KROK PO KROKU - Fundacja na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Rozwoju i Ich Rodzin

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KROK PO KROKU - Fundacja na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Rozwoju i Ich Rodzin"

Transkrypt

1 S t r e s z c z e n i a a r t y k u ł ó w, P o s t ę p y N a u k M e d y c z n y c h - s t y c z e ń KROK PO KROKU - Fundacja na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Rozwoju i Ich Rodzin Nr 8 Wiosna 2013 Temat numeru: IX Międzynarodowe Sympozjum PTPB W tym numerze: artykuły s. Wywiad z prof. dr hab. med. E w a M a r c i n o w s k ą - Suchowierską Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży w Polsce stan rozwoju opieki psychiatrycznej i zadania na przyszłość. Model biomedycznego podejścia do depresji, zaburzeń lękowych, schizofrenii, ADHD, dziecięcego zaburzenia dwubiegunowego i ataków złości: przełom naukowy czy iluzja? Wczesna intensywna terapia behawioralna u dzieci z autyzmem teoria i badania Picture Exchange Communication System (PECS): Przewodnik dla lekarzy. Nauka i pseudonauka w terapii autyzmu Wykorzystywanie technologii nauczania dystansowego w czasie szkolenia klinicystów do pracy z dziećmi z autyzmem: Teoria umysłu jako jedna z teorii wyjaśniających deficyty w zakresie umiejętności społecznych Funkcjonalno-kontekstualne rozumienie problemów zdrowotnych Z życia szkoły 13 Z życia przedszkola 14 Kącik logopedyczny: Ćwiczenia języka i warg wspomagające rozwój mowy czynnej u dziecka 15 Informacja o szkoleniu 16 Wstęp Szanowni Państwo, Wiosenny numer naszego Newslettera ukazuje się na kilka dni przed kolejną edycją Międzynarodowego Sympozjum Naukowego Polskiego Towarzystwa Psychologii Behawioralnej (PTPB). W tym roku jest to już 9. Sympozjum, a trzecie, w którego organizacji uczestniczy Fundacja KROK PO KROKU. Kilka lat temu okazało się, że PTPB, Katedra Analizy Zachowania Wydziału Psychologii w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej i Fundacja mają zbieżny cel szerzenia wiedzy na temat terapii behawioralnej dzieci o zaburzonym rozwoju. Wspólnie staramy się realizować ten cel Temat przewodni tegorocznego sympozjum to Zaburzenia rozwoju z perspektywy analizy zachowania i psychiatrii dziecięcej" (Warszawa, 6-7 kwietnia 2013 r.). Prezentacje wygłoszą psychiatrzy, lekarze innych specjalności i psychologowie z USA, Polski, Włoch i Norwegii. Uczestnicy będą mieli okazję wysłuchać, między innymi, prof. Ireny Namysłowskiej, prof. Bruce a Hesse a, prof. Tomasza Wolańczyka, dr Elin Walker Jones, idr Nanniego Presti. Sympozjum jest połączone z wydaniem specjalnego numeru Postępów Nauk Medycznych poświęconego całościowym zaburzeniom rozwoju i opartym na dowodach terapii tych zaburzeń. W związku z tym, wiosenne wydanie Newslettera zawiera rozszerzone streszczenia artykułów zawartych w styczniowym numerze PNM. O Fundacji Misją Fundacji KROK PO KROKU jest niesienie wszechstronnej pomocy dzieciom z zaburzeniami rozwoju, ich rodzinom i specjalistom zajmującym się tą tematyką. Fundacja KROK PO KROKU powstała w 2007r. aby polepszać sytuację dzieci z zaburzeniami rozwoju i ich rodzin w Polsce. Oprócz współorganizacji Sympozjum, Fundacja rozpoczęła realizowanie ze środków Miasta Stołecznego Warszawy, Urzędu Dzielnicy Ursynów projektu KROK PO KROKU program kompleksowego wsparcia dzieci z całościowymi zaburzeniami rozwoju i ich rodziców. W projekcie biorą udział rodzice dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu z terenu dzielnicy Ursynów w Warszawie. Poprzez udział w zajęciach szkoleniowych i warsztatowych, rodzice zdobędą wiedzę i nowe umiejętności do lepszego radzenia sobie z dziećmi w sytuacjach dnia codziennego, a także do wzmocnienia efektów profesjonalnej rehabilitacji dzieci. Prosimy o zapoznanie się z informacjami o szkoleniu na s. 16. Zapraszamy! Wiosna, to również czas wypełniania zeznań podatkowych zachęcamy Państwa do wsparcia naszej działalności i przekazania 1% podatku na rzecz Fundacji KROK PO KROKU. Prosimy o zapoznanie się ze szczegółami jak można przekazać nam 1% podatku (patrz dołączona ulotka). Z góry dziękujemy za wsparcie! W oczekiwaniu na pierwsze promyki wiosennego słońca zachęcamy Państwa do zapoznania się z wiosennym numerem Newslettera i życzymy przyjemnej i ciekawej lektury. Zarząd Fundacji KROK PO KROKU Partner Fundacji s. 1

2 wywiad Wywiad z prof. dr hab. med. Ewą Marcinowską - Suchowierską Kierownikiem Kliniki Medycyny Rodzinnej Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych Kości Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie Założycielem KROK PO KROKU Fundacji na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Rozwoju i Ich Rodzin Dlaczego Pani Profesor - wybitny znawca chorób wewnętrznych i chorób kości, a zatem chorób występujących u dorosłych - tak żywo interesuje się problemami całościowych zaburzeń rozwoju u dzieci? Istotnie od ponad 40 lat moja działalność zawodowa łączy się z leczeniem pacjentów i nauczaniem lekarzy w zakresie szeroko pojętej interny i chorób kości. Jednak od ponad 20 lat instytucja, w której pracuję tj. Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego (CMKP) w Warszawie kształci także lekarzy rodzinnych. Jest to specjalizacja, której absolwenci będą mieli do czynienia z całymi rodzinami, także dziećmi typowo i nietypowo rozwijającymi się. Na przestrzeni mojej pracy zawodowej obserwuję duże zmiany w rozumieniu przez lekarzy czym są całościowe zaburzenia rozwoju. Niestety, muszę jednak przyznać, że poziom wiedzy o autyzmie i pokrewnych mu zaburzeniach jest wciąż niewystarczający wśród lekarzy. Zatem, w ramach ustawicznego szkolenia koledzy już specjaliści w medycynie rodzinnej przyjeżdżają z całej Polski na coroczne spotkania interdyscyplinarne o różnej tematyce, między innymi dotyczącej całościowych zaburzeń rozwoju u dzieci. Pani Profesor, ale skąd tyle zainteresowania dziećmi? Ponieważ dzieci są naszą przyszłością! Wiedząc na podstawie badań epidemiologicznych, że częstość diagnozowania autyzmu jest większa w obecnych czasach niż przed 20 laty a także fakt, iż wczesna diagnoza wiąże się ze znacznie lepszymi prognozami rozwojowymi, zrozumiałam, że lekarze pierwszego kontaktu (tj. lekarze rodzinni, lekarze pediatrzy, interniści) powinni mieć rzetelną i aktualną wiedzę dotyczącą autyzmu. Tematyka wczesnej diagnozy i interwencji jest szczególnie ważna, ponieważ tak wiele można jeszcze zrobić dla małych dzieci. W związku z tym, jedno z pierwszych szkoleniowych spotkań interdyscyplinarnych, połączone z publikacją w Postępach Nauk Medycznych (tom XXII, nr 5, 2009), poświęcone było rozpoznawaniu autyzmu oraz roli lekarza pierwszego kontaktu w procesie diagnostycznym. Bardzo ważne było także jednoznaczne przedstawienie braku związku pomiędzy występowaniem spektrum zaburzeń autystycznych (ASD) z szczepieniami dzieci. Od kilkunastu lat trwały bowiem dyskusje i towarzyszące im zainteresowanie mediów i opinii publicznej, że jedną z rzekomych przyczyn ASD jest potrójna szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR). Zauważaliśmy jako lekarze praktycy, że coraz więcej rodziców nie chce szczepić dzieci uważając, że MMR jest powodem ASD. Cykl publikacji na ten temat ułatwia pediatrom i lekarzom rodzinnym informowanie rodziców o braku związku przyczynowoskutkowego pomiędzy szczepionką MMR a ASD (tom XXIII, nr 5, 2010). Pani Profesor, znana jest nam przychylność władz CMKP w udostępnianiu Postępów Nauk Medycznych dla innych specjalności i dziedzin, nie zawsze bezpośrednio związanych z medycyną Rzeczywiście tak jest! Miesięcznik Postępy Nauk Medycznych, wydawany pod patronatem CMKP, poświęcony dokształcaniu i udostępnianiu aktualnej wiedzy medycznej, za zgodą Redaktora Naczelnego raz w roku udostępnia swoje łamy specjalistom z różnych dziedzin, którzy równocześnie z corocznymi spotkaniami przygotowują specjalny numer poświęcony omawianym zagadnieniom. Jest on rozprowadzany wśród uczestników spotkań jako materiał szkoleniowy, stanowi też źródło wiedzy dla lekarzy innych specjalności interesujących się danym zagadnieniem, chcących podnosić swoje kwalifikacje zawodowe. Nasze dotychczasowe opracowania dotyczące całościowych zaburzeń rozwoju (rok 2009, 2010, 2011) spotka- s. 2

3 ły się z bardzo dobrym przyjęciem nie tylko w środowisku lekarzy rodzinnych, ale i ogółu czytelników Postępów Nauk Medycznych. Pani Profesor, czujemy pomoc nie tylko Pani ale i CMKP na polu szerzenia wiedzy o całościowych zaburzeniach rozwoju: nie tylko w diagnozowaniu ale i optymalizacji postępowania, czego dowodem jest styczniowy numer z roku Proszę o krótki komentarz. Istotnie informacja o tym, że IX Międzynarodowe Sympozjum Naukowe Polskiego Towarzystwa Psychologii Behawioralnej ma być poświęcone zaburzeniom rozwoju z perspektywy analizy zachowania i psychiatrii dziecięcej była dla mnie sygnałem, że powinniśmy (tj. CMKP) umożliwić poznanie zagadnień związanych z ASD ogółowi lekarzy. Rozmowy z Przewodniczącą Sympozjum - dr Moniką Suchowierską - która nie tylko ujawniła tematykę spotkania ale powiedziała, że zaproszeni wykładowcy - światowej sławy eksperci - są gotowi przygotować materiał w formie artykułów naukowych, skłoniła mnie do podjęcia rozmów z innymi członkami Rady Naukowej Postępów Nauk Medycznych o przygotowaniu numeru specjalnego poświęconego zaburzeniom rozwoju. Fakt, iż nad całością wydania zgodziły się czuwać bezpośrednio Pani Profesor Irena Namysłowska - wielki autorytet w psychiatrii dziecięcej - i dr Monika Suchowierska psycholog rozwojowy i analityk zachowania spowodował, że propozycja została przyjęta z ogromnym zainteresowaniem i publikacja ukazała się w styczniu tego roku. Odzwierciedleniem zapotrzebowania środowiska lekarzy na wiedzę o całościowych zaburzeniach rozwoju jest to, że styczniowe PNM musiało być dodrukowywane. Wstęp PNM wyjaśnia wszystko dlatego pozwolę sobie go przytoczyć: Obecny numer Postępów Nauk Medycznych w całości poświęcony jest problemom związanym z zaburzeniami rozwoju psychicznego u dzieci i metodach ich terapii -opartych na dowodach naukowych. Jest on przygotowany, przez osoby uznane za ekspertów w tej dziedzinie, celem przybliżenia lekarzom różnych specjalności a zwłaszcza lekarzom rodzinnym, pediatrom i praktykującym w ramach podstawowej opieki zdrowotnej wiedzy o możliwościach kompleksowej terapii dzieci z zaburzeniami rozwoju psychicznego. Biorąc za podstawę fakt coraz częstszego występowania zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży przy jednoczesnych niedomaganiach systemu pomocy tym osobom w Polsce wydaje się działaniem niezbędnym przekazanie interdyscyplinarnej wiedzy lekarzom, do których często zgłaszają się rodzice dziecka jako do pierwszych osób szukając pomocy dla swoich pociech. Oczywistym jest, że nie mogą oni zapewnić młodym pacjentom pomocy, która wykracza poza ich profesję, ale jeśli są oni wyposażeni w wiedzę kto i w jaki sposób może pomóc, to kompleksowa opieka staje się możliwa. Sztuką jest jednak, aby przy zalewie informacji o różnych możliwościach terapeutycznych całościowych zaburzeń rozwoju wybrać te oddziaływania, które są oparte na dowodach naukowych EBI (Evidence-Based Interventions) i uznane za najbardziej odpowiednie. Jako, że terapia behawioralna spełnia kryteria EBI i jest uznana za fundamentalną została ona szeroko omówiona w obecnym numerze PNM. Mamy nadzieję, że przygotowane przez nas wydanie PNM spełni założone cele, tj. ułatwi lekarzom zrozumienia współczesnych problemów związanych z zaburzeniami rozwoju psychicznego u dzieci, a przedstawienie przykładów opartych na dowodach oddziaływań w stosunku do tych zaburzeń ułatwi wybór rodzaju terapii. Nie przewidujemy, że lekarze będą wykorzystywali zdobytą wiedzę w codziennej pracy, ale jest naszą bardzo dużą nadzieją, że gdy zgłosi się do nich rodzic dziecka nietypowo funkcjonującego, będą oni wiedzieli jakie wytyczne przekazać rodzicowi w kwestii rodzaju oddziaływań terapeutycznych i dalszego toku postępowania, tak aby dziecko otrzymało skuteczną pomoc jak najszybciej. Pani Profesor, dużo Pani mówi o CMKP, kształceniu lekarzy, ale wiemy też o Pani działaniu na rzecz dzieci i rodzin dotkniętych autyzmem, czyli o działalności pro bono. Istotnie założenie przez nas (z mężem Jerzym Suchowierskim) KROK PO KROKU Fundacji na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Rozwoju i Ich Rodzin jest uzupełnieniem działalności zawodowej. Na przestrzeni kilkudziesięciu lat naszej pracy Polsce, a także wzbogaceni postępami wiedzy w zakresie autyzmu (w cza- s. 3

4 PNM - styczeń 2013 sie prywatnych pobytów w USA, gdzie doktoryzowała się i pracowała nasza córka), stykając się na co dzień z problemami zdrowotnymi i ludzkim nieszczęściem widzieliśmy, że dzieci z autyzmem mają ograniczony dostęp do nowoczesnego, skutecznego leczenia i terapii,a większość lekarzy nie ma wystarczającej wiedzy na temat zaburzeń autystycznych. Widzieliśmy także, że Rodzice dzieci z autyzmem albo nie poddają dzieci kompleksowej terapii, ograniczając się do doraźnej pomocy, albo stosują wątpliwe i naukowo niepotwierdzone oddziaływania, opierając się na informacjach z Internetu lub od znajomych. Zdając sobie sprawę, że Warszawie, podobnie jak w innych miejscach na świecie, nie ma wystarczającej liczby profesjonalistów i placówek zajmujących się efektywną i opartą na dowodach terapią dzieci z ASD, założyliśmy Fundacją skupiając wokół siebie ludzi dobrej woli i profesjonalistów chcących pomagać dzieciom z autyzmem i pokrewnymi zaburzeniami. Zdając sobie sprawę, że sama terapia jest bardzo droga i równocześnie nie jest finansowana przez NFZ, przez co jest praktycznie niedostępna dla większości rodziców, zaczęliśmy zabiegać o środki pozwalające na oferowanie zajęć za darmo lub za symboliczną opłatą. Nie jest to łatwe zadanie, ale nie poddajemy się. Dzięki współpracy z innymi placówkami o podobnych celach (na przykład: Niepubliczna Szkoła Specjalna Krok po Kroku im. bł. E. Bojanowskiego lub Niepubliczne Integracyjne Przedszkole Iskierka ) mamy poczucie zespołowej pracy na rzecz potrzebujących dzieci i ich rodzin. Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży w Polsce stan rozwoju opieki psychiatrycznej i zadania na przyszłość. Irena Namysłowska W artykule zostały przeanalizowane uwarunkowania zaburzeń psychicznych dzieci i młodzieży, a także dylematy i zadania opieki psychiatrycznej nad tymi grupami w Polsce. Na początku XXI wieku wskaźniki zdrowia fizycznego dzieci prawie na całym świecie, (w tym także w Polsce) uległy poprawie, podczas gdy wskaźniki zdrowia psychicznego pogorszyły się. Według danych World Health Organization (WHO) na 7,5mln dzieci i młodzieży żyjących w Polsce, 20% cierpi na szeroko pojęte zaburzenia psychiczne. Badania Wolańczyka pokazują, że 9% tej populacji (ok. 750 tysięcy dzieci) charakteryzują zaburzenia emocjonalne. Na powstawanie tych zaburzeń dzieci i młodzieży wpływa wiele czynników. Można je podzielić na: biologiczne (genetyczne, infekcyjne, toksyczne), jak i czynniki psychospołeczne (rodzina, szkoła, grupa rówieśnicza). Pojedyncze geny są rzadko odpowiedzialne za zaburzenia psychiczne, najczęściej dotyczą one niektórych postaci upośledzenia umysłowego, podczas gdy w przypadku większości zaburzeń psychicznych, takich jak schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa, autyzm, zaburzenia odżywiania jest wiele podejrzanych obszarów w genomie, ale nie ma dowodów na istnienie konkretnego, odpowiedzialnego genu. Czynniki psychospołeczne, które mają wpływ na rozwój dziecka możemy podzielić na te związane z dużą, społeczną patologią rodziny, taką jak przestępczość, alkoholizm, uzależnienie od narkotyków, prostytucja, fizyczne maltretowanie lub seksualne wykorzystywanie dziecka, a także poważne choroby jednego z rodziców, zwłaszcza choroby psychiczne. Wśród nich szczególną traumę dla dziecka stanowi przemoc w rodzinie, zarówno fizyczna, jak i seksualne wykorzystanie. Przemoc w rodzinie ma niekorzystny wpływ zarówno na psychikę dziecka, jak i na jego struktury mózgowe. Ważne są też czynniki dotyczące struktury rodziny oraz jej cech, takich jak wielkość, obecność obojga lub jednego rodzica, kolejność urodzenia dziecka. System komunikowania się pomiędzy członkami rodziny, a także sposób wychowania dziecka (autorytarny, nadmiernie permisywny, zaniedbanie) również rzutuje na jego rozwój. Znaczącą zmianą w życiu dziecka, która wpływa na s. 4

5 PNM - styczeń 2013 jego zdrowie psychiczne, jest pójście do szkoły. Okres szkolny to czas wzrastającej samodzielności dziecka, nabywania w grupie rówieśniczej nowych umiejętności interpersonalnych i nowych kompetencji. Uczeń musi sprostać wymaganiom systemu nauczania, a także odnaleźć się w grupie kolegów i koleżanek. Znaczenie rówieśników zarówno dla kształtowania zdrowia oraz jako czynnik zaburzeń psychicznych dzieci rośnie wraz z wiekiem i ma szczególne znacznie u nastolatków. W tym trudnym okresie rozwojowym związki z grupą rówieśniczą pomagają w procesie separacji, są bowiem konkurencją dla związku z rodzicami, a jednocześnie oparciem, dostarczają wzorców do identyfikacji i poczucia przynależności, tak ważnych wobec prób nastolatka dystansowania się od rodziny. Wyżej wymienione czynniki charakteryzuje interakcja doświadczeń, począwszy od charakteru przywiązania, relacji interpersonalnych z jednej strony, a funkcjonowania mózgu oraz wyposażenia genetycznego z drugiej. Zasady opieki psychiatrycznej należy rozpatrywać w powiązaniu z tymi właśnie uwarunkowaniami zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Prof. Namysłowska wymienia następujące cele systemu opieki: wspieranie rodzin, nauczycieli, służb społecznych, prawnych, pediatrów, lekarzy rodzinnych i jednostek opieki nad matką i niemowlęciem oraz innych agend społecznych w procesie wychowywania dzieci, rozwijanie systemów wczesnej interwencji, efektywność i bezpieczeństwo leczenia oraz dostępność dla wszystkich dzieci po to, aby zredukować cierpienie, ograniczyć niesprawność i pomagać w ujawnieniu potencjału rozwojowego. Do realizacji tak sformułowanych zadań potrzebna jest, między innymi kadra dobrze wykształconych profesjonalistów, a także instytucje, głównie o charakterze środowiskowym takie jak, poradnie, oddziały dzienne, hostele dla młodzieży, szkoły terapeutyczne, centra pomocy rodzinie, które powinny być nastawione na prewencję, diagnozę i leczenie. Instytucje te powinny oferować pełną dostępność dla wszystkich potrzebujących pomocy rodzin oraz dzieci i młodzieży. W Polsce system opieki nad dziećmi i młodzieżą z zaburzeniami psychicznymi nie spełnia całkowicie tych wysokich wymagań. Psychiatrię dzieci i młodzieży cechuje nierównomierne rozmieszczenie instytucji pomocy, zbytnia koncentracja na leczeniu szpitalnym, które charakteryzuje dobry poziom opieki oraz duża dostępność, przy zbyt małym rozwoju służb środowiskowych oraz niewystarczającym finansowaniu. Niedostateczna liczba psychiatrów dzieci i młodzieży utrudnia szybkie i konieczne przekształcenia w tym systemie. Rozwiązaniem niektórych problemów może być połączenie zakrojonych na szeroką skalę programów profilaktycznych za skutecznymi, bezpiecznymi i ogólnie dostępnymi formami terapii. Model biomedycznego podejścia do depresji, zaburzeń lękowych, schizofrenii, ADHD, dziecięcego zaburzenia dwubiegunowego i ataków złości: przełom naukowy czy iluzja? W. Joseph Wyatt Artykuł jest poświęcony silnie obecnemu w Stanach Zjednoczonych fenomenowi medykalizacji czyli nadmiernego odwoływania się do modelu medycznego przy wyjaśnianiu przyczyn powstania niektórych zaburzeń psychicznych. Fenomen ten istnieje w USA od co najmniej czterech dekad, ale w ostatnich latach nienaukowe wyjaśnienia takich problemów jak: depresja, zaburzenia lekowe, ADHD, zaburzenia zachowania są tak często przytaczane, że zostały przyjęte jako fakt, mimo, że nie mają potwierdzenia w badaniach empirycznych. Wiemy, że zaburzenia rozwojowe mają podłoże biologiczne. Do s. 5

6 PNM - styczeń 2013 zaburzeń tych, należą miedzy innymi autyzm, zespół Downa, inne genetyczne formy opóźnienia rozwoju, jak również zaburzenia, które są związane z urazem mózgu, narażeniem na toksyny a także z czynnikami endokrynologicznymi i metabolicznymi. W USA istnieje jednak szeroko rozpowszechnione przekonanie, że to przyczyny biologiczne leżą u genezy depresji, zaburzeń lękowych, ataków złości oraz nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD). Aż 75% społeczeństwa amerykańskiego jest przekonana o tym, że zaburzenia psychiczne mają podłoże biologiczne. Taki stan rzeczy rodzi wiele problemów związanych z upatrywaniem winy w ciele pacjenta, a także mniejszą nadzieją na poprawę odczuwaną przez samych chorych, którzy uważają, że biologiczne przyczyny ich zaburzenia są niemodyfikowalne. O rozpowszechnieniu medykalizacji w USA świadczy fakt, że w latach od 2001 do 2004 wzrósł odsetek recept przepisywanych dla dzieci z ADHD poniżej 5 roku życia. Obecnie, 8% populacji dzieci w USA ma stwierdzone ADHD i połowa z nich przyjmuje leki. Badania wykonane przez jedną z rządowych organizacji w USA (US Government Accounting Office) pokazały, że w latach 1995 do 1996 około 500,000 tysięcy dzieci (w wieku 2 do 18 lat) przyjmowało leki antypsychotyczne. W roku liczba ta wzrosła do 2,5 miliona. Powodami, dla których w USA najbardziej popularnym podejściem do problemów psychiatrycznych i psychologicznych jest model biomedyczny są: dążenie psychiatrii do utrzymania silnej pozycji jako dyscypliny monopolizującej leczenie oraz działanie firm farmaceutycznych mające na celu w celu zysk finansowy ze sprzedaży leków. Biorąc pod uwagę, że psychiatria i przemysł farmaceutyczny są przedsięwzięciami ogólnoświatowymi, fenomen medykalizacji może szybko rozprzestrzenić się poza Stany Zjednoczone. Takie podejście do zdrowia psychicznego prawdopodobnie będzie prowadziło do poczucia pacjenta, że poprawa jest mało prawdopodobna i stygmatyzacji związanej z umieszczeniem zaburzenia w osobie. Innym niekorzystnym zjawiskiem medykalizacji jest poleganie na leczeniu farmakologicznym jako głównym sposobie oddziaływania, a przez to poświęcanie zbyt małej uwagi oddziaływaniom psychologicznym (np. terapii behawioralnej), których efektywność jest potwierdzona naukowo. Wczesna intensywna terapia behawioralna u dzieci z autyzmem teoria i badania Monika Suchowierska, Monika Rupińska W 1943 roku Leo Kanner opisał po raz pierwszy w literaturze przedmiotu przypadki dzieci prezentujących autystyczne symptomy. Wtedy autyzm traktowany był jako choroba, wręcz psychoza i był zaliczany do schizofrenii dziecięcej. W ciągu następnych czterdziestu lat definicja i rozumienie autyzmu zmieniało się i obecnie autyzm jest określany jako całościowe zaburzenie rozwoju. Wyodrębniono trzy obszary, w których ujawniają się charakterystyczne dla tego zaburzenia nieprawidłowości: interakcje społeczne, zaburzona komunikacja oraz sztywne wzorce aktywności i zainteresowań. Schorzenie to jest cały czas określane jako enigma ze względu na brak jednoznacznych odpowiedzi na wiele pytań z nim związanych. Jednak ponad 50 lat badań klinicznych zaowocowało pokaźnym zasobem wiedzy na temat oddziaływań terapeutycznych. Wiedza ta jest dobrze ugruntowana, gdyż teoria autyzmu i terapia behawioralna opierają się na badaniach empirycznych, a połączenie teorii z wynikami badań ma swoje odzwierciedlenie w praktyce klinicznej. Według badań najbardziej efektywną terapią dla osób z autyzmem jest terapia oparta na założeniach stosowanej analizy zachowania. Jest ona rekomendowaną metodą oddziaływań zarówno w USA, jak i w Europie. Wczesna intensywna terapia behawioralna (Early Intensive Behavioral Intervention -EIBI) stanowi kompleksowe oddziaływania dla osób z autyzmem. Podej- s. 6

7 ście to charakteryzuje się indywidualnym opracowaniem celów i metod terapii opartych na behawioralnych metodach oddziaływania. W podejściu tym ważna jest też współpraca dotycząca planowania terapii wspólnie z rodzicami dziecka autystycznego. W początkowej fazie dziecko uczone jest w naturalnym środowisku w czasie sesji jeden-najeden (indywidualne zajęcia z terapeutą) w wymiarze godzin tygodniowo. Celem jest stopniowe wdrażanie do środowiska przedszkolnego i szkolnego, czyli do funkcjonowania w grupie. Istotne jest jak najszybsze rozpoczęcie terapii, najlepiej gdy dziecko nie ma jeszcze ukończonych 3 lat. Przeprowadzone meta-analizy i badania nad wczesną intensywną terapią behawioralną potwierdzają jej efektywność. Wskazują, że jest bardziej skuteczna niż eklektyczne metody oddziaływań, czyli w tym przypadku więcej nie oznacza lepiej. Podsumowując, autyzm jest zaburzeniem rozwoju, którego nie można wyleczyć. Jednak wiele małych dzieci, poddanych wczesnej i skutecznej terapii, której celem jest zmniejszenie nasilenia objawów ze spektrum autyzmu może samodzielnie funkcjonować w środowisku przedszkolnym i szkolnym. Poniżej w zamieszczonej tabelce znajdują się nazwy ośrodków, które specjalizują się w terapii behawioralnej dla dzieci z zaburzeniami rozwoju. Lista ta może służyć jako źródło rekomendacji dla rodziców dzieci z autyzmem. W Polsce istnieje ponad 20 instytucji / klinik, w których wykorzystywana jest terapia behawioralna dla dzieci z zaburzeniami rozwojowymi. Poniżej podane są te największe. Instytucje/ Kliniki Adres Usługi Specjalny Ośrodek Rewalidacyjno-Wychowawczy dla Dzieci i Młodzieży z Autyzmem ul. Dąbrowszczaków Gdańsk tel./fax.: Terapia dla dzieci i młodzieży z autyzmem Filia nr 1 Szkoły Podstawowej Specjalnej nr 6 w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr 4 os. Zielone Kraków tel./fax.: Terapia dla dzieci z autyzmem i zaburzeniami pokrewnymi w wieku przedszkolnym i szkolnym Przedszkole i Szkoła Podstawowa dla Dzieci z Autyzmem w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej im. Z. Tylewicza ul. Szamarzewskiego 78/ Poznań tel./fax.: Terapia dla dzieci z autyzmem w wieku przedszkolnym i szkolnym Centrum Wczesnej Interwencji Krok po Kroku Centrum Diagnozy i Terapii Zaburzeń Rozwojowych ul. Zaściankowa 92 lok Warszawa tel.: / Gdańsk tel.: cdit.pl Terapia dla dzieci z autyzmem i innymi zaburzeniami rozwoju, zaburzeniami zachowania, deficytami w komunikacji i z ADHD Diagnoza i terapia dzieci z zaburzeniami rozwojowymi i zaburzeniami zachowania,w szczególności nauczanie zachowań werbalnych i zmniejszenie zachowań problemowych Fundacja Instytut Wspomagania Rozwoju Dziecka ul. Malczewskiego Gdańsk tel.: tel./fax.: Terapia dla dzieci z autyzmem w wieku przedszkolnym Diagnoza, konsultacje dla rodziców dzieci z autyzmem, wizyty domowe, konsultacje w przedszkolach i w szkołach, nadzór specjalistów pracy z dzieci z autyzmem s. 7

8 PNM - styczeń 2013 Polskie Stowarzyszenie Terapii Behawioralnej Centrum Terapii Behawioralnej os. Zielone Kraków tel./fax.: pstb.org/atb.htm Filia Ambulatorium Terapii Behawioralnej we Wrocławiu kontakt j.w. Gliwice ul. Młyńska 3 tel.: Diagnoza i terapia indywidualna dla dzieci z autyzmem (w Krakowie) Konsultacje dla dzieci ze spektrum autyzmu (we Wrocławiu) Krótkoterminowa i intensywna interwencja dla osób z autyzmem lub zaburzeniami pokrewnymi w sytuacji kryzysowej Trening umiejętności społecznych dla osób z zespołem Aspergera lub wysoko funkcjonujących osób z autyzmem Terapia grupowa dla dzieci z autyzmem Informacja ( ; Diagnostyka i leczenie Konsultacje Szkolenia Praktyka Obozy rehabilitacyjne Picture Exchange Communication System (PECS): Przewodnik dla lekarzy Monika Suchowierska, Monika Rupińska, Andy Bondy Artykuł stanowi swego rodzaju poradnik dla lekarzy zainteresowanych praktycznymi metodami rozwiązywania niektórych problemów dzieci o zaburzonym rozwoju, a także dla lekarzy, którzy mogą mieć do czynienia z dziećmi z autyzmem. Założeniem artykułu jest przekazanie lekarzom wiedzy potrzebnej do dawania rekomendacji rodzicom odnośnie udowodnionych naukowo metod terapeutycznych dla dzieci z autyzmem. Lekarze pediatrzy w swojej pracy spotykają się z dziećmi autystycznymi, dlatego ważne jest, aby mieli jak największą wiedzę na temat autyzmu, która przekładałaby się do zwiększenia kompetencji w ich codziennej praktyce. Około 25% dzieci z autyzmem nie rozwija funkcjonalnej mowy. Oznacza to, że dzieci, które nie komunikują się w żaden społecznie akceptowany sposób, nie są w stanie przekazać innym swoich potrzeb i pragnień. Funkcję komunikatów przyjmują zachowanie społecznie nieakceptowalne. Terapia behawioralna opiera się na procedurach stosowanej analizy zachowania (ABA). Jest ona rekomendowana jako najbardziej efektywna forma terapii dla dzieci autystycznych. Behawioralne strategie są wykorzystywane między innymi do nauczania języka u dzieci nietypowo rozwijających się. Stosuje się je zarówno u tych dzieci, u których mowa jest rozwinięta, ale opóźniona jak i u tych, dla których mowa jest bardzo trudna lub w ogóle niemożliwa. System komunikacji obrazkowej Picture Exchange Communication System (PECS) powstał w odpowiedzi na potrzeby niewerbalnych dzieci z autyzmem. PECS jest oparty na zasadach stosowanej analizy zachowania, a w szczególności na analizie zachowań werbalnych B.F. Skinnera. System PECS został opracowany przez dr Andy Bondiego i Lori Frost. PECS w zależności od możliwości dziecka może służyć jako komunikacja alternatywna i/lub wspomagająca. Założeniem tego systemu jest nauczenie dziecka spontanicznych i funkcjonalnych umiejętności społecznokomunikacyjnych. Według definicji, komunikacja funkcjonalna jest to proces wymiany informacji między co najmniej dwiema osobami. Informacja może być przekazywana za pomocą słów, gestów, tekstu, obrazków czy symboli. W związku z tym komunikację możemy podzielić na: werbalną (słowa, wokalizacje, tekst) i niewerbalną (gesty, mimika, obrazki, symbole). Jednak, aby można było mówić o komunikacji muszą zostać spełnione określone warunki takie jak: co najmniej dwie osoby ( mówca i słuchający ), osoba słuchająca musi od- s. 8

9 PNM - styczeń 2013 powiednio reagować na to, co mówi mówca, komunikacja ta musi być zrozumiała dla obu stron. W PECS, jak sama nazwa sugeruje, obrazki są wykorzystywane jako sposób przekazywania informacji. System PECS stosowany jest nie tylko dla osób z autyzmem, ale także dla dzieci, u których występują opóźnienia rozwoju mowy. Prawidłowe wprowadzanie protokołu nauczania PECS (protokół składa się z 6 faz) ostatecznie powinno doprowadzić do niezależnego porozumiewania się osób, które wcześniej miały z tym trudności. Efektywność systemu PECS oceniono w kilkunastu odrębnych badaniach oraz dzięki kilku meta-analizom. Podsumowując, wyniki wskazują, że dla wielu osób z autyzmem trening PECS jest efektywną interwencją,w wyniku której rozwijana jest funkcjonalna, alternatywna (lub wspomagająca mowa) komunikacja. Ponadto trening PECS może wspomóc redukcję zachowań trudnych. Więcej informacji na temat PECS można znaleźć na stronie: Nauka i pseudonauka w terapii autyzmu Monika Suchowierska, Gary Novak Pojęcia, takie jak metody oparte na dowodach lub empirycznie udowodnione metody odnoszą się do ważnego aspektu pracy klinicznej mówią one o znaczeniu nauki w ocenianiu efektywności danego oddziaływania. Niestety w terapii osób z zaburzeniami rozwojowymi wykorzystywane są często niesprawdzone empirycznie techniki. W artykule Suchowierskiej i Novak a zwrócono uwagę na to, iż metody oparte na dowodach są jedynym źródłem informacji, których skuteczność została oparta na danych zebranych empirycznie. Jednocześnie zauważono, iż mimo potwierdzonej efektywności metody naukowej, jest wiele powodów dla których osoby postronne nie są jej przychylne, na przykład żmudny i powolny proces zbierania danych. Pseudonauka zaś swoje interwencje opiera na anegdotach, studiach przypadków oraz innych metodach bazujących na danych jakościowych. Wyniki te są łatwo dostępne, gdyż rozpowszechniane bezpośrednio do środków masowego przekazu i często promowane przez osoby publiczne, dlatego tak atrakcyjne dla ogółu społeczeństwa. Wymieniono powody, dla których rodzice dzieci z autyzmem skłaniają się ku eksperymentalnym, czyli niesprawdzonym oddziaływaniom. Rodzice, którzy dowiadują się, że ich dziecku do końca życia towarzyszyć będzie niepełnosprawność uciekają się do różnych metod, które dają nadzieję na poprawę funkcjonowania ich dziecka. Istnieje wiele mitów dotyczących autyzmu, które zachęcają rodziców do podjęcia leczenia obiecującego pozornie szybkie efekty. Istotne jest, by rodzic wybrał dla swojego dziecka metodę terapii, o której skuteczności świadczą wyniki badań naukowych. W praktyce nie jest to jednak łatwe. Nie można oczekiwać, by opiekun oceniał siłę dowodów na własną rękę. Dlatego ważne jest, by informować osoby zainteresowane o aktualnym statusie wytycznych do praktyki w zakresie terapii autyzmu. Streszczono wyniki najnowszego raportu dotyczącego praktyki klinicznej opracowanego przez Narodowe Centrum Autyzmu (National Autism Center; NAC) w USA. Raport zawiera 775 przeglądów badań, które zostały przeanalizowane przez grupę ekspertów. Dostarcza on informacji o skuteczności leczenia w zależności od wieku, rodzaju zaburzenia i celów terapeutycznych. Ustalono cztery poziomy klasyfikacji: zakładające wystarczające dowody o korzystnych skutkach metody; mówiące o tym, że jedno lub więcej badań wykazuje korzystny efekt metody, lecz potrzebne są dodatkowe badania; te, w których jest niewiele lub brak dowodów o skuteczności metody; oraz metody nieskuteczne bądź szkodliwe. Zaproponowano także kilka wytycznych dla profesjonalistów mogących mieć do czynienia z rodzicami dzieci o zaburzonym rozwoju. Rodzice dzieci z autyzmem i specjaliści powinni rozważnie dobierać metody według jakich pracują ze swoimi podopiecznymi, czyli powinni opierać się na dowodach nau- s. 9

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna?

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna? Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje pracy mózgu.

Bardziej szczegółowo

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka - wczesne, kompleksowe

Bardziej szczegółowo

SPECJANY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W PUŁAWACH

SPECJANY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W PUŁAWACH SPECJANY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W PUŁAWACH Wczesna interwencja (wczesne wspomaganie rozwoju) jest to zintegrowany system oddziaływań: profilaktycznych, diagnostycznych, leczniczo rehabilitacyjnych

Bardziej szczegółowo

Konferencja naukowa zorganizowana w ramach obchodów Światowego Dnia Autyzmu. Lublin, 2 kwietnia 2014r

Konferencja naukowa zorganizowana w ramach obchodów Światowego Dnia Autyzmu. Lublin, 2 kwietnia 2014r Konferencja naukowa zorganizowana w ramach obchodów Światowego Dnia Autyzmu Lublin, 2 kwietnia 2014r - prof. dr hab. Zbigniew Gaś WSEI w Lublinie Uczniowie z autyzmem są w wiodącej grupie uczniów ze specjalnymi

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna Załącznik nr 6 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach ambulatoryjnych psychiatrycznych i leczenia środowiskowego (domowego) oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Monika Haligowska

Opracowała: Monika Haligowska Kwalifikacja i orzekanie odnośnie dzieci niezdolnych do nauki w szkołach masowych. Podstawy prawne, rola psychologa, rola poradni w kwalifikowaniu do szkół specjalnych. Opracowała: Monika Haligowska Podstawy

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r.

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r. Specjalności w ramach studiów na kierunku psychologia studia jednolite magisterskie Program kształcenia przewiduje dwie specjalności do wyboru przez studentów począwszy od 6 semestru (3 roku studiów).

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO Załącznik nr 1 ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO I Program szkolenia w zakresie podstawowych umiejętności udzielania profesjonalnej pomocy psychologicznej obejmuje: 1) Trening interpersonalny

Bardziej szczegółowo

Najczęściej zamawiane szkolenia: Lp. Temat Liczba godzin. Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci praca w szkole. 10 Wykłady i warsztaty.

Najczęściej zamawiane szkolenia: Lp. Temat Liczba godzin. Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci praca w szkole. 10 Wykłady i warsztaty. www.pracowniaterapeutyczna.pl kontakt telefoniczny 501 640 703 OGÓLNE WARUNKI SZKOLEŃ Organizujemy szkolenia z naboru indywidualnego oraz przyjmujemy zamówienia dla grup. Realizacja szkoleń następuje po

Bardziej szczegółowo

Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Poznaniu Filia w Śremie PROPONUJE

Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Poznaniu Filia w Śremie PROPONUJE Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Poznaniu Filia w Śremie PROPONUJE Kształcenie uczniów niepełnosprawnych w szkołach ogólnodostępnych Autyzm Zespół Aspergera Ewa Pisula: Autyzm - przyczyny, symptomy,

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

Sytuacja osób ze spektrum autyzmu i ich rodzin zamieszkujących powiat olecki na przykładzie dobrych praktyk. Katarzyna Kosińska

Sytuacja osób ze spektrum autyzmu i ich rodzin zamieszkujących powiat olecki na przykładzie dobrych praktyk. Katarzyna Kosińska Sytuacja osób ze spektrum autyzmu i ich rodzin zamieszkujących powiat olecki na przykładzie dobrych praktyk. Katarzyna Kosińska Olecko 15 kwietnia 2015r. Rozwój. 1997 - Środowiskowy Dom Samopomocy w Olecku

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA

PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA I. Informacje ogólne Jednostka organizacyjna Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Język wykładowy Rodzaj modułu kształcenia (obowiązkowy/fakultatywny) Poziom

Bardziej szczegółowo

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99);

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99); Dziennik Ustaw 51 Poz. 1386 Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Praktyczna diagnoza kliniczna dziecka w relacji z opiekunem wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom

Bardziej szczegółowo

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI Problematyka poruszana w prezentacji Umocowania prawne związane z realizacją pomocy psychologiczno-pedagogicznej:

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży./ Moduł 100.: Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży./ Moduł 100.: Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży./ Moduł 100.: Psychopatologia rozwoju dzieci i młodzieży 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W RYKACH NA LATA 2012-2017

KONCEPCJA PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W RYKACH NA LATA 2012-2017 KONCEPCJA PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W RYKACH NA LATA 2012-2017 Jesteśmy po to, by rozumieć, wspierać i pomagać. Podstawa prawna: Koncepcja pracy poradni oparta jest na celach i zadaniach

Bardziej szczegółowo

NIEPUBLICZNY TERAPEUTYCZNY PUNKT PRZEDSZKOLNY ODIS ŚWIATA CIEKAWI. Ośrodek Diagnoz i Szkoleń Psychologicznych ODIS oraz Fundacja Po-Mocni prowadzą do

NIEPUBLICZNY TERAPEUTYCZNY PUNKT PRZEDSZKOLNY ODIS ŚWIATA CIEKAWI. Ośrodek Diagnoz i Szkoleń Psychologicznych ODIS oraz Fundacja Po-Mocni prowadzą do NIEPUBLICZNY TERAPEUTYCZNY PUNKT PRZEDSZKOLNY ODIS ŚWIATA CIEKAWI Ośrodek Diagnoz i Szkoleń Psychologicznych ODIS oraz Fundacja Po-Mocni prowadzą do końca Września 2013 roku zapisy do nowo powstających

Bardziej szczegółowo

Przystań przyjazny mikroświat, przyjazny świat

Przystań przyjazny mikroświat, przyjazny świat Przystań przyjazny mikroświat, przyjazny świat Cel nadrzędny projektu: Stworzenie modelu systemowej pomocy: dziecku i młodemu człowiekowi jego rodzinie środowisku szkolnemu dalszemu otoczeniu Beneficjenci

Bardziej szczegółowo

Celem procedury jest określenie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologicznopedagogicznej w Publicznym Przedszkolu w Zdunach.

Celem procedury jest określenie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologicznopedagogicznej w Publicznym Przedszkolu w Zdunach. PROCEDURA UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ ORAZ WARUNKI ORGANIZOWANIA KSZTAŁCENIA, WYCHOWANIA I OPIEKI DLA DZIECI NIEPEŁNOSPRAWNYCH W PUBLICZNYM PRZEDSZKOLU W ZDUNACH Cel procedury

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii.

Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii. Michał Wroniszewski Fundacja SYNAPSIS Znaczenie wczesnej interwencji we wspomaganiu rozwoju dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i strategie terapii. Otrębusy, 8.11.2011 r. SKALA ZJAWISKA 1. Epidemiologa

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy Przewodnik po autyzmie 1 Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, związanym z nieprawidłowym rozwojem i funkcjonowaniem mózgu we wczesnym dzieciństwie. Symptomy nieprawidłowości rozwoju

Bardziej szczegółowo

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni:

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Diagnozowanie poziomu rozwoju, potrzeb i możliwości oraz zaburzeń rozwojowych i zachowań dysfunkcyjnych dzieci młodzieży: Badanie

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2015/2016

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2015/2016 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 015/016 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Barbara Woszczyna Tomaszowice 2015r. Według brytyjskiego raportu Warnocka, około 20% populacji uczniów to dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (Children with

Bardziej szczegółowo

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r.

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r. Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Warszawa, 25 listopada 2014 r. Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty akty wykonawcze do ustawy - rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika Studia Podyplomowe Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program

Bardziej szczegółowo

Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego

Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego Celem działania Poradni jest udzielanie dzieciom, od momentu urodzenia, i młodzieży

Bardziej szczegółowo

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI www.magazynnauczyciela.pl AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychiatria w pytaniach i odpowiedziach. 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia.

Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia. Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia. Magdalena Charbicka terapeuta integracji sensorycznej, oligofrenopedagog, terapeuta

Bardziej szczegółowo

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI?

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? mgr Magdalena Jabłońska mgr Dorota Orłowska 1 DLACZEGO RODZICE NIE MAJĄ WIEDZY O ISTOTNYCH PROBLEMACH SWOICH DZIECI? brak czasu mało doświadczeń

Bardziej szczegółowo

Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu

Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych Jolanta Rafał-Łuniewska Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Dziecko z autyzmem i różnego rodzaju zaburzeniami w Twojej szkole, w Twoim przedszkolu

Dziecko z autyzmem i różnego rodzaju zaburzeniami w Twojej szkole, w Twoim przedszkolu 1 Dziecko z autyzmem i różnego rodzaju zaburzeniami w Twojej szkole, w Twoim przedszkolu Pilotażowy program szkoleniowy dla nauczycieli przedszkoli i szkół podstawowych z terenu Chorzowa, którzy mają lub

Bardziej szczegółowo

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Zespół Leczenia Środowiskowego Wieliczka Paweł Sacha specjalista psychiatra Idea psychiatrycznego leczenia środowiskowego, a codzienna

Bardziej szczegółowo

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej JEDNOSTKA MODUŁOWA: 322[17].Z3.01 Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej Wymagania wstępne : Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien

Bardziej szczegółowo

RAPORT PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ. Wstęp

RAPORT PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ. Wstęp RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 3 IM. MARII KOWNACKIEJ W BIAŁEJ PODLASKIEJ Wstęp Prezentowany raport jest rezultatem ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w przedszkolu przez

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UDZIELANIA I ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ. w Szkole Podstawowej nr 2 im. Marii Konopnickiej w Szamotułach

PROCEDURA UDZIELANIA I ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ. w Szkole Podstawowej nr 2 im. Marii Konopnickiej w Szamotułach 64 500 Szamotuły, ul. Kapłańska 18, tel./fax. 0-61 29 21 443 Załącznik nr 7 PROCEDURA UDZIELANIA I ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ w Szkole Podstawowej nr 2 im. Marii Konopnickiej w Szamotułach

Bardziej szczegółowo

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Nowe przepisy prawa kładą duży nacisk na wzmocnienie współpracy przedszkola, szkoły i rodziców oraz zapewniają rodzicom możliwość większego wpływu na edukację

Bardziej szczegółowo

OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH

OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ROK SZKOLNY 2013/2014 OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH PORADNIA PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA W CHORZOWIE Prelekcje i warsztaty dla Rodziców CUD ŻYCIA CUD NARODZIN

Bardziej szczegółowo

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK

WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA MAŁGORZATA URYNEK Wczesna interwencja to zintegrowany system oddziaływań profilaktycznych, diagnostycznych, leczniczo-rehabilitacyjnych i terapeutycznych, których podmiotem

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO

WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO Rawa Mazowiecka, 28-29 września 2012 r. 1 System oświaty wsparcie w rozwoju i pomoc psychologiczno-pedagogiczną

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna 14-100 Ostróda, ul. Sportowa 1 tel.: 89 646 65 98

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna 14-100 Ostróda, ul. Sportowa 1 tel.: 89 646 65 98 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna 14-100 Ostróda, ul. Sportowa 1 tel.: 89 646 65 98 mgr Kinga Prusinowska oligofrenopedagog, terapeuta behawioralny dr Monika Włodarczyk Dudka psycholog Ostróda 8 października

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ŁĘCZNEJ PRZEDSZKOLE

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ŁĘCZNEJ PRZEDSZKOLE OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ŁĘCZNEJ PRZEDSZKOLE Al. Jana Pawła II 21 010 Łęczna tel/fax: 81 462 25 89 www.pppleczna.pl e-mail:ppp.leczna@op.pl Rok szkolny 2015/2016 W roku szkolnym 2015/2016

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE NA RZECZ OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ DZIAŁAJĄCE W TYCHACH

ORGANIZACJE NA RZECZ OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ DZIAŁAJĄCE W TYCHACH ORGANIZACJE NA RZECZ OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ DZIAŁAJĄCE W TYCHACH Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Porażeniem Mózgowym "Bliżej Nas" Działalność Stowarzyszenia polega kompleksowej rehabilitacji dzieci;

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH LOGOPEDIA OGÓLNA Cel studiów: Celem studiów jest przygotowanie słuchaczy do zawodu logopedy terapeuty z zakresu diagnozy, terapii mowy i wymowy pracującego z dziećmi, młodzieżą

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie

Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie Celem jest współpraca przedszkola z instytucjami i organizacjami działającymi w środowisku lokalnym dla obopólnej korzyści. 1 Początki Od bardzo dawna

Bardziej szczegółowo

DLA RODZICÓW. BUDOWANIE TWÓRCZYCH RELACJI: RODZIC DZIECKO. Trening umiejętności wychowawczych. DORADZTWO RODZINNE. Rodzice z dziećmi do lat 18-stu

DLA RODZICÓW. BUDOWANIE TWÓRCZYCH RELACJI: RODZIC DZIECKO. Trening umiejętności wychowawczych. DORADZTWO RODZINNE. Rodzice z dziećmi do lat 18-stu DLA RODZICÓW BUDOWANIE TWÓRCZYCH RELACJI: RODZIC DZIECKO. Trening umiejętności wychowawczych. Zainteresowani rodzice Poszerzenie samoświadomości w zakresie relacji z samym sobą i innymi ludźmi. Uczenie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Słupca, 12 kwietnia 2012r. Rola poradni psychologicznopedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ.

DZIAŁALNOŚĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ. DZIAŁALNOŚĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ. Obowiązkiem publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej (także specjalistycznej) jest udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom (w wieku

Bardziej szczegółowo

Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie.

Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie. Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie Karolina Szeliga Regulacje prawne uczenia się dzieci ze specjalnymi potrzebami

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

NOWA SPECJALNOŚĆ KIERUNEK: PEDAGOGIKA 2-LETNIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA (MAGISTERSKIE) WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA

NOWA SPECJALNOŚĆ KIERUNEK: PEDAGOGIKA 2-LETNIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA (MAGISTERSKIE) WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA NOWA SPECJALNOŚĆ KIERUNEK: PEDAGOGIKA 2-LETNIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA (MAGISTERSKIE) WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA Dla absolwentów studiów licencjackich kierunków pedagogicznych i nauczycielskich

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA:. Podstawy Kod przedmiotu: 104 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Early Facilitating Development

Bardziej szczegółowo

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota)

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota) Ośrodek Rozwoju Edukacji Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Koninie wpisany w rejestr ewidencji Marszałka Województwa Wielkopolskiego Nr DE.III.1.5471.54/3/2014 działający przy Stowarzyszeniu

Bardziej szczegółowo

Działania poradni psychologiczno pedagogicznych związane z obniżeniem wieku obowiązku szkolnego

Działania poradni psychologiczno pedagogicznych związane z obniżeniem wieku obowiązku szkolnego Działania poradni psychologiczno pedagogicznych związane z obniżeniem wieku obowiązku szkolnego spotkanie z wizytatorami Kuratoriów Oświaty Sulejówek, 6 lutego 2014 r. Regulacje prawne rozporządzenie MEN

Bardziej szczegółowo

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Standardy Grupy ds. Zdrowia Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Cel główny Cel główny: optymalny stan zdrowia osób bezdomnych (świadczeniobiorców) utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Kurs II stopnia. Przewodnik psa. ULSS 4 Alto Vicentino

Kurs II stopnia. Przewodnik psa. ULSS 4 Alto Vicentino Kurs II stopnia Przewodnik psa ULSS 4 Alto Vicentino Assisted Animal Interventions AAI terapia z udziałem zwierząt ma działanie zarówno terapeutyczne, rehabilitacyjne, edukacyjne i rekreacyjne. Jest głównie

Bardziej szczegółowo

Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne.

Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Opracowała Małgorzata Nowak Dyrektor ZPPP w Oleśnicy Oleśnica,1.10.2015r. Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. 1.Opinia dokument wydawany

Bardziej szczegółowo

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu Dorota Kalinowska - psycholog Zespół Aspergera vs Autyzm Podobieństwa: Nieprawidłowości w zakresie interakcji społecznych; Stereotypowy, ograniczony repertuar

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Fizjoterapia kliniczna w psychiatrii

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Fizjoterapia kliniczna w psychiatrii SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Fizjoterapia kliniczna w psychiatrii Kod przedmiotu/ modułu* Wydział

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia z podziałem na części

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia z podziałem na części Strona1 Załącznik nr 7 Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia z podziałem na części SZKOŁY I PRZEDSZKOLA UCZESTNICZĄCE w PROJEKCIE przyporządkowane do poszczególnych części 1. Bożena Stocka 4. Anna Stankiewicz

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Socjoterapia

Studia Podyplomowe. Socjoterapia Studia Podyplomowe Socjoterapia I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program studiów V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne Czas trwania: 2 semestry

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PROSZOWICACH W DZIEDZINIE PSYCHOEDUKACJI I PROFILAKTYKI I TERAPII

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PROSZOWICACH W DZIEDZINIE PSYCHOEDUKACJI I PROFILAKTYKI I TERAPII PORADNIA PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNA w Proszowicach ul. Kopernika 6A, 32-100 Proszowice tel./fax.: 12 386 12 93 strona internetowa: poradnia.proszowice.edu.pl e-mail: poradniapsychologiczna1 OFERTA PORADNI

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Fizjoterapia Stopień II, Profil praktyczny

Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Fizjoterapia Stopień II, Profil praktyczny LISTA PRZEDMIOTÓW, KTÓRE MOGĄ BYĆ UZNANE NA PODSTAWIE OCENY EFEKTÓW UCZENIA SIĘ ZDOBYTYCH NA DRODZE EDUKACJI POZAFORMALNEJ I NIEFORMALNEJ NA ROK AKADEMICKI 2016/2017 Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

OFERTA DLA UCZNIÓW. Uczniowie szkoły podstawowej oraz gimnazjum. Uczniowie słabowidzący. mgr Małgorzata Śliwińska. Zajęcia dla dzieci 5,6 - letnich

OFERTA DLA UCZNIÓW. Uczniowie szkoły podstawowej oraz gimnazjum. Uczniowie słabowidzący. mgr Małgorzata Śliwińska. Zajęcia dla dzieci 5,6 - letnich OFERTA DLA UCZNIÓW Zajęcia dla uczniów z trudnościami w pisaniu i czytaniu Uczniowie szkoły podstawowej oraz gimnazjum Doskonalenie funkcji percepcyjno motorycznych, ćwiczenie koncentracji uwagi, wzmacnianie

Bardziej szczegółowo

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w oświacie w świetle nowego rozporządzenia 17 listopada 2010r.

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w oświacie w świetle nowego rozporządzenia 17 listopada 2010r. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w oświacie w świetle nowego rozporządzenia - materiał prezentowany na spotkaniach szkoleniowych dyrektora poradni z radami pedagogicznymi szkół. Podpisane przez Ministra

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PSYCHOTERAPII POZNAWCZO-BEHAWIORALNEJ SWPS kierowana przez dr A.Popiel i dr E.Pragłowską

SZKOŁA PSYCHOTERAPII POZNAWCZO-BEHAWIORALNEJ SWPS kierowana przez dr A.Popiel i dr E.Pragłowską Adresaci: Studia przeznaczone są dla osób zajmujących się leczeniem zaburzeń psychicznych psychologów i lekarzy osób zorientowanych na zdobycie umiejętności i doskonalenie praktyki klinicznej w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Poniżej znajdziecie Państwo tematykę naszej oferty warsztatowej skierowanej do przyszłych rodziców.

Poniżej znajdziecie Państwo tematykę naszej oferty warsztatowej skierowanej do przyszłych rodziców. Pracownia Psychologiczna Synapsa w Gdyni to placówka stworzona z myślą o rozwoju umiejętności osobistych i zawodowych oraz udzieleniu pomocy psychologicznej oraz terapeutycznej osobom (dzieci, młodzież

Bardziej szczegółowo

M1_W04 S1P_W05 M1_W03 M1_W03 M1_W02 M1_W03 M1_W07 K_W05 K_W06 K_W08 K_W11 K_W13 M1_U03 M1_U04 M1_U07 M1_U05 M1_U10 K_U05 K_U07 K_U10

M1_W04 S1P_W05 M1_W03 M1_W03 M1_W02 M1_W03 M1_W07 K_W05 K_W06 K_W08 K_W11 K_W13 M1_U03 M1_U04 M1_U07 M1_U05 M1_U10 K_U05 K_U07 K_U10 Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia Forma studiów Rok studiów 2 Semestr 3 Efekty kształcenia dla modułu kształcenia Wydział Wychowania Fizycznego Zakład Psychologii,

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

M I S J A I W I Z J A

M I S J A I W I Z J A M I S J A I W I Z J A PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ NR 3 PORADNI SPECJALISTYCZNEJ DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Z WADĄ WZROKU, SŁUCHU I AUTYZMEM W BIELSKU-BIAŁEJ. MISJA Jesteśmy publiczną Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni O F E R T A PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni Niniejsza oferta zawiera propozycje działań z jakimi Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Pierwsza wizyta u logopedy Standardy postępowania krok po kroku

Pierwsza wizyta u logopedy Standardy postępowania krok po kroku Pierwsza wizyta u logopedy Standardy postępowania krok po kroku KROK 1: Zapisanie dziecka na wizytę logopedyczną: Na pierwszą wizytę/ konsultację logopedyczną należy zapisać dziecko w sekretariacie Poradni

Bardziej szczegółowo

ROK SZKOLNY 2014/2015 OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH

ROK SZKOLNY 2014/2015 OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ROK SZKOLNY 2014/2015 OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH PORADNIA PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA W CHORZOWIE Prelekcje i warsztaty dla Rodziców 1 MITY NA TEMAT

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRAKTYKI ZAWODOWEJ DLA STUDENTÓW II ROKU II STOPNIA WCZESNEGO WSPOMAGANIA ROZWOJU DZIECKA

REGULAMIN PRAKTYKI ZAWODOWEJ DLA STUDENTÓW II ROKU II STOPNIA WCZESNEGO WSPOMAGANIA ROZWOJU DZIECKA REGULAMIN PRAKTYKI ZAWODOWEJ DLA STUDENTÓW II ROKU II STOPNIA WCZESNEGO WSPOMAGANIA ROZWOJU DZIECKA dr H. Kubiak dr M.P.Stasiakiewicz 1. Osoby biorące udział w praktyce: studenci II roku studiów magisterskich

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka z niepełnosprawnością intelektualną lub zagrożonego niepełnosprawnością intelektualną

Bardziej szczegółowo

Oferta pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów, rodziców i nauczycieli

Oferta pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów, rodziców i nauczycieli Oferta pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów, rodziców i nauczycieli Zajęcia na terenie szkół i placówek Nr oferty Temat 1 2 I. Adresat Charakterystyka zajęć Prowadzący 3 4 5 klasa 0 Zajęcia

Bardziej szczegółowo

DLA RODZICÓW. Zajęcia edukacyjno warsztatowe w grupie do 15 osób. Cykl 10 spotkań jeden raz w tygodniu po 3 godziny. Alina Dullek-Duda, Edyta Łuców

DLA RODZICÓW. Zajęcia edukacyjno warsztatowe w grupie do 15 osób. Cykl 10 spotkań jeden raz w tygodniu po 3 godziny. Alina Dullek-Duda, Edyta Łuców DLA RODZICÓW AKADEMIA DLA RODZICÓW Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły zy Zainteresowani rodzice. Rola uczuć rodzica i dziecka we wzajemnym kontakcie. Granice, normy

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 011/01 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

OFERTA DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ROK SZKOLNY 2011/2012

OFERTA DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ROK SZKOLNY 2011/2012 Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna nr 4 w Łodzi 92-332 Łódź, al. Piłsudskiego 101 tel/fax 42 674 59 73; 42 674 45 88 www.ppp4.edu.lodz.pl OFERTA DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH ROK SZKOLNY 2011/2012 Zajęcia warsztatowe

Bardziej szczegółowo

POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH

POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH SZKOŁY I PLACÓWKI WYCHOWAWCZE UDZIELAJĄ I ORGANIZUJĄ POMOC WSPÓŁPRACUJĄC Z: 1. Rodzicami 2. Nauczycielami 3. Poradniami 4. Innymi szkołami 5. Innymi podmiotami

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ŁĘCZNEJ GIMNAZJUM

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ŁĘCZNEJ GIMNAZJUM OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ŁĘCZNEJ GIMNAZJUM Al. Jana Pawła II 21 010 Łęczna tel/fax: 81 462 25 89 www.pppleczna.pl e-mail:ppp.leczna@op.pl Rok szkolny 2015/2016 W roku szkolnym 2015/2016

Bardziej szczegółowo

Dz. U. nr 3/2000 Poz 44

Dz. U. nr 3/2000 Poz 44 Dz. U. nr 3/2000 Poz 44 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, zasad funkcjonowania i rodzajów zakładów lecznictwa odwykowego oraz udziału

Bardziej szczegółowo

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie Rewalidacja - to termin pochodzenia łacińskiego (re znów, validus mocny, silny) oznacza oddziaływanie zmierzające do przywrócenia pełni sił osobom osłabionym poważną chorobą lub urazem. Pojęcia rewalidacja

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo