SPOŁECZEŃSTWO MUZYKA LUDU: SOCREALIZM I SOCROMANTYZM VICTORA JARY. Magdalena TUROWSKA *

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SPOŁECZEŃSTWO MUZYKA LUDU: SOCREALIZM I SOCROMANTYZM VICTORA JARY. Magdalena TUROWSKA *"

Transkrypt

1 SPOŁECZEŃSTWO Magdalena TUROWSKA * MUZYKA LUDU: SOCREALIZM I SOCROMANTYZM VICTORA JARY The Music of the People: Socialist Realism and Socialism Romanticism of Victor Jara Streszczenie: Interpretacja tekstów piosenek Victora Jary ( ), jednego z głównych twórców ruchu Nueva Canción Chilena jest zaproszeniem do refleksji nad szczególnym obliczem komunizmu latynoamerykańskiego: muzyką łączącą zaangażowanie polityczne z inspiracjami kulturą ludową. W utworach Victora Jary zaobserwować można szereg elementów doktryny marksistowskiej, jak również wpływy światopoglądu romantycznego. Specyfika doświadczenia latynoamerykańskiego wzbogaciła ponadto tę wizję o zakwestionowanie kulturowej hegemonii USA, której Jara przeciwstawiał kulturę lokalną. Znajomość dorobku Victora Jary pozwala lepiej zrozumieć nadzieje, jakie w Ameryce Łacińskiej wiązano z czerwonym sztandarem, dla wielu wciąż jeszcze symbolem walki o lepsze jutro. Słowa kluczowe: Chile, marksizm, socjalizm, Nueva Canción, Unidad Popular. Abstract: The analysis of the lyrics by Víctor Jara ( ), one of the most important artists of the New Chilean Song Movement, is an invitation to reflection about the particular aspect of the Latin American communism: the music that combines political commitment with inspiration by folklore. In the songs of Víctor Jara appear numerous elements of the Marxist theory, as well as the influence of romanticism. The specific Latin American experience enriched these concepts with renunciation of cultural hegemony of the United States and with appreciation of local culture. The analysis of Víctor Jara s heritage let us better understand the hopes that the peoples of Latin America placed in the red flag. Keywords: Chile, Marxism, Socialism, The New Chilean Song Movement, Popular Unity. Podstawowe pytanie, jakie zwykła stawiać krytyka materialistyczna brzmi: jak dzieło sztuki ma się do stosunków produkcji danej epoki. Walter Benjamin w eseju Twórca jako wytwórca formułuje je nieco inaczej, mianowicie: jak ma się twórczość w stosunkach produkcji. Pytanie to pisze Benjamin bezpośrednio odnosi się do funkcji, jaką spełnia to dzieło w obrębie literackich stosunków produkcji określonej doby. Innymi słowy odnosi się bezpośrednio do pisarskiej techniki danych dzieł 1. Po pierwsze, sztuka winna być rozumiana nie sama w sobie, ale w kontekście konkretnej rzeczywistości społecznej, jako że każdy utwór odzwierciedla * Magdalena Turowska studentka historii w Instytucie Historii UAM oraz filologii hiszpańskiej w Instytucie Filologii Romańskiej UAM. 1 W. Benjamin, Twórca jako wytwórca, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1975, s. 49. Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

2 Muzyka ludu: socrealizm i socromantyzm Victora Jary SPOŁECZEŃSTWO układ antagonizmów właściwy dla danego momentu historycznego. Po drugie, w myśl teorii krytycznej zapytywać należy, jak dana technika pisarska czy kompozytorska z owym układem antagonizmów koresponduje. Podobną perspektywę proponuję i ja, jednak nie w intencji budzenia w czytelniku rewolucyjnej czujności, lecz aby spojrzeć na dzieło artysty w sposób możliwie najbardziej zbliżony do tego, w jaki on sam jako marksista na nie spoglądał. Nie oznacza to bynajmniej redukcji dzieła artystycznego jedynie do wytworu określonych stosunków ekonomicznych. Spróbuję natomiast, poprzez analizę warunków bytu artysty, określić jego światopogląd. Dopiero wówczas można odpowiedzieć na pytanie Waltera Benjamina, w jaki sposób ów światopogląd realizuje się na płaszczyźnie literackiej i muzycznej. Víctor Jara, reżyser teatralny, poeta i kompozytor, a przede wszystkim muzyk folklorystyczny uważany jest za jednego z najważniejszych twórców Nueva Canción Chilena, nurtu łączącego inspiracje kulturą ludową z zaangażowaniem społecznym i politycznym. Zważywszy na otwarte zaangażowanie się Jary w kampanię wyborczą komunistów podczas wyborów w 1970 roku, polskiemu słuchaczowi trudno uniknąć skojarzeń z najgorszymi przykładami propagandy radzieckiej. Bliższe zapoznanie się z horyzontem poetyckim Victora Jary wykazuje jednak, jak bardzo powierzchowny i niesprawiedliwy byłby to osąd. Próbując porównać Jarę do któregoś z polskich twórców, którzy wzięli aktywny udział w budowie socjalistycznej rzeczywistości, pierwszym, który przychodzi na myśl jest Władysław Broniewski, romantyk socjalizmu. Śpiew, który należy do wszystkich : rola sztuki w procesie budowania lepszego świata Nie to, że wiersze jego są rewolucyjne. Wiersze jego są rewolucją napisał niegdyś o Broniewskim Karol Wiktor Zawojdziński 2. Sam akt tworzenia staje się aktem rewolucyjnym, ponieważ każdy wiersz pozwala zaistnieć nowej, lepszej rzeczywistości. W podobny sposób miejsce poety i poezji definiował Jara: Według mnie, artysta jest prawdziwym twórcą i z tego powodu, z samej swej natury, rewo- 2 K. W. Zawojdziński, Liryka, w: Rocznik Literacki 1932, s. 39, za: T. Bujnicki, Socjalizm Broniewskiego. Kilka banalnych przypomnień w: Broniewski, Agencja Artystyczna PARA, Warszawa-Katowice 2009, s Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

3 Muzyka ludu: socrealizm i socromantyzm Victora Jary SPOŁECZEŃSTWO lucjonistą 3. Twórczość artystów Nueva Canción stała się tym samym organiczną częścią rewolucji społecznej, jaka miała dokonać się dzięki zwycięstwu Unidad Popular. Stała się nią jednak nie jako produkt zamówiony przez polityków, lecz jako równoprawna wobec polityki forma walki o lepsze Chile. Piosenka służyła więc polityce, ale jej nie podlegała; działała na rzecz określonej partii, ale nie rodziła się z jej inspiracji. Już sam wybór estetyki folklorystycznej w duchu Nueva Canción stanowił zatem decyzję polityczną. Kto w stare formy wlewał nowe treści, ten zostawał buntownikiem przeciwko systemowi 4. Artyści wcielali tym samym w życie receptę Theodora Adorno: muzyka wypełnia swoje społeczne funkcje tylko wtedy, gdy odzwierciedla formą wyrazu problemy społeczne i problemy te przenikają do najbardziej wewnętrznych sfer jej techniki i materii 5. Jakkolwiek dziwić może, że analizę twórczości ludowej rozpoczęłam od odwołania się do przedstawicieli elitystycznej przecież szkoły frankfurckiej, to jestem przekonana, że Nueva Canción można uznać za próbę rozwiązania problemów, które frapowały niemieckich marksistów, nawet jeśli próba ta została podjęta przez środowisko, po którym frankfurtczycy spodziewaliby się tego najmniej. Piosenka El pimiento, jest jak zauważa John M. Schechter przesycona barwą czerwieni 6. Czerwona papryka z Atakamy to robotnik-komunista, który w nieludzko ciężkich warunkach, symbolizowanych przez pustynię, pracuje by zapewnić sobie byt: Kiedy rozkwita/jest niczym pożar/wylewa tyle czerwieni/jest na wskroś czerwony/nikt nie widzi jak pracuje pod ziemią/gdy dzień i noc szuka/swego pożywienia 7. Melodię przerywa sekwencja dźwięków na instrumencie perkusyjnym, przywodzących na myśl uderzenia górniczego młota. Deklarowana na płaszczyźnie tekstualnej wiara w potęgę ludu splata się tym sposobem ze strukturą muzyczną utworu. Poeta pragnie, aby ludzie pracy identyfikowali się z jego muzyką, aby dotykała ona samej istoty robotniczej egzystencji. Więź łącząca muzyka ze słuchaczem miała stanowić remedium na szereg negatywnych zjawisk. Według Lukacsa, centralnym pojęciem społeczeństwa kapi- 3 Fundación Víctor Jara, El rol del artista, =84 (dostęp: ). Tłum. MT. 4 N.A. Schmiedecke, Canto porque la guitarra/tiene sentido y razón: folklore e política na música de Víctor Jara ( ), Revista História e Cultura, Franca-SP, vol. 2, no. 1, s A. Malinowski, Szkoła frankfurcka a marksizm, PWN, Warszawa 1979, s J.M. Schechter, Víctor Jara: The Artist and His Legacy, w: Popular Music and Human Rights, red. I. Peddie, Ashgate 2012, s V. Jara, Manifiesto, XTRA, London, Tłum. MT. Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

4 SPOŁECZEŃSTWO Magdalena Turowska talistycznego jest towar 8, zaś Adorno kontynuował jego myśl, pisząc o utowarowieniu muzyki 9. W konsekwencji muzyka, przekształciwszy się w dobro rynkowe, przestała funkcjonować w przestrzeni domowej i sąsiedzkiej pod postacią muzykowania, i zaczęła być dostarczana do słuchacza jako gotowy, po wielokroć reprodukowany produkt 10. W kontekście latynoamerykańskim, wina za ten stan rzeczy spoczywa przede wszystkim na gospodarczym hegemonie, USA, zalewającym rynki lokalne popkulturą własnej produkcji. Stąd też antyamerykanizm stanowił jedno z głównych założeń Nueva Canción: autentyczny folklor miał stać się bastionem oporu przeciwko postępującej amerykanizacji życia 11. Napisana w 1969 roku piosenka Quién mató a Carmencita, oparta jest na prawdziwej historii szesnastolatki, która popełniła samobójstwo będąc pod wpływem narkotyków 12. Dzienniki napisały... przyczyna nieznana 13 drwił Jara z krótkowzroczności komentatorów życia społecznego. W wywiadzie dla lewicowego dziennika Puro Chile wyjaśniał, że po przeanalizowaniu różnych przypadków samobójstw nieletnich, doszedł do wniosku, że powód dramatów młodzieży jest w znacznej mierze wypadkową chilijskiego ubóstwa i propagandy sukcesu w stylu północnoamerykańskim, którą lansują środki masowego przekazu. Quién mató a Carmencita ma więc być atakiem na świat importowanej z USA fantazji, która wyobcowuje młodych ludzi z rzeczywistości ich środowiska 14. Przywrócenie muzyki tradycyjnej jako składnika kultury popularnej znosiło w pewnej mierze alienację muzyki, a dzięki temu alienację człowieka. Tekstów, melodii i motywów poszukiwał Víctor Jara podróżując po kraju 15. Działalność Jary, który mówił o sobie, że nie jest artystą, lecz robotnikiem gitary, nie tylko zmniejszała dystans pomiędzy twórcą i odbiorcą, lecz w gruncie rzeczy znosiła rozróżnienie na twórcę i odbiorcę: Należy dać ludowi broń, aby stał się twórcą. Teraz pieśń należy do wszystkich 16. Oznacza to, że praca Jary miała być nie towarem, lecz 8 A. Malinowski, op. cit., s Ibidem, s Ibidem. 11 Por. J.F. Taffet, My Guitar is not for the Rich: «The New Chilean Song Movement and the Politics of Culture», Journal of American Culture, s J. Jara, Víctor Jara. Un canto truncado, LIBERDÚPLEX, Barcelona 1999, s Tłum. MT. 13 V. Jara, Canto libre, Odeon, Santiago de Chile, Tłum. MT. 14 Sepúlveda R., Víctor Jara pregunta quién mató a Carmencita, Puro Chile, vol. 39, Santiago 1970, s. 7, (dostęp: ). 15 Por. J. Jara, op. cit., ss V. Jara, Unidad Popular, (dostęp: ). Tłum. MT. 94 Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

5 Muzyka ludu: socrealizm i socromantyzm Victora Jary SPOŁECZEŃSTWO przyczynkiem do budowy kultury nowego, ludowego Chile 17. Warto tedy postawić pytanie, na jakich podstawach w oczekiwaniu Victora Jary owo ludowe Chile miało zostać ufundowane. Miłość esencja racji bytu człowieka Interpretatorzy poezji Broniewskiego wskazują na romantyczne piętno, odciśnięte na socjalistycznych przekonaniach poety. W pewnej mierze także Victora Jarę można nazwać socromantykiem. Przyjrzyjmy się kluczowym elementom poetyckiego horyzontu Jary i spróbujmy odpowiedzieć, w jaki sposób romantyzm łączy się z socjalizmem w nurcie Nueva Canción. Za jedną z najbardziej płodnych tendencji literackich latynoamerykańskiego romantyzmu uznaje się kostumbryzm. Do poszukiwania motywów folklorystycznych skłaniała pisarzy chęć zaznaczenia w utworach szczególnego, amerykańskiego rysu, który służyć miał ugruntowaniu lokalnej tożsamości 18. Tą drogą podąża i Víctor Jara, jednak jego kostumbryzm nie jest już tylko skansenowym opisem obyczajów. Muzyka cechuje intensywna wiara w istnienie duszy ludu chilijskiego, duszy, której charakter zgłębiał podczas podróżowania po kraju w poszukiwaniu inspiracji do pracy społecznej i artystycznej. Mam nadzieję, że w tym krótkim czasie mojego życia pewnego dnia doświadczę szczęścia poczucia, że moim śpiewem i moją pracą artystyczną rzeczywiście interpretuję lud. W tym celu trzeba głęboko uchwycić duszę ludu 19 wyjaśniał Jara w jednym z wywiadów. Społeczne zaangażowanie artysty dokonuje się zatem na gruncie uczestnictwa w zbiorowych emocjach. Duszę ludu należy raczej odczuć, doświadczyć niż pojąć. Należy uchwycić ją na drodze międzyludzkiego braterstwa i poczucia wspólnoty z ludźmi pracy, czyli tymi, którzy stanowią sól ziemi chilijskiej: Kto chce prawdziwie interpretować duszę ludu, ten musi przebiec wiele ścieżek. A ścieżki te muszą być poszukiwaniem i odnajdywaniem poczucia, że jest się przydatnym dla innych. Poczucia bycia towarzyszem dla kobiety robiącej pranie, dla mężczyzn 17 Por. J. Kossak, Teoria kultury Karola Marksa i problemy współczesnego humanizmu, Książka i Wiedza, Warszawa 1987, ss E. Łukaszczyk, N. Pluta, Historia literatur iberoamerykańskich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2010, s V. Jara, Música, (dostęp: ). Tłum. MT. Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

6 SPOŁECZEŃSTWO Magdalena Turowska skręcających lassa, dla tego, który orze, tego, który zjeżdża do kopalni, dla swojej własnej partnerki, swoich dzieci i towarzyszy z pracy 20. Nie będzie przesadą stwierdzenie, że nawoływanie do solidarności z ludźmi pracy stanowi fundament przesłania całej twórczości Victora Jary. Solidarność zdaje się mówić Jara jest w Chile potrzebna z powodu niesprawiedliwości, jaka każdego dnia staje się udziałem znacznej części społeczeństwa. Czasem przesłanie to odczytać należy spomiędzy wierszy, a czasem jak w piosence Vientos del pueblo jest ono wyrażone explicite: Na nowo chcą splamić/moją ziemię robotniczą krwią/ci, co mówią o wolności/a ręce mają brudne/ci, co chcą matkę oddzielić od dzieci/i chcą odbudować/krzyż, z którym zmagać się będzie Chrystus 21. Ci, którzy szerzą ucisk, nie są w stanie zbudować niczego pozytywnego, ich kardynalną winą jest mnożenie krzywd. To oni poprzez zamierzone podtrzymywanie stanu bezprawia w państwie sprawiają, że kolejne chilijskie Piety opłakują śmierć swoich synów. Siłom zła Jara przeciwstawia, co ciekawe, nie rewolucyjną przemoc ze strony uciskanych, lecz ich zdolność do jednoczenia sił w celu zbudowania nowej, lepszej rzeczywistości: Teraz pragnę żyć/wraz z moim synem i moim bratem/wiosna, którą wszyscy/będziemy codziennie budować 22. Przejmujące wersy refrenu zaczerpnął Jara z wiersza hiszpańskiego poety Miguela Hernandeza, walczącego po stronie Republiki w wojnie domowej Wzywa mnie wiatr od ludu niesie mnie wiatr od ludu rozsadza mi serce i przewiewa mi gardło oto jak śpiewał poeta kiedy dusza moja dzwoni na ścieżkach ludu teraz i na zawsze 23. Tak oto obdarzony swoistą duszą, zjednoczony lud po raz pierwszy w historii Chile jawi się jako twórca nowego porządku. W wywiadzie dla Radia Moskwa w 1972 roku Jara wyraża swoją radość z powodu przejmowania zakładów przemysłowych przez robotników 24. Na ten sam aspekt zwraca uwagę podczas kon- 20 Fundación Víctor Jara, El rol del artista, op. cit. Tłum. MT. 21 V. Jara, Manifiesto, XTRA, London Tłum. MT. 22 Ibidem. 23 Ibidem. 24 Wywiad przeprowadzony przez Leonardo Kosicheva w Radio Moscú w roku 1972, https://- (dostęp: ). 96 Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

7 Muzyka ludu: socrealizm i socromantyzm Victora Jary SPOŁECZEŃSTWO certu w Peru w roku 1973 przed zaintonowaniem piosenki Luchín, której bohaterem jest mały chłopiec od dzieciństwa wychowywany w skrajnym ubóstwie. Chłopiec ten precyzuje w zapowiedzi Jara za piętnaście, dwadzieścia lat będzie zdolny do kierowania fabryką 25. Jedyne, czego potrzeba ludowi, aby uwolnić jego inicjatywę, jest dopuszczenie go do głosu przez warstwy posiadające. Pierwszym zaś krokiem do tego jest zapewnienie dzieciom szczęśliwego dzieciństwa poprzez wyzwolenie ich z nędzy: Pootwierajmy klatki, niech polecą niczym ptaki 26. Jeśli w nowym wspaniałym świecie zorganizowanym według recepty Jary lud stanowi siłę sprawczą historii, to impulsem, który sile tej pozwala działać jest miłość: pierwotna zasada świata, pierwiastek równie podstawowy jak ziemia, ogień, woda i powietrze. Przekonaniu temu dawał Jara po wielokroć wyraz, zarówno w tekstach piosenek i wywiadach, jak i w prywatnym życiu, stworzywszy dla swojej rodziny ciepły dom, jakiego sam w dzieciństwie nie zaznał. Dramatowi własnego dzieciństwa poświęcił jedną z najbardziej osobistych piosenek, La luna es siempre muy linda. Wspomina w niej doświadczenie skrajnej biedy i wynikających z niej niepokojów w rodzinie. Tym, co pozwoliło młodemu Victorowi odbić się od dna, była właśnie wiara w miłość, jedyny ratunek w zwątpieniu wynikającym z beznadziei świata otaczającego poetę. Dlatego chcę krzyczeć/nie wierzę w nic/oprócz miłości/pomiędzy ludźmi 27 kontynuuje muzyk w refrenie. Szczególny to komunizm: prawdziwa rewolucja tkwi we właściwym uregulowaniu międzyludzkich stosunków, jednak nie na zasadzie zaprowadzenia powszechnej równości, lecz powszechnej miłości. Dopiero jej panowanie zapewni wielkiej rodzinie, jaką stanie się wówczas społeczeństwo, właściwy ład. Bez niej natomiast człowiek staje się bezużyteczny, przez co traci rację bytu. Podczas koncertu w Limie w 1973 roku Jara przekonywał: Miłość jest fundamentem, miłość mężczyzny do kobiety i kobiety do mężczyzny, miłość człowieka do swojego bliźniego, swoich dzieci i domowego ogniska, do ojczyzny i do narzędzi pracy. To siła życiowa, esencja racji bytu człowieka Zapowiedź piosenki Luchín podczas koncertu w Limie w roku 1973, (dostęp: ). Tłum. MT. 26 V. Jara, La Población, Dicap, Santiago de Chile, V. Jara, Víctor Jara, Demon, Santiago de Chile, Wywiad przeprowadzony przez Ernesto García Calderona podczas koncertu w Limie w roku 1973, (dostęp: ). Tłum. MT. Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

8 SPOŁECZEŃSTWO Magdalena Turowska Tyle w kwestii deklaracji. Spójrzmy, w jaki sposób dokonuje się w poezji Jary realizacja owej esencji ludzkiej racji bytu. Miłość pomiędzy mężczyzną a kobietą to dla Victora wspólna walka z przeciwnościami. W dwóch piosenkach poświęconych miłości (Cuando voy al trabajo, Te recuerdo Amanda) odnajdujemy obraz ludzi pracy, uchwyconych w ich szarej codzienności: w drodze do fabryki, podczas wykonywania codziennych czynności. Gdy idę do pracy, myślę o tobie/- ulicami miasteczka, myślę o tobie/o tobie, towarzyszko moich dni i mojej przyszłości/gorzkich godzin i szczęścia, ze możemy żyć 29 śpiewał Jara w piosence, dedykowanej pamięci osiemnastoletniego robotnika José Ricarda Ahumady Vásqueza, zastrzelonego podczas pokojowej manifestacji 30. W bohaterce drugiego z przywołanych tekstów interpretatorzy dopatrują się matki Victora lub jego córki, ochrzczonej imieniem babci. Sam Jara przedstawiał piosenkę publiczności jako utwór o miłości dwojga robotników z którejkolwiek fabryki w dowolnym mieście Ameryki Łacińskiej 31. Pamiętam cię, Amando/zmoczona ulica/biegnącą do fabryki/gdzie pracował Manuel/szeroki uśmiech/deszcz na włosach/to nie miało znaczenia/szłaś spotkać się z nim 32. W obu piosenkach Jara prowadzi narrację w drugiej osoby liczby pojedynczej, co czyni teksty intymnym wyznaniem lub czułym wspomnieniem. Kosmiczna siła, jaką jest miłość, w konfrontacji z codziennością staje się przywiązaniem i poczuciem wspólnoty. Jest dzięki temu obroną przed niepewnością jutra, która towarzyszy podmiotowi lirycznemu w Cuando voy al trabajo: Gdy wracam do domu, ty tam jesteś/związujemy nasze sny/wypracowujemy początek historii/nie znając jej końca 33. Na ile więc poetycka wizja miłości w tekstach Victora Jary przynależy do umysłowości romantycznej? Przyznanie prymatu uczuciu jako siły rządzącej światem to z pewnością postawa cechująca romantyka. Jednocześnie socjalistyczne przekonania Jary nie pozwalają mu oderwać miłości od bieżących problemów społecznych. W twórczości Victora Jary miłość, tak jak sztuka bo jego miłość była sztuką, a sztuka jego miłością odzwierciedla formą wyrazu problemy społeczne, jak chciałby tego krytyk marksistowski. 29 V. Jara, Manifiesto, op. cit. 30 Zapowiedź piosenki Cuando voy al trabajo podczas koncertu w Limie w roku 1973, (dostęp: ). 31 Zapowiedź piosenki Te recuerdo, Amanda podczas koncertu w Limie w roku 1973, (dostęp: ). 32 V. Jara, Pongo en tus manos abiertas, Jota Jota, Santiago de Chile, Tłum MT. 33 V. Jara, Manifiesto, op. cit. 98 Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

9 Muzyka ludu: socrealizm i socromantyzm Victora Jary SPOŁECZEŃSTWO Pokojowa rewolucja Kiedy po serii klęsk lewica zjednoczyła się w ramach szerokiej koalicji złożonej z komunistów, socjalistów i radykalnych chrześcijańskich demokratów pod szyldem Unidad Popular, muzycy Nueva Canción Chilena zaangażowali się w kampanię wyborczą Salvadora Allende. Obecnie sprawą kluczową jest pracować na rzecz zwycięstwa Rządu Ludowego i wierzę, że praca polityczna i artystyczna zyskuje dużo większy oddźwięk, gdy wykonuje się ją z gitarą i pieśnią 34 przekonywał w wywiadzie Víctor Jara. Przejawem tej tendencji była wydana w 1969 roku płyta Pongo en tus manos abiertas, na której właściwie nieobecne są inne instrumenty niż gitara, co pozwoliło na wysunięcie tekstu na pierwszy plan. Utwory z tej płyty łączy wyrażone explicite zainteresowanie polityką i zaangażowanie w walkę o poprawę warunków bytu klas podporządkowanych. Dlatego poświęcę jej nieco więcej uwagi. Bohaterami płyty uczynił Jara pokrzywdzonych, pozbawionych możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb: chłopów, robotników, dzieci biedoty i bezdomnych pobladores. Jedna piosenka poświęcona jest ruchowi studenckiemu, domagającemu się reformy demokratyzującej szkolnictwo wyższe. W imieniu tych ludzi muzyk zabiera głos, korzystając z całego wachlarza środków wyrazu: gniewnej skargi (Preguntas por Puerto Montt), czułej nostalgii (Te recuerdo, Amanda), tonu rewolucyjnego (A desalambrar). Krążek otwiera piosenka dedykowana Luisowi Emilio Recabarrenowi, założycielowi chilijskiej Partii Socjaldemokratycznej. Recabarren znalazł się w doborowym towarzystwie Ernesto Che Guevary (Zamba del Che) oraz kolumbijskiego księdza Camilo Torresa (Cruz de luz). Składając hołd tym trzem postaciom, Jara zdaje się mówić, że nowy, lepszy świat można budować na wiele sposobów, a każdy z nich jest równie wartościowy. Wdzięczność, jaką deklaruje Jara wobec Recabarrena (simplemente doy las gracias por tu luz), pierwszego posła do chilijskiego parlamentu z ramienia Partii Socjaldemokratycznej, jest afirmacją vía chilena: wprowadzenia ustroju komunistycznego nie środkami rewolucyjnymi, lecz na drodze przemian demokratycznych. Salvador Allende był wszak parlamentarzystą w każdym calu. Czy zatem Víctor Jara jako członek Komunistycznej Partii Chile wykluczał rewolucyjną przemoc, przyznając, że cel bynajmniej nie uświęca środków? Piosenkę Zamba del Che odczytywać należy raczej jako utwór elegijny, tren ku pamięci wielkiego bojownika z wyraźną nutą 34 Kosichev L., La guitarra y el poncho de Víctor Jara, Progreso, Moscú 1991, s. 35. Tłum. MT. Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

10 SPOŁECZEŃSTWO Magdalena Turowska oskarżenia skierowanego w stronę morderców tej nadziei kontynentu, jaką uosabiał, zdaniem Jary, Che Guevara. Więcej rewolucyjnego zapału znajdujemy w pochodzącej z tej samej płyty piosence A Cochabamba me voy. Dwa lata wcześniej, w roku 1967 roku, Jara nagrał kolejną piosenkę dedykowaną Che, El aparecido, której tekst stanowi pochwałę walki partyzanckiej. Według autora guerrillero musi być jak tytułowa zjawa: wszędzie i nigdzie, by umknąć ścigającym go prześladowcom 35.. Przywodzi na myśl karaibskiego bohatera Mackandala z Carpentierowskiego Królestwa z tego świata, który w zbiorowej wyobraźni swych towarzyszy zdolny był ocalić się od kaźni dzięki zmianie postaci. Żona muzyka, Joan Jara przekonuje, że El aparecido została napisana jako wyraz fascynacji inspirującą osobowością Che i nie stanowi wezwania do broni. Joan Jara podkreśla w wielu miejscach swej biografii, że w postawie Victora dominował pacyfizm i tolerancja dla odmiennych przekonań, czego potwierdzenie odnajdujemy w listach Victora do Joan, pisanych z podróży po ZSRR. Czytamy w nich między innymi: Od nikogo nie wymaga się, aby myślał w określony sposób. ( ) nie sądź, że lekceważę wszystko, co nie jest komunistyczne, Wszyscy jesteśmy przede wszystkim ludźmi ( ) nie miałbym czasu na bycie fanatykiem 36. Pomimo to, piosenka El aparecido ściągnęła na Jarę krytykę Partii Komunistycznej, która dystansowała się od rozwiązań siłowych. Gdy w 1971 roku Jara nagrywał piosenkę A Cuba, był już bardziej powściągliwy, pamiętając o podkreśleniu odmienności doświadczeń kubańskich od chilijskich (nuestra sierra es la elección). Porównując utwory poświęcone Che, słuchacz dochodzi do wniosku, że dominantą utworów jest punkt styczny muzyków Nueva Canción z kubańskimi rewolucjonistami, czyli antyjankesizm. Sam zaś comandante Guevara nie tylko w poetyckiej wizji Jary, lecz w zbiorowej wyobraźni społeczeństw latynoamerykańskich w ogóle, posiada rys nader romantyczny. Che to idealista dla dobra sprawy gotów zwalać i podźwigać trony, to Chrystus z karabinem na ramieniu. Przede wszystkim zaś wpisuje się on w tradycję socjalistycznej rewolucji, która każe bojownikowi walczyć do końca, nawet gdy zewsząd jest już otoczony przez wrogie oddziały. W imię tegoż przekonania propaganda kubańska utrzymywała, że przyczyną śmierci prezydenta Allende było nie samobójstwo, lecz kule zamachowców. Jedną z późniejszych piosenek Jary, Manifiesto, częstokroć przywoływaną przez krytyków, istotnie odczytywać można jako program artystyczno-polityczny muzyka: Nie śpiewam dla śpiewu samego/ani dlatego, że mam piękny głos/śpie- 35 J. Jara, op. cit., s Ibidem, s Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

11 Muzyka ludu: socrealizm i socromantyzm Victora Jary SPOŁECZEŃSTWO wam, bo gitara to racja i sens 37. Także w Manifiesto odnajdujemy postać bojownika walczącego do końca. Tym razem jest to obraz tym bardziej dramatyczny, iż zamiast karabinu rewolucjonista trzyma w ręku gitarę: śpiew ma sens/gdy pulsuje w żyłach/tego, który umrze, gdy będzie śpiewał/prawdy najprawdziwsze 38. Według Jeffreya Taffeta, powyższe wersy świadczą o niepewności jutra, którą budziła w Victorze narastająca w kraju przemoc 39. Jak wspomina żona artysty, groźby wobec Victora w roku 1973 były już na porządku dziennym 40. Być może więc rzeczywiście autorowi Manifiesto towarzyszyło wówczas fatalistyczne przeczucie tragicznego końca. Jednocześnie w myśli o umieraniu z pieśnią na ustach również można dopatrywać się wpływu Miguela Hernadeza, który jeden z wierszy z tomu Viento del pueblo rozpoczął słowami Umrę jak ptak: śpiewając. Możliwe, że przedstawiona w piosence wizja jest wypadkową poetyckich inspiracji Victora oraz ówczesnej sytuacji politycznej Chile. Po Recabarrenie i Che, pozostał już tylko Camilo Torres i dedykowana jemu piosenka autorstwa Daniela Vigliettiego ( Dało się słyszeć głos/to Bóg wołał/- rewolucja! 41 ). Puenta utworu wyraża przekonanie, że najwyższa ofiara, jaką złożył ksiądz ginąc z bronią w ręku w szeregach ELN, nie zostanie zmarnowana. Każdego zabitego partyzanta będą zastępować kolejni, tak długo, aż na ziemi tej ziemi dokona się pełne wyzwolenie od ucisku: Sto tysięcy Kamilów gotowych do walki/kamil Torres umiera, aby dalej żyć 42. Bojownik żyje w swoich następcach, ci zaś będą walczyć tak jak deklarowali, hasta la victoria. Motyw życia żywiącego się śmiercią odnajdujemy także we własnych piosenkach Victora Jary. W lipcu 1970 roku podczas pokojowej manifestacji od policyjnej kuli zginął osiemnastoletni Miguel Ángel Aguilera. W piosence poświęconej pamięci tego wydarzenia 43 pod tytułem El alma llena de banderas, poeta kreuje paralelę pomiędzy ofiarą życia a ziarnem rzuconym w glebę, które przyniesie plon. Tam, pogrzebany twarzą do słońca/nasienie to skryje świeża ziemia/głęboko przeniknie ją promień/i narodzi się kwiat nowego dnia 44. W szeregach rewolucjonistów jest miejsce na strach bowiem strach wobec okrucieństwa władzy towarzy- 37 V. Jara, Manifiesto, op. cit. 38 Ibidem. 39 J.F. Taffet, op. cit., s J. Jara, op. cit., ss V. Jara, Pongo en tus manos, op. cit. 42 Ibidem. 43 J. Jara, op. cit., s V. Jara, El derecho de vivir en paz, Dicap, Santiago de Chile Tłum. MT. Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

12 SPOŁECZEŃSTWO Magdalena Turowska szył ludom Ameryki od stuleci nie ma jednak miejsca na zwątpienie. Zwyciężymy! wołał Jara, zaś lud wierzył mu pomimo skomplikowanej sytuacji politycznej w kraju. Warto powrócić do wspomnianego wyżej Camilo Torresa i związanego z tą postacią zagadnienia teologii wyzwolenia i jej wpływu na twórczość Victora Jary. Ów szczególny mariaż Dobrej Nowiny z marksistowską teorią walki klas także dla Victora stanowił źródło inspiracji. W roku wydania Pongo en tus manos abiertas odbywa się pierwszy Festival de la Nueva Canción Chilena. W konkursie zwyciężył Jara z piosenką Plegaria a un labrador. Jara zwraca się w niej do robotnika tymi słowy: Zbaw nas od tego, który panuje podczas gdy żyjemy w nędzy przyjdź królestwo twoje sprawiedliwości i równości ( ) wyczyść niczym ogień lufę mojego karabinu bądź wreszcie wola twoja już tu na tej ziemi 45. To rewolucyjne Ojcze Nasz, jak pisze Patricia Vilches, dowodzi fragmentaryczności wizji religijnej, która realizuje się wyłącznie w przestrzeni praxis, to jest buntu podmiotu wobec okoliczności 46. Powierzchowne rozumienie teologii wyzwolenia prowadzi do absolutyzacji człowieka biednego oraz sytuuje Chrystusowe zbawienie w przestrzeni doczesnej i pragnie realizować je, jeśli trzeba, nawet z karabinem na ramieniu. Ten interesujący nurt w łonie Kościoła, z powodu oczywistego sporu dogmatycznego zwalczany przez katolicką ortodoksję, wyrastał niewątpliwie z palących problemów społeczeństw latynoamerykańskich i z tego powodu potrafił odwoływać się do ich zbiorowych emocji. Emocji, których znaczenie jako części składowej duszy ludu, doskonale rozumiał Víctor Jara: W piosence Plegaria a un labrador umieściłem modlitwę wraz z wezwaniem do walki; znam mistykę mego ludu i wiem, że spora jego część jest nazbyt przywiązana do wierzeń religijnych. Dlatego też stworzyłem takie zestawienie, jest ono piękną formą służącą temu, bym został przez tych towarzyszy zrozumiany 47. Czerpanie z aksjologii chrześcijańskiej należy tedy rozumieć w przypadku Jary jako zabieg socjotechniczny i estetyczny. 45 Ibidem. 46 P. Vilches, De Violeta Parra a Víctor Jara y los prisioneros: recuperación de la memoria colectiva e identidad cultural a través de la música comprometida, Latin America Music Review, vol. 25, no. 2, s Fundación Victor Jara, Música, (dostęp: ). Tłum MT. 102 Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

13 Muzyka ludu: socrealizm i socromantyzm Victora Jary SPOŁECZEŃSTWO Podmiotowość ludu, podmiotowość jednostki Ameryka Łacińska roku 1970 była więc kotłem kipiącym od idei, antagonizmów i pomysłów na budowę lepszego świata. W takiej atmosferze fotel prezydencki zdobył kandydat Unidad Popular. Muzycy Nueva Canción nie przestali wspierać Salvadora Allende i brali aktywny udział w budowaniu ustroju komunistycznego. Victorowi Jarze niezmiennie towarzyszyło poczucie podmiotowości ludu i przekonanie, że to lud stanowi siłę sprawczą historii. Muzyk pracował z robotnikami i chłopami ramię w ramię, nie sposób w nim odnaleźć śladu mesjanizmu, nie postrzegał samego siebie jako proroka nowego świata. Tę skromność popularnego artysty należy rozumieć jako wyraz bezwarunkowej solidarności z klasami uciskanymi, które po zwycięstwie Unidad Popular zyskały nadzieję na wyemancypowanie się. Do ludu należy się wspiąć, a nie doń zejść 48 mówił Jara. W tym, jak postrzegał rolę artysty, odróżniał się zarówno od romantycznego Prometeusza, jak i od marksistowskiego intelektualisty z góry spoglądającego na lud, karmiący się wszak religijnym opium: Bardzo często intelektualiści i artyści przejawiają wobec ludu postawę paternalistyczną lub mesjanistyczną, co stanowi głęboki błąd ideologiczny 49. Artysta, aby spełniał swoją funkcję, musi wyzbyć się zatem przekonania o własnej intelektualnej i kulturowej wyższości wobec tych, do których zwraca się ze swoim przesłaniem. Wyłącznie obranie perspektywy ludu za własną pozwala spoglądać na społeczeństwo w sposób głębszy, jak mówił Jara: aż do korzeni naszego zła. Na konieczność zbudowania organicznej więzi pomiędzy intelektualistami a ludem wskazywał jeden z najważniejszych przedstawicieli socjologii marksistowskiej, Antonio Gramsci. Jakkolwiek u Gramsciego elita pozostaje elitą, a lud ludem, uważał on podobnie jak Jara, że tylko czynna współpraca i wzajemne zrozumienie pomiędzy obiema grupami społecznymi zapewnią żywotność nowemu systemowi politycznemu 50. Kreowaniu przestrzeni dla tej współpracy poświęcona była cała praca artystyczna Victora Jary. Można tedy uznać, że Jara i inni chilijscy twórcy folklorystyczni lat sześćdziesiątych zrealizowali w praktyce teorię Gramsciego. Esencję Nueva Canción stanowiło bowiem to, co włoski socjolog nazywał myśleniem potocznym. Filozofia ludu w ujęciu Gramsciego to zbiór zasad nagromadzo- 48 Fundación Víctor Jara, El rol del artista, op. cit. 49 Ibidem. 50 P. Śpiewak, Gramsci, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977, s Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

14 SPOŁECZEŃSTWO Magdalena Turowska nych w wyniku procesów historycznych, które rządzą wyobraźnią zbiorową. Jara gloryfikował świadomość ludową, pragnąc zapewnić jej miejsce w dyskusji nad kształtem państwa. Kultywowanie swoistej duszy ludu sięgającej korzeniami zamierzchłej przeszłości, miało bowiem do spełnienia zadanie wobec przyszłości. W ten sposób, także w definiowaniu celu swojej pracy twórczej, Víctor Jara spotyka się z Gramscim. Dusza ludu, czyli myślenie potoczne dzięki sile oddziaływania artysty przenikało do programów ruchów społecznych: nie tylko do muzycznopoetyckich manifestów Nueva Canción, lecz także do potężnego w końcu lat sześćdziesiątych ruchu poparcia Unidad Popular. Między innymi dzięki temu perspektywa ludu zyskała realny wpływ na funkcjonowanie władzy państwowej po zwycięstwie wyborczym Salvadora Allende. Na postawę muzyka względem ludu wpływ wywarło zapewne w znacznej mierze pochodzenie z nizin społecznych oraz przywiązanie do własnych korzeni. Jako wykładowca uniwersytecki utrzymywał kontakt z przyjaciółmi z dzielnic nędzy, którym poświęcił wiele piosenek. Być może te właśnie związki pozwoliły Jarze, pomimo osiągniętego awansu społecznego, pozostać w kręgu rzeczywistych problemów Chile. W listach z podróży po Związku Radzieckim zwierzał się żonie: Poza tym, mam pewien background, który pomaga mi wczuć się mocniej w nadzieję człowieka biednego, wykorzystywanego i właśnie dlatego, że znam realia i czuję je tak głęboko w sobie samym, sądzę, że nie mógłbym intelektualizować. Gdybym w tym akurat kwestiach intelektualizował, przestałbym być sobą i już nie mógłbym nawet pozdrawiać ani państwa Morgado, ani Juanita, ani wszystkich moich przyjaciół z dzieciństwa, ani moich braci, mojego ojca i zniknęłoby wszystko, co dała mi moja matka 51. Dzięki starym przyjaźniom twórczość Jary cechuje nie tylko podmiotowość ludu jako zbiorowości, lecz nade wszystko podmiotowość człowieka jako jednostki. Bieda u Jary ma imię. Nie istnieją masy ludowe, są Luchín, Herminda, Angelita. To konkretni ludzie, którzy poprzez swoją sytuację materialną przynależą do światowej wspólnoty ludzi pracy. Jest to wspólnota uniwersalna i ponadnarodowa: poświęcona Ho Chi Minhowi piosenka El derecho de vivir en paz wyraża solidarność z tymi, którzy w najodleglejszych zakątkach świata walczą w imię tej samej idei, co lud chilijski. Owo poczucie wspólnoty to nie metafizyka, to zaproszenie do realnej, kolektywnej pracy. Jak śpiewał Jara w innej piosence: Jak dobrze jest być społecznikiem/sadzić drzewa dla ludzi z sąsiedztwa/budować mosty, domy i drogi/wypełniać przeznaczenie podążając naprzód J. Jara, op. cit., s V. Jara, Manifiesto, op. cit. 104 Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

15 Muzyka ludu: socrealizm i socromantyzm Victora Jary SPOŁECZEŃSTWO Zwycięstwo nad kapitalizmem sprawiło, że ciężka fizyczna praca stała się źródłem satysfakcji. Według Marksa, tym co w ustroju kapitalistycznym czyni pracę nieznośną, jest jej alienacja. Robotnik, nie posiadając środków produkcji, zmuszony jest sprzedawać siłę swoich rąk, a zatem siebie samego za głodową stawkę. Korzyści z tego układu czerpie wyłącznie właściciel, co sprawia, że praca staje się dla robotnika czymś obcym, narzuconym przez warunki zewnętrzne, nie zaś wynikającym z potrzeby realizowania się jako człowiek poprzez codzienne przekształcanie świata 53. Praca w ustroju kapitalistycznym została tym samym wyabstrahowana z człowieczeństwa. Dopiero dopuszczenie robotników do udziału w środkach produkcji przywraca pracy jest właściwą wartość. Porównajmy dwa teksty Victora Jary, dotyczące trudu pracy fizycznej. W pochodzącej z roku 1967 piosence El lazo, Jara rysuje obraz chłopa przygniecionego ciężarem lat przepracowanych na roli, które w żaden sposób nie poprawiły jego doli. Jak wiele czasu widać w jego dłoniach i jego zgaszonym spojrzeniu/i nikt mu nie powie: wystarczy, nie musisz więcej iść do pracy 54 skarży się muzyk w El lazo. Zauważmy przy tym, że akcentowanie położenia robotnika rolnego należy uznać za specyficzny rys komunizmu latynoamerykańskiego, w przeciwieństwie do dokonanej w zindustrializowanej Europie fetyszyzacji pracownika fabrycznego. Bohater piosenki Hombre es un creador z 1972 roku mógł już powiedzieć dumnie, że teraz podajemy sobie dłonie/bo teraz nie jestem sam/bo teraz jest nas wielu 55. Wartym odnotowania jest spostrzeżenie, że w tekstach Victora Jary, poza pisanym w afekcie Preguntas por Puerto Montt, właściwie nie pojawia się postać przeciwnika. Wizja stosunków społecznych opiera się raczej na afirmacji zalet ludu niż na piętnowaniu przywar jego wrogów. Obraz uciskających kreowany jest nie bezpośrednio, lecz poprzez nieustającą skargę na ciężki los uciskanych. Po wyborach sytuacja zaczyna się jednak zmieniać 56. Na płycie El derecho de vivir en paz z 1971 roku pojawiają się dwie piosenki wyraźnie satyryczne (Ni chicha ni limoná i Las casitas del barrio alto, będąca wolnym tłumaczeniem piosenki Malviny Reynolds). O ile satyra mieści się w granicach demokratycznej walki o głosy, o tyle 53 K. Marks, Alienacja pracy a położenie robotnika w społeczeństwie kapitalistycznym, w: K. Marks, F. Engels, O literaturze i sztuce: wybór tekstów, Książka i Wiedza, Warszawa 1958, ss V. Jara, Víctor Jara, op. cit. 55 V. Jara, La Población, op. cit. 56 Por. C. Rolle, «La nueva canción chilena». El proyecto cultural popular, la campaña presidencial y el gobierno de Salvador Allende, Pensamiento Crítico, no. 2, 2003, (dostęp: ). Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

16 SPOŁECZEŃSTWO Magdalena Turowska w pochodzącej z 1972 roku piosence pt. La bala, znajdujemy następujące słowa: Co się zaś tyczy kuli/to sama w sobie nie jest zła/wszystko zależy od tego kto i kiedy strzela 57. Jest więc La bala pochwałą przemocy, o ile tylko przemocy tej używa się w interesie ludu? Jeśli rzeczywiście postawa poety uległa w tej kwestii radykalizacji, to, co na tę zmianę mogło wpłynąć? Skoro przyjęliśmy za Adorno, że muzykę rozpatrywać należy w powiązaniu z podłożem społecznym artysty, powodów zmiany postawy szukać należy w pogarszającej się sytuacji Chile. Zwycięstwo Allende przeraziło chilijską prawicę i wysoce zaniepokoiło USA, spowodowało skrajną polaryzację społeczeństwa, obudziło nieuzasadniony strach jednych i nieuzasadnione nadzieje drugich. Atmosfera nieufności pomiędzy zantagonizowanymi stronami rodziła agresję i radykalizm. Pomimo to, na koncercie w Limie w sierpniu 1973 roku, Jara przekonywał peruwiańską publiczność, że miłość bliźniego to esencja ludzkiej racji bytu. Miesiąc później dokonano w Chile zamachu stanu. Podsumowanie Wobec złożoności przesłania zawartego w twórczości Victora Jary, nie sposób uznać go za propagandystę jednej idei. Nie był Jara ani skansenowym folklorystą, ani rewolucyjnym pieśniarzem, ani politycznym doktrynerem. Wygląda na to, że moje «sito» umiejscowione jest nie w głowie, lecz w duszy ( ) pisał w listach do żony, próbując zdefiniować własną postawę wobec rzeczywistości politycznej i społecznej Coś we mnie siedzi i zaczyna kiełkować, aż wydostanie się na zewnątrz. Intelektualizuję komunizm, to za dużo powiedziane, ponieważ sam dotąd nie wiem, kim jest komunista wewnątrz mnie 58. Źródeł jego komunistycznego światopoglądu, podobnie jak u Władysława Broniewskiego, szukać należy w osobistej wrażliwości i wewnętrznym sprzeciwie wobec niesprawiedliwości. O wierszach Broniewskiego pisze wszak Tadeusz Bujnicki, że rodziły się przede wszystkim z buntu, nie z akceptacji, z siły przeżycia, a nie tendencji 59. U Jary marksizm stanowił tylko element poetyckiego horyzontu i jako taki wydaje się być bardziej ludzki i płodny. Bohater jednej z chilijskich powieści stawia diagnozę, że komunizm nie przyjmie się w Ameryce Łacińskiej, ponieważ nie uwzględnia magicznej strony rzeczywistości. Socromantyzm Victora Jary dowodzi jednak, że możliwe by- 57 V. Jara, Manifiesto, op. cit. 58 J. Jara, op. cit., ss T. Bujnicki, op. cit., s Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

17 Muzyka ludu: socrealizm i socromantyzm Victora Jary SPOŁECZEŃSTWO ło wbudowanie idei marksistowskich w tkankę autentycznej, żywej kultury latynoamerykańskiej. Muzycy Nueva Canción utrwalili tym samym w świadomości wielu mieszkańców Ameryki Łacińskiej obraz czerwonego sztandaru jako symbolu wolności od przemocy ekonomicznej i jako obietnicy lepszego jutra. Obraz ten w wielu środowiskach jest aktualny do dziś 60. Artysta, jeśli jest prawdziwym twórcą, jest równie niebezpieczny jak guerrillero, ponieważ jego siła przekazu jest wielka 61 powiedział Jara. Władza, która nastała po zamachu stanu, zgadzała się z nim w tej jedynej kwestii. W ciągu zaledwie tygodnia lud chilijski zyskał trzech męczenników. Żegnano ich na ulicach Santiago, krzycząc Towarzyszu Salvadorze Allende, towarzyszu Pablo Nerudo, towarzyszu Victorze Jara! Obecni! Teraz i na zawsze. Bibliografia Benjamin Walter (1975), Twórca jako wytwórca, przeł. J. Sikorski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań. Bujnicki Tadeusz (2009), Socjalizm Broniewskiego. Kilka banalnych przypomnień, w: Broniewski, Agencja Artystyczna PARA, Warszawa-Katowice, ss Domosławski Artur (2002), Świat nie na sprzedaż, Sic!, Warszawa. Fundación Víctor Jara (2015), Fragmenty wypowiedzi Victora Jary, [dostęp: ]. Sepúlveda Ramiro (1970), Víctor Jara pregunta quién mató a Carmencita, Puro Chile, vol. 39, s. 7, (dostęp: ). Jara Joan (1999), Víctor Jara. Un canto truncado, LIBERDÚPLEX, Barcelona. Jara Víctor (1966), Víctor Jara, LP Album, Demon, Santiago de Chile. Jara Víctor (1969), Pongo en tus manos abiertas, LP Album, Jota Jota, Santiago de Chile. Jara Víctor (1970), Canto libre, LP Album, Odeon, Santiago de Chile. Jara Víctor (1971), El derecho de vivir en paz, LP Album, Dicap, Santiago de Chile. Jara Víctor (1972), La Población, LP Album, Dicap, Santiago de Chile. Jara Víctor (1974), Manifiesto, LP Album, XTRA, London. 60 Por. A. Domosławski, Świat nie na sprzedaż, Sic!, Warszawa J. Jara, op. cit., s Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

18 SPOŁECZEŃSTWO Magdalena Turowska Kosichev Leonard (1990), La guitarra y el poncho de Víctor Jara, Progreso, Moscú. Kossak Jerzy (1987), Teoria kultury Karola Marksa i problemy współczesnego humanizmu, Książka i Wiedza, Warszawa. Łukaszczyk Ewa, Pluta Nina (2010), Historia literatur iberoamerykańskich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław. Malinowski Antoni (1979), Szkoła frankfurcka a marksizm, PWN, Warszawa. Marks Karol (1958) Alienacja pracy a położenie robotnika w społeczeństwie kapitalistycznym, w: K. Marks, F. Engels, O literaturze i sztuce: wybór tekstów, Książka i Wiedza, Warszawa. Rolle Claudio (2003), La nueva canción chilena. El proyecto cultural popular, la campaña presidencial y el gobierno de Salvador Allende, Pensamiento Crítico, no. 2, (dostęp: ). Schechter John M. (2011), Víctor Jara: The artist and his legacy w: I. Peddie (red.) Popular music and human rights, Ashgate, ss Schmiedecke Natália Ayo (2013), Canto porque la guitarra/tiene sentido y razón: folklore e política na música de Víctor Jara ( ), Revista História e Cultura, Franca-SP, vol. 2, no. 1, ss Śpiewak Paweł (1977), Gramsci, Wiedza Powszechna, Warszawa. Taffet Jeffrey F. (1997), My Guitar is not for the Rich: The New Chilean Song Movement and the Politics of Culture, Journal of American Culture, Volume 20, Issue 2, ss Vilches Patricia (2004), De Violeta Parra a Víctor Jara y los prisioneros: recuperación de la memoria colectiva e identidad cultural a través de la música comprometida, Latin America Music Review, vol. 25, no. 2, ss Ameryka Łacińska, 2 (88) 2015, ss

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Skamandryci. Wiersze wybranych przedstawicieli grupy

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Skamandryci. Wiersze wybranych przedstawicieli grupy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Skamandryci Wiersze wybranych przedstawicieli grupy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl

Bardziej szczegółowo

Analizy i interpretacje wybranych wierszy

Analizy i interpretacje wybranych wierszy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania - Kazimierz Przerwa Tetmajer Analizy i interpretacje wybranych wierszy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright

Bardziej szczegółowo

Anna Czyrska ŚMIERĆ MIŁOŚCI, CZYLI (ANTY) PORADNIK O TYM, DLACZEGO BOIMY SIĘ KOCHAĆ

Anna Czyrska ŚMIERĆ MIŁOŚCI, CZYLI (ANTY) PORADNIK O TYM, DLACZEGO BOIMY SIĘ KOCHAĆ Anna Czyrska ŚMIERĆ MIŁOŚCI, CZYLI (ANTY) PORADNIK O TYM, DLACZEGO BOIMY SIĘ KOCHAĆ Spis treści Wstęp 1. Małżeństwo jako dramat, czyli dlaczego współczesny świat nazywa ciebie singlem 2. Dlaczego nie potrafisz

Bardziej szczegółowo

O czym, dlaczego i dla kogo napisaliśmy Jak na dłoni. Genetyka Zwycięstwa

O czym, dlaczego i dla kogo napisaliśmy Jak na dłoni. Genetyka Zwycięstwa O czym, dlaczego i dla kogo napisaliśmy Jak na dłoni. Genetyka Zwycięstwa Dawno dawno temu wstępujący na tron osiemnastoletni król Jigme Singye Wnagchuck, najmłodszy monarcha świata, ogłosił: Szczęście

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

Nie ma innego Tylko Jezus Mariusz Śmiałek

Nie ma innego Tylko Jezus Mariusz Śmiałek Nie ma innego Tylko Jezus Mariusz Śmiałek http://onlyjesus.co.uk Nie ma innego Pan moim światłem Emmanuel (Wysławiamy Cię) Tańcz dla Pana Pan zmartwychwstał Niewidomi widzą Jak łania W Twoim ogniu (Duchu

Bardziej szczegółowo

Składa się on z czterech elementów:

Składa się on z czterech elementów: Asertywność umiejętność powiedzenia nie, odmowy lub obrony własnych postaw, granic, psychologicznych w taki sposób, aby z jednej strony nie odczuwać wyrzutów sumienia, że sie powidzialo nie, kiedy ktoś

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

TEMATY DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO NA ROK SZKOLNY 2008/2009

TEMATY DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO NA ROK SZKOLNY 2008/2009 TEMATY DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO NA ROK SZKOLNY 2008/2009 Literatura: 1. Literacki wizerunek dziecka. Przedstaw różne ujęcia tematu, analizując wybrane utwory. 2. Bohaterowie

Bardziej szczegółowo

7. Bóg daje ja wybieram

7. Bóg daje ja wybieram 7. Bóg daje ja wybieram 1. CELE LEKCJI WYMAGANIA OGÓLNE wprowadzenie w problematykę powołania życiowego i chrześcijańskiego powołania do świętości. 2. TREŚCI NAUCZANIA WYMAGANIA SZCZEGÓŁOWE uczeń: po lekcji

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego -MAJ I. LITERATURA

Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego -MAJ I. LITERATURA Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego I. LITERATURA -MAJ 2011-1. Bohaterowie literatury XIX i XX w. Porównaj ich system wartości odwołując się do 2. Wizerunek rycerza w literaturze.

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

AFIRMACJE DLA GŁOSU. Stwórz własne afirmacje, które być może bardziej odpowiadają Twojej sytuacji. Dodaj je do listy.

AFIRMACJE DLA GŁOSU. Stwórz własne afirmacje, które być może bardziej odpowiadają Twojej sytuacji. Dodaj je do listy. AFIRMACJE DLA GŁOSU Lista, którą przygotowałam zawiera afirmacje dotyczące różnych aspektów Twojego funkcjonowania, Twojego głosu i pracy głosem. Wybierz z niej te, które uznasz za najbardziej trafne w

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Julian Tuwim. Wybór wierszy

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Julian Tuwim. Wybór wierszy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Julian Tuwim Wybór wierszy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014

Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 LITERATURA 1. Obrzędy i obyczaje ludowe w literaturze. Omów sposoby ich przedstawiania i funkcje w wybranych utworach

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 I LITERATURA 1. Analizując wybrane przykłady, omów funkcjonowanie motywu snu w literaturze różnych epok. 2. Macierzyństwo w literaturze

Bardziej szczegółowo

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym.

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym. KOSMICZNA ŚWIADOMOŚĆ Kiedy mowa jest o braku świadomi, przeciętny człowiek najczęściej myśli sobie: O czym oni do licha mówią? Czy ja nie jesteś świadomy? Przecież widzę, słyszę i myślę. Tak mniej więcej

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ DRUGI Skrucha i przyjęcie przebaczenia Pana Jezusa Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk 18,

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Słowo wstępne. Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2)

Słowo wstępne. Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2) Słowo wstępne Z PRACY swojej ma człowiek pożywać chleb: bo z pracy rąk twoich będziesz pożywał, będziesz szczęśliwy i dobrze ci będzie (Ps 128,2) Człowiek od początku przez Boga powołany do pracy: uczyńmy

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Krzysztof Kamil Baczyński. Wybór wierszy

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Krzysztof Kamil Baczyński. Wybór wierszy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Krzysztof Kamil Baczyński Wybór wierszy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW ĆWICZENIA IV WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW POJĘCIE RELIGII I KULTURY RELIGIA to zespół wierzeń dotyczących ludzkości i człowieka, związanych z nim zagadnień oraz form organizacji

Bardziej szczegółowo

Wykaz tematów do egzaminu ustnego z języka polskiego 2013/2014

Wykaz tematów do egzaminu ustnego z języka polskiego 2013/2014 Wykaz tematów do egzaminu ustnego z języka polskiego 2013/2014 I. Literatura 1. Jednostka wobec zbiorowości. Omów funkcjonowanie tego motywu na wybranych przykładach literackich. 2. Rola i znaczenie folkloru

Bardziej szczegółowo

Krok 6 SZCZĘŚLIWA TU I TERAZ

Krok 6 SZCZĘŚLIWA TU I TERAZ Krok 6 SZCZĘŚLIWA TU I TERAZ Szczęście to obudzić się rano i przeciągnąć leniwie doceniając dobrze przespaną noc, dotyk pościeli i miejsce. Szczęście to czuć spokój, wiedzieć, że nic dziwnego na mój temat

Bardziej szczegółowo

Ewa Warta-Śmietana artystka śpiewaczka, prezes fundacji

Ewa Warta-Śmietana artystka śpiewaczka, prezes fundacji 1 Ewa Warta-Śmietana artystka śpiewaczka, prezes fundacji To wielkie szczęście, kiedy człowiek wykonuje swój zawód i nazywa to swoim hobby, miłością, pasją czy radością. Można to stwierdzenie odnieść do

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od Petki Serca

Spis treści. Od Petki Serca CZ. 2 1 2 Spis treści Od Petki Serca ------------------------------------------------------------------------------3 Co jest najważniejsze? ----------------------------------------------------------------------------------------------4

Bardziej szczegółowo

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Rozdział II Pojęcie każdej istoty rozumnej, która dzięki wszystkim maksymom swej woli musi się uważać za powszechnie prawodawczą, by z

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

Drama i Psychodrama - podstawowe pojęcia. Copyright by Danuta Anna Michałowska

Drama i Psychodrama - podstawowe pojęcia. Copyright by Danuta Anna Michałowska Drama i Psychodrama - podstawowe pojęcia 1 psychodrama psyche + drama = "działanie duszy", metoda diagnozy i terapii, polegająca na improwizowanym odgrywaniu przez pacjenta w sytuacji terapeutycznej pewnych

Bardziej szczegółowo

Religia. wolność czy zniewolenie? Odrzuć wszystko, co sprzeciwia się wolności i poznaj to, co najbardziej człowiekowi potrzebne.

Religia. wolność czy zniewolenie? Odrzuć wszystko, co sprzeciwia się wolności i poznaj to, co najbardziej człowiekowi potrzebne. ks. Zbigniew Paweł Maciejewski Religia wolność czy zniewolenie? Odrzuć wszystko, co sprzeciwia się wolności i poznaj to, co najbardziej człowiekowi potrzebne. Wydawnictwo NATAN Lublin 2013 Copyright by

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ. Małgorzata Marcinkowska, Aleksandra Michałowska

SCENARIUSZ ZAJĘĆ. Małgorzata Marcinkowska, Aleksandra Michałowska Małgorzata Marcinkowska, Aleksandra Michałowska SCENARIUSZ ZAJĘĆ Typ szkoły: podstawowa Etap kształcenia: II, klasa V Rodzaj zajęć: lekcja języka polskiego Temat zajęć: Czym jest muzyka Fryderyka Chopina?

Bardziej szczegółowo

TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY FUNKCJONALIZM ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE FUNKCJONALIZM TEORIE KONFLIKTU

TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY FUNKCJONALIZM ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE FUNKCJONALIZM TEORIE KONFLIKTU ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE dr Agnieszka Kacprzak TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY Auguste Comte Emile Durkheim TEORIE KONFLIKTU Karol Marks INTERAKCJONIZM SYMBOLICZNY Max

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013 Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny rok szkolny 2012/2013 Literatura 1. Kobiety irytujące i intrygujące w literaturze polskiej. Oceń postawy i zachowania wybranych bohaterek. 2. Poezja

Bardziej szczegółowo

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014 SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA MATURĘ USTNĄ Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013/2014 LITERATURA 1. Jednostka wobec nieustannych wyborów moralnych. Omów problem, analizując zachowanie wybranych bohaterów literackich 2. Obrazy

Bardziej szczegółowo

SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA WEWNĘTRZNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO 2012/2013

SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA WEWNĘTRZNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO 2012/2013 SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA WEWNĘTRZNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO 2012/2013 ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Rola karykatury w literaturze i innych dziedzinach sztuki. Rozważ problem na wybranych

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

Weź w opiekę młodzież i niewinne dziatki, By się nie wyrzekły swej Niebieskiej Matki.

Weź w opiekę młodzież i niewinne dziatki, By się nie wyrzekły swej Niebieskiej Matki. JASNOGÓRSKA PANI G G7 C G Ref.: Jasnogórska Pani, Tyś naszą Hetmanką, e h a D Polski Tyś Królową i najlepszą Matką. h e G D7 Spójrz na polskie domy, na miasta i wioski. G E7 a D D7 G Niech z miłości Twojej

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA Nasielsk, 5 kwietnia 2013 r. Lista tematów na część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2014 w Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KRZESZOWICACH rok szkolny 2010/2011 I. LITERATURA 1. Przedstaw ideały rycerskie na wybranych tekstach literackich

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Motyw miłości. Na podstawie wybranych utworów literackich

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Motyw miłości. Na podstawie wybranych utworów literackich Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Motyw miłości Na podstawie wybranych utworów literackich Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014 Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014 1 Literatura 1. Alegoria jako sposób mówienia o rzeczywistości. Omów jej rolę, analizując wybrane 2. Apokaliptyczne wizje rzeczywistości. Przedstaw,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z Muzyki w Gimnazjum św. Wojciecha w Staniątkach.

Przedmiotowy system oceniania z Muzyki w Gimnazjum św. Wojciecha w Staniątkach. Przedmiotowy system oceniania z Muzyki w Gimnazjum św. Wojciecha w Staniątkach. I. SPECYFIKA OCENIANIA Z PRZEDMIOTU MUZYKA Nauczyciel, dokonując oceny osiągnięć uczniów, będzie brał pod uwagę przede wszystkim:

Bardziej szczegółowo

PODRĘCZNIK Gra muzyka! J. Oleszkiewicz Nowa Era. Przedmiot ma na celu zdobywanie wiedzy i umiejętności z zakresu sztuki muzycznej.

PODRĘCZNIK Gra muzyka! J. Oleszkiewicz Nowa Era. Przedmiot ma na celu zdobywanie wiedzy i umiejętności z zakresu sztuki muzycznej. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU MUZYKA PODRĘCZNIK Gra muzyka! J. Oleszkiewicz Nowa Era Przedmiot ma na celu zdobywanie wiedzy i umiejętności z zakresu sztuki muzycznej. Ocenie podlegają: 1.

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

LITERATURA. 2. Kresy wschodnie w literaturze polskiej. Omów na podstawie wybranych przykładów.

LITERATURA. 2. Kresy wschodnie w literaturze polskiej. Omów na podstawie wybranych przykładów. TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ZESPOLE SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. STANISŁAWA KOPYSTYŃSKIEGO WE WROCŁAWIU W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LITERATURA 1. Analizując wybrane wiersze

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Temat: Świat wartości człowieka wolnego, niezależnego w wierszu W. Szymborskiej Możliwości Utwór W. Szymborskiej analizowany na lekcji daje uczniom i nauczycielowi

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Leopold Staff. Wybór wierszy - Część I

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Leopold Staff. Wybór wierszy - Część I Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Leopold Staff Wybór wierszy - Część I Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM I NACJONALIZM W ŚWIADOMOŚCI POLAKÓW

PATRIOTYZM I NACJONALIZM W ŚWIADOMOŚCI POLAKÓW PATRIOTYZM I NACJONALIZM W ŚWIADOMOŚCI POLAKÓW Prof. dr hab. Paweł Ruszkowski Spis treści Wprowadzenie...3 Podsumowanie i wnioski...3 Patriotyzm społeczne rozumienie pojęcia...4 Nacjonalizm społeczna percepcja

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Tematy prezentacji maturalnych z języka polskiego MATURA 2011 JĘZYK

Tematy prezentacji maturalnych z języka polskiego MATURA 2011 JĘZYK y prezentacji maturalnych z języka polskiego MATURA 2011 JĘZYK 1. Język Twoich rówieśników. Scharakteryzuj na podstawie analizy zgromadzonego materiału językowego. 2. Stylizacja gwarowa. Przedstaw jej

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

BRUNATNY PIWNICZNIK Wiersze, które 10 lat jak wino w beczce dojrzewały

BRUNATNY PIWNICZNIK Wiersze, które 10 lat jak wino w beczce dojrzewały - 2 - BRUNATNY PIWNICZNIK Wiersze, które 10 lat jak wino w beczce dojrzewały - 3 - Brunatny Piwnicznik Projekt okładki: Brunatny Piwnicznik Zdjęcie okładki: Brunatny Piwnicznik Wydawca: brunatny.piwnicznik@vp.pl

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY. mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY. mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016 WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY mgr Grażyna Wyszkowska Kętrzyn, styczeń 2016 CO TO JEST CZYTANIE? techniczne rozpoznawanie znaków; zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Wiek XVIII wiek oświecenia, wiek rozumu. Sapere aude! Miej odwagę posługiwać się swym własnym rozumem tak oto brzmi hasło oświecenia (I. Kant).

Wiek XVIII wiek oświecenia, wiek rozumu. Sapere aude! Miej odwagę posługiwać się swym własnym rozumem tak oto brzmi hasło oświecenia (I. Kant). Wiek XVIII wiek oświecenia, wiek rozumu. Sapere aude! Miej odwagę posługiwać się swym własnym rozumem tak oto brzmi hasło oświecenia (I. Kant). Epoka filozofów, którzy chcą przekształcać świat 4 główne

Bardziej szczegółowo

Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem

Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem Odzyskajcie kontrolę nad swoim losem Mocno wierzę w szczęście i stwierdzam, że im bardziej nad nim pracuję, tym więcej go mam. Thomas Jefferson Czy zadaliście już sobie pytanie, jaki jest pierwszy warunek

Bardziej szczegółowo

Wychowanie patriotyczne. Plan pracy

Wychowanie patriotyczne. Plan pracy Katowice 10.09 2016r. Wychowanie patriotyczne Plan pracy Założeniem programu jest przygotowanie ucznia szkoły podstawowej do obywatelskiej i patriotycznej aktywności w społeczeństwie obywatelskim i wyposażenie

Bardziej szczegółowo

Przyjaźń jako relacja społeczna w filozofii Platona i Arystotelesa. Artur Andrzejuk

Przyjaźń jako relacja społeczna w filozofii Platona i Arystotelesa. Artur Andrzejuk w filozofii Platona i Arystotelesa Artur Andrzejuk Plan Greckie pojęcie przyjaźni philia. Idealistyczna koncepcja przyjaźni u Platona. Polityczna rola platońskiej przyjaźni. Arystotelesowska koncepcja

Bardziej szczegółowo

Zasady życia społecznego. Katolicka Nauka Społeczna

Zasady życia społecznego. Katolicka Nauka Społeczna Zasady życia społecznego Katolicka Nauka Społeczna 1. Wolność w sferze ekonomicznej Wolny rynek jest niezbędnym narzędziem w ekonomii jednak nie wszystkie dobra mogą podlegać jego regulacjom nie wszystkie

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wartości w budowaniu więzi w rodzinie

Znaczenie wartości w budowaniu więzi w rodzinie Znaczenie wartości w budowaniu więzi w rodzinie Zofia Kończewska-Murdzek Maria Murdzek-Wierzbicka Jan Wierzbicki Psychologia jako nauka opisująca i wyjaśniająca ludzkie zachowanie oraz jego podmiotowe

Bardziej szczegółowo

LITERATURA. 1. Walka klas w literaturze XIX i XX wieku. Omów różne realizacje motywu w literaturze.

LITERATURA. 1. Walka klas w literaturze XIX i XX wieku. Omów różne realizacje motywu w literaturze. LITERATURA 1. Walka klas w literaturze XIX i XX wieku. Omów różne realizacje motywu w literaturze. 2. Dzisiejsze spojrzenie na wartość literatury polskiej okresu średniowiecza. Rozwiń temat na przykładzie

Bardziej szczegółowo

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Tematy na egzamin wewnętrzny z języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Zespół Szkół Kształcenia Ustawicznego w Krośnie Opracował zespół w składzie: Justyna Czekańska Elżbieta Gancarz Karolina Krężałek

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Do Polski, Rosji, SŁOWIAN!

Do Polski, Rosji, SŁOWIAN! Do Polski, Rosji, SŁOWIAN! Do Polski, Rosji, SŁOWIAN! Michał Bakunin Tłumaczył W. Koszyc Jirafa Roja Warszawa 2007 Copyright by Jirafa Roja, 2007 Tytuł oryginału: Russkim, polskim i wsiem sławianskim

Bardziej szczegółowo

Indywidualny Zawodowy Plan

Indywidualny Zawodowy Plan Indywidualny Zawodowy Plan Wstęp Witaj w Indywidualnym Zawodowym Planie! Zapraszamy Cię do podróży w przyszłość, do stworzenia swojego własnego planu działania, indywidualnego pomysłu na życie i pracę

Bardziej szczegółowo

Ankieta, w której brało udział wiele osób po przeczytaniu

Ankieta, w której brało udział wiele osób po przeczytaniu 3 WSTĘP 5 Wstęp Ankieta, w której brało udział wiele osób po przeczytaniu książki pt. Wezwanie do Miłości i zawartego w niej Apelu Miłości objawia tym, którzy tego nie wiedzieli, iż książka ta, wołanie

Bardziej szczegółowo

... podpis przewodniczącego szkolnego zespołu egzaminacyjnego

... podpis przewodniczącego szkolnego zespołu egzaminacyjnego pieczęć szkoły.maj..2013... 3 0 2 7 0 0-0 3 1 A 2 identyfikator szkoły Miejscowość... data Lista ów na egzamin wewnętrzny z...języka polskiego.- literatura... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Program nauczania biblijnego uczniów klas gimnazjalnych. Program powstaje pod kierunkiem Elżbiety Bednarz

Program nauczania biblijnego uczniów klas gimnazjalnych. Program powstaje pod kierunkiem Elżbiety Bednarz Program nauczania biblijnego uczniów klas gimnazjalnych Program powstaje pod kierunkiem Elżbiety Bednarz Klasa I Ja i Bóg na co dzień Redaktor: Michał Stępień Nauka o Jezusie Chrystusie Jezus Syn Boży

Bardziej szczegółowo

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Paweł Pytlak Końskowola 2010 Spis treści; I Ogólna charakterystyka programu II Cel zajęć artystycznych Cele główne Cele szczegółowe

Bardziej szczegółowo

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Literatura 1. Literackie portrety ludzi szczęśliwych.

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KRZESZOWICACH

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KRZESZOWICACH TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KRZESZOWICACH rok szkolny 2011/2012 I. LITERATURA 1. Przedstaw funkcjonowanie motywów biblijnych i antycznych

Bardziej szczegółowo

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych J. T. Hryniewicz Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych Geneza współczesnych organizacji gospodarczych powstanie

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Adam Mickiewicz. wybór wierszy

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Adam Mickiewicz. wybór wierszy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Adam Mickiewicz wybór wierszy Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO DLA ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W STRZELINIE

PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO DLA ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W STRZELINIE PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO DLA ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W STRZELINIE Podstawa prawna: 1.Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. ( Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z póżn. zm.).

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić?

Egzamin maturalny na poziomie. i właściwie je uzasadnić? Egzamin maturalny na poziomie podstawowym. Jak sformułować stanowisko i właściwie je uzasadnić? PODSTAWOWE INFORMACJE Rozprawka na poziomie podstawowym jest formą wypowiedzi pisemnej na podany temat, która

Bardziej szczegółowo

WERSJA: A ANKIETER: JEŚLI RESPONDENT JEST MĘŻCZYZNĄ, ZADAĆ GF1. JEŚLI RESPONDENT JEST KOBIETĄ, ZADAĆ GF2.

WERSJA: A ANKIETER: JEŚLI RESPONDENT JEST MĘŻCZYZNĄ, ZADAĆ GF1. JEŚLI RESPONDENT JEST KOBIETĄ, ZADAĆ GF2. WERSJA: A ANKIETER: JEŚLI RESPONDENT JEST MĘŻCZYZNĄ, ZADAĆ GF1. JEŚLI RESPONDENT JEST KOBIETĄ, ZADAĆ GF2. MĘŻCZYŹNI GF1 Przeczytam teraz Panu krótkie opisy różnych ludzi. Proszę wysłuchać każdego opisu

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOPOGLĄD NEW AGE

ŚWIATOPOGLĄD NEW AGE ŚWIATOPOGLĄD NEW AGE ŚWIATOPOGLĄD względnie stały zespół sądów (często wartościujących), przekonań i opinii na temat otaczającego świata czerpanych z rozmaitych dziedzin kultury, głównie z nauki, sztuki,

Bardziej szczegółowo

Modlitwy do Matki Bożej Fatimskiej

Modlitwy do Matki Bożej Fatimskiej 3 Modlitwy do Matki Bożej Fatimskiej Modlitwa zawierzenia Matce Bożej Fatimskiej Matko Odkupiciela, Gwiazdo morska, do nieba ścieżko najprostsza, Ty jesteś przechodnią bramą do raju wiecznego. Racz podźwignąć,

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Leon Kruczkowski. Niemcy

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Leon Kruczkowski. Niemcy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Leon Kruczkowski Niemcy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Podziękowania dla Rodziców

Podziękowania dla Rodziców Podziękowania dla Rodziców Tekst 1 Drodzy Rodzice! Dziękujemy Wam za to, że jesteście przy nas w słoneczne i deszczowe dni, że jesteście blisko. Dziękujemy za Wasze wartościowe rady przez te wszystkie

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SŁUCHANIE I PISANIE (A2) Oto opinie kilku osób na temat polityki i obecnej sytuacji politycznej:

POLITYKA SŁUCHANIE I PISANIE (A2) Oto opinie kilku osób na temat polityki i obecnej sytuacji politycznej: POLITYKA SŁUCHANIE I PISANIE (A2) Oto opinie kilku osób na temat polityki i obecnej sytuacji politycznej: Ania (23 l.) Gdybym tylko mogła, nie słuchałabym wiadomości o polityce. Nie interesuje mnie to

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna JĘZYK POLSKI Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i platformy Filmoteka Szkolna (45 min) Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Bardziej szczegółowo

Na skraju nocy & Jarosław Bloch Rok udostępnienia: 1994

Na skraju nocy & Jarosław Bloch Rok udostępnienia: 1994 Na skraju nocy & Jarosław Bloch Rok udostępnienia: 1994 NA SKRAJU NOCY Moje obrazy Na skraju nocy widziane oczyma dziecka Na skraju nocy życie wygląda inaczej Na moich obrazach...w nocy Życie w oczach

Bardziej szczegółowo

Dzień Patrona przygotowanie programów artystycznych, kiermasze, konkursy, Obchody Rocznic Pontyfikatu Jana Pawła II, Upamiętnianie Rocznicy Śmierci

Dzień Patrona przygotowanie programów artystycznych, kiermasze, konkursy, Obchody Rocznic Pontyfikatu Jana Pawła II, Upamiętnianie Rocznicy Śmierci W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się bardziej człowiekiem - o to, ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby więcej poprzez wszystko, co ma, co posiada, umiał bardziej i pełniej

Bardziej szczegółowo

Zauważcie, że gdy rozmawiamy o szczęściu, zadajemy specyficzne pytania:

Zauważcie, że gdy rozmawiamy o szczęściu, zadajemy specyficzne pytania: Nie potrafimy być szczęśliwi tak sobie, po prostu dla samego faktu; żądamy spełnienia jakichś tam warunków. Mówiąc dosadnie - nie potrafimy wyobrazić sobie, że można być szczęśliwym bez spełnienia tych

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Lidia Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Uniwersytetu w Białymstoku

Bardziej szczegółowo