna istotna cecha ani element nie są wykluczone z zakresu oceny (połowa mostu nie jest mostem); stosownie uwzględnione zostaną efekty pośrednie i sieciowe (np. zmiany w modelach urbanistycznych, zmiany w sposobach wykorzystania innych środków transportu) oraz podmioty, których koszty i korzyści mają być poddane analizie ( kto się kwalifikuje? ). Studium wykonalności projektu i rozwiązań alternatywnych Wynikiem typowej analizy wykonalności powinno być ustalenie, czy kontekst lokalny jest sprzyjający wobec projektu (np. czy nie ma ograniczeń fizycznych, społecznych lub wiąŝących ograniczeń instytucjonalnych), czy zapotrzebowanie na usługi w przyszłości będzie odpowiednie (prognozy długoterminowe), czy dostępne są właściwe technologie, czy stopa wykorzystania infrastruktury lub zakładu przemysłowego nie ujawni nadmiernych niewykorzystanych mocy, czy dostępne będą zasoby pracownicze i menedŝerskie, oraz uzasadnienie szkicu projektu (skala, lokalizacja itd.) względem scenariuszy alternatywnych ( pracować jak zwykle, minimum, zrobić coś i zrobić coś innego ). Analiza finansowa Powinna ona być przeprowadzana zgodnie z metodą zdyskontowanych przepływów pienięŝnych. KE sugeruje przyjmowanie realnej finansowej stopy dyskontowej odniesienia na poziomie 5%. W układzie tabel rachunkowych naleŝy przedstawić wpływy i wydatki pienięŝne związane z: całkowitymi kosztami inwestycji, całkowitymi kosztami i przychodami operacyjnymi, finansowym zwrotem z inwestycji: FNPV(C) i FRR(C), źródłami finansowania, trwałością finansową, finansowym zwrotem z kapitału krajowego: FNPV(K) i FRR(K); ten ostatni wskaźnik uwzględnia wpływ dotacji UE na inwestorów krajowych (publicznych i prywatnych). Horyzont czasowy musi być spójny z okresem ekonomicznej uŝyteczności głównych aktywów. Odpowiednia wartość rezydualna musi być przedstawiona w rachunkach na rok końcowy. Ogólna 14

15 inflacja i zmiany cen relatywnych muszą być uwzględnione w sposób spójny. W zasadzie wartość FRR(C) moŝe być bardzo niska lub ujemna w przypadku projektów sektora publicznego, ale wartość FRR(K) w przypadku inwestorów prywatnych lub partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP) zazwyczaj powinna być dodatnia. Analiza ekonomiczna AKK wymaga zbadania wpływu projektu netto na dobrobyt gospodarczy. Badanie to przeprowadza się w pięciu krokach: przeliczenie faktycznych stawek opłat publicznych na ceny dualne, które lepiej odzwierciedlają społeczny koszt alternatywny danego dobra; uwzględnienie efektów zewnętrznych i przypisanie im wartości pienięŝnej; włączenie efektów pośrednich, jeśli są istotne (o ile nie zostały juŝ ujęte w cenach dualnych); zdyskontowanie kosztów i korzyści za pomocą realnej społecznej stopy dyskontowej SDR (sugerowane wartości odniesienia SDR: 5,5% w przypadku krajów korzystających z Funduszu Spójności oraz IPA i dla regionów objętych celem Konwergencja w innych krajach o wysokich perspektywach wzrostu, 3,5% w przypadku regionów objętych celem Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie ); obliczenie wskaźników efektywności ekonomicznej: ekonomicznej zaktualizowanej wartości netto (ENPV), ekonomicznej stopy zwrotu (ERR) oraz wskaźnika korzyści/koszty (K/K). Decydujące czynniki przeliczeniowe to: standardowy współczynnik przeliczeniowy, szczególnie w przypadku krajów korzystających z IPA; sektorowe współczynniki przeliczeniowe (czasami prowadzące do wystąpienia cen granicznych w przypadku określonych dóbr podlegających wymianie międzynarodowej, np. produktów rolnych) i koszty marginalne lub gotowość do zapłaty za dobra niepodlegające wymianie międzynarodowej (np. unieszkodliwianie odpadów); współczynnik przeliczeniowy kosztów pracy (zaleŝny od charakteru i wielkości bezrobocia w regionie). W niniejszym Przewodniku przedstawiono praktyczne metody obliczania wartości ekonomicznej oddziaływania na środowisko, ceny dualnej czasu transportu, wartości istnień ludzkich uratowanych od śmierci i obraŝeń, a takŝe efektów dystrybucyjnych. Ocena ryzyka W dokumencie zawierającym ocenę projektu musi znaleźć się ocena czynników ryzyka projektu. W tym przypadku ponownie proponuje się pięć kroków: analizę wraŝliwości (identyfikację zmiennych decydujących, eliminację zmiennych w pełni zaleŝnych, analizę elastyczności, wybór zmiennych decydujących, analizę scenariuszową); przyjęcie rozkładu prawdopodobieństwa dla kaŝdej zmiennej decydującej; obliczenie rozkładu wskaźnika efektywności (na ogół wartości FNPV i ENPV); omówienie wyników i akceptowalnych poziomów ryzyka; omówienie sposobów łagodzenia ryzyka. Inne podejścia ewaluacyjne W niektórych przypadkach analiza efektywności kosztowej (AEK) moŝe być przydatna w porównaniu projektów z efektami bardzo podobnych działań, podejścia tego jednak nie naleŝy traktować jako substytutu AKK. Analiza wielokryterialna, tj. analiza wieloobiektowa, moŝe być pomocna, gdy niektóre obiekty trudno poddać analizie innymi metodami; naleŝy traktować ją jako komplementarną do AKK, jeŝeli z określonych powodów projekt nie wykazuje odpowiedniej stopy ERR, ale wnioskodawca mimo wszystko chce argumentować na rzecz pomocy UE. Przeprowadzenie takiej analizy naleŝy traktować jako krok wyjątkowy, poniewaŝ wyraźnym wymogiem rozporządzeń dotyczących funduszy jest AKK. W istocie skupienie uwagi na AKK jest zgodne z nadrzędnym celem 15

16 polityki spójności pod względem trwałego wzrostu celem, który uwzględnia zarówno konkurencyjność, jak i ochronę środowiska naturalnego. W przypadku ogromnych projektów (w zaleŝności od kraju, nie moŝna wskazać progu) analizę wpływu ekonomicznego moŝna rozwaŝyć jako uzupełnienie AKK w celu uchwycenia skutków makroekonomicznych, które nie są dobrze wyraŝone przez szacowane ceny dualne. 7. Treść Przewodnik ma następującą strukturę: rozdział pierwszy zawiera przypomnienie podstaw prawnych decyzji dotyczących współfinansowania duŝych projektów przez Komisję, z zaznaczeniem głównych zmian z lat ; rozdział drugi ilustruje standardową metodologię wykonywania sześciu kroków AKK, w szczególności analizy finansowej, analizy ekonomicznej oraz kalkulacji wskaźników efektywności; rozdział trzeci zawiera pięć studiów przypadków dotyczących sektorów transportu, ochrony środowiska i przemysłu; rozdział czwarty zawiera szkice analizy projektu w rozbiciu na sektory, ze szczególnym uwzględnieniem transportu, ochrony środowiska oraz przemysłu. Kolejna część obejmuje dziesięć załączników: załącznik A: analiza popytu; załącznik B: stopy dyskontowe; załącznik C: wskaźniki efektywności projektu; załącznik D: płaca dualna; załącznik E: dostępność cenowa; załącznik F: ewaluacja oddziaływania na zdrowie i środowisko; załącznik G: ewaluacja projektów PPP; załącznik H: ocena ryzyka; załącznik I: określenie wysokości dotacji UE; załącznik J: spis treści studium wykonalności. Dokument uzupełniają glosariusz oraz bibliografia. 8. Rozpowszechnianie Niniejszy Przewodnik jest dostępny wyłącznie w języku angielskim. Tłumaczenie na inne języki, reprodukowanie w jakiejkolwiek formie, dłuŝsze cytaty części tekstu są dozwolone pod warunkiem podania źródła. 9. Porada SłuŜby Komisji oraz zespół redakcyjny Przewodnika do AKK są otwarte na uwagi i chętnie udzielą odpowiedzi na pytania. Więcej informacji moŝna znaleźć pod adresem URL: 16

17 ROZDZIAŁ PIERWSZY OCENA PROJEKTU W RAMACH FUNDUSZY UE Streszczenie Głównym przedmiotem zainteresowania niniejszego rozdziału są podstawy prawne analizy kosztów i korzyści (AKK) duŝych projektów infrastrukturalnych w ramach polityki spójności UE. Nadrzędnym celem tej polityki jest zmniejszanie nierówności między regionami i promowanie konkurencyjności, a w tym kontekście duŝe projekty inwestycyjne mają zasadnicze znaczenie w ramach ogólnej strategii. W rozdziale tym, począwszy od rozporządzeń w sprawie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności oraz IPA, skupiono się na wymogach prawnych dotyczących procesu oceny projektu oraz związanej z nim decyzji o współfinansowaniu i uzasadnieniu dla AKK w ramach tych przepisów. Przedstawia on definicje wymogów formalnych i zakresu AKK przy wstępnej ocenie projektów inwestycyjnych i przy decyzji dotyczącej współfinansowania podejmowanej przez Komisję UE, ujęte w rozporządzeniach i innych dokumentach WE. Kwestie metodologiczne omówione są w rozdziale drugim, chociaŝ jego treść skupia się na procesie ewaluacji i podejmowania decyzji. Kluczowe zagadnienia niniejszego rozdziału to: zakres i cele AKK w kontekście polityki spójności UE; definicja projektu do celów procesu oceny; informacje potrzebne do ewaluacji ex ante; odpowiedzialność za ocenę wstępną. Podstawowym przesłaniem rozdziału jest potrzeba stosowania spójnej i jednorodnej ekonomicznej logiki metodologii i analizy w celu podejmowania świadomych decyzji na wszystkich szczeblach władzy w UE. ZBLIśENIE: PODSTAWY PRAWNE OCENY DUśYCH PROJEKTÓW ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 art. 37, 39, 40, 41, 55. Sprostowanie do ROZPORZĄDZENIA KOMISJI (WE) nr 1828/2006 z dnia 8 grudnia 2006 r. ustanawiającego zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności oraz rozporządzenia (WE) nr 1080/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego załącznik XX (dane ustrukturyzowane na temat duŝego projektu, które naleŝy zakodować), załącznik XXI (formularz wniosku dotyczącego inwestycji infrastrukturalnej), załącznik XXII (formularz wniosku dotyczącego inwestycji o charakterze produkcyjnym). ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) nr 718/2007 z dnia 12 czerwca 2007 r. wdraŝające rozporządzenie Rady (WE) nr 1085/2006 ustanawiające instrument pomocy przedakcesyjnej (IPA) art Komisja Europejska, dokument roboczy nr 4, Guidance on the methodology for carrying out cost-benefit analysis (Wytyczne dotyczące metodologii przeprowadzania analizy kosztów i korzyści). 17

18 1.1 Zakres i cele AKK Niniejszy Przewodnik odnosi się do projektów inwestycyjnych realizowanych w ramach funduszy strukturalnych (rozporządzenie nr 1080/2006 w sprawie EFRR), Funduszu Spójności (rozporządzenie nr 1084/2006 w sprawie FSp) oraz instrumentu IPA (rozporządzenie nr 1085/2006 i rozporządzenie wykonawcze nr 718/2007), przeznaczonych do współfinansowania duŝych projektów. Zgodnie z tymi rozporządzeniami zarówno inwestycje infrastrukturalne, jak i inwestycje o charakterze produkcyjnym mogą być finansowane przez instrumenty finansowe UE: głównie w postaci dotacji (EFRR, FSp i IPA), kredytów i innych narzędzi finansowych (Europejski Bank Inwestycyjny, Europejski Fundusz Inwestycyjny). W ramach polityki spójności UE moŝe być wspierana finansowo szeroka gama przedsięwzięć, zróŝnicowanych zarówno pod względem sektora, którego dotyczą, jak i finansowej skali inwestycji. Podczas gdy Fundusz Spójności finansuje przede wszystkim projekty w sektorach transportu i ochrony środowiska, fundusze strukturalne, EFRR i IPA mogą takŝe finansować przedsięwzięcia w obszarze energetyki, przemysłu i usług. W tych ramach AKK stanowi podstawę do podejmowania świadomych osądów i decyzji. Art. 40 lit. e) rozporządzenia nr 1083/2006 stanowi, Ŝe instytucja zarządzająca ma dostarczać AKK duŝych projektów finansowanych w ramach programów operacyjnych polityki spójności. Czyni to AKK wkładem m.in. do podejmowania decyzji o współfinansowaniu duŝych projektów przez UE. AKK, tj. finansowa i ekonomiczna ocena projektu zawierająca ocenę ryzyka, moŝe być uzupełniona o innego rodzaju badania, np. analizy efektywności kosztowej i analizy wielokryterialne (pkt ), jeŝeli istnieje prawdopodobieństwo, Ŝe projekt będzie mieć istotne skutki niepienięŝne, lub o analizę wpływu ekonomicznego w przypadku znacznych skutków makroekonomicznych (pkt 2.7.3). Projekty inwestycyjne współfinansowane z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności oraz IPA stanowią narzędzia realizacji polityki spójności i pomocy przedakcesyjnej UE. Stosując AKK, moŝna zmierzyć wkład danego projektu do dobrobytu regionu lub kraju, a w ten sposób moŝna oszacować wkład projektu inwestycyjnego do realizacji celów polityki spójności UE. Z tego względu moŝe zaistnieć potrzeba, aby niezaleŝnie od wymogów prawnych dotyczących duŝych projektów państwa członkowskie stosowały AKK do projektów o skali inwestycji poniŝej progu ustalonego w rozporządzeniach unijnych. Właściwie większość organów administracji publicznej w państwach członkowskich lub krajach kandydujących zapewnia projektodawcom więcej szczegółowych wytycznych. Z tego teŝ względu konieczne jest równieŝ przeprowadzanie AKK w przypadku duŝych projektów realizowanych w ramach FSp i EFRR w celu spełnienia standardów wynikających z dorobku prawnego UE. W tym przypadku istotne jest dokonanie wyraźnej oceny, czy korzyści z wyboru danego rozwiązania alternatywnego realizowanego w celu spełnienia wymogów przewyŝszają jego koszty. 1.2 Definicja projektów W rozporządzeniu ogólnym w sprawie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności duŝe projekty zdefiniowano jako te, których całkowite koszty przekraczają 25 mln EUR w przypadku projektów w obszarze ochrony środowiska oraz 50 mln EUR w przypadku wszystkich pozostałych sektorów (art. 39 rozporządzenia nr 1083/2006). Ten próg finansowy w przypadku projektów IPA wynosi 10 mln EUR (art. 157 ust. 2 rozporządzenia nr 718/2007). DuŜy projekt stanowić mogą następujące rodzaje inwestycji: projekt będący ekonomicznie niepodzielną serią prac spełniających ściśle określoną funkcję techniczną i mających jasno określone cele; 18

19 grupa projektów, które cechują się tym, Ŝe: są ulokowane na tym samym obszarze lub usytuowane wzdłuŝ tego samego korytarza transportowego, mają wspólny, dający się zmierzyć, cel, wchodzą w skład ogólnego planu dla danego obszaru lub korytarza transportowego, są nadzorowane przez tę samą instytucję, która odpowiada za ich koordynację i monitorowanie; etap projektu, który jest technicznie i finansowo niezaleŝny i cechuje się własną efektywnością. W szczególności formularze wniosków o pomoc UE (zob. sekcja B.4.1 formularza wniosku o pomoc z EFRR i FSp, sekcja B.5.1 w przypadku IPA) zawierają jednoznaczne wymaganie, aby dostarczono uzasadnienie podziału projektu na etapy wraz z dowodami ich odrębności technicznej i finansowej. Etap projektu moŝna uznać za duŝy projekt, szczególnie w przypadku gdy etapu budowy, o którego wsparcie z funduszy się wnioskuje, nie moŝna uznać za operacyjnie samoistny 2. Dzieje się tak na przykład, gdy spodziewany okres wdraŝania danej operacji wykracza poza okres programowania, wniosek o współfinansowanie na lata obejmuje zatem tylko jeden z etapów całej operacji (art. 40 lit. d) rozporządzenia nr 1083/2006). Operacyjność w tym kontekście oznacza, Ŝe infrastruktura jest kompletna pod względem funkcjonalności i jest wykorzystywana, nawet jeśli pełna projektowana funkcjonalność danego obiektu nie moŝe być wykorzystywana z powodu ograniczeń związanych z niekompletnością kolejnych etapów budowy. Wybrane wymogi w zakresie kwot progowych dla projektów przedstawiają się następująco: Kluczową zmienną ekonomiczną jest całkowity koszt inwestycji. Obliczając tę wielkość, nie bierze się pod uwagę źródeł finansowania (np. wyłącznie krajowe środki publiczne lub tylko współfinansowanie ze strony Wspólnoty), lecz sumę wszystkich planowanych nakładów na nabycie lub wybudowanie trwałego dobra inwestycyjnego i związanych z nim całkowitych nakładów na uzyskanie określonych wartości niematerialnych. Jeśli zakłada się, Ŝe koszty inwestycji rozłoŝone będą na szereg lat, bierze się pod uwagę sumę wszystkich kosztów rocznych. 2 Komisja Europejska, dokument roboczy nr 4. 19

20 Rys. 1.1 Koszty projektu rozłoŝone na szereg lat Całkowity koszt inwestycji Rok 1 Rok 2 Rok 3 Roczny zdyskontowany koszt inwestycji Koszt projektu Źródło: Autorzy ChociaŜ naleŝy brać pod uwagę jedynie koszt inwestycji, bez kosztów bieŝących, w kalkulacji kosztów całkowitych zaleca się uwzględnić równieŝ wszelkie wydatki jednorazowe poniesione w fazie rozruchu, np. koszty zatrudnienia i szkolenia, opłat koncesyjnych, wstępnych studiów, opracowania planów i innych studiów technicznych, rezerwę na wahania cen, rezerwę na kapitał obrotowy itp. W przypadku etapu projektu: jeŝeli etap projektu jest etapem przygotowawczym (tj. obejmuje studia techniczne, przygotowanie zaopatrzenia itd.), w całkowitych kosztach inwestycji naleŝy uwzględniać tylko szacowane całkowite koszty przygotowawcze; jeŝeli etap projektu obejmuje etap przygotowawczy i realizację budowy, która ma być operacyjnie samoistna, całkowity koszt inwestycji stanowi sumę wydatków w dwóch kategoriach; jeŝeli etap projektu obejmuje etap przygotowawczy oraz realizację budowy, która nie będzie operacyjnie samoistna, całkowity koszt inwestycji stanowi sumę wydatków przygotowawczych oraz wydatków w fazie realizacji budowy koniecznych do zrealizowania projektu, bez względu na to, czy jest on (czy teŝ nie jest) współfinansowany w okresie Niekiedy róŝne mniejsze projekty powiązane są ze sobą w takim stopniu, Ŝe lepiej jest traktować je jako pojedynczy duŝy projekt (np. pięć odcinków tej samej autostrady, z których kaŝdy kosztuje 11 mln EUR, moŝna uznać za jeden duŝy projekt o wartości 55 mln EUR). 20

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

UNIA EUROPEJSKA Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Podstawowa dokumentacja konkursowa Podstawowa dokumentacja konkursowa Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007-2013 Szczegółowy opis priorytetów RPO WZ Przewodnik do

Bardziej szczegółowo

Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie?

Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie? Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie? Danuta Palonek dpalonek@gddkia.gov.pl Czym jest analiza

Bardziej szczegółowo

Źródło: http://www.mrr.gov.pl

Źródło: http://www.mrr.gov.pl Wytyczne yy do analiz finansowo-ekonomicznych dla przedsięwzięć realizowanych w ramach PO IiŚ Ministerstwo Środowiska Źródła wytycznych do sporządzenia Studium Wykonalności ś dokumenty główne 1. Narodowe

Bardziej szczegółowo

III OŚ PRIORYTETOWA ZARZĄDZANIE ZASOBAMI I PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROśENIOM ŚRODOWISKA PRZYKŁADOWY

III OŚ PRIORYTETOWA ZARZĄDZANIE ZASOBAMI I PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROśENIOM ŚRODOWISKA PRZYKŁADOWY III OŚ PRIORYTETOWA ZARZĄDZANIE ZASOBAMI I PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROśENIOM ŚRODOWISKA PRZYKŁADOWY Zakres studium wykonalności dla przedsięwzięć inwestycyjnych w sektorze wodnym 1. Wnioskodawcy i promotorzy

Bardziej szczegółowo

Projekty generujące dochód w perspektywie finansowej 2014-2020 WPROWADZENIE

Projekty generujące dochód w perspektywie finansowej 2014-2020 WPROWADZENIE Projekty generujące dochód w perspektywie finansowej 2014-2020 WPROWADZENIE Projekt hybrydowy, jeśli spełnia stosowne warunki określone w art. 61 Rozporządzenia nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 roku (dalej:

Bardziej szczegółowo

16. Analiza finansowa...

16. Analiza finansowa... 16. Analiza finansowa... Spis treści 16.1 ZałoŜenia... 16-2 16.2 Obliczenie proponowanego poziomu wsparcia środkami pomocowymi, wraz z oceną finansowej wykonalności przedsięwzięcia... 16-3 16.3 Wyniki

Bardziej szczegółowo

ASPEKTY PRAWNE PPP W POLSCE A FUNDUSZE EUROPEJSKIE

ASPEKTY PRAWNE PPP W POLSCE A FUNDUSZE EUROPEJSKIE ASPEKTY PRAWNE PPP W POLSCE A FUNDUSZE EUROPEJSKIE Spis treści Akty prawne PPP w przepisach dot. Funduszy Europejskich Aspekty prawne w poszczególnych modelach łączenia PPP oraz Funduszy UE Wnioski Akty

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4.1.1 Tom II Vademecum dla beneficjentów RPO WO 2007-2013. Wersja nr 1 styczeń 2008 r.

Załącznik nr 4.1.1 Tom II Vademecum dla beneficjentów RPO WO 2007-2013. Wersja nr 1 styczeń 2008 r. PoniŜszy przykład ma na celu przybliŝenie logiki wynikającej z Wytycznych WYNIKI analizy ekonomiczno-finansowej projektu inwestycyjnego zaleŝnie od zastosowanego modelu finansowego i kwalifikacji projektu

Bardziej szczegółowo

Zasady ustalania wartości dofinansowania projektów generujących dochód w perspektywie finansowej 2014-2020

Zasady ustalania wartości dofinansowania projektów generujących dochód w perspektywie finansowej 2014-2020 Szkolenia dla wnioskodawców Działania 1.1 Wyeliminowanie terytorialnych różnic w możliwości dostępu do szerokopasmowego internetu o wysokich przepustowościach w ramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

WNIOSKU O DOFINANSOWANIE PROJEKTU

WNIOSKU O DOFINANSOWANIE PROJEKTU Uzupełnienie do WNIOSKU O DOFINANSOWANIE PROJEKTU w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Oś IX, działanie 9.3 Metoda wyliczania udziału dofinansowania ze środków UE oraz przykład liczbowy

Bardziej szczegółowo

STUDIUM WYKONALNOŚCI INWESTYCJI PREZENTACJA WYNIKÓW

STUDIUM WYKONALNOŚCI INWESTYCJI PREZENTACJA WYNIKÓW Załącznik nr 1.1. Załącznik nr 1.1. STUDIUM WYKONALNOŚCI INWESTYCJI PREZENTACJA WYNIKÓW 477 Załącznik nr 1.1. Poniższy przykład ma na celu przybliżenie logiki wynikającej z Wytycznych. Założenia projekcji

Bardziej szczegółowo

Zmiany w obszarze ustalania wartości dofinansowania projektów generujących dochód względem podejścia z lat 2007-2013

Zmiany w obszarze ustalania wartości dofinansowania projektów generujących dochód względem podejścia z lat 2007-2013 Zmiany w obszarze ustalania wartości dofinansowania projektów generujących dochód względem podejścia z lat 2007-2013 1 Plan prezentacji Art. 61 Rozporządzenia nr 1303/2013 Art. 15-19 Rozporządzenia delegowanego

Bardziej szczegółowo

Metodyka wyliczenia maksymalnej wysokości dofinansowania ze środków UE oraz przykład liczbowy dla Poddziałania 1.3.1

Metodyka wyliczenia maksymalnej wysokości dofinansowania ze środków UE oraz przykład liczbowy dla Poddziałania 1.3.1 Załącznik nr 10 do Regulaminu konkursu nr POIS.1.3.1/1/2015 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Metodyka wyliczenia maksymalnej wysokości dofinansowania ze środków UE oraz przykład

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA WYKONANIE EKSPERTYZY: Wpływ wdroŝenia Inicjatywy JEREMIE na terenie województwa kujawsko-pomorskiego na sytuację gospodarczą regionu ze szczególnym uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY, KTÓRE MUSI ZAWIERAĆ STUDIUM WYKONALNOŚCI PROJEKTU INWESTYCYJNEGO W RAMACH ZPORR

ELEMENTY, KTÓRE MUSI ZAWIERAĆ STUDIUM WYKONALNOŚCI PROJEKTU INWESTYCYJNEGO W RAMACH ZPORR ELEMENTY, KTÓRE MUSI ZAWIERAĆ STUDIUM WYKONALNOŚCI PROJEKTU INWESTYCYJNEGO W RAMACH ZPORR 1. Wnioski z przeprowadzonej analizy podsumowanie 2. Definicja projektu 3. Charakterystyka projektu - część ogólna

Bardziej szczegółowo

Środowisko dla Rozwoju

Środowisko dla Rozwoju ENEA Krajowa sieć partnerstwa Środowisko dla Rozwoju na rzecz promowania zasad zrównowaŝonego rozwoju i jej rola we wdraŝaniu POIiŚ 27 maja 2010 r. Zamość Spis treści 1. Europejska Sieć Organów Środowiskowych

Bardziej szczegółowo

Analiza ekonomiczno-finansowa w projektach generujących dochód w sektorze środowiska (I i II priorytet)

Analiza ekonomiczno-finansowa w projektach generujących dochód w sektorze środowiska (I i II priorytet) Analiza ekonomiczno-finansowa w projektach generujących dochód w sektorze środowiska (I i II priorytet) Robert Markiewicz, NFOŚiGW 1 Projekt generujący dochód - definicja art. 55 ust. 1 Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

działanie 3.1 Retencjonowanie wody i zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego Projekty z zakresu małej retencji

działanie 3.1 Retencjonowanie wody i zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego Projekty z zakresu małej retencji III OŚ PRIORYTETOWA ZARZĄDZANIE ZASOBAMI I PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROśENIOM ŚRODOWISKA działanie 3.1 Retencjonowanie wody i zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego Projekty z zakresu małej retencji

Bardziej szczegółowo

Wytyczne do sporządzenia studium wykonalności dla miejskich projektów rewitalizacyjnych w ramach inicjatywy JESSICA. jessica.bzwbk.

Wytyczne do sporządzenia studium wykonalności dla miejskich projektów rewitalizacyjnych w ramach inicjatywy JESSICA. jessica.bzwbk. Wytyczne do sporządzenia studium wykonalności dla miejskich projektów rewitalizacyjnych w ramach inicjatywy JESSICA jessica.bzwbk.pl Niniejsza prezentacja została stworzona na podstawie dokumentu przygotowanego

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowe dla sfinansowania wkładu własnego projektów UE

Instrumenty finansowe dla sfinansowania wkładu własnego projektów UE Instrumenty finansowe dla sfinansowania wkładu własnego projektów UE Agenda Definicja łączenia funduszy unijnych z PPP Prace JASPERS Kryteria decyzji Kwestie kluczowe Opcje łączenia funduszy unijnych i

Bardziej szczegółowo

Minister Rozwoju Regionalnego

Minister Rozwoju Regionalnego MRR/H/ 14(2)01/2009 Minister Rozwoju Regionalnego Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 Wytyczne w zakresie wybranych zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów

Bardziej szczegółowo

Rozdział 5. System monitorowania i oceny realizacji LPR i komunikacji społecznej

Rozdział 5. System monitorowania i oceny realizacji LPR i komunikacji społecznej Rozdział 5 System monitorowania i oceny realizacji LPR i komunikacji społecznej 5.1 Zestaw wskaźników do oceny wdroŝenia programu Jednym z celów monitoringu jest dostarczanie informacji o postępie realizacji

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE MIARY I OCENY PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH

PODSTAWOWE MIARY I OCENY PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH PODSTAWOWE MIARY I OCENY PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH PODSTAWOWE MIARY OCENY OPŁACALNOŚCI INWESTYCJI Na rynku konkurencyjnym, jeśli dane przedsiębiorstwo nie chce pozostać w tyle w stosunku do swoich konkurentów,

Bardziej szczegółowo

Fakty i mity procesu oceny oddziaływania na środowisko w projektach drogowych. Analiza wybranych zagadnień prowadząca do wypracowania dobrych praktyk

Fakty i mity procesu oceny oddziaływania na środowisko w projektach drogowych. Analiza wybranych zagadnień prowadząca do wypracowania dobrych praktyk Fakty i mity procesu oceny oddziaływania na środowisko w projektach drogowych. Analiza wybranych zagadnień prowadząca do wypracowania dobrych praktyk 2-dniowe warsztaty dla beneficjentów projektów drogowych

Bardziej szczegółowo

Przewodnik. Analiza kosztów i korzyści projektów inwestycyjnych: (Fundusz Strukturalny-EFRR, Fundusz Spójności i ISPA).

Przewodnik. Analiza kosztów i korzyści projektów inwestycyjnych: (Fundusz Strukturalny-EFRR, Fundusz Spójności i ISPA). Analiza kosztów i korzyści projektów inwestycyjnych: Przewodnik (Fundusz Strukturalny-EFRR, Fundusz Spójności i ISPA). Dokument opracowany przez: Jednostkę ds. Ewaluacji Dyrekcja Generalna - Polityka Regionalna

Bardziej szczegółowo

Tytuł prezentacji: Przygotowanie PPP jakie analizy powinny poprzedzać zawiązanie partnerstwa. Prelegent: Witold Grzybowski

Tytuł prezentacji: Przygotowanie PPP jakie analizy powinny poprzedzać zawiązanie partnerstwa. Prelegent: Witold Grzybowski Tytuł prezentacji: Przygotowanie PPP jakie analizy powinny poprzedzać zawiązanie partnerstwa Prelegent: Witold Grzybowski Przygotowanie PPP analizy poprzedzające zawiązanie zanie partnerstwa 1 Zawartość

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budŝetu

Bardziej szczegółowo

Projekt JEREMIE w Katalonii

Projekt JEREMIE w Katalonii Projekt JEREMIE w Katalonii Poznań, 10 września 2008 18/09/2008 1.- Opis 2.- JEREMIE w Katalonii 3.- Umowa o Dofinansowanie 4.- Plan inwestycyjny 1.- Opis 1.- Opis 4 1- Opis JEREMIE (Wspólne Europejskie

Bardziej szczegółowo

Studium Wykonalnosci. Feasibility study

Studium Wykonalnosci. Feasibility study MINISTERSTWO NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO Zalecenia do przygotowania Studium Wykonalności dla PO IG Priorytet 2 projekty inwestycyjne Krzysztof Mieszkowski Departament Funduszy Europejskich Studium Wykonalnosci

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie projektu do realizacji i ubiegania się o dofinansowanie w ramach PWT Pl - Sk 2007-2013

Przygotowanie projektu do realizacji i ubiegania się o dofinansowanie w ramach PWT Pl - Sk 2007-2013 Przygotowanie projektu do realizacji i ubiegania się o dofinansowanie w ramach PWT Pl - Sk 2007-2013 Grzegorz Gołda Wspólny Sekretariat Techniczny PWT Pl-Sk Kraków Co warto przeczytać? Wytyczne KE i inne

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE FINANSAMI W PROJEKTACH C.D. OCENA FINANSOWA PROJEKTU METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI FINANSOWEJ PROJEKTU. Sabina Rokita

ZARZĄDZANIE FINANSAMI W PROJEKTACH C.D. OCENA FINANSOWA PROJEKTU METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI FINANSOWEJ PROJEKTU. Sabina Rokita ZARZĄDZANIE FINANSAMI W PROJEKTACH C.D. OCENA FINANSOWA PROJEKTU METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI FINANSOWEJ PROJEKTU Sabina Rokita Podział metod oceny efektywności finansowej projektów 1.Metody statyczne: Okres

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR II. do WNIOSKU O DOFINANSOWANIE PROJEKTU ze środków EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO

ZAŁĄCZNIK NR II. do WNIOSKU O DOFINANSOWANIE PROJEKTU ze środków EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO ZAŁĄCZNIK NR II do WNIOSKU O DOFINANSOWANIE PROJEKTU ze środków EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO STUDIUM WYKONALNOŚCI PRZEDSIĘWZIĘCIA

Bardziej szczegółowo

NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA

NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA Wytyczne w zakresie zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym generujących dochód i projektów hybrydowych na lata 2014-2020 NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA Wykaz kluczowych zagadnień

Bardziej szczegółowo

"Inteligentna Energia Program dla Europy moŝliwości dofinansowania projektów rozpowszechniająco-promocyjnych

Inteligentna Energia Program dla Europy moŝliwości dofinansowania projektów rozpowszechniająco-promocyjnych "Inteligentna Energia Program dla Europy moŝliwości dofinansowania projektów rozpowszechniająco-promocyjnych Antonina Kaniszewska Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013) Competitiveness

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów w PPP

Finansowanie projektów w PPP Finansowanie projektów w PPP Plan Prezentacji Przepływy finansowe w transakcji PPP Kryteria zastosowania róŝnych rodzajów finansowania kredyty obligacje leasing Wykorzystanie funduszy UE przy realizacji

Bardziej szczegółowo

Program studiów rozszerzających Międzynarodowe Studia Podyplomowe Zarządzanie Projektami

Program studiów rozszerzających Międzynarodowe Studia Podyplomowe Zarządzanie Projektami Program studiów rozszerzających Międzynarodowe Studia Podyplomowe Zarządzanie Projektami MGP7140 Ocena finansowa projektu (3 pkt. kredytowe) MGP7150 Analiza wykonalności projektu (3 pkt. kredytowe) MGP7180

Bardziej szczegółowo

MoŜliwa do uzyskania liczba punktów w ocenie tego kryterium wynosi od 1 do 5. Punktujemy: 1) miejsce projektu: - obszary Natura 2000

MoŜliwa do uzyskania liczba punktów w ocenie tego kryterium wynosi od 1 do 5. Punktujemy: 1) miejsce projektu: - obszary Natura 2000 KARTA MERYTORYCZNEJ OCENY WNIOSKU O PRZYZNANIE DOFINANSOWANIA PROJEKTU ZE ŚRODKÓW EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO W RAMACH RPOWL KRYTERIA STRATEGICZNE Numer i nazwa Osi Priorytetowej: VI Środowisko

Bardziej szczegółowo

Inicjatywa JASPERS w Polsce

Inicjatywa JASPERS w Polsce Inicjatywa JASPERS w Polsce Wsparcie przygotowania duŝych projektów inwestycyjnych Katowice, 27 marca 2007 r. Plan prezentacji 1. Podstawowe informacje 2. Zakres wsparcia 3. Zasady działąnia i wybór projektów

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności UE na lata 2014 2020

Polityka spójności UE na lata 2014 2020 UE na lata 2014 2020 Propozycje Komisji Europejskiej Unii Europejskiej Struktura prezentacji 1. Jakie konsekwencje będzie miała polityka spójności UE? 2. Dlaczego Komisja proponuje zmiany w latach 2014

Bardziej szczegółowo

- Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej ( EAGGF-EFOiGR),

- Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej ( EAGGF-EFOiGR), Zasady kwalifikowalności ustalane są w przepisach oraz innych regulacjach krajowych, poza ściśle określonymi regułami zawartymi w unormowaniach wspólnotowych dla poszczególnych funduszy. Unia Europejska

Bardziej szczegółowo

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA Przykład analizy opłacalności przedsięwzięcia inwestycyjnego WSTĘP Teoria i praktyka wypracowały wiele metod oceny efektywności przedsięwzięć inwestycyjnych.

Bardziej szczegółowo

"Plan Junckera szansą na inwestycyjne ożywienie w Europie. Korzyści dla Polski."

Plan Junckera szansą na inwestycyjne ożywienie w Europie. Korzyści dla Polski. "Plan Junckera szansą na inwestycyjne ożywienie w Europie. Korzyści dla Polski." Danuta JAZŁOWIECKA Posłanka do Parlamentu Europejskiego BIPE, 1 czerwiec 2015 Dlaczego Europa potrzebuje nowej strategii

Bardziej szczegółowo

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Analiza wraŝliwości Banków Spółdzielczych na dokapitalizowanie w kontekście wzrostu akcji

Bardziej szczegółowo

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 Szczegółowy program kursu ASM 603: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1 1. Zagadnienia ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO

MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO Rozwój Polski Wschodniej ROLA KOMITETU MONITORUJĄCEGO 1 PLAN PREZENTACJI 1. Monitoring definicja i rodzaje 2. System sprawozdawczości - jako narzędzie monitoringu 3.

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

przedsięwzięcia. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Strona 2 z 6

przedsięwzięcia. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Strona 2 z 6 I. Instrukcja sporządzania Studium Wykonalności przedsięwzięcia 1. Studium Wykonalności składa się z dwóch części: opisowej i obliczeniowej. 2. Studium Wykonalności dostarczane jest w wersji papierowej

Bardziej szczegółowo

PLAN EWALUACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO POMOC TECHNICZNA 2007-2013

PLAN EWALUACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO POMOC TECHNICZNA 2007-2013 PLAN EWALUACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO POMOC TECHNICZNA 2007-2013 Instytucja Zarządzająca Programem Operacyjnym Pomoc Techniczna Departament Programów Pomocowych i Pomocy Technicznej Ministerstwo Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Minister Rozwoju Regionalnego

Minister Rozwoju Regionalnego MRR/H/ 14(3)09/2011 Minister Rozwoju Regionalnego Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 Wytyczne w zakresie wybranych zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2011 2039 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2011 2039 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2011 2039 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budŝetu

Bardziej szczegółowo

Miasta w polityce spójności 2014-2020 Negocjacje międzyinstytucjonalne. Jan Olbrycht Poseł do Parlamentu Europejskiego

Miasta w polityce spójności 2014-2020 Negocjacje międzyinstytucjonalne. Jan Olbrycht Poseł do Parlamentu Europejskiego Miasta w polityce spójności 2014-2020 Negocjacje międzyinstytucjonalne Jan Olbrycht Poseł do Parlamentu Europejskiego Architektura rozporządzeń Rozporządzenie Ogólne Rozporządzenie dla Europejskiego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników

Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników dla projektów informatycznych realizowanych w ramach 7. osi priorytetowej Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki

Program Operacyjny Kapitał Ludzki Program Operacyjny Kapitał Ludzki BudŜet projektu Wkład własny w w projekcie Grzegorz Kowalczyk Kielce, 15.0.03.2011 r. Szczegółowy budŝet projektu BudŜet projektu Szczegółowy budŝet projektu Cross

Bardziej szczegółowo

Pomoc państwa dla przedsiębiorstw w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego

Pomoc państwa dla przedsiębiorstw w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego IV Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia 12 marca 2009 Pomoc państwa dla przedsiębiorstw w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego Dr Anna Jarosz-Friis Komisja Europejska, DG ds. Konkurencji, COMP

Bardziej szczegółowo

ROLA DORADCY. Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego

ROLA DORADCY. Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego ROLA DORADCY Proces realizacji przedsięwzięć Partnerstwa Publiczno-Prywatnego Agenda Wprowadzenie Doradca Techniczny Doradca Finansowo-Ekonomiczny Doradca Prawny Podsumowanie 3P Partnerstwo Publiczno-Prywatne

Bardziej szczegółowo

BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH

BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH Michał Surowski BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH Warszawa, marzec 2010 Czy finansować sektor energetyczny? Sektor strategiczny Rynek wzrostowy Konwergencja rynków paliw i energii Aktywa kredytowe

Bardziej szczegółowo

OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI. Jerzy T. Skrzypek

OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI. Jerzy T. Skrzypek OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI Jerzy T. Skrzypek 1 2 3 4 5 6 7 8 Analiza płynności Analiza rentowności Analiza zadłużenia Analiza sprawności działania Analiza majątku i źródeł finansowania Ocena efektywności

Bardziej szczegółowo

Minister Rozwoju Regionalnego. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013

Minister Rozwoju Regionalnego. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 Minister Rozwoju Regionalnego Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 Wytyczne w zakresie wybranych zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących

Bardziej szczegółowo

URE. Warszawa, dnia 22 września 2014 r.

URE. Warszawa, dnia 22 września 2014 r. URE Instrukcja wypełniania Załącznika nr 1 do formularza Opis techniczno - ekonomiczny projektowanej inwestycji w zakresie wytwarzania energii elektrycznej w wysokosprawnej kogeneracji - Analiza finansowa

Bardziej szczegółowo

Bilans. A. Aktywa trwałe. I. Wartości niematerialne i prawne 1. Koszty zakończonych prac rozwojowych 2. Wartość firmy

Bilans. A. Aktywa trwałe. I. Wartości niematerialne i prawne 1. Koszty zakończonych prac rozwojowych 2. Wartość firmy Bilans Jest to podstawowy dokument księgowy, który jest podstawą dla zamknięcia rachunkowego roku obrotowego - bilans zamknięcia, a takŝe dla otwarcia kaŝdego następnego roku obrotowego - bilans otwarcia.

Bardziej szczegółowo

PLANY ZRÓWNOWAŻONEJ MOBILNOŚCI MIEJSKIEJ. Warszawa 23 czerwca 2015 r. Wsparcie JASPERS wprowadzenie

PLANY ZRÓWNOWAŻONEJ MOBILNOŚCI MIEJSKIEJ. Warszawa 23 czerwca 2015 r. Wsparcie JASPERS wprowadzenie PLANY ZRÓWNOWAŻONEJ MOBILNOŚCI MIEJSKIEJ Warszawa 23 czerwca 2015 r. Wsparcie JASPERS wprowadzenie François Cancalon Specjalista ds. transportu JASPERS Plac Piłsudskiego 1 00-078 WARSZAWA, POLSKA f.cancalon@eib.org

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Wstęp 1. do zarządzania finansami firmy 1.1. Zarządzanie firmą a budowanie jej wartości Obszary zarządzania przedsiębiorstwem Proces

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Wniosku aplikacyjnego Biznes plan Projektu DLA PROJEKTU SWISS CONTRIBUTION. Strona tytułowa

Załącznik nr 1 do Wniosku aplikacyjnego Biznes plan Projektu DLA PROJEKTU SWISS CONTRIBUTION. Strona tytułowa Załącznik nr 1 do Wniosku aplikacyjnego Biznes plan Projektu DLA PROJEKTU SWISS CONTRIBUTION Strona tytułowa Założenia Założenia makroekonomiczne Jednostka 213 214 215 216 217 218 219 22 221 222 Stopa

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu przyjętego uchwałą nr 113/113/16 Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia 4 lutego 2016 roku

Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu przyjętego uchwałą nr 113/113/16 Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia 4 lutego 2016 roku Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu przyjętego uchwałą nr 113/113/16 Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia 4 lutego 2016 roku Wytyczne do Biznesplanu stanowiącego załącznik do wniosku o dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 INSTRUMENTY FINANSOWE W POLITYCE SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W4 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Podstawy metodologiczne oceny efektywności inwestycji

Bardziej szczegółowo

IR ZWIĘKSZENIE POTENCJAŁU NAUKOWO-BADAWCZEGO

IR ZWIĘKSZENIE POTENCJAŁU NAUKOWO-BADAWCZEGO Program Operacyjny Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Kryteria wyboru projektów Kryteria formalne jednakowe dla wszystkich działań wdrażanych za pośrednictwem projektów grantowych realizowanych w trybie pozakonkursowym

Bardziej szczegółowo

Instrukcja wypełniania wniosku o wpisanie projektu do Lokalnego Programu Rewitalizacji dla Miasta Torunia na lata 2007-2015.

Instrukcja wypełniania wniosku o wpisanie projektu do Lokalnego Programu Rewitalizacji dla Miasta Torunia na lata 2007-2015. Instrukcja wypełniania wniosku o wpisanie projektu do Lokalnego Programu Rewitalizacji dla Miasta Torunia na lata 2007-2015. Ilekroć w niniejszej instrukcji jest mowa o: 1. RPO należy przez to rozumieć

Bardziej szczegółowo

Treść zajęć. Wprowadzenie w treść studiów, przedstawienie prowadzącego i zapoznanie się grupy Prezentacja sylabusu modułu, jego celów i

Treść zajęć. Wprowadzenie w treść studiów, przedstawienie prowadzącego i zapoznanie się grupy Prezentacja sylabusu modułu, jego celów i PROGRAM SZCZEGÓLOWY I. Wstęp do zarządzania projektami. Wprowadzenie w treść studiów, przedstawienie prowadzącego i zapoznanie się grupy Prezentacja sylabusu modułu, jego celów i.. Pojęcie projektu oraz

Bardziej szczegółowo

Tworzenie Funduszy Rozwoju Obszarów Miejskich w ramach inicjatywy JESSICA

Tworzenie Funduszy Rozwoju Obszarów Miejskich w ramach inicjatywy JESSICA Tworzenie Funduszy Rozwoju Obszarów Miejskich w ramach inicjatywy JESSICA Radosław Krawczykowski Dyrektor Departament WdraŜania Programu Regionalnego Inicjatywa JESSICA wdraŝana w ramach 2 Działań Wielkopolskiego

Bardziej szczegółowo

Metody niedyskontowe. Metody dyskontowe

Metody niedyskontowe. Metody dyskontowe Metody oceny projektów inwestycyjnych TEORIA DECYZJE DŁUGOOKRESOWE Budżetowanie kapitałów to proces, który ma za zadanie określenie potrzeb inwestycyjnych przedsiębiorstwa. Jest to proces identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Działanie 8.1 PO IG konkurs w 2010 r. OCENA PROJEKTÓW. Michał Wiśniewski Warszawa, dnia 14 września 2010 r.

Działanie 8.1 PO IG konkurs w 2010 r. OCENA PROJEKTÓW. Michał Wiśniewski Warszawa, dnia 14 września 2010 r. 2010 Działanie 8.1 PO IG konkurs w 2010 r. OCENA PROJEKTÓW Michał Wiśniewski Warszawa, dnia 14 września 2010 r. Nowe kryterium formalne specyficzne Dodatni skumulowany, zdyskontowany zysk na działalności

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów rozwoju pracowników ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013

Finansowanie projektów rozwoju pracowników ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 Finansowanie projektów rozwoju pracowników ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 czym się zajmujemy przygotowanie projektów do do realizacji (operacjonalizacja) wsparcie w pozyskaniu

Bardziej szczegółowo

Od wstępnej koncepcji do biznesplanu. Blok 3

Od wstępnej koncepcji do biznesplanu. Blok 3 Od wstępnej koncepcji do biznesplanu Blok 3 1 Od wstępnej koncepcji do biznes planu Agenda - zakres pojęcia biznes plan Definicje - co to jest biznes plan Funkcje - zastosowania i odbiorcy biznes planu

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN (WZÓR) ŚRODKI FINANSOWE NA ROZWÓJ PRZEDISEBIORCZOŚCI. PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUśONE WSPARCIE POMOSTOWE

BIZNES PLAN (WZÓR) ŚRODKI FINANSOWE NA ROZWÓJ PRZEDISEBIORCZOŚCI. PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUśONE WSPARCIE POMOSTOWE Wzór biznes planu. BIZNES PLAN (WZÓR) ŚRODKI FINANSOWE NA ROZWÓJ PRZEDISEBIORCZOŚCI PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUśONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:... Priorytet VI Działanie 6.2 Rynek pracy otwarty

Bardziej szczegółowo

Są to zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pienięŝnych na cele działalności gospodarczej przedsiębiorstwa.

Są to zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pienięŝnych na cele działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Finanse przedsiębiorstwa Są to zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pienięŝnych na cele działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Zarządzanie Polega na pozyskiwaniu źródeł

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju

I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju Konferencja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - Project finance - nowatorska forma finansowania innowacyjnych

Bardziej szczegółowo

WYCENA PRZEDSIĘBIORSTWA NAJISTOTNIEJSZE CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA WARTOŚĆ SPÓŁKI W METODZIE DCF. Marek Zieliński

WYCENA PRZEDSIĘBIORSTWA NAJISTOTNIEJSZE CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA WARTOŚĆ SPÓŁKI W METODZIE DCF. Marek Zieliński WYCENA PRZEDSIĘBIORSTWA NAJISTOTNIEJSZE CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA WARTOŚĆ SPÓŁKI W METODZIE DCF Marek Zieliński Wybór metody oszacowania wartości jednostki determinuje szereg czynników, w szczególności sytuacja

Bardziej szczegółowo

Fundusz Rozwoju Obszarów Miejskich Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego. jessica.bzwbk.pl. Szczecin, lipiec 2011 roku

Fundusz Rozwoju Obszarów Miejskich Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego. jessica.bzwbk.pl. Szczecin, lipiec 2011 roku Fundusz Rozwoju Obszarów Miejskich Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego jessica.bzwbk.pl Szczecin, lipiec 2011 roku JESSICA - nowe narzędzie inŝynierii finansowej JESSICA - Joint European Support for

Bardziej szczegółowo

PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH

PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH PROJEKT KRYTERIÓW MERYTORYCZNYCH do oceny projektów z DZIAŁANIA 1.4 Dotacje inwestycyjne w zakresie dostosowania przedsiębiorstw do wymogów ochrony środowiska oraz w zakresie odnawialnych źródeł energii

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne w ochronie środowiska. Podsekretarz Stanu

Fundusze unijne w ochronie środowiska. Podsekretarz Stanu Fundusze unijne w ochronie środowiska dotychczasowe Januszdoświadczenia Mikuła Podsekretarz Stanu Wieliczka, 1 grudnia 2008 Finansowanie polityki spójności Instrument pomocy przedakcesyjnej ISPA (2000

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego

Ministerstwo Rozwoju Regionalnego MRR/H/2()/03/2007 Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-203 Wytyczne nr 2 w zakresie szczegółowego opisu priorytetów programu operacyjnego (ZATWIERDZAM) -/- GraŜyna

Bardziej szczegółowo

Czy zamówienia publiczne mogą być zielone? Znaczenie kosztów cyklu życia. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk

Czy zamówienia publiczne mogą być zielone? Znaczenie kosztów cyklu życia. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Czy zamówienia publiczne mogą być zielone? Znaczenie kosztów cyklu życia dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH mgr Małgorzata Wernicka

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia DELab UW Enterprise Europe Network ul. Dobra 56/66, 00-312 Warszawa tel. +48 (22) 55 27 606 delab.uw.edu.pl een@uw.edu.pl 1 Model biznesowy i innowacje BADANIA

Bardziej szczegółowo

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.4 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA numer wersji

Bardziej szczegółowo

ST S U T DI D UM M WYKONALNOŚCI

ST S U T DI D UM M WYKONALNOŚCI STUDIUM WYKONALNOŚCI I. INFORMACJE OGÓLNE O WNIOSKODAWCY Dane Wnioskodawcy (zgodnie z dokumentami rejestrowymi) Ogólna charakterystyka ( kapitał własny, współwłaściciele, struktura organizacyjna) Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do wniosku o dofinansowanie

Załącznik nr 1 do wniosku o dofinansowanie Załącznik nr 1 do wniosku o dofinansowanie STUDIUM WYKONALNOŚCI INWESTYCJI WNIOSKODAWCÓW UBIEGAJĄCYCH SIĘ O WSPARCIE W RAMACH RPO WO 2014-2020 Oś Priorytetowa: Działanie : Poddziałanie: Cel tematyczny:

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020 Typ projektu Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury

Bardziej szczegółowo

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r.

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Agata Payne Dyrektoriat Środowisko Polityka spójności i ocen oddziaływania na

Bardziej szczegółowo

Analiza kosztów i korzyści w perspektywie finansowej 2014-2020

Analiza kosztów i korzyści w perspektywie finansowej 2014-2020 Analiza kosztów i korzyści w perspektywie finansowej 2014-2020 Podtytuł prezentacji Wybrane zagadnienia Krzysztof Karasiewicz Departament Analiz Finansowych NFOŚiGW Wrzesień / Październik 2015, Warszawa

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PRZEDSIĘWZIĘĆ

KRYTERIA WYBORU PRZEDSIĘWZIĘĆ Załącznik do uchwały Nr -2015 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Krakowie z dnia 30 stycznia 2015 r. KRYTERIA WYBORU PRZEDSIĘWZIĘĆ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz autorów... Wykaz skrótów... Wstęp...

Spis treści. Wykaz autorów... Wykaz skrótów... Wstęp... Spis treści Wykaz autorów... Wykaz skrótów... Wstęp... V XIII XIX 1. Występowanie pomocy publicznej... 1 1.1. Zakazana pomoc publiczna... 1 1.2. Dopuszczalna pomoc publiczna... 13 2. Zasady udzielania

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 12.3.2013 COM(2013) 144 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Inicjatywa na rzecz

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem.

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem. Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.1 Cyfrowe udostępnianie informacji sektora publicznego (ISP) ze źródeł administracyjnych oraz zasobów nauki Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 1 Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Możliwości finansowania inwestycji w zakresie budowy instalacji termicznego przekształcania odpadów komunalnych w Polsce dr inż. Stanisław Garlicki

Bardziej szczegółowo

TFPL2006/018-180.03.02

TFPL2006/018-180.03.02 Znaczenie komunikacji w procesie wdraŝania sieci Natura 2000 doświadczenia polsko hiszpańskie w ramach projektu TFPL2006/018-180.03.02 Komunikacja, świadomość społeczna i wzmocnienie instytucjonalne dla

Bardziej szczegółowo