WYWIAD TELEFONICZNY ZE WSPOMAGANIEM KOMPUTEROWYM (CATI): CO ZYSKUJEMY, CO TRACIMY?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYWIAD TELEFONICZNY ZE WSPOMAGANIEM KOMPUTEROWYM (CATI): CO ZYSKUJEMY, CO TRACIMY?"

Transkrypt

1 ASK, 1999, nr 8, strony Copyright by ASK, ISSN Paweł B. Sztabiński WYWIAD TELEFONICZNY ZE WSPOMAGANIEM KOMPUTEROWYM (CATI): CO ZYSKUJEMY, CO TRACIMY? Wywiad telefoniczny ze wspomaganiem komputerowym (CAT!) ma wiele zalet o charakterze organizacyjno-finansowym: w porównaniu z wywiadem kwestionariuszowym umożliwia szybszą realizację badania, sprzyja standaryzacji zachowań ankieterów i ograniczeniu popełnianych przez nich błędów, umożliwia ścisłą kontrolę ich pracy, a także obniża koszt realizacji badania. Jaka jest jednak wartość materiałów uzyskiwanych przy zastosowaniu tej techniki? W artykule. w oparciu o wyniki analiz empirycznych, podejmuję dwie sprawy istotne dla takiej oceny: na ile próba zrealizowana w CATI różni się od próby w badaniach kwestionariuszowych oraz czy w badaniach CATI uzyskujemy odpowiedzi zbliżone do uzyskiwanych w wywiadzie kwestionariuszowym, czy też różne -.lepsze lub.gorsze. UWAGI WSTĘPNE Choć technika wywiadu telefonicznego ze wspomaganiem komputerowym (CATI) stosowana jest w Polsce od kilku lat i ogółem zrealizowano nią zapewne kilkaset tysięcy wywiadów, to jednak jej przydatność do badań surveyowych nadal budzi sporo kontrowersji. Ma ona zdecydowanych zwolenników, upatrujących w niej, przynajmniej potencjalnie, idealną technikę surveyową, ale ma również zdecydowanych przeciwników, wedle których słaba telefonizacja w Polsce podważa obecnie i w najbliższych latach zasadność jej stosowania w badaniach na próbach losowych osób. Wskazują oni również odhumanizowany", pozbawiony wymiaru społecznego charakter wywiadu przez telefon, co musi wpływać na obniżenie wartości uzyskiwanych odpowiedzi. Nie sposób kwestionować ewidentnych zalet CATI. Po pierwsze, jest to technika szybka", umożliwiająca znaczne skrócenie, w porównaniu z wywiadem kwestionariuszowym, fazy terenowej badania oraz fazy jego opracowania. W niektórych badaniach, np. większości badań opinii publicznej, ale także wielu bada- Uwagi do autora prosimy kierować do: Paweł B. Sztabiński, Instytut Filozofii i Socjologii PAN Warszawa, ul. Nowy Świat 72.

2 52 PAWEŁ B. SZTABIŃSKI niach marketingowych jest to sprawa niezwykle ważna. Chodzi nie tylko o możliwość szybszego dostarczenia odbiorcy wyników badania - co ma znaczenie zwłaszcza w badaniach gorących" tematów, ale również o homogeniczność zebranego materiału. Przy wydłużającym się okresie fazy terenowej zwiększa się prawdopodobieństwo wystąpienia nieprzewidzianych wydarzeń politycznych lub, gdy chodzi o badania marketingowe, pojawienia się na rynku nowego produktu, co może mieć wpływ na udzielane przez respondentów odpowiedzi. W rezultacie wyniki uzyskane przed tym wydarzeniem mogą być nieporównywalne z zebranymi później. Po drugie, zastosowanie CATI sprzyja standaryzacji zachowań ankieterów i ograniczeniu popełnianych przez nich błędów, a także umożliwia ścisłą kontrolę ich pracy. Standaryzacja zachowań ankieterskich ma kluczowe znaczenie, gdyż obok stosowania ujednoliconych pytań, stanowi o możliwości traktowania wyniku badania jako pomiaru (Fowler i Mangione 1990). W kwestionariuszu CATI nie tylko tekst pytań, ale także wszystkie dyrektywy i instrukcje, włącznie z tekstem aranżacji wywiadu, wyświetlane są na monitorze komputera, a więc ankieter nie musi o nich pamiętać. Co więcej, w przypadku konieczności rotacji pytań, rotacji możliwych odpowiedzi w pytaniach kafeteryjnych, stosowania pytań wersyjnych itp., wyświetlane jest właściwe pytanie. Ograniczeniu błędów popełnianych przez ankieterów sprzyja kontrola zakresów wpisywanych odpowiedzi, uniemożliwiająca wpisanie niewłaściwego jej symbolu (spoza przewidzianych symboli), automatyczne przechodzenie do właściwego pytania, eliminujące błędy wynikające z nieprzestrzegania reguł przejścia, a także kontrola logiczna wpisywanych odpowiedzi, eliminująca możliwość wpisania odpowiedzi sprzecznych z zanotowanymi wcześniej. Nie jest również możliwe zadanie kolejnego pytania bez zanotowania odpowiedzi na pytanie wcześniejsze. Praca ankieterów jest monitorowana przez supervisora. Podczas trwającej zazwyczaj 3 godziny sesji podsłuchuje on kilkakrotnie różne fragmenty prowadzonych przez każdego ankietera wywiadów. W tym czasie na monitorze jego komputera wyświetlane są zadawane przez ankietera pytania, co umożliwia kontrolę poprawności zapisu odpowiedzi. W ten sposób kontroli poddane są wszystkie elementy pracy ankietera, także te, których nie sposób uwzględnić w standardowej kontroli wywiadu kwestionariuszowego (Sztabiński 1998). Co więcej, supervisor ma obowiązek porównywania pracy ankieterów pod względem liczby połączeń telefonicznych, liczby zrealizowanych wywiadów, odmów wywiadu itp., a w badaniach realizowanych na dużych próbach - również rozkładów uzyskiwanych odpowiedzi. Pozwala to stwierdzić, którzy ankieterzy odróżniają się ze względu na wyniki pracy od pozostałych, i wykryć, z czym związane są niedostatki ich pracy. Analizy takie w dłuższej perspektywie sprzyjają również standaryzacji zachowań zespołu ankieterskiego. Trzecią zaletą wywiadów telefonicznych jest ich relatywnie niewielki koszt. Ankieterzy są opłacani według czasu pracy i w rezultacie koszt wywiadu CATI jest niższy niż wywiadu kwestionariuszowego. Koszty badania redukuje także eliminacja wydatków związanych z dojazdami ankieterów do wylosowanych miejscowości oraz kosztów wprowadzania danych, które bezpośrednio z komputerów, przy których pracują ankieterzy, przekazywane są do serwera.

3 WYWIAD TELEFONICZNY ZE WSPOMAGANIEM KOMPUTEROWYM (CAT/) 53 Wskazane zalety CATI dotyczą w zasadzie wymiarów organizacyjnego i finansowego. Niewiele natomiast wnoszą w sprawach najważniejszych dla oceny każdej techniki, mianowicie kwestiach związanych z zakresem jej stosowalności oraz wartości uzyskiwanych za jej pomocą odpowiedzi. Niewątpliwe wspomniane usprawnienia organizacyjne mogą mieć wpływ na wartość danych uzyskiwanych z badań, ale jest to związek raczej pośredni. Przy bardzo dobrze wyszkolonej i nadzorowanej sieci ankieterskiej, można zminimalizować szanse występowania większości wspomnianych tutaj zagrożeń również w wywiadzie kwestionariuszowym. W niniejszym artykule podejmuję dwa zagadnienia bezpośrednio związane z oceną techniki CATI. Pierwsze z nich dotyczy zakresu stosowalności tej techniki: czy i w jakim zakresie uprawnione jest prowadzenie obecnie w Polsce badań CATI na próbie osób? Odwołując się do wyników badań przedstawię wyposażenie w telefony gospodarstw domowych według ich podstawowych charakterystyk społecznych, a także porównam próbę zrealizowaną w badaniach CATI i badaniach kwestionariuszowych. Pozwoli to wskazać, z jakimi zniekształceniami próby musimy liczyć się stosując tę technikę. Drugie podejmowane tutaj zagadnienie związane jest z wpływem techniki na uzyskiwane odpowiedzi. Czy w badaniach CATI uzyskujemy odpowiedzi zbliżone do uzyskiwanych w wywiadzie kwestionariuszowym, czy też różne - ulepsze" lub,,gorsze"? Omawiając każde z tych zagadnień najpierw przedstawię wnioski z badań przeprowadzonych w krajach zachodnich, a następnie wyniki własnych analiz. Wszystkie analizowane przeze mnie badania zostały zrealizowane przez Instytut Badań Opinii i Rynku SMG/KRC Media Poland 1. WYPOSAŻENIE GOSPODARSTW DOMOWYCH W TELEFONY Jak wiadomo posiadanie dobrego, tzn. przede wszystkim kompletnego, operatu losowania, jest podstawowym warunkiem przygotowania próby losowej. Tylko na podstawie takiej próby uprawnione jest uogólnianie wniosków z badania na całą populację. W przypadku badań kwestionariuszowych prowadzonych na próbach ogólnokrajowych korzysta się zazwyczaj i. jednego spośród dwóch operatów: albo danych o poszczególnych osobach zawartych w systemie PESEL (próby imienne) albo też danych ze spisu powszechnego. gdzie jednostką losowania jest gospodarstwo domowe, a respondenta losuje ankieter na podstawie tabeli Kisha. Każdy z tych operatów umożliwia prowadzenie badań na próbie probabilistycznej osób, a więc takiej próbie. w której każda osoba ma jednakową szansę bycia wylosowaną. W przypadku badań telefonicznych na próbie osób wykorzystuje się zazwyczaj jako operat losowania spis abonentów, albo też numery telefoniczne generowane są losowo, ale z uwzględnieniem prefiksów, tzn. pierwszych kilku cytr numeru telefonu. które są identyczne dla pewnego obszaru i umożliwiają warstwowanie 1 Kierownictwu Instytutu Badań Opinii i Rynku SMG/KRC Media Poland dziękuję za udostępnienie do analiz zbiorów danych z badań.

4 54 PAWEŁ 8. SZTABIŃSKI próby według miejsca zamieszkania respondentów. Każdy z tych sposobów losowania ma oczywiście swoje wady i zalety. Jeżeli chodzi o losowanie ze spisu abonentów, problem stanowi przede wszystkim aktualność posiadanego spisu oraz istnienie numerów zastrzeżonych, które nie są w nim uwidocznione. Zastosowanie drugiego sposobu wiąże się w praktyce z podniesieniem kosztów badania: abonentami części wylosowanych numerów nie są osoby prywatne, lecz instytucje. W każdym jednak przypadku podstawowy problem pozostaje ten sam: jeśli gospodarstwo domowe nie posiada telefonu, żaden z jego członków nie ma szans znalezienia się w próbie. Wyposażenie gospodarstw domowych w telefony przewodowe, gdyż zazwyczaj tylko z nich korzysta się w badaniach na próbach ogólnych, stanowi ograniczenie badań CATI w każdym niemal kraju. Poza nielicznymi wyjątkami, jak np. Monako, gdzie wyposażenie w telefony wynosi l 00%, we wszystkich krajach zachodnich, włączając w to również Stany Zjednoczone i Kanadę, waha się od ponad 90% do blisko 99%. Oznacza to, że pewne kategorie społeczeństwa mają rzadziej telefon niż inne, co może powodować tendencyjność próby do badania. W Stanach Zjednoczonych w drugiej połowie lat 70. kategoriami, które w l 00% miały telefony, byli jedynie lekarze, prawnicy, dyrektorzy i ministrowie. Wyposażenie w telefony było również silnie zróżnicowane w zależności od rasy i pochodzenia etnicznego: wśród białych żyjących powyżej minimum socjalnego wyposażenie w telefony wynosiło 95%, podczas gdy wśród Murzynów i osób hispanojęzycznych - trochę poniżej 50%. Występowało również znaczne zróżnicowanie w zależności od miejsca zamieszkania: odsetek gospodarstw domowych wyposażonych w telefony w wynosił w poszczególnych stanach od 76% do 100% (Dillman 1978). Poniżej przedstawiam dane dotyczące wyposażenia w telefony w Polsce. Są one oparte na wynikach ogólnopolskiego badania kwestionariuszowego, przeprowadzonego w kwietniu 1998 roku na próbie losowej, liczącej 2519 osób. Była to próba osób (imienna, wylosowana z operatu PESEL), a jej warstwowania dokonano ze względu na makroregiony, kategorie miejscowości, pleć i wiek. Odsetek gospodarstw domowych wyposażonych w telefony wynosił 61,6%, a więc w porównaniu z przytoczonymi danymi dla krajów zachodnich jest niski. Oznacza on, że na każde pięć gospodarstw domowych, członkowie dwóch nie mają szansy znaleźć się w próbie ogólnopolskiej. Z drugiej jednak strony w wielu krajach Europy Zachodniej badania telefoniczne na próbach ogólnokrajowych zaczęto realizować przy poziomie telefonizacji ok. 75%. Choć oczywiście nie umożliwiało to prowadzenia badań na próbie probabilistycznej osób, to jednak błąd związany z pominięciem w operacie losowania 25% gospodarstw domowych uznano jako na tyle niewielki, że nie wypacza w sposób istotny uzyskiwanych wyników i jest równoważony przez inne zalety CATI. Spośród ogółu gospodarstw domowych objętych omawianym badaniem 60,2% posiadało jeden telefon, 0,6% - więcej niż jeden (np. dwa numery telefoniczne w mieszkaniu lub telefon w mieszkaniu i na działce), a 0,8% - telefon wspólny, tzn. wspólny numer miejski miało więcej niż jedno gospodarstwo domowe. Oznacza to, że odsetek gospodarstw, których członkowie mają większą lub mniejszą szansę znalezienia się w próbie w porównaniu z innymi. jest w skali ogólnopolskiej niewielki. Dlatego przedstawiając dalej dane dotyczące posiadania te-

5 WYWIAD TELEFONICZNY ZE WSPOMAGANIEM KOMPUTEROWYM (CAT/) 55 lefonów ograniczę się zasadniczo do posiadaczy jednego numeru, wskazując jednak, wśród których kategorii społecznych pozostałe dwie możliwości mogą stać się ewentualnym źródłem zakłóceń w losowaniu. Kategoria miejscowości zamieszkania dość silnie różnicuje posiadanie telefonu. Jak można było oczekiwać, stosunkowo najsłabsze wyposażenie w telefony występuje na wsi (36,5% gospodarstw). Jednak już w miastach poniżej l O tys. mieszkańców telefony ma 57,2%, a w poszczególnych kategoriach miast między 10 tys. a 200 tys. mieszkańców - od 66,4% do 69,2%. W dużych miastach (200 tys. do 500 tys. mieszkańców) wyposażenie w telefony wynosi 72,3%, a w największych (powyżej 500 tys.) - 80,4% gospodarstw. Jeśli zatem przyjąć wspomniany poziom wyposażenia 75% jako wartość graniczną, przy której prowadzenie badań CATI nie jest wprawdzie w pełni uprawnione, ale można uznać za dopuszczalne, to w Polsce można już je realizować w miastach powyżej 500 tys. mieszkańców, a prawdopodobnie również liczących tys. mieszkańców. Należy wziąć pod uwagę, że, jak wynika z porównania z wynikami badania prowadzonego równo rok wcześniej, w ciągu roku w miastach tych nastąpił przyrost wyposażenia w telefony o ok. 3 punkty procentowe, a nie ma podstaw, aby sądzić, że dynamika ta uległa zahamowaniu. Wyposażenie w telefony w poszczególnych regionach kraju (przy podziale na 8 regionów) jest stosunkowo równomierne. Najwyższe wskaźniki ma region południowy, tzn. Małopolska (67,9%), północny, tzn. Pomorze (67,7%) i centralny (65,75%). Najsłabsze wyposażenie występuje natomiast na Śląsku (51,7% gospodarstw domowych) oraz w regionie wschodnim i zachodnim (po 52,4%). Posiadanie telefonu jest, jak można było się spodziewać, skorelowane z zamożnością gospodarstw domowych, choć zależność ta jest niezbyt silna. W najniższej grupie dochodowej - do 250 zł na osobę - odsetek gospodarstw domowych wyposażonych w telefon wynosi 50,6% i stopniowo wzrasta, by w najwyższej grupie - powyżej 650 zł na osobę - osiągnąć poziom 67,7%. Jest to zapewne rezultat niepełnej dostępności telefonów przewodowych zarówno w latach poprzednich, jak i obecnie. Analiza posiadania telefonu w zależności od podstawowych charakterystyk głowy gospodarstwa domowego wykazała, że znaczenie wieku głowy gospodarstwa jest stosunkowo niewielkie. Najwyższe wyposażenie w telefony (64,2%) występuje w gospodarstwach osób w wieku lat, niewiele niższe w gospodarstwach osób w wieku lat (6 l,3%), a najniższe w gospodarstwach osób powyżej 65 lat, a więc emerytów (51,0%). Jest to generalnie zgodne ze wspomnianymi tendencjami, występującymi w krajach zachodnich. Posiadanie telefonu silnie powiązane jest natomiast z wykształceniem głowy gospodarstwa domowego. Gospodarstwa osób bez wykształcenia posiadają telefony zaledwie w 28,9%, osób z wykształceniem podstawowym - w 37,7%, z zasadniczym zawodowym - w 56,3%, ale z wykształceniem średnim już w 76,4%, a z wyższym - w 86,4%. Choć biorąc pod uwagę realia można spodziewać się, że wśród osób z wykształceniem wyższym telefonu nie posiadają przede wszystkim ludzie młodzi, mieszkający w nowych, nie stelefonizowanych osiedlach, to jednak generalnie ta kategoria wykształcenia może być objęta badaniami CATI ze stosunkowo niewielkim ryzykiem błędu. Jeśli zaś przyjąć jako progowe wyposa-

6 56 PAWEŁ B. SZTABIŃSKI żenie w telefony na poziomie 75%, to można już nimi objąć również osoby z wykształceniem średnim. Posiadanie telefonu w zależności od sytuacji społeczno-zawodowej głowy gospodarstwa domowego analizowano, ze względu na niewielkie liczebności, uwzględniając tylko pracujących oraz rencistów i emerytów. Wyposażenie w telefony pierwszej z tych kategorii wynosi 67,8%, drugiej zaś - 52,4%. Zawód głowy gospodarstwa domowego jest silnie powiązany z wyposażeniem tego gospodarstwa w telefon. Powyżej 75% progu znajdują się kadry i wolne zawody (84,6% gospodarstw wyposażonych w telefon), technicy (78,9%), urzędnicy (81,l %) i prywatni właściciele (78, 1 %), a na granicy tego progu lokują się sprzedawcy i pracownicy usług (74,1%). W pierwszej i ostatniej kategorii zdarzają się również gospodarstwa posiadające więcej niż jeden numer telefoniczny (odpowiednio 3,8% i 3,4%). Stosunkowo rzadko posiadają telefony gospodarstwa domowe rolników (47,6%) i robotników niewykwalifikowanych (48,3%). Przedstawione wyniki potwierdzają przekonanie, że obecnie w Polsce na pewno nie jest uprawnione prowadzenie badań CATI na próbach ogólnokrajowych. Posiadanie telefonu jest powiązane z wieloma ważnymi charakterystykami gospodarstw domowych. Nie jest również tak, że wyposażenie w telefony niektórych uwzględnionych tutaj kategorii społecznych jest pełne lub niemal pełne. Z drugiej jednak strony w niektórych kategoriach gospodarstw wyposażenie to jest na tyle wysokie, że mając świadomość błędu wynikającego z faktu, iż nie jest ono 1 OO-procentowe, można jednak realizować wśród nich badania telefoniczne. I jeszcze refleksja bardziej ogólna, dotycząca stosowalności CAT!: biorąc pod uwagę stan w krajach zachodnich trzeba liczyć się z tym, że również w najbliższych latach wyposażenie gospodarstw domowych w telefony nie osiągnie poziomu 100%. Oznacza to, że w próbie do badań telefonicznych zawsze będą nieodoreprezentowane pewne kategorie społeczne i tym samym będzie ona "gorsza" od obecnie wykorzystywanych w Polsce w badaniach kwestionariuszowych prób imiennych i adresowych. STRUKTURA PRÓBY ZREALIZOWANEJ W BADANIACH CATI Stosunkowo słabe i nierównomierne wyposażenie gospodarstw domowych w telefony jest najważniejszą, ale nie jedyną przyczyną, która może powodować tendencyjność próby zrealizowanej w badaniach CATI prowadzonych w Polsce. Jeśli numery telefonów do badania losowane są z wykazu abonentów, należy liczyć się z nieaktualnością części numerów, a także brakami w wykazie, który nie może uwzględniać numerów "nowych" oraz zastrzeżonych. W Stanach Zjednoczonych, gdzie książki telefoniczne wydawane są co 3-4 miesiące, odsetek zawartych w nich nieaktualnych numerów szacuje się na 11-14% (Dillman 1978). Odsetek numerów zastrzeżonych szacowano natomiast na przełomie lat 80. i 90. na 38 do 52% (Brick i Waksberg 1991). W sumie w początkach lat 80 kiedy odsetek numerów zastrzeżonych by/ znacznie niższy, oceniano, że przy losowaniu z wykazu telefonów niedostępnych jest ok. 40% ogółu numerów (Frey 1983).

7 WYWIAD TELEFONICZNY ZE WSPOMAGANIEM KOMPUTEROWYM (CAT/) 57 Inną przyczyną tendencyjności próby w badaniach CATI w Polsce może być często stosowany, uproszczony sposób doboru respondenta do badania pod wylosowanym numerem. Nie dokonuje się losowania respondenta spośród członków gospodarstwa domowego, co jest normalną praktyką w badaniach na próbie osób w krajach zachodnich, lecz jest nim dostępna aktualnie osoba, o ile spełnia bardzo proste zazwyczaj kryteria udziałowe. Jest oczywiste, że tego rodzaju dobór musi prowadzić do nadreprezentacji w próbie zrealizowanej osób molo aktywnych, które więcej niż inne przebywają w domu - nawet jeśli badania prowadzi się również w godzinach wieczornych. Jednocześnie jednak badania CATI stwarzają większą szansę przeprowadzenia wywiadu z osobami trudno dostępnymi w badaniu kwestionariuszowym. Próbę nawiązania z nimi kontaktu telefonicznego można podejmować wielokrotnie, podczas gdy w badaniach kwestionariuszowych ankieterzy, wbrew dyrektywie nakazującej przynajmniej 3-krotną próbę kontaktu z respondentem, często ograniczają się do 1-2-krotnej wizyty. Obecnie przedstawię wyniki porównania próby zrealizowanej w badaniu kwestionariuszowym i badaniu telefonicznym. Były one prowadzone w tym samym czasie. Badanie CATI ogranicza/o się do zadania dwóch pytań dotyczących znajomości nazw firm zajmujących się pewnego rodzaju działalnością (nie licząc oczywiście "metryczki"), zaś w wywiadzie osobistym wykorzystywano typowy w badaniach marketingowych kwestionariusz typu "omnibus", który zawiera/ również blok pytań zastosowany w badaniu telefonicznym. Ponieważ celem badań by/o m.in. określenie skuteczności kampanii reklamowej jednej z firm, każde z nich zostało zrealizowane w dwóch falach: pierwsza prowadzona by/a w końcu 1996 roku, druga zaś po upływie ok. półtora miesiąca, na początku 1997 roku. Badania kwestionariuszowe zrealizowane zostały na ogólnopolskiej próbie imiennej (wylosowanej z systemu PESEL). Zarówno próba zasadnicza, jak i rezerwowa by/a warstwowana ze względu na makroregion, kategorię miejscowości. pleć i wiek, a doboru respondentów rezerwowych dokonywano z uwzględnieniem warstw. Próbę do badań CATI wylosowano z wykazu abonentów. Obejmowała ona wyłącznie mieszkańców miast i by/a warstwowana ze względu na makroregion i kategorię miasta przy przyjęciu podziału na miasta do l OO tys. mieszkańców, powyżej l OO tys. mieszkańców i Warszawę jako odrębną warstwę. Respondentem by/a osoba, która odebrała telefon, o ile mieściła się w kategorii wieku lat. Badania realizowano w sesjach między godz a 21 0, co umożliwia/o objęcie badaniami osób w różnej sytuacji zawodowej. W badaniach CATI zrealizowano w pierwszej fali 630 wywiadów, w drugiej zaś Dla badań kwestionariuszowych liczebności te wynoszą odpowiednio l 003 i 1004 wywiady. Ponieważ jednak, jak wspomniałem, badanie CATI obejmowało wyłącznie mieszkańców miast ze zbioru danych z badania kwestionariuszowego wyodrębni/em do porównań również wyłącznie część miejską". Liczy/a ona w każdej z fal 633 osoby. Próbę zrealizowaną w badaniu CATI i badaniu kwestionariuszowym porównywa/em ze względu na sześć cech społeczno-demograficznych respondentów: pleć, wiek, wykształcenie, sytuację zawodową, dochody na l osobę w gospodarstwie domowym oraz wielkość miasta. Wyniki porównania są dla obydwóch fal badania bardzo podobne, co zdaje się wskazywać, że występujące w raz-

8 58 PAWEŁ B. SZTABIŃSKI kładach różnice mogą być względnie stałymi tendencjami - oczywiście przy opisanych tutaj sposobach doboru każdej z prób. W przypadku pici w CATI występuje przewaga udziału kobiet nad mężczyznami wynosząca ok. 1 O punktów procentowych. Jest to zapewne w pewnej mierze rezultatem przyjętego sposobu doboru respondenta w gospodarstwie domowym. Generalnie jednak w Polsce potwierdza się obserwowana w krajach Europy Zachodniej tendencja, zgodnie z którą kobiety chętniej rozmawiają przez telefon niż mężczyźni. Jeżeli chodzi o wiek, to w CATI niedoreprezentowani są, w porównaniu z wywiadem kwestionariuszowym, ludzie młodzi, do 25 lat (w pierwszej fali o 11 A punkta procentowego, w drugiej o 8,4). Młodzi ludzie, jak wiadomo, generalnie mniej przebywają w domu, a więc przy zastosowanej w CATI metodzie doboru rozmówcy mieli relatywnie mniejszą szansę udziału w badaniach. Trochę nadreprezentowane są natomiast osoby w wieku lat (w poszczególnych falach o 6,3 i 7,9 punktu procentowego), oraz w pierwszej fali w wieku lat (o 6,5 punktu), a więc te, które częściej mają telefony. Warto zwrócić uwagę, że nie wystąpiła różnica w kategorii osób w wieku poprodukcyjnym, które jak wspomniałem, rzadziej mają telefony. Jest zapewne wynikiem przyjętego w badaniu CATI sposobu doboru respondenta w gospodarstwie domowym: ludzie starsi są generalnie mniej mobilni, co zwiększa ich szanse udziału w badaniu. Różnice w wykształceniu próby zrealizowanej w wywiadzie osobistym i telefonicznym, polegające na niedoreprezentowaniu osób z wykształceniem podstawowym ( o 16,6 i 17,4 punkty procentowe dla poszczególnych fal) oraz z wykształceniem zasadniczym zawodowym (o 14,6 i 14,8 punktu), a nadreprezentacją osób z wykształceniem średnim (o 15,2 i 18,9 punktu) oraz wyższym (o 16,0 i 13,3 punktu) wydaje się prostym odzwierciedleniem różnic w wyposażeniu tych kategorii w telefony. W podobny sposób można wyjaśnić stosunkowo niewielkie i występujące tylko w drugiej fali badań różnice w dochodach na 1 osobę w gospodarstwie domowym, które pokrywają się z omawianym wcześniej stosunkowo słabym zróżnicowaniem wyposażenia w telefony w zależności od sytuacji materialnej. Być może jednak rzeczywiste różnice między dochodami respondentów w próbie zrealizowanej w wywiadzie telefonicznym i osobistym uległy rozmyciu wskutek wadliwej kategoryzacji dochodów, przedstawianej respondentom w badaniu CATI: w najwyższej grupie dochodowej znalazło się w poszczególnych falach badań od 37 do blisko 48% ogółu respondentów. Gdyby więc dodać kilka wyższych grup dochodowych, różnice między próbami mogłyby się ujawnić. Różnice między odsetkami pracujących w porównywanych próbach (nadreprezentacja w CATI o 16,6 i 10,5 punktu procentowego) oraz brak różnic w odsetkach rencistów i emerytów jest rezultatem odpowiednio wyposażenia w telefony oraz sposobu doboru respondenta w gospodarstwie domowym w badaniu telefonicznym, który stwarzał większe szanse osobom więcej przebywającym w domu. Trudno natomiast wyjaśnić różnice między próbą zrealizowaną w wywiadzie osobistym i telefonicznym w poszczególnych kategoriach miast. W CATI niedoreprezentowane są zarówno miasta do 1 OO tys. mieszkańców (w każdej fali o ponad 16 punktów), jak i powyżej 1 OO tys. mieszkańców (o ponad 9 punktów), noto-

9 WYWIAD TELEFONICZNY ZE WSPOMAGANIEM KOMPUTEROWYM (CAT/) 59 miast nadreprezentowana o punktów procentowych jest Warszawa. Być może jest to rezultat sposobu doboru próby rezerwowej w tych badaniach. Porównanie prób zrealizowanych w wywiadzie telefonicznym i osobistym wskazuje na występowanie między nimi wielu rozbieżności. Są one. jak można sądzić. pochodną przede wszystkim nierównomiernego wyposażenia poszczególnych kategorii w telefony oraz przyjętego w tym badaniu CATI sposobu doboru respondenta w gospodarstwie domowym. Warto jednak zwrócić uwagę. że ten sposób doboru. stwarzający większe szanse udziału w badaniu ludziom mało ruchliwym. więcej przebywającym w domu. spowodował jednocześnie zniwelowanie niektórych różnic wynikających z wyposażenia w telefony. Biorąc pod uwagę omówione na początku tej części artykułu zasady losowania każdej z tych prób. w tym również sposób doboru próby rezerwowej. nie ulega wątpliwości. że ze względu na rozkłady cech społeczno-demograficznych respondentów większe zaufanie możemy mieć do badań zrealizowanych w wywiadzie osobistym - przynajmniej wówczas. gdy stosujemy próbę imienną. stosując CATI na miejskiej próbie osób musimy liczyć się więc z sięgającymi kilkunastu punktów procentowych jej wypaczeniami ze względu na rozkłady cech społeczno-demograficznych. Zakładając związek tych cech z opiniami respondentów. może się on przekładać na wypaczenia uzyskiwanych w badaniach rozkładów opinii. Z drugiej jednak strony CATI umożliwia, jak wspomniałem. ograniczenie liczby jednostek niedostępnych w badaniu. Jeśli więc znowu przyjąć założenie. że opinie osób niedostępnych. a więc trudnych do zastania w domu z racji dużej aktywności. np. zawodowej. odmawiających wpuszczenia ankietera z powodu obaw o własne bezpieczeństwo itp różnią się w pewnych sprawach od opinii osób przebadanych. to uzyskiwane w CATI rozkłady opinii mogą niekiedy lepiej odzwierciedlać rzeczywistość". Nie jest to sprawa błaha. gdyż odsetek jednostek niedostępnych w badaniach kwestionariuszowych przekracza obecnie 20% próby. Trudno więc wywiad telefoniczny uznać za technikę jednoznacznie gorszą" od wywiadu kwestionariuszowego ze względu na reprezentatywność próby zrealizowanej. WARTOŚĆ ODPOWIEDZI UZYSKIWANYCH W BADANIU CATI Drugim wymiarem. który ma istotne znaczenie dla oceny wywiadu telefonicznego jako techniki badawczej, jest wartość uzyskiwanych za jego pomocą odpowiedzi. Jak wiadomo. każda socjologiczna technika badawcza stwarza specyficzną sytuację społeczną. która w pewnych sytuacjach może wpływać na uzyskiwane odpowiedzi. Stosując ankietę pocztową uzyskujemy opinie generalnie mniej skrajne. bardziej wyważone i silniej zakotwiczone społecznie. Jest to rezultatem relatywnie długiego czasu. pozostawionego respondentowi na sformułowanie odpowiedzi oraz "konsultacji wewnątrzdomowej", która często towarzyszy wypełnianiu ankiety (Sztabiński 1997). W przypadku wywiadu kwestionariuszowego podstawowe znaczenie dla uzyskiwanych odpowiedzi ma fizyczna obecność ankietera podczas badania. Będący jej wynikiem rozbudowany wymiar społeczny wywiadu z jednej strony mobilizuje respondenta do wysiłku związanego z udzielaniem odpowiedzi na py-

10 60 PAWEŁ 8. SZTABIŃSKI tania (Hyman 1954; Dijkstra i van der Zouwen 1988), dzięki czemu są one dłuższe i bardziej szczegółowe niż w ankiecie (Sztabiński 1997), z drugiej zaś powoduje niepożądaną skłonność do udzielania społecznie akceptowanych odpowiedzi. Polega ona generalnie na tendencji do przedstawiania się w wywiadzie w korzystnym świetle, a przejawia w wygłaszaniu opinii niezgodnych z prawdziwymi przekonaniami. o ile przekonania te są w społeczeństwie waloryzowane w sposób jednoznacznie negatywny (np. rasizm) lub też nieprzyznawaniu się do pewnych zachowań waloryzowanych negatywnie (np. branie narkotyków lub picie alkoholu) (Sudman i Bradburn 1974; Delamater 1982). Szczególnym przypadkiem tej tendencji jest tzw. efekt ankieterski, czyli udzielanie takich odpowiedzi, które w odczuciu respondenta są zgodne z przekonaniami ankietera. Tym, co ma najbardziej istotne znaczenie dla odpowiedzi uzyskiwanych w wywiadzie telefonicznym, wydaje się brak fizycznej obecności ankietera podczas wywiadu oraz szybsze. w porównaniu z wywiadem osobistym, tempo rozmowy telefonicznej. potwierdzone w badaniach z zastosowaniem identycznego zestawu pytań. Nie omawiając szczegółowo zawartych w literaturze wyników badań na ten temat. których przegląd zamieszczony jest w innym artykule (Sztabiński i Sztabiński 1997). przedstawię obecnie najważniejsze wynikające z nich wnioski. Jednym ze skutków braku fizycznej obecności ankietera jest większe niż w wywiadzie kwestionariuszowym poczucie anonimowości respondenta. W rezultacie w CATI występuje generalnie słabsza skłonność do udzielania społecznie akceptowanych odpowiedzi. Jednakże wyniki niektórych badań wskazują, że skłonność ta ulega ograniczeniu tylko wówczas, gdy nacisk norm społecznych jest silny. Jeśli jest on słaby. bardziej wiarygodne odpowiedzi uzyskuje się w wywiadzie osobistym. co związane jest z jego bogatszą warstwą aspołeczną#. Ograniczenie wymiaru społecznego kontaktu telefonicznego i szybsze tempo rozmowy powodują. że odpowiedzi na pytania otwarte w wywiadzie CATI są mniej szczegółowe, bardziej powierzchowne i mniej przemyślane niż w wywiadzie osobistym, odpowiedzi na pytania ze skalami - bardziej skrajne, a przy zastosowaniu długich skal - bardziej schematyczne (np. w skalach 1 OO-punktowych częściej wskazywane są ćwiartki - 25, 50 itd.), a także występuje silniejsza skłonność do #zgadzania się" z przedstawionymi w pytaniach stwierdzeniami. Występuje również silniejsza niż w wywiadzie kwestionariuszowym skłonność do przerywania ankieterowi odczytywanych możliwych odpowiedzi w pytaniu kafeteryjnym, co powoduje zniekształcenia wyników nawet w pytaniach faktualnych. np. o wykształcenie czy dochody. Generalnie szacuje się, że w wywiadzie telefonicznym średnio w 5 do 15% pytań uzyskuje się rozkłady odpowiedzi różniące się w istotny sposób od uzyskiwanych w wywiadzie osobistym (Groves 1989). Oczywiście w niektórych przypadkach można je uznać za lepsze", bardziej wiarygodne niż w wywiadzie osobistym, inne zaś za gorsze". Obecnie przedstawię wyniki porównania odpowiedzi na pytanie zamknięte o znajomość firm, zastosowane w omawianym wcześniej badaniu. Pytania tego rodzaju - o znajomość wspomaganą" marek badanego produktu lub firm - są zadawane we wszystkich niemal badaniach konsumenckich. W tym badaniu lista obejmowała 11 firm i w wywiadzie kwestionariuszowym była przedstawiana respondentom na karcie, w wywiadzie CATI zaś - odczytywana.

11 WYWIAD TELEFONICZNY ZE WSPOMAGANIEM KOMPUTEROWYM (CAT/) 61 Tabela l. Porównanie rozkładów odpowiedzi na pytanie zamknięte o znajomość nazw firm uzyskane w CA Tl i w wywiadzie osobistym w grupach pici respondenta (różnice między odsetkiem wskazań danej firmy w CATI i odsetkiem wskazań tej firmy w wywiadzie osobistym) Nazwa firmy Fala 1 Fala 2 (symbol literowy) mężczyźni kobiety mężczyźni kobiety A 6,0 10,3 11,9 5,2 B 1,4 3,2 1,5 2,0 c 13, 1 4,1 21,9 23,9 D 1,4-2,1 7,8 2,2 E 5,3 6,4 9,4 9,3 F 8,5 4,4 15,2 26,6 G 9,5 4,7 11,0 12,6 H 17,8 13,1 23,6 22,4 I 8,7 3,7 17,5 14,0 J 26,0 16,8 29,7 31,5 K 4,9 1,6 2,5 3,3 $rednia różnic między odsetkami wskazań 9,3 6,0 13,8 13,9 Tabela 2. Porównanie rozkładów odpowiedzi na pytanie zamknięte o znajomość nazw firm uzyskane w CATI i w wywiadzie osobistym w grupach wieku respondenta (różnice między odsetkiem wskazań danej firmy w CATI i odsetkiem wskazań tej firmy w wywiadzie osobistym) Nazwa firmy Fala 1 Fala 2 (symbol literowy) do 34 lat lata i więcej do 34 lat lata i więcej 45 lat 45 lat A 6,7 7,8 11,8 8,4 6,4 8,4 B 6,1-1,7 3,0 2,1 3,2 0,8 c 0,3 2,7 16,2 12,4 18,7 33,1 D 3,3-3,2-0,7 11,6-1,7 6,1 E 5,9 1,1 9,0 5,0 7,1 12,2 F 2,0 2,7 12,7 15,4 25,7 23,4 G 0,4 9,1 9,9 8,0 9,7 13,6 H 12,6 18,9 14,7 22,6 23,8 22,6 I 4,5 6,4 6,4 17,8 20,3 10,6 J 24,5 22,4 17,2 29,9 32,8 29,5 K 5,3-0,1 3,3 5,8 3,6 0,8 Średnia różnic między odsetkami 6,5 6,0 9,9 11,0 13,6 14,6 wskazań

12 62 PAWEŁ B. SZTABIŃSKI Tabela 3. Porównanie rozkładów odpowiedzi na pytanie zamknięte o znajomość nazw firm uzyskane w CA Tl i w wywiadzie osobistym w grupach wykształcenia respondenta (różnice między odsetkiem wskazań danej firmy w CAT\ i odsetkiem wskazań tej firmy w wywiadzie osobistym) Nazwa firmy (symbol Fala 1 Fala 2 literowy) podstawowe średnie wyższe podstawowe średnie wyższe A 7,9 7,5 7,2 11, 1 7,9 o.o B -8,3 2,9 1,5 3,4 0,8 2,6 c 3,4 1,7-0,4 22,4 21,2 10,8 D 5,5-2,9-6,7 4,2-1,4-1,4 E 9,9 3,3 6,0 10,0 10,8 6,5 F -3,7 4,4 0,3 11,4 20,7 25,1 G 6,5 7,0 2,0 11,0 11, 1 10,2 H 13,5 14,1 12,4 21,7 25,8 18,8 I --0,7 8,8 1,4 13,8 15,2 13,2 J 5,7 15,4 18,7 27,1 26,8 28,5 K 5,2 2,7 0,2 1,8 3,8 1,3 średnia różnic między odsetkami 4,1 5,9 3,9 12,5 13,0 10,5 wskazań Tabeia 4. Porównanie rozkładów odpowiedzi na pytanie zamknięte o znajomość nazw firm uzyskane w CAT\ i w wywiadzie osobistym w grupach osób pracujących oraz rencistów i emerytów (różnice między odsetkiem wskazań danej firmy w CAT! i odsetkiem wskazań tej firmy w wywiadzie osobistym) Nazwa firmy (symbol literowy) Fala 1 Fala 1 pracujący renciści pracujący renciści i emeryci i emeryci A 6,6 10,7 7,4 1,9 B 1,2 4,1 1,4 1,0 c 0,5 20,4 18,4 32,1 D -4,8 5,3 2,8 4,5 E 6,1 9,6 7,0 13, 1 F 3,8 12,8 24,6 16,7 G 7,3 10,6 10,3 13,0 H 15, 1 14,0 24,8 19,1 I 4,5 5,1 16,2 9,7 J 17,7 12,7 33,4 21,4 K 3,4 1,6 2,6 1,6 Średnia różnic między odsetkami wskazań 4,2 9,7 13,5 12,2

13 WYWIAD TELEFONICZNY ZE WSPOMAGANIEM KOMPUTEROWYM (CAT/) 63 Biorąc pod uwagę omówione wcześniej różnice między próbą zrealizowaną w badaniu CAT! i w wywiadzie osobistym, rozkłady odpowiedzi porównywałem w identycznych kategoriach płci, wieku, wykształcenia i sytuacji społeczno-zawodowej. Ze względu na niewielkie liczebności wskazań firm, wiek i wykształcenie pogrupowałem w trzy kategorie, a spośród kategorii społeczno-zawodowych uwzględniłem wyłącznie osoby pracujące oraz rencistów i emerytów. Ze względu na brak odpowiednich danych, w porównaniu uwzględniłem wszystkich respondentów z badań kwestionariuszowych (oczywiście z wykluczeniem mieszkańców wsi). Tymczasem poprawność porównania wymagałaby uwzględnienia wyłącznie respondentów posiadających telefon. Nie można wykluczyć, że posiadanie telefonu jest w jakiś sposób skorelowane z wiedzą na temat badanych firm. W obydwóch falach badania we wszystkich uwzględnionych w analizie kategoriach występuje identyczna tendencja: w wywiadzie telefonicznym wskazywano jako znane więcej nazw firm niż w wywiadzie kwestionariuszowym. Różnice te są znaczące: największe wynoszą. w zależności od kategorii, od kilkunastu do ponad trzydziestu punktów procentowych. Co więcej, poza jednym przypadkiem (firma D wśród osób z wykształceniem wyższym) nie występują sytuacje odwrotne, tzn. takie, w których respondenci wskazywali znacząco więcej znanych sobie nazw firm w wywiadzie osobistym. Potwierdza to wyniki badań przeprowadzonych w krajach zachodnich wskazujące. że odpowiedzi uzyskiwane przy zastosowaniu tych technik mogą się różnić. Ponieważ tendencja do wskazywania większej liczby firm w CAT! jest znacząca, występuje we wszystkich uwzględnionych w analizie kategoriach oraz potwierdza się w obydwóch falach badania, można sądzić, że stanowi ona rezultat specyficznej sytuacji, stwarzanej przez każdą z tych technik. Wobec tak znaczących różnic w wynikach należy postawić pytanie o to, która z tych technik jest lepsza", tzn. dostarcza bardziej wiarygodnych informacji na badany temat? Oczywiście jest to kwestia interpretacji, ale w świetle przytoczonych tutaj wyników badań wydaje się, że większe zaufanie można mieć do danych uzyskanych w wywiadzie kwestionariuszowym. Należy wziąć pod uwagę przytoczone wcześniej wnioski z badań, z których wynika, że w CATI występuje silniejsza skłonność do zgadzania się". Wyniki analiz przeprowadzonych przez Schumana i Pressera (1981) wskazują, że skłonność taka występuje nie tylko w przypadku pytań o ocenę stwierdzeń (zgadzam się - nie zgadzam się), ale również w związku z pytaniami typu tak - nie", a więc takimi, jak zadawane respondentom w badaniu CAT!. Przewaga liczby firm wskazywanych jako znane może być również rezultatem silniejszej w badaniu CAT! skłonności do udzielania społecznie akceptowanych odpowiedzi w sytuacji, gdy nacisk norm społecznych jest słaby. Niewątpliwie wykazanie się wiedzą w sprawach poruszanych w wywiadzie pozwala zaprezentować się w korzystnym świetle, choć z drugiej strony brak wiedzy na ich temat nie jest kompromitujący. W związku ze wskazywanymi w literaturze wadami" CAT! warto zwrócić uwagę, że zawarte w tabelach wyniki nie wskazują na występowanie tendencji do przerywania ankieterowi odczytywanych pytań. Duże różnice między odpowiedziami występują zarówno wśród firm zamieszczonych na początku, jak i pod ko-

14 64 PAWEŁ 8. SZTABIŃSKI niec listy. Być może jest to związane z krótkim czasem trwania badania CATI, podczas którego respondenci nie zdążyli jeszcze odczuć znużenia. UWAGI KOŃCOWE Czy przedstawione tutaj wyniki analiz, dotyczące, jak wspomniałem, spraw kluczowych dla oceny techniki badawczej, dyskredytują wywiad telefoniczny? W moim przekonaniu nie. Niewątpliwie poziom wyposażenia gospodarstw domowych w telefony jest w Polsce nadal bardzo niski i nie uprawnia do prowadzenia badań na próbach ogólnokrajowych, ale podobny występował jeszcze całkiem niedawno w wielu krajach Europy Zachodniej. Należy wziąć pod uwagę, że miedzy rokiem 1997 a 1998 wyposażenie gospodarstw domowych w telefony wzrosło o blisko 6 punktów procentowych, w tym wyposażenie wsi o ponad 4,5 punktu. Choć trudno liczyć, że Polska w najbliższych kilku latach osiągnie poziom zbliżony do aktualnego stanu w krajach europejskich, to jednak wyposażenie wynoszące 75%, przy którym, jak przyjęto w tych krajach, raczej nie występują zasadnicze zniekształcenia wyników badania, jest już całkiem bliski. Próg ten w niektórych kategoriach miast i dla niektórych kategorii respondentów został już zresztą przekroczony, co uprawnia do prowadzenia badań telefonicznych wśród specyficznych populacji. Na wypaczenie próby zrealizowanej w badaniach CATI wpływ mogą mieć stosowane często w Polsce, udziałowe metody doboru respondenta w gospodarstwie domowym, stwarzające większe szanse znalezienia się w próbie osobom molo ruchliwym. Tymczasem w krajach zachodnich respondenta losuje się, stosując do tego celu specjalne, bardzo proste tabele doboru, co wymaga zadania osobie odbierającej telefon jednego, a co najwyżej dwóch pytań dodatkowych i praktycznie nie wydłuża czasu trwania wywiadu (Graves i Kahn 1979). Strukturę próby zrealizowanej ze względu na cechy społeczno-demograficzne można więc w Polsce poprawić", dobierając respondenta w sposób losowy. Jeżeli chodzi o ostatnią poruszaną tutaj sprawę, tzn. wartość uzyskiwanych odpowiedzi, to jest sprawą oczywistą, że każda technika badawcza ma swoje wady i zalety i dlatego też nadaje się lepiej lub gorzej do badania określonych zagadnień. Jak wspomniałem, CATI jest bardzo dobrą techniką do badania problematyki skłaniającej do udzielania społecznie akceptowanych odpowiedzi - o ile nacisk norm społecznych jest silny. Zasadniczo nie nadaje się ona do badania problematyki trudnej dla respondenta, wymagającej refleksji, a kwestionariusz zawiera wiele pytań otwartych. Jednakże wydaje się, że poprzez odpowiednie sformułowanie pytań, skłaniające respondentów do refleksji oraz odejście przy badaniu niektórych problemów od obowiązującego obecnie w badaniach telefonicznych urzędniczego" stylu prowadzenia wywiadu, pozbawionego reakcji zwrotnych ze strony ankietera, ograniczenie to można przynajmniej częściowo przezwyciężyć. Sprzyja temu również, jak wykazują doświadczenia w krajach zachodnich, wysyłanie do respondentów listów zapowiadających wizytę ankietera, choć przygotowanych trochę inaczej niż w badaniach kwestionariuszowych. Listy takie mogą zapewne ograniczyć również skłonność respondentów do udzielania szybkich", schematycznych odpowiedzi i zgadzania się", które mogło

15 WYWIAD TELEFONICZNY ZE WSPOMAGANIEM KOMPUTEROWYM (CAT/) 65 być jedną z przyczyn "nadznajomości" nazw firm w omawianym tutaj badaniu. Chodzi w nich nie tylko o podkreślenie ważności badania i udzielania zgodnych z przekonaniami odpowiedzi. ale również pewne ograniczenie poczucia anonimowości. które. jak wspomniałem. sprzyja bardziej odpowiedzialnemu podejściu respondenta do badania. Ponadto sprzyjają one personalizacji kontaktu badawczego - firma badawcza i autor badania przestają być dla respondenta anonimowi. Na koniec jeszcze jedna uwaga natury bardziej ogólnej. Badania CATI zaczęto stosować na szerszą skalę zaledwie kilkanaście lat temu. a w Polsce - kilka lat temu. W tym czasie przeprowadzono wiele badań metodologicznych nad tą techniką. w wyniku których. jak podkreśla Robert M. Groves (1989). została ona znacznie udoskonalona. Można oczekiwać. że wspomniane na początku jej zalety będą skłaniały do podejmowania dalszych takich badań. które pozwolą wypracować standardy realizacyjne zbliżone do tych. jakie wypracowano w badaniach kwestionariuszowych. Literatura Brick J. M. i J. Waksberg Methodes pour eviter l'echantillonnage progressif dans une enquete telephonique a composition aleatoire, Techniques d'enquete, 1. Delamater, J Response-effects of Questlon Content". W: W. DiJkstra i J. van der Zouwen (red.), Response Behaviour in the Survey Interview. London: Academlc Press. Dijkstra, W. i J. van der Zouwen The Dual Nature of the Survey-interview (w:) H.-J. Hippler, N. Schwartz i S. Sudman (red.), Social lnformation Processing and Survey Methodology, Springer-Verlag, New York. Dillman, D. A Mail and Telephone Surveys. New York: John Wiley & Sons. Fowler, F. J. i T. W. Mangione Standardlzed Survey lnterviewing. Newbury Park: Sage Publicatlons. Frey, J. H Survey Research by Telephone. Beverly Hills: Sage Publications. Groves, R. M Survey Errors and Survey Costs. New York: John Wiley & Sons. Groves, R. M. i R. L. Kahn Surveys by Telephone. New York: Academic Press. Hyman, H. H lnterviewing in Social Research, The University of Chicago Press, Chicago. Schuman, H. i S. Presser Questlons and Answers In Attitude Surveys. New York: Academic Press. Sudman, S. i N. M. Bradburn Response Effects In Surveys. Chicago: Aldine Publishing Company. Sztabiński. F Kontrola pracy ankieterów. Możliwości zastosowania w badaniach masowych i ocena wartości uzyskiwanych danych" (maszynopis). Sztabiński. F Ankieta pocztowa czy wywiad kwestionariuszowy? Wybór strategii badawczej. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN. Sztabiński. P. B. i F. Sztabiński Wartość odpowiedzi w wywiadach telefonicznych ze wspomaganiem komputerowym (CATI)", ASK 1-2 (4).

16 66 PAWEŁ B. SZTABIŃSKI CATI - WHAT ONE GAINS AND WHAT LOOSES? CATI is much better than face-to-face interview with respect to organizational and financial questions. lt takes less time, facilitates standardization of asking questions, causes less errors during interview, permits control of their work, and is cheaper. However one may ask, what is validity of data collected by means of CATI? In this article, which is based on empirical data I take up two two important issues: (i) to what extent CATI sample differs from the sample realized in traditional survey, and (ii) whether answers to questions asked in CATI and traditional survey are the same or differ: if so in what way?

FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 6. fala dla

FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 6. fala dla FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 6. fala dla Unia Europejska Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Data: LIPIEC 2011 Przygotowanie: Katarzyna Bednarek POPT.03.03.00-00-078/09 Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 3. fala dla

FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 3. fala dla FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 3. fala dla Unia Europejska Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Data: CZERWIEC 2008 Przygotowanie: Agata Jackowska POPT-1.4-2007-19 Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Wydatki gospodarstw domowych na leki i leczenie NR 114/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Wydatki gospodarstw domowych na leki i leczenie NR 114/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 114/2016 ISSN 2353-5822 Wydatki gospodarstw domowych na leki i leczenie Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Oczekiwania dochodowe Polaków NR 158/2015 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Oczekiwania dochodowe Polaków NR 158/2015 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 158/2015 ISSN 2353-5822 Oczekiwania dochodowe Polaków Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz danych empirycznych

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Odpoczynek czy praca zarobkowa? Wakacje dzieci i młodzieży NR 134/2015 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Odpoczynek czy praca zarobkowa? Wakacje dzieci i młodzieży NR 134/2015 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 134/2015 ISSN 2353-5822 Odpoczynek czy praca zarobkowa? Wakacje dzieci i młodzieży Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE)

INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) INDYWIDUALNE KONTO ZABEZPIECZENIA EMERYTALNEGO (IKZE) P R E Z E N TA C J A W Y N I K Ó W Z B A D A N I A T Y P U O M N I B U S D L A PIPUIF 1 PRZYGOTOWAŁ: MARCIN KOŁAKOWSKI KOORDYNACJA: GRZEGORZ KOWALCZYK

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE STRUKTURALNE Raport z badania Omnibus 2. fala dla

FUNDUSZE STRUKTURALNE Raport z badania Omnibus 2. fala dla FUNDUSZE STRUKTURALNE Raport z badania Omnibus 2. fala dla Data: Lipiec 2007 Przygotowanie: Agata Jackowska POPT-1.4-2006-40 WPROWADZENIE Główne cele badania Struktura badania i próba GŁÓWNE CELE BADANIA

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2010 BS/146/2010 WAKACJE UCZNIÓW WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I PRACA ZAROBKOWA

Warszawa, listopad 2010 BS/146/2010 WAKACJE UCZNIÓW WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I PRACA ZAROBKOWA Warszawa, listopad 2010 BS/146/2010 WAKACJE UCZNIÓW WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I PRACA ZAROBKOWA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

4. NA CZYM POLEGA PRACA ANKIETERA? PRZYGOTOWANIE DO PRACY W CHARAKTERZE ANKIETERA - Franciszek Sztabiński

4. NA CZYM POLEGA PRACA ANKIETERA? PRZYGOTOWANIE DO PRACY W CHARAKTERZE ANKIETERA - Franciszek Sztabiński WPROWADZENIE - Zbigniew Sawiński, Paweł B. Sztabiński 1. RYNEK BADAŃ - Zbigniew Sawiński 1.1 Rodzaje badań 1.2 Instytuty badawcze 1.3 Metody jakościowe i ilościowe 1.4 Projekty badawcze 1.5 Wielkość i

Bardziej szczegółowo

Ocena nowelizacji ustawy refundacyjnej leków R A P O R T Z B A D A N I A C AT I B U S

Ocena nowelizacji ustawy refundacyjnej leków R A P O R T Z B A D A N I A C AT I B U S Ocena nowelizacji ustawy refundacyjnej leków R A P O R T Z B A D A N I A C AT I B U S Warszawa, Kwiecień 2012 Spis treści O P I S B A D A N I A 3 W N I O S K I 7 W Y N I K I 10 Z A Ł Ą C Z N I K : K W

Bardziej szczegółowo

Sondaż CATI Przekraczanie dozwolonej prędkości. Warszawa, 28 października 2013 r.

Sondaż CATI Przekraczanie dozwolonej prędkości. Warszawa, 28 października 2013 r. Sondaż CATI Przekraczanie dozwolonej prędkości B a d a n i e o p i n i i p u b l i c z n e j d o t y c z ą c e k w e s t i i z w i ą z a n y c h z p r z e k r a c z a n i e m d o z w o l o n e j p r ę

Bardziej szczegółowo

Projekt Prawa pacjenta Twoje prawa

Projekt Prawa pacjenta Twoje prawa Projekt Prawa pacjenta Twoje prawa Wyniki badania świadomości istnienia praw pacjenta wśród społeczeństwa polskiego w roku 2013 oraz analiza porównawcza z wynikami badania z 2008 r. Oba badania przeprowadził

Bardziej szczegółowo

Przedwyborcze sondaŝe telefoniczne Fakty i mity

Przedwyborcze sondaŝe telefoniczne Fakty i mity Przedwyborcze sondaŝe telefoniczne Fakty i mity Marketing polityczny, sondaŝ i manipulacja Konferencja, WyŜsza Szkoła Promocji, 27.09.2010 Kuba Antoszewski, Millward Brown SMG/KRC KaŜdy się myli Błąd pomiaru

Bardziej szczegółowo

Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3

Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3 Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3 Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał

Bardziej szczegółowo

Jak jeżdżą Polacy? Czy akceptujemy ograniczenia prędkości? Raport z badań opinii publicznej. Konferencja prasowa Warszawa, 28 października 2013 r.

Jak jeżdżą Polacy? Czy akceptujemy ograniczenia prędkości? Raport z badań opinii publicznej. Konferencja prasowa Warszawa, 28 października 2013 r. Jak jeżdżą Polacy? Czy akceptujemy ograniczenia prędkości? Raport z badań opinii publicznej Konferencja prasowa Warszawa, 28 października 2013 r. Prędkość a liczba zabitych 3 przyczyny powodujące największą

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ DZIECKO Z PROBÓWKI - POSTAWY WOBEC ZAPŁODNIENIA POZAUSTROJOWEGO BS/78/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2003

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ DZIECKO Z PROBÓWKI - POSTAWY WOBEC ZAPŁODNIENIA POZAUSTROJOWEGO BS/78/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2003 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2013 BS/127/2013 POLACY O ZAROBKACH RÓŻNYCH GRUP ZAWODOWYCH

Warszawa, wrzesień 2013 BS/127/2013 POLACY O ZAROBKACH RÓŻNYCH GRUP ZAWODOWYCH Warszawa, wrzesień 2013 BS/127/2013 POLACY O ZAROBKACH RÓŻNYCH GRUP ZAWODOWYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Badanie na temat mieszkalnictwa w Polsce

Badanie na temat mieszkalnictwa w Polsce Badanie na temat mieszkalnictwa w Polsce BADANIE NA REPREZENT ATYWNEJ GRUPIE POLEK/POLAKÓW Badanie realizowane w ramach projekru Społeczne Forum Polityki Mieszkaniowej współfinansowanego z Funduszy EOG

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2014 ISSN 2353-5822 NR 123/2014 OPINIE O MINIMALNEJ GODZINOWEJ STAWCE WYNAGRODZENIA

Warszawa, wrzesień 2014 ISSN 2353-5822 NR 123/2014 OPINIE O MINIMALNEJ GODZINOWEJ STAWCE WYNAGRODZENIA Warszawa, wrzesień 2014 ISSN 2353-5822 NR 123/2014 OPINIE O MINIMALNEJ GODZINOWEJ STAWCE WYNAGRODZENIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Czynniki wpływające na jakość i reprezentatywność badań dotyczących kompetencji na rynku pracy. Anna Ślusarczyk Warszawa, 16 czerwca 2011

Czynniki wpływające na jakość i reprezentatywność badań dotyczących kompetencji na rynku pracy. Anna Ślusarczyk Warszawa, 16 czerwca 2011 2011 Czynniki wpływające na jakość i reprezentatywność badań dotyczących kompetencji na rynku pracy Anna Ślusarczyk Warszawa, 16 czerwca 2011 Zagadnienia Skala przedsięwzięcia Wykorzystane zasoby Realizacja

Bardziej szczegółowo

Metodologia badania face-to-face

Metodologia badania face-to-face 1 Metodologia badania face-to-face Artemis Bellos, Beata Roguska Warszawa, listopad 2013 CBOS co nas wyróżnia? Próba imienna losowana z operatu PESEL 2 Czy sondaże realizowane metodą face-to-face są jeszcze

Bardziej szczegółowo

P O T R Z E B U J E S Z PROFESJONALNEGO B A D A N I A R Y N K U W PRZYSTĘPNEJ CENIE?

P O T R Z E B U J E S Z PROFESJONALNEGO B A D A N I A R Y N K U W PRZYSTĘPNEJ CENIE? P O T R Z E B U J E S Z PROFESJONALNEGO B A D A N I A R Y N K U W PRZYSTĘPNEJ CENIE? 2 To cykliczne, przeprowadzane co 2 tygodnie, badanie ilościowe realizowane na reprezentatywnej ogólnopolskiej próbie

Bardziej szczegółowo

Wiedza i opinie Polaków o problemie. Logotyp klienta. bezdechu sennego

Wiedza i opinie Polaków o problemie. Logotyp klienta. bezdechu sennego Wiedza i opinie Polaków o problemie Logotyp klienta bezdechu sennego Nota metodologiczna Nota Metodologiczna Czas realizacji badania: Styczeń 2015 Miejsce realizacji: Próba: Jednostka badania Próba ogólnopolska

Bardziej szczegółowo

Polacy na temat łowiectwa. Raport TNS Polska dla. Polacy na temat łowiectwa

Polacy na temat łowiectwa. Raport TNS Polska dla. Polacy na temat łowiectwa Raport TNS Polska dla Spis treści 1 O badaniu 4 2 3 Aneks 13 Wyniki badania 7 2 Raport przygotowany został na zlecenie Ministerstwa Środowiska przez Zespół Badań Społecznych w TNS Polska. Projekt sfinansowany

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek do przyjmowania uchodźców w Polsce i w Czechach NR 54/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek do przyjmowania uchodźców w Polsce i w Czechach NR 54/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 54/2016 ISSN 2353-5822 Stosunek do przyjmowania uchodźców w Polsce i w Czechach Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2014 ISSN NR 156/2014 STOSUNEK DO RZĄDU W LISTOPADZIE

Warszawa, listopad 2014 ISSN NR 156/2014 STOSUNEK DO RZĄDU W LISTOPADZIE Warszawa, listopad 2014 ISSN 2353-5822 NR 156/2014 STOSUNEK DO RZĄDU W LISTOPADZIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

POLACY O STOSOWANIU KAR CIELESNYCH WOBEC DZIECI WYNIKI BADANIA TNS OBOP DLA FUNDACJI DZIECI NICZYJE. Warszawa, grudzień 2005 r.

POLACY O STOSOWANIU KAR CIELESNYCH WOBEC DZIECI WYNIKI BADANIA TNS OBOP DLA FUNDACJI DZIECI NICZYJE. Warszawa, grudzień 2005 r. POLACY O STOSOWANIU KAR CIELESNYCH WOBEC DZIECI WYNIKI BADANIA TNS OBOP DLA FUNDACJI DZIECI NICZYJE Ośrodek Badania Opinii Publicznej Sp. z o.o.; ul. Dereniowa 11; 02-776 Warszawa; NIP: 521-10-18-407;

Bardziej szczegółowo

P O T R Z E B U J E S Z PROFESJONALNEGO B A D A N I A R Y N K U W PRZYSTĘPNEJ CENIE?

P O T R Z E B U J E S Z PROFESJONALNEGO B A D A N I A R Y N K U W PRZYSTĘPNEJ CENIE? P O T R Z E B U J E S Z PROFESJONALNEGO B A D A N I A R Y N K U W PRZYSTĘPNEJ CENIE OMNIBUS to cykliczne badanie ilościowe realizowane co dwa tygodnie na reprezentatywnej, ogólnopolskiej próbie ok. 1000

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INTERNET I KOMPUTERY W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH BS/50/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INTERNET I KOMPUTERY W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH BS/50/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA SATYSFAKCJI KLIENTÓW KORZYSTAJĄCYCH Z USŁUG ŚWIADCZONYCH PRZEZ URZĄD MIASTA RZESZOWA

RAPORT Z BADANIA SATYSFAKCJI KLIENTÓW KORZYSTAJĄCYCH Z USŁUG ŚWIADCZONYCH PRZEZ URZĄD MIASTA RZESZOWA RAPORT Z BADANIA SATYSFAKCJI KLIENTÓW KORZYSTAJĄCYCH Z USŁUG ŚWIADCZONYCH PRZEZ URZĄD MIASTA RZESZOWA Rzeszów, sierpień 2016 r. Spis treści 1 PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA ORAZ CEL BADAŃ... 3 2 METODOLOGIA... 5

Bardziej szczegółowo

GSMONLINE.PL. UKE: Polacy o rynku telekomunikacyjnym w roku

GSMONLINE.PL. UKE: Polacy o rynku telekomunikacyjnym w roku GSMONLINE.PL UKE: Polacy o rynku telekomunikacyjnym w roku 2013 2013-12-13 UKE opublikowało raporty z badań w zakresie korzystania z usług telekomunikacyjnych. Uzyskane rezultaty zawierają opinie konsumentów

Bardziej szczegółowo

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych w opiniach przedstawicieli zakładów pracy

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych w opiniach przedstawicieli zakładów pracy Zatrudnianie osób niepełnosprawnych w opiniach przedstawicieli zakładów pracy dr Paweł Rydzewski Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie 1 Cele badania Określenie cech jakimi charakteryzują

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Wiesz już co chcesz osiągnąć w badaniu marketingowym i jak to (idealnie) zorganizować. Ale jakimi metodami? Skąd pewność, że będą efektywne? Ćwiczenie: jaką metodą zbadasz co koledzy/koleżanki na sali

Bardziej szczegółowo

Metodologia CATI w badaniach sondażowych. Stanisław Mirowski, Research Services Director, Millward Brown Warszawa, 8 listopada 2013 r.

Metodologia CATI w badaniach sondażowych. Stanisław Mirowski, Research Services Director, Millward Brown Warszawa, 8 listopada 2013 r. Metodologia CATI w badaniach sondażowych S O N D A Ż P O L S K I. M E T O D A, E T Y K A, M E D I A Stanisław Mirowski, Research Services Director, Millward Brown Warszawa, 8 listopada 2013 r. 1 2 CATI

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis badania - badanie CAPI na ogólnopolskiej próbie stowarzyszeń i fundacji

Szczegółowy opis badania - badanie CAPI na ogólnopolskiej próbie stowarzyszeń i fundacji Zapytanie ofertowe Stowarzyszenie Klon/Jawor od 2002 roku prowadzi ogólnopolski projekt badawczy dotyczący funkcjonowania organizacji pozarządowych. W ramach tego przedsięwzięcia, w regularnych odstępach

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2012 BS/120/2012 OPINIE O FINANSOWANIU MEDIÓW PUBLICZNYCH

Warszawa, wrzesień 2012 BS/120/2012 OPINIE O FINANSOWANIU MEDIÓW PUBLICZNYCH Warszawa, wrzesień 2012 BS/120/2012 OPINIE O FINANSOWANIU MEDIÓW PUBLICZNYCH Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców NR 12/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców NR 12/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 12/2016 ISSN 2353-5822 Stosunek Polaków do przyjmowania uchodźców Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz

Bardziej szczegółowo

Warszawa, Maj 2014 PŁEĆ A PODEJMOWANIE DECYZJI INWESTYCYJNYCH

Warszawa, Maj 2014 PŁEĆ A PODEJMOWANIE DECYZJI INWESTYCYJNYCH Warszawa, Maj 2014 PŁEĆ A PODEJMOWANIE DECYZJI INWESTYCYJNYCH Informacja o badaniu Badanie na temat preferencji Polaków dotyczących płci osób odpowiedzialnych za zarządzanie finansami oraz ryzyka inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 84/2014 OPINIE O BEZPIECZEŃSTWIE W KRAJU I W MIEJSCU ZAMIESZKANIA

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 84/2014 OPINIE O BEZPIECZEŃSTWIE W KRAJU I W MIEJSCU ZAMIESZKANIA Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 84/2014 OPINIE O BEZPIECZEŃSTWIE W KRAJU I W MIEJSCU ZAMIESZKANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku

Bardziej szczegółowo

Postawy Polaków wobec rynku pracy Matki w pracy.

Postawy Polaków wobec rynku pracy Matki w pracy. Matki w pracy. Raport z badania ilościowego CATIBUS 1 63125482 Michał Węgrzynowski Warszawa, maj 2015 2 Informacje o badaniu Podstawowe informacje o projekcie TIMING Badanie przeprowadził instytut Millward

Bardziej szczegółowo

Portfel produktów finansowych rodzin z dziećmi w wieku szkolnym. Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont

Portfel produktów finansowych rodzin z dziećmi w wieku szkolnym. Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Portfel produktów finansowych rodzin z dziećmi w wieku szkolnym Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Warszawa, dnia 2.9.27 Wprowadzenie metodologiczne Dane zawarte w niniejszym raporcie pochodzą

Bardziej szczegółowo

Badanie czytelnictwa gazet lokalnych

Badanie czytelnictwa gazet lokalnych Badanie czytelnictwa gazet lokalnych Opracowanie dla Biura Reklamy Gazet Lokalnych listopad 2014 i 2015 Pa Bayer Holding 4:3 Template 2010 August 2011 Metodologia badania! Badaniem czytelnictwa objęto

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2013 BS/172/2013 OPINIE NA TEMAT SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH DZIECI

Warszawa, grudzień 2013 BS/172/2013 OPINIE NA TEMAT SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH DZIECI Warszawa, grudzień 2013 BS/172/2013 OPINIE NA TEMAT SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH DZIECI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Czy osoby w wieku mobilnym myślą o tym, z czego będą się utrzymywać na starość? NR 141/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Czy osoby w wieku mobilnym myślą o tym, z czego będą się utrzymywać na starość? NR 141/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 141/2016 ISSN 2353-522 Czy osoby w wieku mobilnym myślą o tym, z czego będą się utrzymywać na starość? Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Wybrane wskaźniki położenia materialnego a stabilność zatrudnienia NR 148/2015 ISSN 2353-5822

KOMUNIKATzBADAŃ. Wybrane wskaźniki położenia materialnego a stabilność zatrudnienia NR 148/2015 ISSN 2353-5822 KOMUNIKATzBADAŃ NR 148/2015 ISSN 2353-5822 Wybrane wskaźniki położenia materialnego a stabilność zatrudnienia Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Badania sondażowe. Schematy losowania. Agnieszka Zięba. Zakład Badań Marketingowych Instytut Statystyki i Demografii Szkoła Główna Handlowa

Badania sondażowe. Schematy losowania. Agnieszka Zięba. Zakład Badań Marketingowych Instytut Statystyki i Demografii Szkoła Główna Handlowa Badania sondażowe Schematy losowania Agnieszka Zięba Zakład Badań Marketingowych Instytut Statystyki i Demografii Szkoła Główna Handlowa 1 Próba jako miniatura populacji CELOWA subiektywny dobór jednostek

Bardziej szczegółowo

Czy, jak i właściwie dlaczego można badać opinię publiczną?

Czy, jak i właściwie dlaczego można badać opinię publiczną? Czy, jak i właściwie dlaczego można badać opinię publiczną? Instytut Socjologii UO// Kształtowanie i badanie opinii publicznej // lato 2013/14 dr Magdalena Piejko Jak badać opinię publiczną? Co to jest

Bardziej szczegółowo

Z góry dziękujemy za życzliwość i liczymy, że będzie Pan zainteresowany uczestnictwem w badaniu.

Z góry dziękujemy za życzliwość i liczymy, że będzie Pan zainteresowany uczestnictwem w badaniu. POLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT FILOZOFII I SOCJOLOGII UL. NOWY ŚWIAT 72 00-330 WARSZAWA Warszawa, pażdziernik 2008 Szanowny Panie, Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk realizuje badanie

Bardziej szczegółowo

JAKI RZĄD PO WYBORACH? PREFERENCJE POLAKÓW. Warszawa, październik 2001 roku. Z badania telefonicznego przeprowadzonego tydzień po wyborach wynika, że:

JAKI RZĄD PO WYBORACH? PREFERENCJE POLAKÓW. Warszawa, październik 2001 roku. Z badania telefonicznego przeprowadzonego tydzień po wyborach wynika, że: SONDAŻ TELEFONICZNY JAKI RZĄD PO WYBORACH? PREFERENCJE POLAKÓW Warszawa, październik 2001 roku Z badania telefonicznego przeprowadzonego tydzień po wyborach wynika, że: Jedna trzecia pełnoletnich Polaków

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 53/2015 OCENY SYTUACJI NA RYNKU PRACY I POCZUCIE ZAGROŻENIA BEZROBOCIEM

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 53/2015 OCENY SYTUACJI NA RYNKU PRACY I POCZUCIE ZAGROŻENIA BEZROBOCIEM Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 53/2015 OCENY SYTUACJI NA RYNKU PRACY I POCZUCIE ZAGROŻENIA BEZROBOCIEM Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PODATKI W OPINII SPOŁECZNEJ BS/135/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2003

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PODATKI W OPINII SPOŁECZNEJ BS/135/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2003 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2012 BS/107/2012 POSTAWY WOBEC PALENIA PAPIEROSÓW

Warszawa, sierpień 2012 BS/107/2012 POSTAWY WOBEC PALENIA PAPIEROSÓW Warszawa, sierpień 2012 BS/107/2012 POSTAWY WOBEC PALENIA PAPIEROSÓW Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Praktyczne aspekty doboru próby. Dariusz Przybysz Warszawa, 2 czerwca 2015

Praktyczne aspekty doboru próby. Dariusz Przybysz Warszawa, 2 czerwca 2015 Praktyczne aspekty doboru próby Dariusz Przybysz Warszawa, 2 czerwca 2015 Określenie populacji Przed przystąpieniem do badania, wybraniem sposobu doboru próby konieczne jest precyzyjne określenie populacji,

Bardziej szczegółowo

Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku

Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku Badania problemu biedy prowadzone są wyłącznie z perspektywy osób dorosłych. Dzieci

Bardziej szczegółowo

BADANIE NA TEMAT SYSTEMU SPRZEDAŻY BEZPOŚREDNIEJ

BADANIE NA TEMAT SYSTEMU SPRZEDAŻY BEZPOŚREDNIEJ BADANIE NA TEMAT SYSTEMU SPRZEDAŻY BEZPOŚREDNIEJ PRÓBA Raport z badania dla : REALIZACJA TERENOWA Wykonawca: ANALIZA Warszawa, 17 luty 2011r. WIEDZA Instytut Homo Homini Sp. z o.o. ul. Świętokrzyska 36/5

Bardziej szczegółowo

Badanie opinii polskich kierowców dotyczące progów zwalniających

Badanie opinii polskich kierowców dotyczące progów zwalniających STOWARZYSZENIE INTEGRACJI STOŁECZNEJ KOMUNIKACJI ul. Mroczna 5/23, 01-456 Warszawa Badanie opinii polskich kierowców dotyczące progów zwalniających Jan Jakiel Warszawa, wrzesień 2005 r. 1 We wrześniu 2005

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O RZĄDOWYM PROGRAMIE OSZCZĘDNOŚCI BUDŻETOWYCH, TZW. PLANIE HAUSNERA BS/178/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O RZĄDOWYM PROGRAMIE OSZCZĘDNOŚCI BUDŻETOWYCH, TZW. PLANIE HAUSNERA BS/178/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

BADANIE ŚWIADOMOŚCI KLIENTÓW INDYWIDUALNYCH W ZAKRESIE ZMIANY SPRZEDAWCY ENERGII ELEKTRYCZNEJ ORAZ PRAKTYK RYNKOWYCH SPRZEDAWCÓW

BADANIE ŚWIADOMOŚCI KLIENTÓW INDYWIDUALNYCH W ZAKRESIE ZMIANY SPRZEDAWCY ENERGII ELEKTRYCZNEJ ORAZ PRAKTYK RYNKOWYCH SPRZEDAWCÓW BADANIE ŚWIADOMOŚCI KLIENTÓW INDYWIDUALNYCH W ZAKRESIE ZMIANY SPRZEDAWCY ENERGII ELEKTRYCZNEJ ORAZ PRAKTYK RYNKOWYCH SPRZEDAWCÓW Prezentacja wyników z badania zrealizowanego na zlecenie: Towarzystwa Obrotu

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Przegląd popularnych technik i ich zastosowania Uniwersytet Jagielloński Wydział Komunikacji Społecznej Studia dzienne Semestr zimowy 2015/2016 Jak zdobywać informacje, będące podstawą

Bardziej szczegółowo

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH?

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? BADANIE OPINII PUBLICZNEJ JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? CZERWIEC 2010 Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 78/2015 ROZLICZENIA PODATKOWE I KWOTA WOLNA OD PODATKU

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 78/2015 ROZLICZENIA PODATKOWE I KWOTA WOLNA OD PODATKU Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 78/2015 ROZLICZENIA PODATKOWE I KWOTA WOLNA OD PODATKU Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU

URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU Opracowania sygnalne Białystok, marzec 2013 r. Kontakt: e-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl tel. 85 749 77 00, fax 85 749 77 79 Internet: www.stat.gov.pl/urzedy/bialystok

Bardziej szczegółowo

Badanie czytelnictwa gazet lokalnych. Opracowanie dla Biura Reklamy Gazet Lokalnych

Badanie czytelnictwa gazet lokalnych. Opracowanie dla Biura Reklamy Gazet Lokalnych Badanie czytelnictwa gazet lokalnych Opracowanie dla Biura Reklamy Gazet Lokalnych styczeń 2016 Metodologia badania Badaniem czytelnictwa objęto 135 tygodników lokalnych, ukazujących się na terytorium

Bardziej szczegółowo

Wybrane problemy rozwoju obszarów wiejskich w Polsce kontekst regionalny

Wybrane problemy rozwoju obszarów wiejskich w Polsce kontekst regionalny INSTYTUT EKONOMIKI ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ-PIB Wybrane problemy rozwoju obszarów wiejskich w Polsce kontekst regionalny Barbara Chmielewska Dochody i wydatki ludności wiejskiej oraz rynek pracy

Bardziej szczegółowo

Polacy o planowanej zmianie napięcia z 220V na 230V

Polacy o planowanej zmianie napięcia z 220V na 230V Polacy o planowanej zmianie napięcia z 220V na 230V Warszawa, październik 2002 r. Zdecydowana większość badanych (65%) potwierdza, że zetknęła się z informacją o tym, iż w najbliższej przyszłości zostanie

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorcy o podatkach

Przedsiębiorcy o podatkach Przedsiębiorcy o podatkach Raport z badania ilościowego przeprowadzonego na zlecenie Związku Przedsiębiorców i Pracodawców Warszawa, 17.05.2017 Spis treści 2 OPIS BADANIA 3 PODSUMOWANIE 6 WYNIKI ANEKS

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie pięcioletniej kadencji. Prezydenta Bronisława Komorowskiego. Podsumowanie pięcioletniej kadencji. TNS Lipiec 2015 r. K.

Podsumowanie pięcioletniej kadencji. Prezydenta Bronisława Komorowskiego. Podsumowanie pięcioletniej kadencji. TNS Lipiec 2015 r. K. Prezydenta Bronisława Komorowskiego Informacja o badaniu Mija pięć lat urzędowania Bronisława Komorowskiego na stanowisku Prezydenta RP. W maju tego roku w wyborach powszechnych Polacy zdecydowali, że

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ ODPŁATNOŚĆ ZA ŚRODKI ANTYKONCEPCYJNE BS/76/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ ODPŁATNOŚĆ ZA ŚRODKI ANTYKONCEPCYJNE BS/76/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CAŁA POLSKA CZYTA DZIECIOM raport

CAŁA POLSKA CZYTA DZIECIOM raport CAŁA POLSKA CZYTA DZIECIOM raport Przygotowany dla Fundacji ABC XXI 30 października 2006 Metodologia Zbiorowość badana: Ludność Polski w wieku 15 i więcej lat Metoda doboru próby: Próba losowo-kwotowa:

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-3 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 62-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-03 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE?

JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE? JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE? Warszawa, październik 2000! Większość, niecałe trzy piąte (57%), Polaków twierdzi, że zna jakiś język obcy. Do braku umiejętności porozumienia się w innym języku niż ojczysty przyznaje

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2011 BS/106/2011 FREKWENCJA WYBORCZA: DEKLARACJE A RZECZYWISTOŚĆ

Warszawa, wrzesień 2011 BS/106/2011 FREKWENCJA WYBORCZA: DEKLARACJE A RZECZYWISTOŚĆ Warszawa, wrzesień 2011 BS/106/2011 FREKWENCJA WYBORCZA: DEKLARACJE A RZECZYWISTOŚĆ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1.

Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1. Małgorzata Fuszara Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1. Poparcie dla projektu Przede wszystkim interesowało nas, jaki jest stosunek badanych do samego projektu ustawy,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629 - - 69, 628-3 - 04 693-46 - 92, 625-6 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629 - - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PRAWNEJ REGULACJI PRZERYWANIA CIĄŻY BS/139/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2003

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PRAWNEJ REGULACJI PRZERYWANIA CIĄŻY BS/139/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2003 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca:

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca: Politikon IV ʼ10 Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010 PRÓBA Wyniki sondażu dla REALIZACJA TERENOWA Wykonawca: ANALIZA Warszawa, 30 marca 2010r. WIEDZA NOTA METODOLOGICZNA Czas realizacji badania:

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych w 2003 roku

Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych w 2003 roku Instytut Turystyki Jerzy Łaciak Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych w 2003 roku Warszawa 2004 Praca przygotowana w ramach PROGRAMU BADAŃ STATYSTYCZNYCH STATYSTYKI PUBLICZNEJ NA ROK 2003 temat

Bardziej szczegółowo

Szczęście w nieszczęściu, czyli jak wykorzystać potencjał utraconych klientów

Szczęście w nieszczęściu, czyli jak wykorzystać potencjał utraconych klientów Szczęście w nieszczęściu, czyli jak wykorzystać potencjał utraconych klientów Kluczowym czynnikiem tworzącym sukces każdej firmy jest zadowolenie odbiorców. Lojalni klienci pomagają w rozwoju przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Badanie postaw i opinii środowiska lekarzy i lekarzy dentystów związanych z Systemem Informacji Medycznej i wizerunkiem środowiska lekarzy

Badanie postaw i opinii środowiska lekarzy i lekarzy dentystów związanych z Systemem Informacji Medycznej i wizerunkiem środowiska lekarzy Badanie postaw i opinii środowiska lekarzy i lekarzy dentystów związanych z Systemem Informacji Medycznej i wizerunkiem środowiska lekarzy Skrócona wersja raportu z badania ilościowego realizowanego wśród

Bardziej szczegółowo

Polacy o wierze i Kościele

Polacy o wierze i Kościele IMAS International Polacy o wierze i Kościele Wrocław, luty/marzec 2009 Doceniamy ważność Kościoła katolickiego i darzymy go zaufaniem. Widzimy działania charytatywne Kościoła a niemalże połowa z nas chce

Bardziej szczegółowo

1. Metodologiczne podstawy badań wśród uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Miasta Rzeszowa

1. Metodologiczne podstawy badań wśród uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Miasta Rzeszowa 9 1. Metodologiczne podstawy badań wśród uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Miasta Rzeszowa 1.1. Wprowadzenie do badań, metoda i materiał badawczy Badania zrealizowane zostały w maju i czerwcu

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ W JAKICH SPRAWACH POWINNA DECYDOWAĆ UNIA EUROPEJSKA, A W JAKICH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE BS/58/2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ W JAKICH SPRAWACH POWINNA DECYDOWAĆ UNIA EUROPEJSKA, A W JAKICH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE BS/58/2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Problemy metodologiczne i organizacyjne w badaniach dotyczących kobiet. Halina Sobocka Szczapa Instytut Pracy i Spraw Socjalnych

Problemy metodologiczne i organizacyjne w badaniach dotyczących kobiet. Halina Sobocka Szczapa Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Problemy metodologiczne i organizacyjne w badaniach dotyczących kobiet Halina Sobocka Szczapa Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Metody badao Badania ilościowe (wywiady kwestionariuszowe, ankiety, analiza

Bardziej szczegółowo

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 2005 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Materiał na konferencję prasową w dniu 22 grudnia 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Wyniki wstępne Narodowego Spisu Powszechnego Ludności

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2012 BS/133/2012 WAKACJE UCZNIÓW WYJAZDY WAKACYJNE I PRACA ZAROBKOWA

Warszawa, październik 2012 BS/133/2012 WAKACJE UCZNIÓW WYJAZDY WAKACYJNE I PRACA ZAROBKOWA Warszawa, październik 2012 BS/133/2012 WAKACJE UCZNIÓW WYJAZDY WAKACYJNE I PRACA ZAROBKOWA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU. Prezentacja wyników badania świadomości CSR: badanie ogólnopolskie

KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU. Prezentacja wyników badania świadomości CSR: badanie ogólnopolskie KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU Prezentacja wyników badania świadomości CSR: badanie ogólnopolskie Przygotowano dla: Przygotowali: Marta Kudrewicz, Anna Dyjas-Pokorska, Jakub Skoczek Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Polacy o jednorazowych torbach zakupowych. Raport TNS Polska dla. Polacy o jednorazowych torbach zakupowych

Polacy o jednorazowych torbach zakupowych. Raport TNS Polska dla. Polacy o jednorazowych torbach zakupowych Raport TNS Polska dla Spis treści 1 O badaniu 4 2 Wyniki badania 2 Raport przygotowany został na zlecenie Ministerstwa Środowiska przez Zespół Badań Społecznych w TNS Polska. Projekt sfinansowany został

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O WYJEŹDZIE POLSKICH ŻOŁNIERZY DO AFGANISTANU I DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH NATO BS/4/2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O WYJEŹDZIE POLSKICH ŻOŁNIERZY DO AFGANISTANU I DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH NATO BS/4/2002 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI

Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI Warszawa, kwiecień 2011 BS/38/2011 STOSUNEK POLAKÓW DO PRACY I PRACOWITOŚCI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych Struktura wysokości emerytur i rent wypłacanych przez ZUS po waloryzacji i podwyższeniu świadczeń najniższych w marcu 2017

Bardziej szczegółowo