Przewodnik ISO Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000 : 2000

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przewodnik ISO 9000. Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000 : 2000"

Transkrypt

1 Przewodnik ISO 9000 Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000 : 2000 Opracowano w ramach zamówienia Ministerstwa Gospodarki i Pracy Wydanie II uzupełnione, Katowice 2004 GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA KATOWICE, Plac Gwarków 1 skr. poczt tel. (0-32) , fax (032)

2 SPIS TREŚCI I. WPROWADZENIE DO JAKOŚCI 3 1. Jakość, zapewnienie jakości i zarządzanie jakością 3 2. Rys historyczny systemów jakości 5 3. Zarządzanie jakością w gospodarce wolnorynkowej 9 4 Powody wdrażania systemów jakości. Promocja jakości 10 II. ZARZĄDZANIE JAKOŚCIĄ NORMY ISO SERII Powstanie norm jakościowych Podstawowe pojęcia i definicje Przegląd wymagań normy PN-EN ISO 9001:2001 i pozostałe normy ISO serii 9000: III. DOKUMENTOWANIE SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Zasady dokumentowania systemu zarządzania jakością Rodzaje dokumentów i ich charakterystyka 29 IV. AUDITY SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA Podstawowe pojęcia i definicje Rodzaje auditów Cechy auditów systemów zarządzania. Podobieństwa i różnice pomiędzy auditami Zasady auditowania Realizacja auditów Niezgodności Prowadzenie rozmów auditowych 55 V. WDRAŻANIE SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W ORGANIZACJI Etapy wdrażania systemu zarządzania jakością Podejście procesowe. Identyfikacja i opis procesów (mapy procesów) Problemy związane z wdrażaniem systemu Podstawy TOTAL QUALITY MANAGEMENT (TQM) Metody statystyczne i koszty jakości Korzyści z funkcjonowania systemu zarządzania jakością w organizacji Certyfikacja systemu zarządzania jakością 72 Materiały źródłowe 75 2 / 75

3 I. WPROWADZENIE DO JAKOŚCI 1. Jakość, zapewnienie jakości i zarządzanie jakością Jakość jest słowem używanym powszechnie przez wielu ludzi, w różnych sytuacjach. Towarzyszy ono ludzkości już od czasów starożytnych. Jest to termin ogólnie zrozumiały, każdy wie co on oznacza, jednakże jednoznaczne i precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia sprawia wiele problemów. Trudność zdefiniowania jakości wynika głównie z różnic w jego interpretacji przez poszczególnych użytkowników. Na przestrzeni wieków powstało wiele definicji jakości, jednak do chwili obecnej nie ma definicji uniwersalnej, mogącej zadowolić wszystkich. W poszczególnych definicjach dominują różne aspekty (filozoficzny, techniczny, ekonomiczny, prawny czy psychologiczny) w zależności od tego dla potrzeb jakiej branży, czy dziedziny wiedzy były tworzone. Jedną z pierwszych definicji jakości jest definicja Platona z IV wieku p.n.e., w której przeważa z pewnością aspekt filozoficzny: Jakość jest to pewien stopień doskonałości Według współczesnych autorytetów w dziedzinie jakości: Jakość to zgodność z wymaganiami (P.B. Crosby) Przewidywalny stopień jednorodności i niezawodności przy możliwie niskich kosztach i dopasowaniu do wymagań rynku (E.W. Deming) Przydatność użytkowa (J.M. Juran) W definicjach tych zwraca się uwagę na takie elementy jak zgodność z wymaganiami (przepisy, dokumentacja techniczna, ustalenia kontraktowe), niezawodność, koszt oraz przydatność dla użytkownika (dostosowanie do jego potrzeb i oczekiwań). Jest oczywiste, że pojęcie jakość związane jest nierozerwalnie z obiektem (wyrobem, usługą). Podkreślone jest to wyraźnie w definicji zawartej w poprzedniej normie PN-ISO 8402 :1996 Zarządzanie jakością i zapewnienie jakości Terminologia : Jakość - ogół właściwości obiektu, wiążących się z jego zdolnością do zaspokojenia potrzeb stwierdzonych i oczekiwanych. (PN-ISO 8402:1996) Z powyższej definicji wynika, że sam producent nie jest w stanie ocenić jakości wyrobu, do pełnej oceny potrzebne jest potwierdzenie użytkownika w zakresie stopnia zaspokojenia jego potrzeb. Jakość trzeba więc rozpatrywać w kontekście potrzeb (wymagań) klienta, czyli w aspekcie zewnętrznym, przeniesionych do specyfikacji dostawcy (aspekt wewnętrzny). Oznacza to, że o jakości nie decydują same wymagania, ale możliwie najlepsze ich ustalenie oraz stopień ich spełnienia. Pomimo różnic w definicjach dotyczących jakości, wynikających z dominacji w nich różnych aspektów oraz różnych potrzeb dla jakich definicje te były tworzone, wynika z nich ścisły związek pomiędzy terminem jakość a konkretnym wyrobem (usługą), niezależnie od tego, czy wyrób ten ma charakter materialny czy też niematerialny. Innym podstawowym pojęciem występującym, zwłaszcza w poprzednich normach w terminologii jakościowej jest zapewnienie jakości. 3 / 75

4 Zapewnienie jakości wszystkie planowane i systematyczne, a także, jeśli to konieczne, udowodnione działania realizowane w ramach systemu jakości, służące do wzbudzenia należytego zaufania co do tego, że obiekt spełni wymagania jakościowe. (PN-ISO 8402:1996) Norma terminologiczna PN-ISO 8402:1996 definiująca zapewnienie jakości zwraca uwagę na wewnętrzne i zewnętrzne cele zapewnienia jakości. Chodzi tutaj o wzbudzenie zaufania wewnątrz organizacji (np. zaufanie kierownictwa przedsiębiorstwa) oraz wzbudzenie zaufania klientów do producenta wyrobu (wykonawcy usługi). Warunkiem koniecznym do zapewnienia jakości jest jednak spełnienie przez wyrób wymagań jakościowych odzwierciedlających potrzeby użytkownika. Zapewnienie jakości bezpośrednio odnosi się do organizacji (przedsiębiorstwo, firma usługowa) i jest częścią procesu zarządzania jakością. Praktyczne zarządzanie jakością nie jest możliwe bez określenia przez organizację jej polityki jakości. Polityka jakości ma dać odpowiedź na pytanie: W jaki sposób organizacja (producent, wykonawca usługi) ma sprostać wymaganiom klienta? Chodzi tutaj o określenie kierunków działań i środków, dzięki którym produkowany wyrób lub realizowana usługa wzbudzi zaufanie określonego odbiorcy. Prawidłowo zdefiniowana i zaakceptowana przez kierownictwo polityka jakości przedsiębiorstwa wyraża ogólne cele, kierunki działań i środki, jakie należy podjąć w celu spełniania oczekiwań klientów, sprostania konkurencji i utrzymania korzystnej pozycji na rynku. Zasady określania i redagowania polityki jakości przedstawione są w rozdziale dotyczącym księgi jakości. Polityka jakości jest jednym z elementów procesu zarządzania jakością, które to pojęcie uprzednio należy rozumieć następująco: Zarządzanie jakością wszystkie działania z zakresu zarządzania, które decydują o polityce jakości, celach i odpowiedzialności, a także o ich realizacji w ramach systemu jakości za pomocą takich środków, jak: planowanie jakości, sterowanie jakością, zapewnienie jakości i doskonalenie jakości. (PN-ISO 8402:1996) Zarządzanie jakością obejmuje planowanie strategiczne, rozmieszczenie zasobów i inne systematyczne działania na rzecz jakości, takie jak: planowanie jakości, sterowanie jakością oraz doskonalenie czyli ciągłą poprawę. W praktyce zarządzanie jakością sprowadza się do wdrożenia i rozwoju systemu jakości, przy czym System jakości struktura organizacyjna, procedury, procesy i zasoby niezbędne do zarządzania jakością. (PN-ISO 8402:1996) System jakości powinien być na tyle rozbudowany, na ile jest to potrzebne do osiągnięcia założonych celów jakościowych w konkretnym przedsiębiorstwie. Relacje, obowiązujące w odniesieniu do normy terminologicznej PN-ISO 8402:1996, pomiędzy zapewnieniem jakości, systemem jakości oraz zarządzaniem jakością przedstawić można na następującym rysunku: 4 / 75

5 Powyższe informacje podano celem przybliżenia rozwoju definicji stosowanych w systemach zarządzania jakością. Obecnie funkcjonujące, obowiązujące w systemach zarządzania jakością terminy i definicje zgodne z przyjętą przez organizacje międzynarodową (ISO),europejską (CEN), a następnie przyjętą przez Krajową Organizację ( PKN) normą terminologiczną PN-EN ISO 9000:2001 podano w rozdziale II w punkcie Rys historyczny systemów jakości Za pierwsze wzmianki dotyczące jakości przyjmuje się często zapisy w Kodeksie Hammurabiego z roku 1750 p.n.e., gdzie ustalone zostały kary dla budowniczych w przypadku zawalenia się domu z powodu nieodpowiedniej jakości. Według tego kodeksu nakazuje się np. ukarać śmiercią budowniczego, jeśli zbudowany przez niego dom zawali się i spowoduje śmierć właściciela. Kodeks ten zawierał w istocie zasady odpowiedzialności za wyrób. Równie stare są pierwsze opisy metod kontroli i oceny wykonania wyrobów (Egipt, Ameryka Środkowa). Koncepcja jakości rozwijała się wraz z rozwojem sposobów produkcji. W 1910 r. w zakładach Forda w Ameryce zastosowano zasady opracowane przez Fryderyka Taylora, które pozwoliły na seryjną produkcję samochodów przez pracowników niewykwalifikowanych. Oddzielona została wówczas funkcja kontroli od funkcji produkcji. W latach 70-tych kryzys paliwowy i konkurencja japońska stały się główną siłą napędową zmian w podejściu do problemów jakości. Wzorem przedsiębiorstw japońskich zaczęto wprowadzać zmiany w metodach pracy i podejściu do roli człowieka w przedsiębiorstwie. W pewnych sektorach, takich jak: przemysł kosmiczny, nuklearny nastąpił szybki rozwój koncepcji jakości. Problemy jakości stały się integralną częścią strategii wielkich przedsiębiorstw korporacji. Od 1979 roku przy ISO działa Komitet Techniczny ISO/TC 176 Zapewnienie jakości powołany do życia z inicjatywy strony niemieckiej. Efektem prac tego komitetu było m.in. opracowanie norm jakościowych serii EN oraz ISO 9000, a w późniejszym okresie ich nowelizacja. Osobistością, która bez wątpienia wywarła zasadniczy wpływ na jakość produkcji przemysłowej był Amerykanin - Wiliam Edwards Deming ( ). W.E. Deming doktor matematyki, uważany jest w Japonii (spędził tam 30 lat jako doradca rządu i firm) za jednego z twórców sukcesu gospodarki japońskiej. 5 / 75

6 Zasadnicze pojęcia sformułowane przez Deminga są w istocie bardzo proste i prawie oczywiste, ale mają rewolucyjne znaczenie dla dotychczasowego sposobu myślenia nie tylko o wytwarzaniu, ale i całości działań prawie każdej organizacji. Najważniejsze problemy zostały przez Deminga sformułowane w postaci 14 zasad, które ulegają z biegiem czasu pewnym zmianom, jednak ich sens pozostaje niezmienny. Tezy Deminga zostały przedstawione poniżej. 14 zasad filozofii Deminga Deming W. Edwards - żył w latach Amerykański statystyk i ekspert w dziedzinie kontroli jakości. Urodzony w mieście Sioux, w stanie Iowa. Deming wykorzystał statystykę do przebadania procesu produkcji przemysłowej, wyłapania jego błędów i poprawienia jakości produktu. Na jego nowatorskich metodach pierwsi poznali się Japończycy. Zaczęli je stosować w przemyśle, co w znacznym stopniu przyczyniło się do jego odbudowy w powojennych latach. Deming był za to bardzo głośno krytykowany przez amerykańskie korporacje. 1. Zapewnij stałość celów przedsiębiorstwa (poprawa jakości wyborów i usług), mając na uwadze poprawę swojej konkurencyjności i osiągnięcie trwałej pozycji na rynku. 2. Stosuj nową filozofię. Nie można dłużej tolerować powszechnie akceptowanych poziomów opóźnień, omyłek, usterek materiałów nie nadających się do obróbki, ludzi nie potrafiących wykonać dobrze swojej pracy a bojących się zadawać pytania, przestarzałych metod szkolenia. Zadowolenie klienta jest elementem sterującym wszystkimi działaniami. 3. Nie uzależniaj jakości od działań kontrolnych (jakości nie da się osiągnąć przez kontrolę, jakość musi powstać w całym procesie wytwarzania). Zapobiegaj wadom zamiast je wykrywać. 4. Zerwij z praktyką wybierania najtańszych ofert. Cena niewiele nam powie, jeśli nie ma jasności co do jakości wyrobu. Eliminuj dostawców, którzy nie są w stanie poradzić sobie z udokumentowaniem jakości. 5. Stale udoskonalaj system funkcjonowania firmy. Ujawniaj problemy i ich przyczyny. Udoskonalaj sam proces, a nie tylko jego wyniki (projektowanie, zaopatrzenie, zapewnienie sprawności urządzeń, produkcja, szkolenie itd.). Nadzoruj i steruj procesem przy pomocy SPC. 6. Wprowadź nowoczesne metody szkoleniowe na stanowiskach pracy. Człowiek jest wszędzie decydującym ogniwem każdego procesu, również w pełni zautomatyzowanego. 6 / 75

7 7. Wprowadź nowoczesny, właściwie rozumiany nadzór ze strony kadry kierowniczej. Kierownik powinien zawsze pomagać pracownikowi tak, aby mógł on lepiej wykonywać swoje obowiązki. Oznacza to, że: przełożony jest szkoleniowcem i opiekunem swoich pracowników (pełni funkcję lidera, a nie bossa); błędy wynikające z systemu nie mogą obciążać pracownika. Kierownictwo musi podejmować natychmiastowe działania w odpowiedzi na raporty dozoru technicznego dotyczące takich problemów, jak: permanentne braki, nie konserwowane urządzenia, złe narzędzia, bełkotliwie sformułowane instrukcje, itp. 8. Wyeliminuj atmosferę strachu; wspieraj wzajemne kontakty i inne środki prowadzące do eliminacji strachu w ramach całego przedsiębiorstwa; robotnik, bojąc się niewykonania określonej normatywem ilości elementów, przekazuje do dalszej obróbki również części wadliwe, kierownik przedkłada dyrekcji upiększone dane", gdyż boi się, że złe wyniki zostaną złożone na karb jego nieudolności, chociaż rzeczywista przyczyna tkwi w istniejącym systemie, dostawca, bojąc się, że nie otrzyma zamówienia, obiecuje dostawy najwyższej jakości, mimo że nie posiada odpowiednich warunków technicznych i organizacyjnych, jeśli wady wiążą się z sankcjami, to każdy pracownik robi wszystko, aby tych wad nie ujawniać. 9. Przełam bariery między pionami i działami firmy, bariery w strukturach pionowych powodują problemy komunikacyjne na odcinku przełożony - pracownicy; bariery w strukturach poziomych powodują problemy komunikacyjne między różnymi działami branżowymi i ich pracownikami (tymczasem ludzie zatrudnieni przy badaniach, projektowaniu, produkcji i sprzedaży muszą pracować jak jeden zespół, przewidywać i rozwiązywać problemy wynikające z różnych wymagań); również w ramach firmy układ między stanowiskami i osobami należy rozpatrywać w aspekcie stosunków klient wewnętrzny-dostawca wewnętrzny. 10. Nie stosuj sloganów i nawoływania pracowników do większej wydajności. Wywołuje to skutek przeciwny. Przyczyna większości przypadków niskiej jakości i wydajności leży w samym procesie i wykracza poza możliwości oddziaływania zwykłego pracownika. 11. Usuń normy pracy narzucające limity ilościowe. 7 / 75

8 12. Eliminuj wszystko, co kwestionuje prawo każdego pracownika i każdego menadżera do dumy ze swojej pracy. Oznacza to: wyjaśnienie pracownikom polityki kierownictwa firmy, niedopuszczenie do tego, aby dobra praca szła do kosza albo na złom", zrezygnowanie z dorocznych ocen pracowników. 13. Promuj kształcenie. Wprowadzenie innowacji produktowych i procesowych wymaga nowych umiejętności. Dlatego: dokształcanie musi dotyczyć wszystkich szczebli, poczynając od najwyższego kierownictwa, wiedza o metodach statystycznych, szczególnie o kartach sterowania procesem powinna być przekazana każdemu pracownikowi, nakłady na kształcenie należy traktować jako inwestycję konieczną. 14. TRAKTUJ CODZIENNĄ DBAŁOŚĆ O REALIZACJĘ POWYŻSZYCH 13 ZASAD JAKO PODSTAWOWY OBOWIĄZEK KIEROWNICTWA FIRMY. Z powyższych wskazówek wynika jasno, że największe znaczenie dla poprawy jakości ma nowoczesne i sprawne kierowanie. Rola kierownictwa nie polega na rozliczaniu pracowników z pracy, lecz przede wszystkim na rozpoznawaniu rzeczywistych problemów i ich rozwiązywaniu, wprowadzaniu innowacyjnych rozwiązań i udoskonaleń oraz określania długoterminowych celów przedsiębiorstwa oraz na określaniu strategii i na przejęciu przywództwa. Zdaniem Deminga tylko proste metody i zrozumiałe narzędzia pozwalają na osiągnięcie efektów. Im metoda jest bardziej złożona, tym mniejsze są szanse na uzyskanie pozytywnych wyników jej stosowania. Deming zaproponował przejrzystą i powszechnie zrozumiałą zasadę doskonalenia jakości, nazwaną od nazwiska jego twórcy kołem Deminga lub modelem P-D-C-A (planuj wykonaj sprawdź koryguj). KORY GUJ P L A NUJ S P R AWDŹ WY KONA J 8 / 75

9 PDCA można opisać następująco: Planuj: ustal cele i procesy niezbędne do dostarczania wyników zgodnych z wymaganiami klienta i polityką organizacji. Wykonaj: wdróż procesy. Sprawdź: monitoruj i mierz procesy i wyrób w odniesieniu do polityki, celów i wymagań dotyczących wyrobu i przedstawiaj wyniki Działaj: podejmij działania dotyczące ciągłego doskonalenia funkcjonowania procesu Jeśli na etapie sprawdzania okaże się, że występują rozbieżności między zamierzeniami i efektami, to wówczas należy uruchomić działania korygujące, prowadzące do ich likwidacji. Często, pierwsze działania korygujące mogą być niewystarczające, dlatego też po powtórnym sprawdzeniu musimy przystąpić do kolejnych działań korygujących. Postępujemy w ten sposób tak długo, aż uzyskamy satysfakcjonujące wyniki. Dopiero wówczas przechodzimy do następnego etapu określanego mianem - działaj. Zorganizowanie ciągłej poprawy jakości w oparciu o zasadę koła Deminga przyniosło sukcesy firmom japońskim i amerykańskim oraz europejskim oraz stało się podstawą doskonalenia wszelkich działań realizowanych w ramach nowego podejścia do systemów zarządzania jakością w normie PN-EN ISO 9001:2001, uwzględniającej podejście procesowe. 3. Zarządzanie jakością w gospodarce wolnorynkowej W krajach przechodzących proces transformacji gospodarczej z gospodarki nakazowo-rozdzielczej do gospodarki rynkowej (z gospodarki rynku producenta na rynek konsumenta) w organizacjach muszą nastąpić radykalne, czasami bardzo dramatyczne zmiany kulturowe. Odstąpienie od starego systemu zarządzania na rzecz procesu ciągłej poprawy jakości i kompleksowego zarządzania jakością (TQM) wymaga generalnych przewartościowań, zmiany mentalności wszystkich zatrudnionych i tworzenia nowej prorynkowej i projakościowej świadomości oraz nadziei, że zmiany te doprowadzą do rozwoju organizacji i wzrostu stopy życiowej oraz podniesienia jakości życia zatrudnionych w tej organizacji. Reforma systemu zarządzania organizacją wymaga nie tylko przewidywania ze strony zatrudnionych, ale przede wszystkim ich głębokiego zaangażowania w tworzenie nowego systemu zarządzania organizacją oraz określenia ich miejsca w nowej rzeczywistości. Decydującą rolę w zapewnieniu świadomego wdrażania zarządzania jakością w organizacji odgrywają organizacje pracownicze oraz najwyższe kierownictwo kreujące strategię i pełniące rolę przywódczą. Kompleksowe zarządzanie jakością (TQM) jest w najwyższym stopniu nastawione pozytywnie do pracy. Zwiększa udział pracy w kluczowych decyzjach operacyjnych, możliwości pracowników w kierowaniu wewnętrznymi procesami swojej pracy oraz niezależność w jej wykonywaniu. Stwarza zatrudnionym dostęp do decyzji kształtujących jakość pracy i wynagrodzenia. Wdrożenie TQM powoduje likwidację przestojów w pracy, zwiększa produktywność pracy, co prowadzi do wzrostu wynagrodzenia i poprawia samopoczucie pracowników. Jednocześnie maleją koszty, co pozwala właścicielom zwiększyć zyski i przeznaczyć większą ich część na inwestycje; w tym w nowe miejsca pracy. Wzrost efektywności nakładów pozwala organizacjom na zwiększenie akumulacji przeznaczonej na rozwój i dalszy wzrost jakości ich pracy. Wdrożenie zarządzania jakością zgodnie z wyżej przedstawionym schematem przynosi 9 / 75

10 korzyści, które są większe niż koszty wprowadzenia. Właściwie monitorowane koszty jakości na przestrzeni dłuższego przedziału czasowego ukazują ich tendencje spadkowe wraz z rozwojem i doskonaleniem wdrożonego systemu zarządzania jakością. Największe praktyczne korzyści organizacyjne i materialne przy wdrażaniu systemów zarządzania jakością przynosi seria znowelizowanych norm ISO serii 9000 z roku Powody wdrażania systemów jakości. Promocja jakości. Coraz większa liczba przedsiębiorstw krajowych i zagranicznych pragnie dowodu zdolności jakościowej swoich dostawców, tzn. ich zdolności do systematycznego spełniania stawianych im wymagań, inaczej mówiąc dowodu, że funkcjonuje u nich skuteczny system zapewnienia jakości, a właściwie zarządzania jakością. Wielu odbiorów dochodzi do wniosku, że system zapewnienia jakości ich dostawców należy poddać ocenie na podstawie auditu (auditu drugiej strony), by stwierdzić, czy wymagania systemu jakości, znormalizowane w normach ISO serii 9000, są spełnione. Klient przez swój nacisk wywiera silny wpływ na wewnętrzny system zapewnienia jakości dostawcy. Doświadczyło tego wiele polskich firm w kontaktach z firmami zachodnimi, które system jakości wg ISO 9000 wdrożyły wcześniej. W chwili obecnej przedstawicielstwa firm zagranicznych działających na terenie Polski są poddane dużym naciskom swoich centrali odnośnie konieczności wdrożenia systemu zarządzania jakością. Głównymi motywami kierownictwa przy podejmowaniu decyzji o wdrażaniu systemu zarządzania jakością są oczekiwania związane z: obniżeniem koszt braków zewnętrznych i wewnętrznych, zmniejszeniem strat wynikających z niedopasowania wyrobu do wymagań rynku, ograniczenie poczucia zagrożenia w obliczu działań konkurencji, obniżenie strat spowodowanych niewłaściwym nadzorowaniem procesów, ugruntowanie lub rozszerzenie pozycji na rynku. Uświadomienie powyższych faktów prowadzi do zainteresowania się kierownictwa nowoczesnymi zasadami zarządzania jakością i zarządzania jakością totalną (TQM), gdzie wdrożenie odpowiedniego systemu jakości wg ISO 9000 jest elementem niezbędnym. Praktyczne korzyści wynikające z wdrożonego systemu jakości w organizacji przedstawiono w rozdziale V punkt 6. Promocja jakości, stanowiąca strategię przedsiębiorstwa zmierza do wprowadzenia i utrzymania w mocy działań i form zachowań, będących wyrazem poczucia odpowiedzialności za sprawy jakości, znajduje ona swe zastosowanie we wszystkich środowiskach pracy, bez względu na wielkość przedsiębiorstwa czy też rodzaj i różnorodność jego produkcji lub usług. Promocja jakości oznacza: dalsze rozwijanie wydolności jakościowej danego przedsiębiorstwa, poprawę możliwości osiągania celów jakościowych i spełnienia wymogów jakościowych we wszystkich fazach produkcji i użytkowania danego wyrobu. 10 / 75

11 Promowanie jakości wymaga stosowania akcji w miejsce reakcji tj.: - osiągania wysokiej jakości działań i operacji podejmowanych wewnątrz przedsiębiorstwa i wysokiej jakości wyrobów, - rezygnacji z wyczekiwania do chwili gdy do udoskonalenia jakości zmuszą nas żądania klientów, działania konkurencji lub odniesione niepowodzenia. Aktywna promocja jakości winna wdrażać procesy, odnoszące się do zmian: - technicznych, - organizacyjnych, - socjologicznych, względnie ulepszeń podnoszących jakość. Celem promocji jakości jest zachęcanie pracowników do podejmowania w ramach procesów produkcyjnych, inicjatyw własnych, zarówno twórczych jak też zapobiegających powstawaniu wad, skutecznie oddziaływujących na jakość i wykraczających poza stosowane dotychczas sprawdzone metody zapewnienia jakości. Działania z zakresu promocji jakości stosowane są raczej w celu uzupełnienia i rozszerzenia systemu zapewnienia jakości. W działaniach tych biorą udział wszyscy pracownicy uczestnicząc aktywnie: - w kształtowaniu wyrobów i procesów, - we wczesnym rozpoznawaniu potencjalnych źródeł wad i ryzyka pogarszania jakości i przeciwdziałaniu ich powstaniu, - w systematycznym i świadomym zapobieganiu wadom i innym niepożądanym sytuacjom. W organizacjach, które zdecydowały się na wdrażanie systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy PN-EN ISO 9001:2001 zachodzi szereg pozytywnych procesów, których efekty wyrażają się w postaci wymiernych korzyści. Procesy te występują niezależnie od tego, czy przy wdrażaniu systemu kierowano się wymaganiami rynku, czy wewnętrzną potrzebą doskonalenia zarządzania organizacją. Wdrążając system zarządzania jakością stwarza się możliwości poprawy stosowanych procesów. Samo zidentyfikowanie, w ramach tworzenia procesów zarządzania jakością, dotychczas stosowanych procesów i uzupełnienie ich wymaganiami normy jakościowej zapewni ich ciągłe doskonalenie w ramach działań realizowanych w systemie zarządzania jakością. Praktyka wielu firm wskazuje, że efekty doskonalenia systemu zarządzania jakością w ramach systemu zarządzania zgodnego z wymaganiami normy PN-EN ISO 9001:2001 występują stosunkowo po krótkim czasie, powodując np. zmniejszenie braków, wzrost efektywności oraz zwyżkę sprzedaży. 11 / 75

12 II. ZARZĄDZANIE JAKOŚCIĄ NORMY ISO SERII Powstawanie norm jakościowych Największy rozwój systemów jakości nastąpił w latach po drugiej wojnie światowej. Na początku tego okresu dominował rynek producenta, lecz wkrótce zorientowano się, że zapewnienie jakości nie może polegać jedynie na kontroli wyrobów finalnych a jakość jest kształtowana w różnych fazach życia produktu. Jak większość nowinek technicznych tak również systemy jakości miały swój pierwowzór w szeroko rozumianej wojskowości. I tak w roku 1959 Departament Obrony USA ustanowił normę MIL-Q-9858 pt. Wymagania Programu Jakości. Norma ta znowelizowana w roku 1963, a nieco później przyjęta również przez NATO, obligowała dostawców dla armii, lotnictwa, marynarki do wdrożenia programu jakości zapewniającego spełnianie ustalonych wymagań we wszystkich fazach powstawania wyrobu, tj. od fazy przedprodukcyjnej, poprzez produkcyjną do poprodukcyjnej. Do rządowych agend zapewnienia jakości należała ocena, czy program został wdrożony i czy jest efektywny, tzn. czy realizowane są ustalone cele. Do wdrożenia takich programów zobligowani zostali również podwykonawcy tych dostawców. Poszerzało to znacznie krąg zainteresowanych na przemysł metalurgiczny, chemiczny, elektroniczny itp. Z czasem podobne programy wdrażane były w firmach nie związanych z wojskiem, jak np. w energetyce jądrowej zgodnie z normą wydaną przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej - A Code of Practice 50-C-QA. Podobnie rozwijała się sytuacja w innych krajach. Cieszące się coraz większą popularnością systemy jakości były normalizowane. W latach 1978/9 wydane zostały pierwsze normy państwowe: kanadyjskie CSA 3-Z299 i brytyjskie BS 5750 dotyczące zapewnienia jakości. W końcu lat 70-tych zrodziła się potrzeba uporządkowania w skali międzynarodowej norm dotyczących zapewnienia jakości. W tym celu, na wniosek strony niemieckiej, w roku 1979 powołany został Komitet Techniczny ISO/TC 176 Zapewnienie jakości. W wyniku prac tego Komitetu w roku 1986 ustanowiona została terminologiczna norma ISO 8402, a następnie, w roku 1987 seria norm ISO 9000 dotycząca systemów zapewnienia jakości MIL-Q-9858 Wymagania Programu Jakości ANSI-N45-2 Wymagania dotyczące programu zapewnienia jakości dla elektrowni atomowych C-QA A code of Practice 13 kryteriów zapewnienia jakości i bezpieczeństwa elektrowni atomowych (Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej) BS5750: 1979 Normy brytyjskie. 1978/9 CSA 3-Z299 Normy kanadyjskie ISO/TC 176 Komitet Techniczny - zapewnienie jakości 1986 ISO 8402 Zarządzanie jakością i zapewnienie jakości. Terminologia ISO 9000 Seria norm dotyczących systemów jakości ISO 9000 Nowelizacja norm dotyczących systemów jakości ISO 9000 Kolejna nowelizacja norm Wizja 2000 Normy ISO serii 9000, wraz z normą terminologiczną ISO 8402, opracowane zostały w celu harmonizacji wymagań odnośnie systemów jakości w skali międzynarodowej i umożliwienia certyfikacji tychże systemów prowadzonej przez jednostki niezależne, tzw. trzeciej strony. Normy te były jednak przewidziane przede wszystkim do wykorzystywania w kontaktach dwustronnych pomiędzy dostawcami a odbiorcami. Normy serii ISO 9000 stanowiły istotny czynnik rozwoju handlu wewnętrznego i międzynarodowego i stały się wkrótce bardzo popularne w krajach rozwiniętych gospodarczo, a dalej również w krajach rozwijających się i tzw. trzeciego świata. 12 / 75

13 Serię norm ISO 9000 uzupełniono w latach 1991, 1993, 1994, o kolejne normy to jest: 1. Norma terminologiczna ISO 8402, 2. Modele systemu zapewnienia jakości (ISO 9001, 9002, 9003), 3. Przewodniki zapewnienia jakości (ISO , , , ), 4. Wytyczne zarządzania jakością (ISO , , , ), 5. Techniki wspomagające (normy serii ISO 10000). Wykaz norm jakościowych zaliczanych do rodziny norm ISO serii 9000 wraz z ich polskimi odpowiednikami (PN-ISO), mogły być wykorzystywane w tzw. okresie przejściowym trwającym dokładnie do r. Kolejna nowelizacja norm jakościowych w postaci nowej rodziny norm ISO serii 9000:2000 określanej mianem wizja 2000 została zatwierdzona przez Międzynarodową Organizację ds. Normalizacji (ISO) 15 grudnia 2000 r. W naszym kraju opublikowano polską wersję tych norm: Wrzesień 2001 r. PN-EN ISO 9000:2001 Systemy zarządzania jakością. Podstawy i terminologia, wrzesień 2001 r. - PN-EN ISO 9001:2001 Systemy zarządzania jakością. Wymagania, listopad 2001 r. PN-EN ISO 9004:2001 Systemy zarządzania jakością. Wytyczne doskonalenia funkcjonowania. Zmiany wprowadzone w normach serii ISO 9000 odzwierciedlają i uwzględniają potrzeby użytkowników norm i doświadczenie zdobyte podczas stosowania dotychczasowych norm. Mają na celu ułatwienie stosowania norm oraz uzyskanie maksymalnych korzyści dla stosujących je organizacji. Podstawowe zmiany to : 1) ograniczenie liczby norm ISO serii 9000, 2) możliwość powiązania systemu zarządzania jakością z procesami organizacji, 3) większa orientacja na ciągłe doskonalenie i zadowolenie klienta, 4) skorygowanie relacji między stosowaniem norm do celów certyfikacji a stosowaniem norm do doskonalenia jakości, 5) ułatwienie stosowania przez małe i średnie przedsiębiorstwa oraz organizacje usługowe i administracje publiczne, 6) ułatwienie przejścia od ISO 9000 do krajowych nagród jakości i TQM, 7) poprawa "spójności" między normami ISO 9001 i ISO 9004, 8) kompatybilność z innymi systemami zarządzania (np. systemem zarządzania środowiskowego czy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy); Ponadto normy te charakteryzują się: podejściem procesowym, ciągłym doskonaleniem, zorientowaniem na klienta i pomiarem stopnia jego zadowolenia ( nie tylko stopnia niezadowolenia liczonego ilością reklamacji), osobistym i popartym dowodami zagazowania naczelnego kierownictwa, planowaniem jakości opartym na ustanowieniu mierzalnych celów, podkreśleniem roli kompetencji personelu, Norma ta ułatwia integrację systemu zarządzania jakością z systemem zarządzania środowiskowego, stała się standardem ukierunkowanym na osiąganie zysków, napisana jest językiem bardziej zrozumiałym dla użytkowników. Zmiany wprowadzone w normach ISO serii 9000:2000 odzwierciedlają i uwzględniają potrzeby użytkowników norm i doświadczenie zdobyte podczas stosowania dotychczasowych norm, np. przez producentów, twórców norm, konsultantów, jednostki 13 / 75

14 certyfikujące. Mają na celu ułatwienie stosowania norm oraz uzyskanie maksymalnych korzyści dla stosujących je organizacji, bez konieczności dodatkowej interpretacji i uczynienie z nich standardów ukierunkowanych na zysk przedsiębiorstwa; W normie PN-EN ISO 9001:2001 do doskonalenia systemu zarządzania jakością na potrzeby kierownictwa określono osiem zasad zarządzania, które mogą zostać wykorzystane do uzyskania poprawy funkcjonowania organizacji na różnych etapach jej rozwoju. Osiem zasad tworzy podstawy norm systemu zarządzania jakością w ramach ISO Są to: PODEJŚCIE SYSTEMOWE DO ZARZĄDZANIA zidentyfikowanie, zrozumienie i zarządzanie wzajemnie powiązanymi procesami jako systemem przyczynia się do zwiększania skuteczności i efektywności organizacji w osiąganiu celów. PODEJŚCIE OD STRONY PROCESU pożądany wyniki osiąga się z większą efektywnością wówczas, gdy działania i związane z nią zasoby są zarządzane jako proces. PRZEWODZENIE przywódcy ustalają jedność celu i kierunku działania organizacji. Zaleca się aby tworzyli oni i utrzymywali środowisko wewnętrzne, w którym ludzie mogli w pełni zaangażować się w osiąganie celów organizacji. WŁĄCZENIE PERSONELU ludzie na wszystkich szczeblach są istotą organizacji i ich całkowite zaangażowanie pozwala na wykorzystanie ich zdolności dla dobra organizacji. SŁUCHANIE KLIENTA organizacje są zależne od swych klientów i dlatego zaleca się, aby zrozumiały obecne i przyszłe potrzeby klienta, aby spełniały wymagania klienta oraz podejmowały staranie, aby wykraczać ponad jego oczekiwania. WZAJEMNIE KORZYSTNE RELACJE Z DOSTAWCAMI organizacja i ich dostawcy są od siebie zależni, a wzajemne korzystne powiązania zwiększają zdolność obu stron do tworzenia wartości. PODEJŚCIE OPIERAJĄCE SIĘ NA FAKTACH ( skuteczne decyzje ) opierają się na analizie danych i informacji CIĄGŁA POPRAWA zaleca się aby ciągłe doskonalenie funkcjonowania całej organizacji stanowiło stały cel organizacji. Szczegóły przybliżające znaczenie i zrozumienie powyższych zasad podano w punkcie 0.2 normy PN-EN ISO 9000:2001. Norma PN-EN ISO 9001:2001 zaleca przyjęcie podejścia procesowego podczas opracowywania, wdrażania, doskonalenia skuteczności i efektywności systemu zarządzania jakością w celu zwiększenia zadowolenia stron zainteresowanych przez spełnienie ich wymagań. W celu skutecznego i efektywnego działania organizacja identyfikuje liczne powiązania ze sobą, czyli identyfikuje procesy i nimi zarządza. Wykorzystanie systemu procesów w organizacji wraz z identyfikacją oraz wzajemnymi oddziaływaniami między tymi procesami i zarządzaniem nimi określa się jako podejście procesowe. Zaletą podejścia procesowego jest zapewnienie bieżącego nadzoru nad powiązaniami między poszczególnymi procesami w systemie procesu, jak też nad ich kombinacją i wzajemnym oddziaływaniem. Jeżeli w systemie zarządzania jakością zastosowane zostanie podejście procesowe, to tym samym podkreśla się znaczenie: 1. zrozumienie i spełnienia wymagań, 2. potrzeby rozpatrywania procesów w kategoriach wartości dodanej, 14 / 75

15 3. otrzymywania wyników dotyczących funkcjonowania skuteczności procesu i ciągłego doskonalenia procesów na podstawie obiektywnego pomiaru. Normowy model systemu zarządzania jakością, którego podstawą jest proces przedstawiono na poniższym rysunku 2. Podstawowe pojęcia i definicje Wraz z modyfikacją podejścia do systemów zarządzania jakością (przejście z podejścia proceduralnego na podejście procesowe ) nastąpiła zmiana w stosowanej terminologii. Przede wszystkim zmieniła się definicja jakości, która w obecnym podejściu traktowana jest jako stopień, w jakim zbiór inherentnych właściwości spełnia wymagania. Wymagania o których mowa w tej definicji to zarówno potrzeby jak i oczekiwania, które zostały ustalone (jednoznacznie wyspecyfikowane, np. w zawartej z klientem umowie), przyjęte zwyczajowo (wynikające z powszechnej praktyki, profesjonalizmu), obowiązkowe (ustawy, przepisy prawne). W systemach zarządzania jakością stosowane są również inne obowiązujące terminy i definicje jak np.: Audit systematyczny, niezależny i udokumentowany proces uzyskiwania dowodu z auditu oraz jego obiektywnej oceny w celu określenia stopnia spełnienia kryteriów auditu. Auditor Osoba mająca kompetencje do przeprowadzania auditu. Auditowany organizacja, która jest auditowana. 15 / 75

16 Badanie określenie jednej lub więcej właściwości zgodnie z procedurą. Cel dotyczący jakości Przedmiot starań lub zamierzeń w odniesieniu do jakości. Ciągłe doskonalenie powtarzające się działanie mające na celu zwiększenie zdolności do spełnienia wymagań. Dokument informacja i jej nośnik. Dostawca organizacja lub osoba, która dostarcza wyrób. Dowód z auditu zapisy, stwierdzenia faktu lub inne informacje, które są istotne dla kryteriów auditu i możliwe do zweryfikowania. Działanie korygujące działanie w celu wyeliminowania przyczyny wykrytej niezgodności lub innej niepożądanej sytuacji. Działanie zapobiegawcze działanie w celu wyeliminowania przyczyny potencjalnej niezgodności lub innej potencjalnej sytuacji niepożądanej. Efektywność relacja między osiągniętymi wynikami a wykorzystanymi zasobami. Ekspert techniczny osoba, która dysponuje określoną wiedzą lub umiejętnościami specjalistycznymi w odniesieniu do przedmiotu auditu. Identyfikowalność zdolność do prześledzenia historii, zastosowania lub lokalizacji tego co jest przedmiotem rozpatrywania. Informacja znaczące dane. Infrastruktura system urządzeń, wyposażenia i obsługi niezbędny do działania organizacji. Jakość stopień, w jakim zbiór inherentnych (samych w sobie) właściwości spełnia wymagania. Klient organizacja lub osoba, która otrzymuje wyrób. Klient auditu organizacja lub osoba zlecająca przeprowadzenie auditu. Kompetencje wykazana zdolność stosowania wiedzy i umiejętności. Korekcja działanie w celu wyeliminowania wykrytej niezgodności. Kryteria auditu zestaw polityk, procedur lub wymagań, stosowanych jako odniesienie. 16 / 75

17 Księga Jakości dokument, w którym określono system zarządzania w organizacji. Najwyższe kierownictwo osoba lub grupa osób, które na najwyższym szczeblu kierują organizacją i ją nadzorują Niezawodność termin ogólny stosowany do opisu gotowości obiektu i wpływających na nią czynników: nieuszkadzalności, obsługiwalności i zapewnienia środków obsługi. Niezgodność niespełnienie wymagania. Organizacja grupa ludzi i infrastruktura, z przypisaniem odpowiedzialności, uprawnień i powiązań. Polityka jakości ogół zamierzeń i ukierunkowanie organizacji dotyczące formalnie wyrażone przez najwyższe kierownictwo. jakości Procedura ustalony sposób przeprowadzenia działania lub procesu. Proces zbiór działań wzajemnie powiązanych lub wzajemnie oddziałujących, które przekształcają wejścia w wyjścia. Projektowanie i rozwój zbiór procesów, które przekształcają wymagania na określone właściwości lub na specyfikację wyrobu, procesu lub systemu. Przedsięwzięcie jednostkowy proces, składający się ze zbioru skoordynowanych i nadzorowanych działań, z podaniem dat rozpoczęcia i zakończenia, podejmowany dla osiągnięcia celu spełniającego określone wymagania, z uwzględnieniem ograniczeń dotyczących czasu, kosztów i zasobów. Przegląd działanie podejmowane w celu określenia przydatności, adekwatności i skuteczności przedmiotu rozważań do osiągnięcia ustalonych celów. Skuteczność stopień, w jakim planowane działania są zrealizowane i planowane wyniki osiągnięte. Specyfikacja dokument, w którym podano wymagania. Strona zainteresowana osoba lub grupa zainteresowana funkcjonowaniem lub sukcesem organizacji. Struktura organizacyjna przypisanie odpowiedzialności, uprawnień i powiązań między ludźmi. System zbiór wzajemnie powiązanych lub wzajemnie oddziałujących elementów. 17 / 75

18 System zarządzania system do ustanawiania polityki i celów, i osiągania tych celów. System zarządzania jakością system zarządzania do kierowania organizacją i jej nadzorowania w odniesieniu do jakości. Środowisko pracy warunki w jakich praca jest wykonywana. Walidacja potwierdzenie, poprzez przedstawienie dowodu obiektywnego, że zostały spełnione wymagania dotyczące konkretnego, zamierzonego użycia lub zastosowania. Weryfikacja potwierdzenie, przez przedstawienie dowodu obiektywnego, że zostały spełnione wyspecyfikowane wymagania. Wymaganie potrzeba lub oczekiwanie, które zostało ustalone, przyjęte zwyczajowo lub jest obowiązkowe. Wyposażenie pomiarowe przyrząd pomiarowy, oprogramowanie, wzorzec jednostki miary, materiał odniesienia lub aparatura pomocnicza lub ich kombinacja, niezbędne do przeprowadzenia procesu pomiarowego. Wyrób wynik procesu. Zadowolenie klienta percepcja klienta dotycząca stopnia, w jakim jego wymagania zostały spełnione. Zapis dokument, w którym przedstawiono uzyskane wyniki lub przeprowadzonych działań. dowody Zarządzanie skoordynowane działania dotyczące kierowania organizacją i jej nadzorowania. Zarządzanie jakością skoordynowane działania dotyczące kierowania organizacją i jej nadzorowania w odniesieniu do jakości. Zespół auditujący jeden lub więcej auditorów przeprowadzających audit. Zgodność spełnienie wymagania 3. Przegląd wymagań normy PN-EN ISO 9001:2001 i pozostałe normy ISO serii 9000:2000 Wymagania dotyczące systemu zarządzania jakością zebrane są w normie PN-EN ISO 9001:2001 w pięciu rozdziałach noszących numery 4 do 8. Niniejszym dokonano przeglądu tych wymagań ze zwróceniem uwagi na najistotniejsze tzw. kluczowe elementy poszczególnych rozdziałów normy. 18 / 75

19 4. SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ 4.1 WYMAGANIA OGÓLNE > ORGANIZACJA POWINNA USTANOWIĆ, UDOKUMENTOWAĆ, WDROŻYĆ, UTRZYMYWAĆ SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ, KTÓREGO GŁÓWNE ELEMENTY OPISUJE NORMA > ORGANIZACJA POWINNA W SPOSÓB CIĄGŁY DOSKONALIĆ SKUTECZNOŚĆ TEGO SYSTEMU 4.2 WYMAGANIA DOTYCZĄCE DOKUMENTACJI Postanowienia ogólne Dokumentacja systemu zarządzania jakością powinna ujmować: * udokumentowane oświadczenia dotyczące polityki jakości i celów jakości * księgę jakości * udokumentowane procedury * dokumenty potrzebne organizacji dla efektywnego: - planowania procesów, - prowadzenia procesów, - sterowania procesami, * zapisy jakości Księga jakości Księga jakości powinna obejmować: * zakres systemu zarządzania jakością oraz uzasadnienie wszelkich wyłączeń * udokumentowane procedury lub odwołanie do nich * opis współoddziaływania procesów systemu zarządzania jakością Nadzór nad dokumentami Udokumentowana procedura powinna obejmować: zatwierdzanie dokumentów, przeglądów dokumentów, identyfikację zmian, powszechną dostępność, czytelność i identyfikowalność dokumentów, identyfikację dokumentów zewnętrznych, zapobieganie niezamierzonemu stosowaniu Nadzór nad zapisami > Organizacja powinna ustanowić i utrzymywać procedury identyfikacji, przechowywania, zabezpieczania, archiwizowania i dysponowania zapisami jakości > Zapisy powinny być: * czytelne, * identyfikowalne, * łatwo dostępne, * zabezpieczone przed zniszczeniem lub utratą. 19 / 75

20 5. ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA 5.1 ZAANGAŻOWANIE KIEROWNICTWA Najwyższe Kierownictwo powinno wykazać istnienie swojego zobowiązania do rozwoju i doskonalenia systemu zarządzania jakością poprzez: * ustanowienie polityki jakości, * zapewnienie, że ustalone są cele dotyczące jakości, * komunikowanie wewnątrz organizacji ważności spełnienia wymagań klienta oraz wymagań ustawowych i przepisów prawnych, * przeprowadzanie przeglądów systemu zarządzania jakością, * zapewnienie dostępności zasobów i środków. 5.2 ORIENTACJA NA KLIENTA Najwyższe Kierownictwo winno zapewnić, że wymagania klienta są: * ustalone, * spełnione w celu zwiększenia zadowolenia klienta. 5.3 POLITYKA JAKOŚCI Najwyższe Kierownictwo winno zapewnić, że POLITYKA JAKOŚCI: * jest odpowiednia do potrzeb organizacji, * zawiera zobowiązanie do spełnienia wymagań i ciągłego doskonalenia skuteczności systemu zarządzania jakością, * daje ramy do ustalenia i przeglądania celów jakości, * jest zakomunikowana i zrozumiała w organizacji, * jest przeglądana aby ciągle była odpowiednia. 5.4 PLANOWANIE Cele dotyczące jakości > Najwyższe Kierownictwo winno zapewnić, że cele jakości są ustalone dla stosownych funkcji oraz poziomów w organizacji. Cele jakości powinny być mierzalne i spójne z polityką jakości Planowanie systemu zarządzania jakością > Najwyższe Kierownictwo winno zapewnić, że: * planowanie systemu jest przeprowadzane dla spełnienia wymagań systemu oraz realizacji celów jakości, * utrzymana jest integralność systemu zarządzania jakością, gdy zmiany w systemie są planowane i wdrażane. 5.5 ODPOWIEDZIALNOŚĆ, UPRAWNIENIA I KOMUNIKACJA Odpowiedzialność i uprawnienia > Najwyższe Kierownictwo powinno zapewnić, że odpowiedzialność i uprawnienia są określone i zakomunikowane w całej organizacji Przedstawiciel kierownictwa > Najwyższe Kierownictwo winno ustanowić Pełnomocnika posiadającego obowiązki i uprawnienia do: * zapewnienia, że procesy systemu są ustalone, wdrożone i utrzymywane, * powiadamiania Kierownictwa o skuteczności systemu i potrzebach dla jego doskonalenia, * uświadamiania o wymaganiach klienta w całej organizacji. 20 / 75

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby System zarządzania jakością (ISO 9000:2000) System

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

Przewodnik ISO 9000. Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000

Przewodnik ISO 9000. Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000 Przewodnik ISO 9000 Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000 Opracowano w ramach zamówienia Ministerstwa Gospodarki w Warszawie GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 (pojęcie wyrób dotyczy też usług, w tym, o charakterze badań) 4.1. Odpowiedzialność kierownictwa. 4.1.1. Polityka Jakości (krótki dokument sygnowany

Bardziej szczegółowo

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 FORUM WYMIANY DOŚWIADCZEŃ DLA KONSULTANTÓW 19-20 listopada 2007r. Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 Grzegorz Grabka Dyrektor Działu Certyfikacji Systemów, Auditor Senior TÜV CERT 1 Zmiany

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej

Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej DOZYMETRIA Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej Jakub Ośko System zarządzania jakością zespół systematycznie planowanych i wykonywanych działań, koniecznych dla wystarczającego zapewnienia,

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG Wykład 10. SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG NORM ISO 9000 1 1. Rodzina norm ISO 9000: Normy ISO 9000 są od 1987r., a trzecia rodzina norm ISO 9000 z 2000 r. (doskonalona w kolejnych latach) składa się

Bardziej szczegółowo

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących 1/14 TYTUŁ PROCEURY Opracował: Zatwierdził: Pełnomocnik ds. SZJ Mariusz Oliwa 18 marca 2010r.... podpis Starosta Bolesławiecki Cezary Przybylski... podpis PROCEURA OBOWIĄZUJE O NIA: 25 czerwca 2010r. 18

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością Załącznik nr 1 do zarządzenia Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska Nr 19/2010 z dnia 22 lutego 2010 r. NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością 1. Cel procedury Celem procedury

Bardziej szczegółowo

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne VI Konferencja nt. systemów zarządzania w energetyce Nowe Czarnowo Świnoujście, 21-23 X 2008 Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne Grzegorz Ścibisz Łańcuch dostaw DOSTAWCA

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r Zarządzenie Nr 119/2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Działań Korygujących i Zapobiegawczych w Urzędzie Miasta Czeladź Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Auditor wewnętrzny Systemu Zarządzania Środowiskowego 26 27.11.2012 Szczecin SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO 1 Co to jest System Zarządzania Środowiskowego (SZŚ)? 2 Zarządzanie: - sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 1 2 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 3 Agenda 4 Jaki powinien być System Zarządzania wg norm serii

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008

System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008 System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008 Każda firma ma w sobie wielką zdolność działania. Kierownictwo musi tylko znaleźć sposób, by ten potencjał wykorzystać w dojściu do postawionego przed firmą celu

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA Strona: 1 z 6 1. Zaangażowanie kierownictwa Najwyższe kierownictwo SZPZLO Warszawa Ochota przejęło pełną odpowiedzialność za rozwój i ciągłe doskonalenie ustanowionego i wdrożonego zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKACJI

KRYTERIA CERTYFIKACJI KRYTERIA CERTYFIKACJI ZGODNIE Z WYMAGANIAMI AQAP 2110, AQAP 2120, AQAP 2130, AQAP 2105, AQAP 2210 SPIS TREŚCI Rozdział 1 Polityka dotycząca stosowania AQAP w organizacji Str. 3 Rozdział 2 Wymagania dotyczące

Bardziej szczegółowo

URZĄD MIEJSKI W GOSTYNIU PREZENTACJA SYSTEMU PN EN ISO 9001:2001 KSIĘGA JAKOŚCI ELEMENTY SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCI DOKUMENTACJA SYSTEMU

URZĄD MIEJSKI W GOSTYNIU PREZENTACJA SYSTEMU PN EN ISO 9001:2001 KSIĘGA JAKOŚCI ELEMENTY SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCI DOKUMENTACJA SYSTEMU 1 URZĄD MIEJSKI W GOSTYNIU PREZENTACJA SYSTEMU PN EN ISO 9001:2001 ELEMENTY SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ STRUKTURA ORGANIZACYJNA PODZIAŁ ODPOWIEDZIALNOŚCI I UPRAWNIEŃ PROCESY ZASOBY UMOŻLIWIAJĄCE WDROŻENIA

Bardziej szczegółowo

Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego w Lublinie

Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego w Lublinie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Starosty Lubelskiego Nr 123/2014 z dnia 18 grudnia 2014 r. Zintegrowane działania na rzecz poprawy jakości zarządzania w Starostwie Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UKatalog Szkoleń: Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UBlok I Podejście procesowe: Zarządzanie procesowe (2 dni) Definicje procesu, zarządzanie procesami, podział i identyfikowanie

Bardziej szczegółowo

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych.

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. Norma PN-EN ISO 9001:2009 System Zarządzania Jakością w usługach medycznych Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. www.isomed.pl Grzegorz Dobrakowski Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Marek Misztal ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Biuro Systemów Zarządzania i Ocen Nowe Brzesko, 26 września 2006 r. Czy systemy zarządzania są nadal dobrowolne?

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak Zarządzanie Jakością System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem Dr Mariusz Maciejczak SYSTEM System to zespół powiązanych ze sobą elementów, które stanowią pewną całość. Istotną cechą

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Program certyfikacji systemów zarządzania

Program certyfikacji systemów zarządzania Program certyfikacji InterCert prowadzi certyfikację systemów w oparciu o procedurę certyfikacji Systemów Zarządzania. Certyfikacja w przedsiębiorstwach obejmuje następujące etapy: Kontakt z klientem (przygotowanie

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

Historia norm ISO serii 9000

Historia norm ISO serii 9000 Historia norm ISO serii 9000 15.XII.2000 Nowelizacja norm ISO serii 9000 1996 Normy PN-ISO serii 9000 1994 Aktualizacja norm ISO serii 9000 1993 Normy PN-EN serii 29000 1987 Normy ISO serii 9000 1979 Brytyjska

Bardziej szczegółowo

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Forum ISO 14000 INEM Polska Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Wymagania norm: ISO 9001, ISO 14001 oraz PN-N-18001 dotyczące dostawców i podwykonawców. Szczyrk, 24 27. 09. 2006r. Maciej Kostrzanowski

Bardziej szczegółowo

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku ZARZĄDZENIE Nr 84/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku zmieniające zasady organizacji studiów podyplomowych Zarządzanie jakością Na podstawie 7 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy Ewa Górska Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy EWOLUCJA POGLĄDÓW NA ZAGADNIENIA BEZPIECZEŃSTWA PRACY Hand from root of finger to fingertip Hand frim wist to fingertip Arm from elbow to fingertip

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE

KSIĘGA JAKOŚCI POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 13 8.1 Postanowienia ogólne W Szpitalu Miejskim w Elblągu zostały zaplanowane i wdroŝone procesy monitorowania i pomiarów oraz analizy danych i doskonalenia

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie procesami

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie procesami Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie procesami Polityka jakości (ISO 9000:2000) Polityka jakości - ogół zamierzeń i ukierunkowanie organizacji, dotyczące jakości

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością. Wprowadzenie Definicje pojęć Normy ISO serii 9000 Zmiany w normach ISO serii 9000 w 2000 r. Grupa ANTARES

Zarządzanie jakością. Wprowadzenie Definicje pojęć Normy ISO serii 9000 Zmiany w normach ISO serii 9000 w 2000 r. Grupa ANTARES Zarządzanie jakością Wprowadzenie Definicje pojęć Normy ISO serii 9000 Zmiany w normach ISO serii 9000 w 2000 r. CEL: Zarządzania jakością w prowadzeniu projektów informatycznych, w oparciu o wymagania

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami.

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 28 stycznia 2009 w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 ZAKŁADOWA KONTROLA PRODUKCJI (ZKP) Wymagania dla producentów stosowane w procesach oceny i certyfikacji

Bardziej szczegółowo

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz. 2 - realizacja wyrobu

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz. 2 - realizacja wyrobu Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz. 2 - realizacja wyrobu Procesowy model zarządzania jakością (ISO 9001:2000) K L I

Bardziej szczegółowo

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji 1 Wymagania ogólne Wytwórca powinien ustanowić, dokumentować i utrzymywać system ZKP, aby zapewnić, że wyroby wprowadzone na rynek są zgodne z określoną i przedstawioną charakterystyką. System ZKP powinien

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI.* * NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOŚCI FUNDUSZ SPOŁECZNY * **

EUROPEJSKI.* * NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOŚCI FUNDUSZ SPOŁECZNY * ** 1 * 1 UNZA EUROPEJSKA KAPITAŁ LUDZKI.* * FUNDUSZ SPOŁECZNY * ** administracji samorządowej", Poddziałanie 5.2.1 Modernizacja zarządzania w administracji samorządowej" W PIHZ l.dane Klienta: RAPORT Z AUDITU

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

ETAPY WDRAŻANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ENERGIĄ

ETAPY WDRAŻANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ENERGIĄ ETAPY WDRAŻANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ENERGIĄ Standardowe etapy wdrażania systemu zarzadzania energią ETAP I: Przeprowadzenie przeglądu wstępnego zarządzania energią ETAP II: Opracowanie zakresu działań

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA JAKOŚCIOWE DLA DOSTAWCÓW DO PRODUKCJI WYROBÓW LOTNICZYCH

WYMAGANIA JAKOŚCIOWE DLA DOSTAWCÓW DO PRODUKCJI WYROBÓW LOTNICZYCH 1 TWORZYWA SZTUCZNE PZL MIELEC Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka ul. Wojska Polskiego 3 Osoba do kontaktów: 3-300 Mielec Grzegorz Mucha Telefon: +48 17 788 4100; Fax: +48 17 788 78 00 tel.

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYMAGAŃ NORMY ISO 9001:2000 (PN-EN ISO 9001:2001)

ANALIZA WYMAGAŃ NORMY ISO 9001:2000 (PN-EN ISO 9001:2001) ANALIZA WYMAGAŃ NORMY ISO 9001:2000 (PN-EN ISO 9001:2001) dr Janusz Zymonik (prezentacja zmodyfikowana na podstawie materiałów seminaryjnych Krzysztofa Tomasza Trzcińskiego) Instytut Organizacji i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDITU NADZORU

RAPORT Z AUDITU NADZORU Klient - Nazwa Organizacji INFORMACJE PODSTAWOWE PZM WIMET ZBIGNIEW WIŚNIEWSKI SP. J. Adres 05-420 Józefów, ul. Krucza 2 Oddziały objęte zakresem certyfikacji 05-420 Józefów, ul. Krucza 2 Telefon 48 (22)

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 na przykładzie Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej Gliwice, dn. 13.03.2014r. System Zarządzania Bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. Piotr Lewandowski Terminy i definicje Przyrząd pomiarowy urządzenie służące do wykonywania pomiarów, użyte indywidualnie

Bardziej szczegółowo

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego J. Krawiec, G. Ożarek Kwiecień, 2010 Plan wystąpienia Ogólny model bezpieczeństwa Jak należy przygotować organizację do wdrożenia systemu zarządzania bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Powszechnie przyjmuje się, że każde laboratorium, które chce reprezentować wiarygodne dane musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewnienia jakości.

Bardziej szczegółowo

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 TÜV Rheinland Polska Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 Podsumowanie zmian www.tuv.pl Aktualizacja normy ISO 9001:2015 Publikacja nowej wersji normy ISO 9001:2015 jest oczekiwana we wrześniu 2015

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r.

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia planów studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością.

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 6 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. W Szpitalu Miejskim w Elblągu został ustanowiony, udokumentowany, wdroŝony

Bardziej szczegółowo

NORMA ŚRODOWISKOWA DIN EN ISO 14001. PORÓWNANIE WYDAŃ Z 1996r. I Z 2005r.

NORMA ŚRODOWISKOWA DIN EN ISO 14001. PORÓWNANIE WYDAŃ Z 1996r. I Z 2005r. PL0800189 NORMA ŚRODOWISKOWA DIN EN ISO 14001. PORÓWNANIE WYDAŃ Z 1996r. I Z 2005r. MAREK MUCHA TUV Rheinland Polska Sp. z o. o., Warszawa W referacie omówiono europejską normą środowiskową i porównano

Bardziej szczegółowo

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium INSTYTUT MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH I TECHNOLOGII BETONU STANDARD CERTYFIKACJI SQ-2010/LB-001 Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium Copyright by IMBiTB Wszelkie prawa autorskie zastrzeżone

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki. Warszawa, 25 lutego 2015 r.

Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki. Warszawa, 25 lutego 2015 r. Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki Warszawa, 25 lutego 2015 r. 2 W celu zapewnienia, jak również ciągłego doskonalenia jakości,

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

FUNKCJA I ROLA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W ORGANIZACJACH

FUNKCJA I ROLA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W ORGANIZACJACH УДК 316 0 FUNKCJA I ROLA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W ORGANIZACJACH JÓZEF OBER Niniejszy artykuł ma za zadanie przybliżyć czytelnikowi zagadnienia związane z zarządzeniem jakością oraz ukazać jakie

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA Strona: 1 z 5 1. Opis systemu zintegrowanego systemu zarządzania 1.1. Postanowienia ogólne i zakres obowiązywania W Samodzielnym Zespole Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego Warszawa Ochota jest ustanowiony,

Bardziej szczegółowo

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16 Zmiany w istniejących systemach zarządzania środowiskowego zbudowanych wg normy ISO 14001:2004, wynikające z nowego wydania ISO 14001 (wybrane przykłady) Grzegorz Ścibisz Warszawa, 16. kwietnia 2015 Niniejsza

Bardziej szczegółowo

Przegląd systemu zarządzania jakością

Przegląd systemu zarządzania jakością LOGO Nazwa i adres FIRMY PROCEDURA Systemowa P01.01 wyd. [data wydania] str. 1 / stron 5 ilość załączników: 4 Tytuł: Przegląd systemu zarządzania jakością egz. nr:... Spis treści 1. Cel... 2 2. Przedmiot

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo Stosowanie wymagań norm serii ISO 3834 w procesie zapewnienia jakości wyrobów spawanych Mariusz Piękniewski Kierownik Sekcji Spawalnictwa

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe

Bardziej szczegółowo

Kliknij, aby edytować styl

Kliknij, aby edytować styl Biuro Usług Doskonalenia Zarządzania i Organizacji SYSTEM Sp.j. Kliknij, aby edytować styl ul. Faradaya 53 lok. 44 42-200 Częstochowa, tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA OPROGRAMOWANIA Jakość w projekcie informatycznym - normy

INŻYNIERIA OPROGRAMOWANIA Jakość w projekcie informatycznym - normy Wykład 5 (1) Jakość w projekcie informatycznym - normy ISO: Ogólne dot. jakości: ISO 8402 - terminologia ISO 9000 - wytyczne dotyczące wyboru modelu ISO 9001/3 - modele systemu jakości Dot. oprogramowania:

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle Wyposażenie pomiarowe w przemyśle RADWAG Wagi Elektroniczne Wyposażenie pomiarowe znajdujące się w jakiejkolwiek gałęzi przemysłu, podobnie jak w laboratoriach, podlega na różnym poziomie odpowiedniemu

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA. Audit wewnętrzny

PROCEDURA. Audit wewnętrzny I. Cel działania Celem niniejszej procedury jest zapewnienie, że: 1) SZJ jest skutecznie nadzorowany oraz weryfikowany; 2) proces auditu wewnętrznego jest zaplanowany i wykonywany zgodnie z przyjętymi

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009. Skoki, 12 kwietnia 2010 r.

Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009. Skoki, 12 kwietnia 2010 r. Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009 Skoki, 12 kwietnia 2010 r. Spis treści: 1. DANE ADRESOWE URZĘDU...3 2. CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

poprawy konkurencyjności

poprawy konkurencyjności Wdrażanie anie i doskonalenie systemów w zarządzania szansą poprawy konkurencyjności ci organizacji Andrzej Borcz "Przy istniejącej konkurencji firmy, które nie potrafią tworzyć i wcielać w życie doskonałej

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD KONCEPCJI ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

PRZEGLĄD KONCEPCJI ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Wykład 4. PRZEGLĄD KONCEPCJI ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ 1 1.Ogólna charakterystyka koncepcji zarządzania jakością i kierunki ich zmian w czasie: W historycznym podejściu do zarządzania jako- ścią można wyróżnić

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

10. Dokumentacja systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

10. Dokumentacja systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 10. Dokumentacja systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 10.1. Co to są dokumenty i zapisy w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? W każdym systemie zarządzania dokumentacja

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA POLSKIE CENTRUM BADAŃ I CERTYFIKACJI S.A. KRAJOWA IZBA GOSPODARCZA

WYMAGANIA POLSKIE CENTRUM BADAŃ I CERTYFIKACJI S.A. KRAJOWA IZBA GOSPODARCZA KRAJOWA IZBA GOSPODARCZA POLSKIE CENTRUM BADAŃ I CERTYFIKACJI S.A. System Przeciwdziałania Zagrożeniom Korupcyjnym - SPZK WYMAGANIA Własność Krajowej Izby Gospodarczej ul. Trębacka 4, Warszawa i Polskiego

Bardziej szczegółowo

Egzamin za szkolenia Audytor wewnętrzny ISO nowy zawód, nowe perspektywy z zakresu normy ISO 9001, ISO 14001, ISO 27001

Egzamin za szkolenia Audytor wewnętrzny ISO nowy zawód, nowe perspektywy z zakresu normy ISO 9001, ISO 14001, ISO 27001 Egzamin za szkolenia Audytor wewnętrzny ISO nowy zawód, nowe perspektywy z zakresu normy ISO 9001, ISO 14001, ISO 27001 Imię i nazwisko:.. 1. Podczas AUDYTU WEWNETRZNEGO, działu albo procesu w organizacji,

Bardziej szczegółowo

Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce. Szymon Wapienik TUV NORD Polska

Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce. Szymon Wapienik TUV NORD Polska Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce Szymon Wapienik TUV NORD Polska WARSZTATY SIRTS Metodologia weryfikacji wymagań IRIS Warszawa 25 listopada 2009r.

Bardziej szczegółowo

Zmiany w normie ISO 19011

Zmiany w normie ISO 19011 Zmiany w normie ISO 19011 Tomasz Kloze Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S. A. Jak powstawała nowa ISO 19011 Styczeń 2007 początek formalnego procesu przeglądu normy ISO 19011 Sformułowanie podstawowych

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością

Systemy zarządzania jakością Systemy zarządzania jakością cechy, funkcje, etapy wdrażania systemu Prezentacja na spotkanie 3 System zarządzania jakością - czym jest a czym nie jest? System zarządzania jakością jest: zbiorem reguł,

Bardziej szczegółowo

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000 BIURO USŁUG DOSKONALENIA ZARZĄDZANIA I ORGANIZACJI SYSTEM SP.J. ul. Faradaya 53 lok. 44, 42-200 Częstochowa tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com Etapy wdrażania

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI 8. POMIARY, ANALIZA, DOSKONALENIE

KSIĘGA JAKOŚCI 8. POMIARY, ANALIZA, DOSKONALENIE 1/5. 2/5..1. Postanowienia ogólne. Urząd Miejski planuje i wdraża działania dotyczące pomiarów i monitorowania kierując się potrzebami Klientów oraz zapewnieniem poprawnego działania Systemu Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 Przedmowa... 11 Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 1. Charakterystyka zarządzania jakością... 15 1.1. Zarządzanie a kierowanie... 15 1.2. Cel i obiekt zarządzania... 16 1.3. Definiowanie

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA 4. Interpretacja wymagań Normy PN-EN ISO 9001:2001. dr Janusz Zymonik

PREZENTACJA 4. Interpretacja wymagań Normy PN-EN ISO 9001:2001. dr Janusz Zymonik PREZENTACJA 4 Interpretacja wymagań Normy PN-EN ISO 9001:2001 dr Janusz Zymonik POLITECHNIKA WROCŁAWSKA Instytut Organizacji i Zarządzania Zakład Zarządzania Jakością janusz.zymonik@pwr.wroc.pl Tel. (071)320-28-64

Bardziej szczegółowo

9001:2009. Nr procedury P VI-01. Planowanie i przeprowadzanie auditów wewnętrznych SZJ. Urząd Miasta SZCZECIN. Wydanie 6

9001:2009. Nr procedury P VI-01. Planowanie i przeprowadzanie auditów wewnętrznych SZJ. Urząd Miasta SZCZECIN. Wydanie 6 Urząd Miasta SZCZECIN P R O C E D U R A Planowanie i przeprowadzanie auditów wewnętrznych SZJ PN-EN ISO 9001:2009 Nr procedury P VI-01 Wydanie 6 1.0. CEL Celem niniejszej procedury jest określenie zasad

Bardziej szczegółowo

UTRZMYWANIE I DOSKONALENIE ZGODNEGO Z ISO 9001

UTRZMYWANIE I DOSKONALENIE ZGODNEGO Z ISO 9001 UTRZMYWANIE I DOSKONALENIE SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z ISO 9001 Andrzej Pacana 1. ISO 9000:2005 Systemy zarządzania jakością Podstawowe zasady i słownictwo 2. ISO 9001: 2008 Systemy zarządzania

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 ZAPEWNIAMY BEZPIECZEŃSTWO Piotr Błoński, Warszawa, 17.03.2016 r. Program 1. Zarządzanie zmianą - zmiany w normie ISO 9001:2015 2. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

COPYRIGHT 2002 Artur Maciaszczyk tel 0602 375 325 1

COPYRIGHT 2002 Artur Maciaszczyk tel 0602 375 325 1 NORMY ISO 9000 COPYRIGHT 2002 rtur Maciaszczyk tel 0602 375 325 1 NORMY SERII ISO 9000 GENEZ 1959 Ministerstwo Obrony w US wprowadza normę Wymagania Programu Jakości" MIL-Q-9858, która obliguje dostawców

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI 5 ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 5.1 ZaangaŜowanie kierownictwa

KSIĘGA JAKOŚCI 5 ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 5.1 ZaangaŜowanie kierownictwa / Obowiązuje od grudnia 2006 r. ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA. ZaangaŜowanie kierownictwa Kierownictwo Państwowej WyŜszej Szkoły Zawodowej w Elblągu jest zaangaŝowane w tworzenie, wdroŝenie, rozwój i ciągłe

Bardziej szczegółowo