Z historii obecności chrześcijaństwa i kościoła katolickiego w Turkmenistanie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Z historii obecności chrześcijaństwa i kościoła katolickiego w Turkmenistanie"

Transkrypt

1 Z historii obecności chrześcijaństwa i kościoła katolickiego w Turkmenistanie Tekst opracowany na podstawie artykułów o. Wojciecha Kluja: Kościół po Indie i Chiny, elektroniczna wersją miesięcznika Civitas Christiana O chrześcijaństwie w Azji Centralnej: W. Kluj, Zmienne dzieje Kościoła w Azji Środkowej, w: Ecclesia in Asia, Wybrane problemy Kościoła w Azji w świetle posynodalnej adhortacji Jana Pawła II, pod red. J. Różańskiego, Warszawa 2004, s ; Chrześcijaństwo w starożytności i średniowieczu na terytoriach współczesnego Turkmenistanu, w: Turkmenistan historia społeczeństwo polityka, red. Tadeusz Bodio; Starożytność i średniowiecze. Obszar ten wchodził w skład wielu wschodnich państw i imperiów: Państwa Partów (od III wieku p.ch. do III w po narodzeniu Chrystusa, Państwa Irańskich Sasanidów (od III do VII w.). Silne były w następnym okresie wpływy arabskie, następnie tureckie a wreszcie w drugiej połowie XIX Turkmenistan stał się częścią imperium Rosyjskiego. Wiele armii podbijało te ziemie w drodze do bogatszych rejonów. Aleksander Wielki podbił tereny Turkmenistanu w IV wieku p.n.e. w drodze do Azji Południowej, w okresie, kiedy powstawał jedwabny szlak, główna droga handlowa pomiędzy Azją a krajami rejonu śródziemnomorskiego. Około 150 lat później Arsakes, król Partów, założył stolicę w Nisie, która obecnie jest stanowiskiem archeologicznym na przedmieściach obecnej stolicy, Aszchabadu, wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Przez tereny dzisiejszego Turkmenistanu przebiegał jedwabny szlak, po którym przemieszczali się kupcy i armie, przenosząc ze sobą oprócz dóbr materialnych także swoją wiarę i przekonania. W drugim rozdziale Dziejów Apostolskich czytamy opis Zesłania Ducha Świętego. Prezentacja przedstawicieli narodów obecnych podczas tego wydarzenia rozpoczyna się od Partów, Medów, Elamitów i mieszkańców Mezopotamii (por. Dz 2,9). Myśląc o Partach mimowolnie nasuwa się pytanie, czy nie przybyli oni do Jerozolimy także z Nisy i Merv, miasta położonego nad rzeką Murgab w pobliżu obecnego miasta Mary (inne starożytne nazwy tego miasta: Antiochia Margiańska, Aleksandria Margiańska). Według dawnej tradycji ewangelizację państwa Partów powierzono Judzie Tadeuszowi. Także Tomasz Apostoł miał głosić Ewangelię nie tylko w Indiach, ale i wśród Partów, Medów i Persów.1 Z dostępnych świadectw pisanych wynika, że wiara Jezusa Chrystusa pojawiła się na terenach współczesnego Turkmenistanu na przełomie II i III wieku 2. Najstarsze wzmianki o chrześcijanach w tym regionie zawierają kroniki Beruni-abu-Raichana ( ). Dowiadujemy się, że wspólnota chrześcijan z Merwu każdego roku świętowała 21 dzień miesiąca cha- ziran jako wspomnienie kapłana Bereszyi (Barachina), który miał przybyć do tego miasta, aby zwiastować nową naukę 200 lat po śmierci Mesjasza 3. Inne źródła historyczne podają, iż biskup Merwu Dja uczestniczył w Soborze Nicejskim w 325 r. Z jeszcze innych wiadomo, że Samarkanda i Merw miały z pewnością swoich biskupów w 334 r. Biskupstwo Merw stało się metropolią w 420 r. Była ona m.in. reprezentowana na synodzie w 424 г., na którym Kościół perski uniezależnił się jurysdykcyjnie od Kościoła antiocheńskiego. Na początku piątego wieku istniało już kilka biskupstw w prowincji Chorezm, leżącej na pograniczu

2 współczesnego Turkmenistanu i Uzbekistanu 4. Bardzo możliwe, że na terenach dzisiejszego Turkmenistanu istniały również inne diecezje, a bez wątpienia działały wspólnoty chrześcijańskie. Tworzenie wspólnot i całych metropolii w pierwszych wiekach świadczy o procesie przenikania chrześcijaństwa na te obszary. Kościół w Środkowej Azji w Średniowieczu W największych starożytnych centrach miejskich Azji Centralnej, a więc również i Turkmenistanu, spotkały się trzy główne nurty chrześcijan wschodnich: melechitów, jakobitów (monofizytów) i nestorian. Biskup Faruman z Merwu w 486 г. brał udział w synodzie Kościoła Wschodniego, poświęconego sprawie wyjaśnienia różnic i porozumienia się różnych odłamów wewnątrz kościoła 5. Źródła syryjskie i sogdyjskie z okresu średniowiecza świadczą o tym, że w IV wieku do Merwu przybył znany chrześcijański kapłan Bar Szabe, który wyleczył Estassę, siostrę perskiego króla Szapura II. Jak podaje legenda, zbudował on z jej pomocą w okolicy Merwu 365 kościołów. Jeden z nich był zbudowany dla Estassy (pod wezwaniem św. Ktezyfona) 6. Świadectwa archeologiczne podają, że na podgrodziu Merwu, pod zabudowaniami grzebalnymi, na przełomie III i IV wieku istniał już Kościół chrześcijański. Na zachód od starego Merwu znaleziono nekropolię świadczącą, że chrześcijanie byli tam chowani przynajmniej od III do VI wieku 7. W innej części wielkiego Merwu, w grodzie Giaurt-Kalla, w północnowschodniej części miasta, wykopano tzw. owalny" dom - siedzibę wspólnoty chrześcijańskiej, założonej na przełomie IV-V wieku. Przypuszcza się, że ten mały monastyr, wybudowany pod koniec IV wieku należał do melchitów, którzy opuścili go w połowie VI w., pod wpływem nestorian. Dane archeologiczne wskazują na chrześcijańskie pamiątki z IV-VI wieku również w innych miejscach np. w Geok- depe. W tym okresie

3 chrześcijanie byli prześladowani przez wyznawców tradycyjnej religii perskiej - zoroastrian, ale nie były to prześladowania masowe i miały charakter okresowy 8. Nie wszystkie ludy zamieszkujące terytorium współczesnego Turkmenistanu przyjęły chrześcijaństwo, ale praktycznie wszyscy Syryjczycy byli chrześcijanami. W Merwie znajdowała się wtedy duża kolonia syryjska, skąd pochodziło wielu znanych mędrców i pisarzy, jak np. słynny Isodad. Żyjący na przełomie V-VI wieków sławny lekarz Sargis dedykował swe dzieło o kategoriach Arystotelesa swemu przyjacielowi Teodorowi z Merwu 9. Chrześcijanie tego regionu nie tylko sami przeżywali swą wiarę, ale również aktywnie włączyli się w dzieło jej szerzenia wśród sąsiednich ludów. Działalność misyjna chrześcijan Azji Środkowej rozwijała się zasadniczo wzdłuż większych szlaków karawan, a zwłaszcza na Wielkim Szlaku Jedwabnym. Chrześcijańscy kupcy wędrowali ze swoją wiarą do Chin, Mongolii a także na tereny dzisiejszej Rosji. Odnalezione dokumenty wskazują, że teksty chrześcijańskie tłumaczono głównie z oryginałów syryjskich. Wynikiem działalności misyjnej było powstanie w 529 r. nad Amudarią biskupstwa Hunów. Było to zapewne wynikiem szerzenia się wiary chrześcijańskiej wśród Turków. Metropolicie z Merwu przypisuje się nawrócenie na chrześcijaństwo wielkiej ilości ludności tureckiej z kilku plemion i samego chana Turków razem z całym jego wojskiem. W 781 r. nieznany z imienia władca turecki poprosił o chrzest. Wtedy też utworzono metropolię w Samarkandzie i dwa nowe biskupstwa w Bucharze i Taszkencie 10. O roli chrześcijaństwa w późnosasanidzkim Iranie pisze autor arabski Muhammad al.-tabari w swym dziele Historia proroków i królów; w części dotyczącej pochówku ostatniego szacha Persów Jezdegerda III w 651 r. Kiedy metropolita Merwu Ilja dowiedział się, że Jezdegerd został zamordowany, i że wszyscy bali się go pochować, zebrał chrześcijan i powiedział im, że trzeba pamiętać...o czci, którą odbierali chrześcijanie za czasów rządów jego dziadka Kisryła, i dzięki którego dobrobytowi korzystali z panowania jego poprzedników, kiedy budowano im niektóre kościoły i ich wiara się utwierdzała" 11. Metropolita kazał wybudować mu grób w swoim ogrodzie. Sytuacja chrześcijan na ziemiach turkmeńskich zmieniała się wraz z najazdami Arabów. W pierwszych wiekach islamu nie były to jednak tylko - jak niekiedy się przedstawia - bezlitosne i krwawe prześladowania. Płacąc specjalny wykup" (haracz) - podatek za wiarę, wspólnoty chrześcijańskie mogły żyć i funkcjonować w państwie rządzonym przez kalifów. Wspólnoty te mogły mieć swoich duchownych przywódców. Pochodzili oni z wyboru i byli zatwierdzani przez kalifa, który ustalał ich prawa świeckie 12. Za czasów muzułmańskich, w państwie kalifów ceniono zwłaszcza chrześcijan, którzy byli lekarzami. Niekiedy chrześcijanie piastowali wysokie urzędy państwowe, jako urzędnicy, sekretarze, czy pisarze. Znajdowali się wśród nich mężowie stanu, uczeni, filozofowie, teologowie, dyplomaci. Była też grupa kupców blisko związana z zachodnimi państwami chrześcijańskimi sułtana Sandżara ( ), który z niego uczynił stolicę swego imperium 13. Chrześcijanie byli znani również w innych miastach, jak chociażby Serachs, Abi- werda czy Nisa, a możemy przypuszczać, że skoro pozostały po nich ślady w tych dużych ośrodkach, to zapewne byli obecni również w mniejszych miejscowościach. Chrześcijaństwo pozostało nade wszystko religią Syryjczyków i tych, którzy przyjęli ich kulturę. Trudno powiedzieć coś więcej na temat prób zaszczepienia wiary chrześcijańskiej wśród przodków Turkmenów - Oguzów. Wśród nich również była prowadzona działalność misyjna, ale nie zachowały się świadectwa jej skuteczności. Być może dlatego, że później na te ziemie dotarli Mongołowie, którzy wyrządzili swymi najazdami ( ) wiele szkód i zniszczeń 14. Z początku odnosili się przychylnie do chrześcijan, zwłaszcza tych bardziej wykształconych i wpływowych. Chrześcijaństwo było obecne na stepach Mongolii jeszcze przed Czyngis-chanem. Nawet niektórzy lokalni chanowie

4 byli chrześcijanami. Sam Czyngis-chan ożenił niektórych ze swych synów z niewiastami wyznania chrześcijańskiego. Niektórzy jego następcy skłaniali się do przyjęcia chrześcijaństwa. Na obszar Azji Centralnej dotarło kilkanaście misji dyplomatyczno-ewangelizacyjnych prowadzonych przez dominikanów i franciszkanów 15. Po okresie względnej stabilności, rozpoczęły się nowe fale krwawych prześladowań, zwłaszcza w latach oraz Największe prześladowania chrześcijan datowane są na czasy panowania Tamerlana ( ) 16. Wówczas wielu z nich wymordowano, innych zmuszono do przyjęcia islamu. Od tego czasu przez cztery wieki chrześcijanie stanowili mniejszość w regionie. Dopiero w XIX wieku, w 1856 r. pod naciskiem państw europejskich sułtan zagwarantował chrześcijanom prawo wyznawania wiary. Niedługo potem Rosja carska rozpoczęła podbój ziem turkmeńskich Obecność chrześcijaństwa i Kościoła Katolickiego w Turkmenistanie na przełomie XIX i XX wieku. W drugiej połowie XIX w coraz bardziej zwiększały się wpływy rosyjskie nad Morzem Kaspijskim. Po zakończeniu w 1856 r. wojny krymskiej Rosja Carska rozpoczęła ofensywę w Azji Centralnej. Został wybudowany fort Krasnowodzk, a w 1874 r. utworzono Zakaspijski Okręg Wojskowy. Wśród oficerów i żołnierzy z wielonarodowościowej Rosji pełniących służbę na tych terenach, znaleźli się przede wszystkim wyznawcy prawosławia. Byli jednak również katolicy; żołnierze polskiego, litewskiego niemieckiego i francuskiego pochodzenia oraz ich rodziny. Obok niech pojawili się na tych terenach także kupcy, pracownicy administracji państwowej, inżynierowie. Wielu trafiało na turkmeńskie ziemie wbrew swojej woli. Według danych spisu ludności z 1897 r. na terytorium Kraju Turkiestańskiego przebywało katolików. 17 Okręg (obłast ) Zakaspijski wszedł w skład Archidiecezji Mohylowskiej. Z tego względu, że obowiązywało w nim prawo wojenne, duże znaczenie mieli kapelani wojskowi, którzy przyjeżdżali do tej obłasti. W latach osiemdziesiątych w Taszkencie przebywał ks. Ferdynand Stańczykowski, w 1985 r. wizytował Turkiestan kapelan wojskowy ks. Kajetan Warpucjański, w 1986 r. trafił tu ksiądz z Tibilisi Wasilij Mutanow. W 1897 r. minister wojny wydał oficjalną zgodę na coroczne wizyty w Oblasti Zakaspijskiej i Turkiestańskim Okręgu wojskowym dla katolickich kapelanów wojskowych z Kaukazu. W 1897 r. przyjechał ks. Michaił Antonow. W 1899 r. Mohylowski arcybiskup Szymon Marcin Kozłowski ( ) wysłał do Kraju Zakaspijskiego księdza Justyna Bonawenture Prinajtisa ( ). On stał się kluczową postacią dla Kościoła katolickiego na tym terenie. W 1902 r. został on oficjalnie mianowany Kuratorem Kraju Turkiestańskiego. Na stałe rezydował on w Taszkiencie. Tam też znajdowała się parafia katolicka. Kościół w Aszchabadzie miał status filii parafii w Taszkiencie. Katolicy z Aszchabadu poprosili rządcę Obłasti Zakaspijskiej o pozwolenie na wybudowanie kościoła już w 1890 r. Prośba ta została odrzucona ze względu na małą liczbę katolików. 18 W 1903 r. Aszchabadzie było już 1563 katolików, i gdy zwrócili się oni z ponowną prośbą o pozwolenie na budowę kościoła, została ona rozpatrzona pozytywnie. Działka pod budowę kościoła o powierzchni

5 200 sążni w centrum Aszchabadu, w kwartale pomiędzy ulicami Owrażnoj i Lebaszewskoj 19 został nieodpłatnie przekazana przez rodzinę Budkiewicz. Na początku 1904 r. ksiądz Pranajtis zwrócił się z do archidiecezji Mohylowskiej w prośbą o błogosławieństwo na budowę domów modlitwy z ołtarzami, organami i dzwonami oraz wszystkimi innymi atrybutami. Ministerstwo Wojny zwróciło się do Departamentu do spraw zagranicznych kultów z poparciem prośby o pozwolenie na budowę. Po wypełnieniu wszystkich formalności rozpoczęły się prace budowlane, które trwały około pięć lat. We wrześniu 1909 r. ksiądz Pronajtis komunikował Archidiecezji Mohylewskiej, że zebrane środki wystarczyły na wybudowanie trzech kościołów: w Aszchabadzie, Kyzył Arwacie i Skobieliewie (Margielanie, dzisiejsza nazwa Fergana, miasto to znajduje się na terytorium Uzbekistanu). 20

6

7 Karty z Directorium Divini officii et Missarum pro Archidioecesi Mohiloviensi nec non pro Dioecesi Minscensi in annum domini 1917, Kalendarza liturgicznego Diecezji Mohylewskiej na końcu którego znajduje się Schematyzm spis parafii i kapłanów pracujących w Archidiecezji.

8 Wg informacji zamieszczonym we wspomnianym kalendarzu liturgicznym Archidiecezji Mohylowskiej na 1917 r., na terenie obejmującym Uzbekistan i Turkmenistan zamieszkiwało około 9000 katolików. Obok wspomnianych trzech kościołów: p.w. Przemienienia Pańskiego w Aszchabadzie, p.w. św. Ekspedyta w Kyzył Arwacie i Ferganie (Uzbekistan, inne nazwy Miast Skobieliew, Margielanie), p.w. Wniebowzięcia NMP istniały: kaplica kamienna w Krasnowodsku p.w. Przenajświętszej Dziewicy Maryi Gwiazdy Morza, kaplica drewniana w Wiernym (dzisiejsze Almaty w Kazachstanie) pod wezwaniem św. Michała Archanioła, w kamienna kaplica w Dżarkienicie (Kazachstan, blisko granicy z Chinami) p.w. NMP oraz kaplica p.w. św. Rafała Archanioła w Kopal. Schematyzm w oddzielnej grupie sytuuje domy modlitwy w: Kokand (Uzbekistan, w dolinie Fergańskiej 88 km. od Fergany), Samarkandzie (Uzbekistan), Temerez (Uzbekistan), Czardzui (Turkmenistan) oraz Merw (Mary Turkmenistan). Schematyzm Archidiecezji Mohylewskiej z 1917 r. pokazuje struktury Kościoła Katolickiego w szczytowym momencie rozwoju. Wraz z wybuchem rewolucji bolszewickiej rozpoczęła się epoka walki z wiarą i Kościołem. Zmniejszała się systematycznie liczba katolików zarówno w wyniku emigracji, jak i nacisku wywieranego przez władze, aby nie deklarować swojej wiary. Jak pisze Rusłan Muradow, w 1921 r. w Aszchabadzie zamieszkiwało około stu katolików. Kościół Przemienienia Pańskiego funkcjonował jeszcze w latach dwudziestych. W 1932 r. został on decyzją miejscowych władz całkowicie zburzony, jako całkowicie obcy dla ideologii świeckiej. Na jego miejscu zostało wybudowane kino Sztuka (кинотеатр "Художественный"), który zawalił się w czasie trzęsienia ziemi 6 października 1948 r. Na tym miejscu został wybudowany dom oświecenia politycznego obecnie nazwany pałacem Mekan (дворец Мекан). Położenie sali widowiskowej ma pokrywać się z położeniem Kościoła. 21 W budynku kościoła w Kyzył Arwacie znajduje się dzisiaj restauracja. Co losów innych budynków należących kiedyś do Kościoła Katolickiego nie mamy obecnie informacji.

9 Przypisy: 1 Wojciech Kluj, Kościół po Indie i Chiny, elektroniczna wersją miesięcznika Civitas Christiana 2 Por. O chrześcijaństwie w Azji Centralnej: W. Kluj, Zmienne dzieje Kościoła w Azji Środkowej, w: Ecclesia in Asia, Wybrane problemy Kościoła w Azji w świetle posynodalnej adhortacji Jana Pawła II, pod red. J. Różańskiego, Warszawa 2004, s , oraz Chrześcijaństwo w starożytności i średniowieczu na terytoriach współczesnego Turkmenistanu, w: Turkmenistan historia społeczeństwo polityka, red. Tadeusz Bodio 3 Zob. Pamätniki minuvsich pokolenij, Izbrannye proizvedeniä, Al.-Asar AL-Bakiä, Taśkent Zob. G.I. Bogomolov, Ü.F. Burakov, L.I. Zukova, A.A. Musakaeva, G.V. Śiśkina, Chrestänstvo V Srednej Azii, w: Iz istorii drevnich kultov Srednej Azii. Chrestänstvo, Taśkent 2002, s. 9-10; Ü.F. Buräkov, L. I. Zukova, V.N. Proskurin, К istorii chrestänstva v Srednej Azii, w: К istorii chrestänstva v Srednej Azii (XIX-XX vj, Taśkent 1998, s Zob. G.I Bogomolov, Ü.F. Buräkov, L.I. Żukova, A.A. Musakaeva, G.V. Śiśkina, Chrestänstvo v Srednej Azii, w: Iz istorii drevnich kultov Srednej Azii..., cyt. wyd., s. 8; A.S. Atiya, Historia Kościołów wschodnich, Warszawa 1978, s Na temat różnych podań o Bar Szabe i jego następcach: Drevnij Mćrv v svidetelstvach pismennych istoänikov, Aśchabad 1994, s Zob. G.Ä. Dresvänskaä, Nekropol Starogo Mbva, Aschabad Zob. S.M. Demidoyj Istoriä religeznych verovanij narodov Turkmenistana, Aschabad 1990, s Na temat kultury syryjskiej na terenach dzisiejszego Hirkmenistanu: N.W. Pigulewska, Kultura syryjska we wczesnym średniowieczu, Warszawa 1989, s. 92,176 i 246. Por. też J.M. Fiey, Chritientć syriaques du Horasan et du Sćgestan, Le Museon" 1973, nr 86, s Zob. GJ. Bogomolov, Ü.F. Buräkov, LX Żukova, A.A. Musakaeva, G.V. Śiśkina, Chrestänstvo v Srednej Azii..., cyt. wyd., s ; Ü.F. Buräkov, L.I. Źukova, VN. Proskurin, К istorii chrestänstva v Srednej Azii..., cyt. wyd., s G.L Bogomolov, Ü.F. Buräkov, L.I. Zukova, A.A. Musakaeva, G.V. Śiśkina, Chrestänstvo v Srednej Azii..., cyt. wyd., s. 30; S.M. Demidov, Istorä religeznych verovanij..., cyt. wyd., s Рог. W.G. Young, Patriarch, Shah and Caliph. A study of the Church of the East with the Sas- 13 Zob. T. Khodzhaniäzov, Turkmenistan on the Great Silk Roads, Aschabad 1990, s Zob. S.M. Demidov, Istoria religeznych verovanijcyt. wyd., s ; S. Żeraóska-Kominek, A. Lebeuf, Opowieść o szalonej Harman i Aśyku zakochanym w księżycu. Postać muzyka i koncepcja muzyki w turkmeńskim dessane Harman Dali", Kraków 1998, zwłaszcza strony Najbardziej znaną jest misja Wilhelma z Robrouck. Na temat sytuacji chrześcijan w tym czasie por. J. Dauvillier, Guillaume de Robrouck et les communautć chaldćennes d'asie centrale au Moyen Age, LOrient Syrien" 1957, nr 2, s Por. J.M. Fiey, Chrćtiens syriaques sous les Mongols (Il'Khanat de Perse XIII-XJV sidcle), Louvain А. Л. Спиридонова, В. Б. Заславский, Католики в Туркестане, в книге: К истории христианства в Соредией Азии, Ташкент 1998, s Por. tamże s Centralne Państwowe Archiwum Uzbekistanu, Ф.И-1, оп.2, д Руслан Мурадов, Католический костел в Ашхабаде, РГИА (Российский государственный исторический архив, Санкт-Петербург), Ф.826, оп.3, д.43, л.128.; РГИА, Ф.821, оп.125, д.1166; РГИА, Ф.826, оп.3, д.43, л.150., Directorium Divini officii et Missarum pro Archidioecesi Mohiloviensi nec non pro Dioecesi Minscensi in annum domini 1917, elektroniczna wersja na stronie: Podlaskiej Biblioteki Cyfrowej: https://www.google.com/search?q=a&rls=com.microsoft:pl-pl&ie=utf-8&oe=utf- 8&startIndex=&startPage=1&rlz=1I7RNTN_enKZ362&gws_rd=ssl, dostęp Por. Руслан Мурадов, Католический костел в Ашхабаде.

PASTORALNA Tezy do licencjatu

PASTORALNA Tezy do licencjatu PASTORALNA Tezy do licencjatu 1. Relacja teologii pastoralnej do nauk teologicznych i pozateologicznych. 2. Główne koncepcje teologii pastoralnej. 3. Funkcje autorealizacji Kościoła w parafii. 4. Dobro

Bardziej szczegółowo

Temat: Persowie i ich Imperium

Temat: Persowie i ich Imperium Temat: Persowie i ich Imperium 1. Początki państwa Plemiona perskie przybyły na terytorium dzisiejszego Iranu z Azji Środkowej około roku 1000 p.n.e.; Persowie byli wtedy nomadami, a ich atutem militarnym

Bardziej szczegółowo

Temat: Sakrament chrztu świętego

Temat: Sakrament chrztu świętego Temat: Sakrament chrztu świętego UWAGA! Do spotkania należy przygotować obrzędy chrztu świętego (powinny być dostępne w zakrystii) oraz w miarę możliwości drugą część spotkania przeprowadzić w kościele

Bardziej szczegółowo

Opracował: Artur Bugaj kl.vi,,c

Opracował: Artur Bugaj kl.vi,,c TADYCJE Opracował: Artur Bugaj kl.vi,,c Spis treści: Szopka... - 3 - Kolędy... - 4 - Opłatek... - 5 - Pierwsza Gwiazda... - 6 - Pasterka... - 7 - Choinka... - 8 - Święty Mikołaj... - 9 - Źródła informacji...-

Bardziej szczegółowo

1. Arabia przed Mahometem

1. Arabia przed Mahometem Świat islamu 1. Arabia przed Mahometem 2. Pojawienie się islamu Członkowie licznych plemion arabskich byli politeistami; ważną rolę odgrywała pielgrzymka do Mekki (tutaj tzw. Czarny Kamień w świątyni Al-Kaaba)

Bardziej szczegółowo

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań.

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań II Czytanie 1 / 5 Z Homilii św. Jana Pawła II, papieża, wygłoszonej

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8 Od autorów....................................... 8 I. Wprowadzenie do historii 1. Dzieje historia historiografia...................... 12 Czym jest historia?............................... 12 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

Wiara w świecie bizantyńskim

Wiara w świecie bizantyńskim Wiara w świecie bizantyńskim Mary Cunningham przełożył Tadeusz Szafrański Instytut Wydawniczy Pax Warszawa Dla Richarda, Emily i Jamesa Mozaika nad głównym wejściem do narteksu kościoła Hagia Sophia w

Bardziej szczegółowo

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania)

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Historia Grabowca: parafia neounicka w Grabowcu 1 Historia Grabowca Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Renata Kulik, Henryk Kulik 2 Historia Grabowca: parafia neounicka

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska. Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza.

SCENARIUSZ LEKCJI. Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska. Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza. SCENARIUSZ LEKCJI Klasa: V a Przedmiot: historia i społeczeństwo Nauczyciel: mgr Małgorzata Borowska Temat lekcji: Wielkie religie średniowiecza. Cele lekcji: Na lekcji uczniowie: poznają przyczyny i skutki

Bardziej szczegółowo

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

Pieczęć Olsztyna IV WIEK

Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pierwowzorem herbu Olsztyna była sekretna pieczęć, którą jeszcze w 1526 roku pieczętowano dokumenty. W drugiej połowie XVI w. na pieczęci pojawiła się postać wędrowca trzymającego

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH 1. KALENDARZ OKRESÓW LITURGICZNYCH W KOŚCIELE KATOLICKIM 2012-2111 2. KALENDARZ DIECEZJI POLSKICH - 2013-02-28 3. WPROWADZENIA TEOLOGICZNO PASTORALNE DO KSIĄG LITURGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA

GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA Lublin Lublin od wieków stanowił polska bramę na wschód i przez cały okres swego istnienia wielokrotnie wpisywał się w polskie kroniki. Początki osadnictwa na wzgórzach, które

Bardziej szczegółowo

Niedziela Chrztu Pańskiego Łk 3, Trzy chrzty II Niedziela Zwykła J 2, Wszystko i cokolwiek III Niedziela Zwykła Łk 1, 1-4; 4,

Niedziela Chrztu Pańskiego Łk 3, Trzy chrzty II Niedziela Zwykła J 2, Wszystko i cokolwiek III Niedziela Zwykła Łk 1, 1-4; 4, 5 Spis treści Wstęp 11 Ku przemienionemu człowiekowi I Niedziela Adwentu Łk 21, 25-28. 34-36 15 Oczekiwać z nadzieją II Niedziela Adwentu Łk 3, 1-6 19 Między marketingiem a pustynią Niepokalane Poczęcie

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Prawda o Bogu w Trójcy Jedynym należy do największych tajemnic chrześcijaństwa, której nie da się zgłębić do końca. Można jedynie się do niej zbliżyć, czemu mają

Bardziej szczegółowo

VII PIELGRZYMA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VII PIELGRZYMA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR październik2016 www.zr.diecezja.pl 8 VII PIELGRZYMA ŻYWEGO RÓŻAŃCA W Roku Nadzwyczajnego Jubileuszu Miłosierdzia zelatorzy i członkowie Żywego Różańca Archidiecezji Krakowskiej przeżywali swoją

Bardziej szczegółowo

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40.

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. dniu po Zmartwychwstaniu Pańskim. Wniebowstąpienie jest ukoronowaniem

Bardziej szczegółowo

KATOLICKI CMENTARZ PARAFIALNY

KATOLICKI CMENTARZ PARAFIALNY KATOLICKI CMENTARZ PARAFIALNY przy ul. Opolskiej ( Oppelner Strasse ) na Księżu Małym ( Klein Tschansch ) we Wrocławiu Widok na aleję główną Cmentarza Parafialnego przy ul. Opolskiej ( Oppelner Strasse

Bardziej szczegółowo

Odnowa w Duchu Świętym

Odnowa w Duchu Świętym Odnowa w Duchu Świętym Historia Pierwsze grupy charyzmatyczne pojawiły się w USA. Historyczną datą jest rok 1967, kiedy grupa studentów i profesorów z katolickiego Uniwersytetu pod wezwaniem Ducha Świętego,

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Siemiatycze na Podlasiu. czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Siemiatycze na Podlasiu. czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: na Podlasiu czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Zapraszamy Państwa do Siemiatycz, miasta powiatowego na Podlasiu. Historię

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki to duże miasto w województwie podlaskim nad rzeką Narwią. Historia

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH III Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH III Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH III Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -33-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Europejski Viadrina Magdalena Pietrzak Historia Dróg Jakubowych w Europie, ich znaczenie i rozwój 26.02.2013 Wronki Podziałprezentacji 1. Św. Jakub Apostoł 2. Dlaczego Santiago de Compostela?

Bardziej szczegółowo

OD STAROŻYTNOŚCI DO R.

OD STAROŻYTNOŚCI DO R. Spis treści WSTĘP 13 Rozdział 1 Dzieje CYPRU OD STAROŻYTNOŚCI DO 1878 R. 1.1. Historia Cypru do podboju tureckiego w 1571 r. 21 1.2. Cypr pod rządami Turków w latach 1571-1878 27 1.3. Sytuacja międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa WYMAGANIA Z RELIGII 1. Świadkowie Chrystusa często nie przynosi go na lekcje. definiuje, czym jest lęk; określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa. potrafi podać z nauczyciela zasady życia wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Ekumeniczny Kalendarz Zielonoświątkowy 2016

Ekumeniczny Kalendarz Zielonoświątkowy 2016 Ekumeniczny Kalendarz Zielonoświątkowy 2016 Ekumeniczne wydarzenia w roku 2016, w których niektórzy Zielonoświątkowcy mogą wziąć odział. Użycie zdjęć wg zasady FAIR USE. ...przyjęcie chrztu w 966 r. było

Bardziej szczegółowo

{tab=gdzie i kiedy spotkania?} Spotykamy się w parafii św. Piotra i Pawła na Lotnisku. we wtorki po Mszy świętej ok. godz. 19 w Domu Parafialnym

{tab=gdzie i kiedy spotkania?} Spotykamy się w parafii św. Piotra i Pawła na Lotnisku. we wtorki po Mszy świętej ok. godz. 19 w Domu Parafialnym EFFATHA {tab=gdzie i kiedy spotkania?} Spotykamy się w parafii św. Piotra i Pawła na Lotnisku we wtorki po Mszy świętej ok. godz. 19 w Domu Parafialnym {tab=co robimy?} - EWANGELIZACJA (głoszenie Ewangelii,

Bardziej szczegółowo

Radom, 18 października 2012 roku. L. dz. 1040/12 DEKRET. o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego w Roku Wiary. w Diecezji Radomskiej

Radom, 18 października 2012 roku. L. dz. 1040/12 DEKRET. o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego w Roku Wiary. w Diecezji Radomskiej Bp Henryk Tomasik: Dekret o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego w Roku Wiary w Diecezji Ra Radom, 18 października 2012 roku L. dz. 1040/12 DEKRET o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego

Bardziej szczegółowo

Pustelnia de Foucauld

Pustelnia de Foucauld Niezbadane są drogi Bożego Miłosierdzia. Tych, których Pan powołuje do zgłębiania wielkości Jego Miłosierdzia, prowadzi przedziwnymi drogami. Tak było kiedyś w przeszłości i jest dzisiaj, właśnie tu na

Bardziej szczegółowo

Konkursy Przedmiotowe w roku szkolnym 2016/2017

Konkursy Przedmiotowe w roku szkolnym 2016/2017 PROGRAM MERYTORYCZNY KONKURSU HISTORYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO I. CELE KONKURSU zachęcenie do samodzielnego poszukiwania i zdobywania wiedzy; wdrażanie do biegłego posługiwania

Bardziej szczegółowo

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Historia (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Spis treści 1 Wstęp...3 2 Periodyzacja...3 3 Nauki pomocnicze historii...3 3.A Archeologia...3 3.B Archiwistyka i archiwoznawstwo...4 3.C Chronologia...4 3.D

Bardziej szczegółowo

WIELKIE RELIGIE MONOTEISTYCZNE MONOTEIZM- JEDEN BÓG JUDAIZM BÓG: JAHWE MIEJSCE POWSTANIA: SYMBOLE: Palestyna. Menora. Tora

WIELKIE RELIGIE MONOTEISTYCZNE MONOTEIZM- JEDEN BÓG JUDAIZM BÓG: JAHWE MIEJSCE POWSTANIA: SYMBOLE: Palestyna. Menora. Tora WIELKIE RELIGIE MONOTEISTYCZNE MONOTEIZM- JEDEN BÓG JUDAIZM BÓG: JAHWE MIEJSCE POWSTANIA: SYMBOLE: Palestyna Menora Tora 1 Gwiazda Dawida Dekalog Arka Przymierza ŚWIĘTA KSIĘGA: TORA 2 ZASADY Dzień święty:

Bardziej szczegółowo

AKCJA KATOLICKA jest według Kodeksu Prawa Kanonicznego publicznym stowarzyszeniem wiernych, erygowanym w diecezji przez biskupa.

AKCJA KATOLICKA jest według Kodeksu Prawa Kanonicznego publicznym stowarzyszeniem wiernych, erygowanym w diecezji przez biskupa. AKCJA KATOLICKA jest według Kodeksu Prawa Kanonicznego publicznym stowarzyszeniem wiernych, erygowanym w diecezji przez biskupa. Celem Akcji Katolickiej jest pogłębianie formacji chrześcijańskiej oraz

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320)

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) Spis treści Do Czytelnika 5 Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) 1.1. Początki i rozwój państwa polskiego (do 1138). Rozbicie dzielnicowe i dążenia

Bardziej szczegółowo

Św. Łukasz Historia Łukasz Ewangelista, wierny towarzysz i współpracownik Pawła Apostoła, któremu towarzyszyłw wielu podróżach misyjnych. Według tradycji wczesnochrześcijańskiej jest autorem trzeciej

Bardziej szczegółowo

Migracja braci czeskich do Dolnego Śląska

Migracja braci czeskich do Dolnego Śląska Migracja braci czeskich do Dolnego Śląska Sytuacja polityczna Po zwycięstwie Ligi Katolickiej w bitwie pod Białą Górą niedaleko Pragi w 1620 roku rządy zostały przejęte przez Ferdynanda II. (1620-1637).

Bardziej szczegółowo

REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI

REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI W styczniu 2013 roku wzorem lat ubiegłych w Domu Rekolekcyjnym Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rycerstwa Niepokalanej w Strachocinie rozpoczęły się rekolekcje dla prezesów

Bardziej szczegółowo

NASZ SYNOD DIECEZJALNY

NASZ SYNOD DIECEZJALNY NASZ SYNOD DIECEZJALNY Słowo Biskupa Kaliskiego podczas Mszy świętej w Katedrze na rozpoczęcie drugiej sesji plenarnej Synodu, 18 października 2008 roku I Co to jest synod diecezjalny? Jakie jest jego

Bardziej szczegółowo

Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan 2014 GENEZA MATERIAŁY - PROGRAM

Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan 2014 GENEZA MATERIAŁY - PROGRAM Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan 2014 GENEZA MATERIAŁY - PROGRAM Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan Mający już ponad stuletnią tradycję Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan stał się cyklicznym

Bardziej szczegółowo

Początki Łomży- czy był to już ok r.n.e.?

Początki Łomży- czy był to już ok r.n.e.? 08.04.2014 Początki Łomży- czy był to już ok. 1000 r.n.e.? Autor: Wieczorna Image not found http://wieczorna.pl/index.php/uploads/photos/middle_ Witold Jemielity przytoczył szereg ciekawych lokalnych wspomnień,

Bardziej szczegółowo

Historia kościoła i parafii p.w. Narodzenia NMP w Jazowsku

Historia kościoła i parafii p.w. Narodzenia NMP w Jazowsku Historia kościoła i parafii p.w. Narodzenia NMP w Jazowsku Utworzenie rzymskokatolickiej parafii w Jazowsku należy datować w przybliżeniu na drugą połowę XIII wieku. Zapewne w tym samym okresie wybudowano

Bardziej szczegółowo

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Instytut Wschodni UAM moduł: Mapa problematyki społeczno-gospodarczej Azji Centralnej

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne, historia. Ruch "Światło życie"

Informacje ogólne, historia. Ruch Światło życie Ruch "Światło życie" Ruch Światło-Życie (znany powszechnie jako Oaza) - jeden z ruchów odnowy Kościoła według nauczania Soboru Watykańskiego II. Ruch ten powstał w Polsce, a jego założycielem był sługa

Bardziej szczegółowo

męczennica III / IV w.

męczennica III / IV w. męczennica III / IV w. Według legendy była córką chrześcijańskiego króla Brytów Wielu możnych ubiegało się o jej rękę Figura w Rybniku Również Eteriusz syn pogańskiego władcy sąsiedniego kraju zapragnął

Bardziej szczegółowo

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić?

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Mamy wspólną wielowiekową historię Mają bogatą kulturę, tradycję i sztukę. Warto je poznać! Jan Paweł II nazwał ich starszymi braćmi w wierze. Czas zapomnieć o nieporozumieniach

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1 Spis treści Wstęp... XI DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R.... 1 Rozdział I. Monarchia patrymonialna... 3 Część I. Powstanie państwa polskiego... 3 Część II. Ustrój polityczny... 5 Część III. Sądownictwo...

Bardziej szczegółowo

POŚWIĘCENIE TABLICY KU PAMIĘCI BŁ. KS. JERZEGO POPIEŁUSZKI

POŚWIĘCENIE TABLICY KU PAMIĘCI BŁ. KS. JERZEGO POPIEŁUSZKI POŚWIĘCENIE TABLICY KU PAMIĘCI BŁ. KS. JERZEGO POPIEŁUSZKI 30. 11. 2011 roku w Sanktuarium Błogosławionej Matki Bolesławy w Białymstoku miała miejsce podniosła uroczystość, która jest nawiązaniem do historii

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z KATECHEZY W ZAKRESIE VI KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z KATECHEZY W ZAKRESIE VI KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. WYMAGANIA EDUKACYJNE Z KATECHEZY W ZAKRESIE VI KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Wymagania podstawowe ( ocena dostateczna) Wymagania rozszerzające ( ocena dobra ) Wymagania dopełniające (ocena bardzo dobra) Wymagania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii w klasie VI Zgodne z programem nauczania nr AZ 2 01/10 z dnia 9 czerwca 2010 r. Poznaję Boga i w Niego wierzę. Wierzę w Kościół WYMAGANIA OGÓLNE SEMESTR

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR II RELIGIOZNAWSTWO studia stacjonarne I stopnia

ZAŁĄCZNIK NR II RELIGIOZNAWSTWO studia stacjonarne I stopnia ZAŁĄCZNIK NR II RELIGIOZNAWSTWO studia stacjonarne I stopnia POGLĄDOWE TABLICE SEMESTRALNE I rok, I semestr wykład 3 pkt. 30 h Chrześcijaństwo starożytne (narodziny i formowanie się chrześcijaństwa) ćw.

Bardziej szczegółowo

Czytanie ze zrozumieniem - test dla kl VI

Czytanie ze zrozumieniem - test dla kl VI Literka.pl Czytanie ze zrozumieniem - test dla kl VI Data dodania: 2005-12-20 09:00:00 Sprawdzian tej zawiera test czytania ze zrozumieniem dla klas VI szkoły podstawowej. Jego poziom trudności jest średni.

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY PLAN PRACY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 Klasa I gimnazjum religia. Nauczyciel: ks. Aleksander Michalak T E M A T

SZCZEGÓŁOWY PLAN PRACY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 Klasa I gimnazjum religia. Nauczyciel: ks. Aleksander Michalak T E M A T S T YC Z E Ń G R U D Z I E Ń L I S T O P A D P A Ź D Z I E R N I K W R Z E S I E Ń SZCZEGÓŁOWY PLAN PRACY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 Klasa I gimnazjum religia MIESIĄC Nr lekcji Liczba godzin Nauczyciel:

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 1. Rozdział I. Początek wieków średnich. 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze.

Sprawdzian nr 1. Rozdział I. Początek wieków średnich. 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze. Rozdział I. Początek wieków średnich GRUPA A 0 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze. 400 500 600 700 800 2. Uzupełnij poniższe zdania. a) Słowianie zasiedlili

Bardziej szczegółowo

Hubert Mącik Cmentarz przy ul. Walecznych w Lublinie dokument różnorodności kulturowej Lublina

Hubert Mącik Cmentarz przy ul. Walecznych w Lublinie dokument różnorodności kulturowej Lublina Hubert Mącik Cmentarz przy ul. Walecznych w Lublinie dokument różnorodności kulturowej Lublina Rocznik Lubelskiego Towarzystwa Genealogicznego 4, 273-276 2012 Rocznik Lubelskiego Towarzystwa Genealogicznego

Bardziej szczegółowo

Dziewięć skarbów Kościoła Kieleckiego Stan badań nad zbiorem rubrycel i schematyzmów Archiwum Diecezjalnego w Kielcach

Dziewięć skarbów Kościoła Kieleckiego Stan badań nad zbiorem rubrycel i schematyzmów Archiwum Diecezjalnego w Kielcach ks. Andrzej Kwaśniewski Archiwum Diecezjalne w Kielcach Streszczenie referatu Dziewięć skarbów Kościoła Kieleckiego Stan badań nad zbiorem rubrycel i schematyzmów Archiwum Diecezjalnego w Kielcach W Archiwum

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Parafialna Liga Biblijna 2016/2017 Parafia Niepokalanego Serca Maryi Panny w Leśniewie. Nazwisko rodziny: KARTA PYTAŃ I ODPOWIEDZI ZESTAW 3

Parafialna Liga Biblijna 2016/2017 Parafia Niepokalanego Serca Maryi Panny w Leśniewie. Nazwisko rodziny: KARTA PYTAŃ I ODPOWIEDZI ZESTAW 3 Nazwisko rodziny: Adres:.... KARTA PYTAŃ I ODPOWIEDZI ZESTAW 3 Dzieje Apostolskie 1. W jakim dniu według Dziejów Apostolskich nastąpiło Zesłanie Ducha Świętego? 2. W jakim mieście głosił Ewangelię Filip,

Bardziej szczegółowo

Autorzy: Sara Pawelska Patrycja Rychter

Autorzy: Sara Pawelska Patrycja Rychter Autorzy: Sara Pawelska Patrycja Rychter Opiekunowie: mgr Magdalena Cieślak mgr Paulina Chłopkowska Zespół Szkół nr 1 im. Stefana Garczyńskiego ul. Powstańców Wielkopolskich 43, 64-360 Zbąszyń Telefon:

Bardziej szczegółowo

18 PAŹDZIERNIKA 2015 roku - XIX NIEDZIELA ZWYKŁA ŚWIATOWA NIEDZIELA MISYJNA

18 PAŹDZIERNIKA 2015 roku - XIX NIEDZIELA ZWYKŁA ŚWIATOWA NIEDZIELA MISYJNA 18 PAŹDZIERNIKA 2015 roku - XIX NIEDZIELA ZWYKŁA ŚWIATOWA NIEDZIELA MISYJNA 1. Dziś przeżywamy Światową Niedzielę Misyjną. Rozpoczynamy Tydzień Misyjny w Kościele. Modlimy się, by Ewangelia docierała do

Bardziej szczegółowo

Anna Wysocka Angelika Miezio Alicja Wysocka

Anna Wysocka Angelika Miezio Alicja Wysocka Anna Wysocka Angelika Miezio Alicja Wysocka MAPA WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Tu mieszkamy - Raszowa ZABUDOWANIA DOMY MIESZKALNE-57 ZABUDOWANIA GOSPODARCZE-42 NAJSTARSZA OSOBA URODZONA W RASZOWEJ ROZALIA

Bardziej szczegółowo

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Młodość 3 sierpnia 1901; Zuzela- narodziny drugiego dziecka Stanisława i Julianny Wyszyńskich. 1910- rodzina przenosi się do Andrzejewa, gdzie umiera mu

Bardziej szczegółowo

Cudowna Hostia. Kościół nie spieszy się z popularyzacją takich

Cudowna Hostia. Kościół nie spieszy się z popularyzacją takich mattersindia.com http://tiny.pl/q76tc Kościół Życie Chrystusa Cud Cudowna Hostia Na Hostii pojawiła się twarz Jezusa w koronie na Mszy w kościele p.w. Chrystusa Króla w Vilakkannur, gdy parafia odprawiała

Bardziej szczegółowo

1. Zjednoczenie plemion mongolskich

1. Zjednoczenie plemion mongolskich Imperium Mongolskie 1. Zjednoczenie plemion mongolskich Siedziby Mongołów na terenie północnej i północno-wschodniej Mongolii Na początku podzieleni na plemiona i szczepy Przez sąsiadów nazywani byli Tatarami

Bardziej szczegółowo

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Trzebnica Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków pod redakcją Leszka Wiatrowskiego Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Spis treści Przedmowa (Henryk Jacukowicz) 5 Wstęp (Jerzy Kos, Leszek

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Dekret zatwierdzający i ogłaszający uchwały I Synodu Diecezji Legnickiej... 5

SPIS TREŚCI. Dekret zatwierdzający i ogłaszający uchwały I Synodu Diecezji Legnickiej... 5 SPIS TREŚCI Dekret zatwierdzający i ogłaszający uchwały I Synodu Diecezji Legnickiej... 5 Modlitwa do Maryi w intencji nowej ewangelizacji diecezji legnickiej... 6 Wykaz skrótów... 8 Wstęp... 9 I. HISTORIA

Bardziej szczegółowo

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas HISTORIA USTROJU POLSKI Autor: Marian Kallas Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Uczeń spełnia wymagania

Uczeń spełnia wymagania WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Religia klasa 6 : oceny dopuszczająca i dostateczna : oceny dobra, bardzo dobra, celująca Uwaga dotycząca oceniania na każdym poziomie wymagań: Aby uzyskać kolejną,

Bardziej szczegółowo

Uroczystość Objawienia Pańskiego

Uroczystość Objawienia Pańskiego Uroczystość Objawienia Pańskiego M Ę DRCY Ś W I A T A, M O N A RCHOWIE, G D Z I E Ś P I E SZNIE D Ą ŻYCIE? P O WIEDZCIEŻ N A M, T R Z E J K R Ó LOWIE, C H C ECIE W I D Z IEĆ D Z I E CIĘ? Objawienie Pańskie,

Bardziej szczegółowo

KALENDARIUM ZAMIERZEŃ DUSZPASTERSKICH wrzesień sierpień 2017

KALENDARIUM ZAMIERZEŃ DUSZPASTERSKICH wrzesień sierpień 2017 KALENDARIUM ZAMIERZEŃ DUSZPASTERSKICH wrzesień 2016 - sierpień 2017 Data Temat Przedsięwzięcie wrzesień 1. Czwartek Wspomnienie św. Bronisławy 77.rocznica wybuchu II wojny św.; Nowy Rok Szkolny 2016/17

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Słowo Biskupa Płockiego... 5 Ks. H. Seweryniak, Od Redaktora... 9

Spis treści. Słowo Biskupa Płockiego... 5 Ks. H. Seweryniak, Od Redaktora... 9 Spis treści Słowo Biskupa Płockiego... 5 Ks. H. Seweryniak, Od Redaktora... 9 1909 Orędzie jego Ekscelencji Biskupa Płockiego do Diecezjan Płockich... 17 List pasterski na Post Wielki r. 1909... 21 List

Bardziej szczegółowo

Poziom P-podstawowy PPponadpodstawowy. Zadanie 1 P (0-5) Wpisz we wskazane na mapie miejsca nazwy plemion zamieszkujących ziemie polskie w X wieku.

Poziom P-podstawowy PPponadpodstawowy. Zadanie 1 P (0-5) Wpisz we wskazane na mapie miejsca nazwy plemion zamieszkujących ziemie polskie w X wieku. Imię i nazwisko Sprawdzian diagnozujący wiadomości i umiejętności dla klasy V Dział: Dynastia Piastów na polskim tronie Nr w dzienniku.. Kl. V Poziom P-podstawowy PPponadpodstawowy Liczba pkt. Ocena Zadanie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13 Spis treści Do Czytelnika.............................................. 11 Przedmowa................................................ 13 Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część

Bardziej szczegółowo

Lubasz Sanktuarium Matki Bożej Królowej Rodzin w Lubaszu.

Lubasz Sanktuarium Matki Bożej Królowej Rodzin w Lubaszu. Lubasz W kościele katolickim sanktuaria to miejsca święte, gdzie w sposób szczególny Bóg udziela swojej łaski. Takim miejscem, które pragniemy Państwu przedstawić jest Sanktuarium Matki Bożej Królowej

Bardziej szczegółowo

Polskę wyposażenie Polskich obserwatoriów astronomicznych było więcej niż ubogie. Największą w Polsce lunetą był dwudziestocentymetrowy w prywatnym

Polskę wyposażenie Polskich obserwatoriów astronomicznych było więcej niż ubogie. Największą w Polsce lunetą był dwudziestocentymetrowy w prywatnym Dobytek naukowy Astronomia w drugiej połowie XIX wieku przeżyła swoiste trudności. Zasadniczą przyczyną zahamowań w badaniach astronomicznych były niesprzyjające warunki polityczne, w którym znalazło się

Bardziej szczegółowo

Słowo abp. Zygmunta Zimowskiego do wiernych diecezji tarnowskiej i radomskiej z okazji XXIII. Międzynarodowego Dnia Chorego

Słowo abp. Zygmunta Zimowskiego do wiernych diecezji tarnowskiej i radomskiej z okazji XXIII. Międzynarodowego Dnia Chorego Niewidomemu byłem oczami, chromemu służyłem za nogi (Hi 29,15) Słowo abp. Zygmunta Zimowskiego do wiernych diecezji tarnowskiej i radomskiej z okazji XXIII. Międzynarodowego Dnia Chorego Czcigodni Kapłani,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE Spis treści Słowo wstępne MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE O. ANTONI BOCHM OMI Przygotować drogę Chrystusowi Kazanie odpustowe z okazji Narodzenia Świętego Jana Chrzciciela. 11 O. ANTONI BOCHM OMI Wzór odwagi

Bardziej szczegółowo

Ry R bn b o o wcz c o z r o aj a 3

Ry R bn b o o wcz c o z r o aj a 3 1 2 Rybno wczoraj 3 Rys historyczny miejscowości Historia Rybna sięga czasów średniowiecza. Najstarsze wzmianki o jego istnieniu sięgają 1378 roku. Wtedy po raz pierwszy w dokumencie biskupa płockiego

Bardziej szczegółowo

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA

HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA 2016-09-01 HISTORIA KLASA I GIMNAZJUM SZKOŁY BENEDYKTA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń sytuuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w czasie oraz porządkuje je

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6

Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6 Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6 I. MODLITWY:,,Wierzę w Kościół Program AZ-2-01/10 Podręcznik AZ-23-01/10-PO-2/13 I. Znajomość modlitw: -Wyznanie wiary,,wierzę w Boga, - Dekalog,

Bardziej szczegółowo

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r.

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. Ojciec Święty Franciszek HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. tych trzech czytaniach widzę pewien wspólny

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 15

Gimnazjum kl. I, Temat 15 Po polsku: W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen. Po angielsku: In the name of the Father, and the Son, and the Holy Spirit. Amen. Po niemiecku: Im Namen des Vaters und des Sohnes und des Heiligen

Bardziej szczegółowo

A.D Rok Jubileuszu 30-lecia powstania naszej parafii

A.D Rok Jubileuszu 30-lecia powstania naszej parafii A.D. 2017 Rok Jubileuszu 30-lecia powstania naszej parafii 2 luty - czwartek - Święto Ofiarowania Pańskiego - MB Gromnicznej 3 luty - I piątek miesiąca 11 luty - sobota - NMP z Lourdes - Dzień Chorych

Bardziej szczegółowo

DWUMIESIĘCZNIK DLA CHORYCH. cena: 3,50 PLN (w tym 5% VAT) luty-marzec 1(151)2014. BÓG chlebem NADZIEI

DWUMIESIĘCZNIK DLA CHORYCH. cena: 3,50 PLN (w tym 5% VAT) luty-marzec 1(151)2014. BÓG chlebem NADZIEI DWUMIESIĘCZNIK DLA CHORYCH cena: 3,50 PLN (w tym 5% VAT) luty-marzec 1(151)2014 BÓG chlebem NADZIEI Duchowy na dobry Patronat początek Misyjny Misjonarze do adopcji ks. Piotr Chmielecki SCJ Lublin 24 Kiedy

Bardziej szczegółowo

Historia i społeczeństwo H istoria

Historia i społeczeństwo H istoria Historia i społeczeństwo H istoria wokół nas zeszyt ćwiczeń dla szkoły podstawowej Klasa6 Spis treści 3 Epoka odrodzenia 1. Uczeni i artyści odrodzenia 5 2. Krzysztof Kolumb odkrywcą Nowego Świata 9 3.

Bardziej szczegółowo

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH ul. Kościelna 4 PEŁCZYCE 73-260 tel. 95 7685315 wik. 957685015 Kościół parafialny: Pw. Narodzenia NMP w Pełczycach - poświęcony: 8 IX 1946 r.

Bardziej szczegółowo

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE 4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE W skład gminy wchodzą miasto Kolonowskie osiedle Fosowskie i 3 sołectwa: Spórok, Staniszcze Małe, Staniszcze Wielkie 4.1. OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

KONKURS BIBLIJNY ETAP SZKOLNY (Corpus Paulinum Listy św. Pawła) 2001r.

KONKURS BIBLIJNY ETAP SZKOLNY (Corpus Paulinum Listy św. Pawła) 2001r. KONKURS BIBLIJNY ETAP SZKOLNY (Corpus Paulinum Listy św. Pawła) 2001r. Imię i nazwisko... Szkoła...... Imię i nazwisko katechety... 1. Paweł urodził się w: a) Jerozolimie b) Tarsie w Cylicji c) Damaszku

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI DO ZADAŃ:

ODPOWIEDZI DO ZADAŃ: ODPOWIEDZI DO ZADAŃ: Zadanie 1. (0 1) Oceń, które z poniższych zdań odnoszących się do skutków przemian w życiu człowieka jest prawdziwe. Zaznacz P przy zdaniu prawdziwym. 2. W wyniku przemian, które opisano

Bardziej szczegółowo

W ŚRODOWISKU AKADEMICKIM

W ŚRODOWISKU AKADEMICKIM W ŚRODOWISKU AKADEMICKIM EWANGELIZACJA WARSZAWY Po co jest Misja w Mieście? Ożywienie parafii, ruchów, wspólnot Wyjście do ludzi, którzy są poza Kościołem Doprowadzenie ludzi do spotkania z Jezusem EWANGELIZACJA

Bardziej szczegółowo

O religii i kapłaństwie shinto

O religii i kapłaństwie shinto O religii i kapłaństwie shinto Wiesław M. Macek Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Dewajtis 5, 01-815 Warszawa Wydział Teologiczny Sekcja Misjologii; e-mail: macek@cbk.waw.pl, macek@uksw.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Tadeusz Barucki 2013 ARCHITEKTURA TURKMENISTANU

Tadeusz Barucki 2013 ARCHITEKTURA TURKMENISTANU Tadeusz Barucki 2013 ARCHITEKTURA TURKMENISTANU Architektura Turkmenistanu Propozycja prezentacji architektury Turkmenistanu na stronie Internetu Oddziału Warszawskiego SARP wydawać się może z racji odległości

Bardziej szczegółowo