Z historii obecności chrześcijaństwa i kościoła katolickiego w Turkmenistanie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Z historii obecności chrześcijaństwa i kościoła katolickiego w Turkmenistanie"

Transkrypt

1 Z historii obecności chrześcijaństwa i kościoła katolickiego w Turkmenistanie Tekst opracowany na podstawie artykułów o. Wojciecha Kluja: Kościół po Indie i Chiny, elektroniczna wersją miesięcznika Civitas Christiana O chrześcijaństwie w Azji Centralnej: W. Kluj, Zmienne dzieje Kościoła w Azji Środkowej, w: Ecclesia in Asia, Wybrane problemy Kościoła w Azji w świetle posynodalnej adhortacji Jana Pawła II, pod red. J. Różańskiego, Warszawa 2004, s ; Chrześcijaństwo w starożytności i średniowieczu na terytoriach współczesnego Turkmenistanu, w: Turkmenistan historia społeczeństwo polityka, red. Tadeusz Bodio; Starożytność i średniowiecze. Obszar ten wchodził w skład wielu wschodnich państw i imperiów: Państwa Partów (od III wieku p.ch. do III w po narodzeniu Chrystusa, Państwa Irańskich Sasanidów (od III do VII w.). Silne były w następnym okresie wpływy arabskie, następnie tureckie a wreszcie w drugiej połowie XIX Turkmenistan stał się częścią imperium Rosyjskiego. Wiele armii podbijało te ziemie w drodze do bogatszych rejonów. Aleksander Wielki podbił tereny Turkmenistanu w IV wieku p.n.e. w drodze do Azji Południowej, w okresie, kiedy powstawał jedwabny szlak, główna droga handlowa pomiędzy Azją a krajami rejonu śródziemnomorskiego. Około 150 lat później Arsakes, król Partów, założył stolicę w Nisie, która obecnie jest stanowiskiem archeologicznym na przedmieściach obecnej stolicy, Aszchabadu, wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Przez tereny dzisiejszego Turkmenistanu przebiegał jedwabny szlak, po którym przemieszczali się kupcy i armie, przenosząc ze sobą oprócz dóbr materialnych także swoją wiarę i przekonania. W drugim rozdziale Dziejów Apostolskich czytamy opis Zesłania Ducha Świętego. Prezentacja przedstawicieli narodów obecnych podczas tego wydarzenia rozpoczyna się od Partów, Medów, Elamitów i mieszkańców Mezopotamii (por. Dz 2,9). Myśląc o Partach mimowolnie nasuwa się pytanie, czy nie przybyli oni do Jerozolimy także z Nisy i Merv, miasta położonego nad rzeką Murgab w pobliżu obecnego miasta Mary (inne starożytne nazwy tego miasta: Antiochia Margiańska, Aleksandria Margiańska). Według dawnej tradycji ewangelizację państwa Partów powierzono Judzie Tadeuszowi. Także Tomasz Apostoł miał głosić Ewangelię nie tylko w Indiach, ale i wśród Partów, Medów i Persów.1 Z dostępnych świadectw pisanych wynika, że wiara Jezusa Chrystusa pojawiła się na terenach współczesnego Turkmenistanu na przełomie II i III wieku 2. Najstarsze wzmianki o chrześcijanach w tym regionie zawierają kroniki Beruni-abu-Raichana ( ). Dowiadujemy się, że wspólnota chrześcijan z Merwu każdego roku świętowała 21 dzień miesiąca cha- ziran jako wspomnienie kapłana Bereszyi (Barachina), który miał przybyć do tego miasta, aby zwiastować nową naukę 200 lat po śmierci Mesjasza 3. Inne źródła historyczne podają, iż biskup Merwu Dja uczestniczył w Soborze Nicejskim w 325 r. Z jeszcze innych wiadomo, że Samarkanda i Merw miały z pewnością swoich biskupów w 334 r. Biskupstwo Merw stało się metropolią w 420 r. Była ona m.in. reprezentowana na synodzie w 424 г., na którym Kościół perski uniezależnił się jurysdykcyjnie od Kościoła antiocheńskiego. Na początku piątego wieku istniało już kilka biskupstw w prowincji Chorezm, leżącej na pograniczu

2 współczesnego Turkmenistanu i Uzbekistanu 4. Bardzo możliwe, że na terenach dzisiejszego Turkmenistanu istniały również inne diecezje, a bez wątpienia działały wspólnoty chrześcijańskie. Tworzenie wspólnot i całych metropolii w pierwszych wiekach świadczy o procesie przenikania chrześcijaństwa na te obszary. Kościół w Środkowej Azji w Średniowieczu W największych starożytnych centrach miejskich Azji Centralnej, a więc również i Turkmenistanu, spotkały się trzy główne nurty chrześcijan wschodnich: melechitów, jakobitów (monofizytów) i nestorian. Biskup Faruman z Merwu w 486 г. brał udział w synodzie Kościoła Wschodniego, poświęconego sprawie wyjaśnienia różnic i porozumienia się różnych odłamów wewnątrz kościoła 5. Źródła syryjskie i sogdyjskie z okresu średniowiecza świadczą o tym, że w IV wieku do Merwu przybył znany chrześcijański kapłan Bar Szabe, który wyleczył Estassę, siostrę perskiego króla Szapura II. Jak podaje legenda, zbudował on z jej pomocą w okolicy Merwu 365 kościołów. Jeden z nich był zbudowany dla Estassy (pod wezwaniem św. Ktezyfona) 6. Świadectwa archeologiczne podają, że na podgrodziu Merwu, pod zabudowaniami grzebalnymi, na przełomie III i IV wieku istniał już Kościół chrześcijański. Na zachód od starego Merwu znaleziono nekropolię świadczącą, że chrześcijanie byli tam chowani przynajmniej od III do VI wieku 7. W innej części wielkiego Merwu, w grodzie Giaurt-Kalla, w północnowschodniej części miasta, wykopano tzw. owalny" dom - siedzibę wspólnoty chrześcijańskiej, założonej na przełomie IV-V wieku. Przypuszcza się, że ten mały monastyr, wybudowany pod koniec IV wieku należał do melchitów, którzy opuścili go w połowie VI w., pod wpływem nestorian. Dane archeologiczne wskazują na chrześcijańskie pamiątki z IV-VI wieku również w innych miejscach np. w Geok- depe. W tym okresie

3 chrześcijanie byli prześladowani przez wyznawców tradycyjnej religii perskiej - zoroastrian, ale nie były to prześladowania masowe i miały charakter okresowy 8. Nie wszystkie ludy zamieszkujące terytorium współczesnego Turkmenistanu przyjęły chrześcijaństwo, ale praktycznie wszyscy Syryjczycy byli chrześcijanami. W Merwie znajdowała się wtedy duża kolonia syryjska, skąd pochodziło wielu znanych mędrców i pisarzy, jak np. słynny Isodad. Żyjący na przełomie V-VI wieków sławny lekarz Sargis dedykował swe dzieło o kategoriach Arystotelesa swemu przyjacielowi Teodorowi z Merwu 9. Chrześcijanie tego regionu nie tylko sami przeżywali swą wiarę, ale również aktywnie włączyli się w dzieło jej szerzenia wśród sąsiednich ludów. Działalność misyjna chrześcijan Azji Środkowej rozwijała się zasadniczo wzdłuż większych szlaków karawan, a zwłaszcza na Wielkim Szlaku Jedwabnym. Chrześcijańscy kupcy wędrowali ze swoją wiarą do Chin, Mongolii a także na tereny dzisiejszej Rosji. Odnalezione dokumenty wskazują, że teksty chrześcijańskie tłumaczono głównie z oryginałów syryjskich. Wynikiem działalności misyjnej było powstanie w 529 r. nad Amudarią biskupstwa Hunów. Było to zapewne wynikiem szerzenia się wiary chrześcijańskiej wśród Turków. Metropolicie z Merwu przypisuje się nawrócenie na chrześcijaństwo wielkiej ilości ludności tureckiej z kilku plemion i samego chana Turków razem z całym jego wojskiem. W 781 r. nieznany z imienia władca turecki poprosił o chrzest. Wtedy też utworzono metropolię w Samarkandzie i dwa nowe biskupstwa w Bucharze i Taszkencie 10. O roli chrześcijaństwa w późnosasanidzkim Iranie pisze autor arabski Muhammad al.-tabari w swym dziele Historia proroków i królów; w części dotyczącej pochówku ostatniego szacha Persów Jezdegerda III w 651 r. Kiedy metropolita Merwu Ilja dowiedział się, że Jezdegerd został zamordowany, i że wszyscy bali się go pochować, zebrał chrześcijan i powiedział im, że trzeba pamiętać...o czci, którą odbierali chrześcijanie za czasów rządów jego dziadka Kisryła, i dzięki którego dobrobytowi korzystali z panowania jego poprzedników, kiedy budowano im niektóre kościoły i ich wiara się utwierdzała" 11. Metropolita kazał wybudować mu grób w swoim ogrodzie. Sytuacja chrześcijan na ziemiach turkmeńskich zmieniała się wraz z najazdami Arabów. W pierwszych wiekach islamu nie były to jednak tylko - jak niekiedy się przedstawia - bezlitosne i krwawe prześladowania. Płacąc specjalny wykup" (haracz) - podatek za wiarę, wspólnoty chrześcijańskie mogły żyć i funkcjonować w państwie rządzonym przez kalifów. Wspólnoty te mogły mieć swoich duchownych przywódców. Pochodzili oni z wyboru i byli zatwierdzani przez kalifa, który ustalał ich prawa świeckie 12. Za czasów muzułmańskich, w państwie kalifów ceniono zwłaszcza chrześcijan, którzy byli lekarzami. Niekiedy chrześcijanie piastowali wysokie urzędy państwowe, jako urzędnicy, sekretarze, czy pisarze. Znajdowali się wśród nich mężowie stanu, uczeni, filozofowie, teologowie, dyplomaci. Była też grupa kupców blisko związana z zachodnimi państwami chrześcijańskimi sułtana Sandżara ( ), który z niego uczynił stolicę swego imperium 13. Chrześcijanie byli znani również w innych miastach, jak chociażby Serachs, Abi- werda czy Nisa, a możemy przypuszczać, że skoro pozostały po nich ślady w tych dużych ośrodkach, to zapewne byli obecni również w mniejszych miejscowościach. Chrześcijaństwo pozostało nade wszystko religią Syryjczyków i tych, którzy przyjęli ich kulturę. Trudno powiedzieć coś więcej na temat prób zaszczepienia wiary chrześcijańskiej wśród przodków Turkmenów - Oguzów. Wśród nich również była prowadzona działalność misyjna, ale nie zachowały się świadectwa jej skuteczności. Być może dlatego, że później na te ziemie dotarli Mongołowie, którzy wyrządzili swymi najazdami ( ) wiele szkód i zniszczeń 14. Z początku odnosili się przychylnie do chrześcijan, zwłaszcza tych bardziej wykształconych i wpływowych. Chrześcijaństwo było obecne na stepach Mongolii jeszcze przed Czyngis-chanem. Nawet niektórzy lokalni chanowie

4 byli chrześcijanami. Sam Czyngis-chan ożenił niektórych ze swych synów z niewiastami wyznania chrześcijańskiego. Niektórzy jego następcy skłaniali się do przyjęcia chrześcijaństwa. Na obszar Azji Centralnej dotarło kilkanaście misji dyplomatyczno-ewangelizacyjnych prowadzonych przez dominikanów i franciszkanów 15. Po okresie względnej stabilności, rozpoczęły się nowe fale krwawych prześladowań, zwłaszcza w latach oraz Największe prześladowania chrześcijan datowane są na czasy panowania Tamerlana ( ) 16. Wówczas wielu z nich wymordowano, innych zmuszono do przyjęcia islamu. Od tego czasu przez cztery wieki chrześcijanie stanowili mniejszość w regionie. Dopiero w XIX wieku, w 1856 r. pod naciskiem państw europejskich sułtan zagwarantował chrześcijanom prawo wyznawania wiary. Niedługo potem Rosja carska rozpoczęła podbój ziem turkmeńskich Obecność chrześcijaństwa i Kościoła Katolickiego w Turkmenistanie na przełomie XIX i XX wieku. W drugiej połowie XIX w coraz bardziej zwiększały się wpływy rosyjskie nad Morzem Kaspijskim. Po zakończeniu w 1856 r. wojny krymskiej Rosja Carska rozpoczęła ofensywę w Azji Centralnej. Został wybudowany fort Krasnowodzk, a w 1874 r. utworzono Zakaspijski Okręg Wojskowy. Wśród oficerów i żołnierzy z wielonarodowościowej Rosji pełniących służbę na tych terenach, znaleźli się przede wszystkim wyznawcy prawosławia. Byli jednak również katolicy; żołnierze polskiego, litewskiego niemieckiego i francuskiego pochodzenia oraz ich rodziny. Obok niech pojawili się na tych terenach także kupcy, pracownicy administracji państwowej, inżynierowie. Wielu trafiało na turkmeńskie ziemie wbrew swojej woli. Według danych spisu ludności z 1897 r. na terytorium Kraju Turkiestańskiego przebywało katolików. 17 Okręg (obłast ) Zakaspijski wszedł w skład Archidiecezji Mohylowskiej. Z tego względu, że obowiązywało w nim prawo wojenne, duże znaczenie mieli kapelani wojskowi, którzy przyjeżdżali do tej obłasti. W latach osiemdziesiątych w Taszkencie przebywał ks. Ferdynand Stańczykowski, w 1985 r. wizytował Turkiestan kapelan wojskowy ks. Kajetan Warpucjański, w 1986 r. trafił tu ksiądz z Tibilisi Wasilij Mutanow. W 1897 r. minister wojny wydał oficjalną zgodę na coroczne wizyty w Oblasti Zakaspijskiej i Turkiestańskim Okręgu wojskowym dla katolickich kapelanów wojskowych z Kaukazu. W 1897 r. przyjechał ks. Michaił Antonow. W 1899 r. Mohylowski arcybiskup Szymon Marcin Kozłowski ( ) wysłał do Kraju Zakaspijskiego księdza Justyna Bonawenture Prinajtisa ( ). On stał się kluczową postacią dla Kościoła katolickiego na tym terenie. W 1902 r. został on oficjalnie mianowany Kuratorem Kraju Turkiestańskiego. Na stałe rezydował on w Taszkiencie. Tam też znajdowała się parafia katolicka. Kościół w Aszchabadzie miał status filii parafii w Taszkiencie. Katolicy z Aszchabadu poprosili rządcę Obłasti Zakaspijskiej o pozwolenie na wybudowanie kościoła już w 1890 r. Prośba ta została odrzucona ze względu na małą liczbę katolików. 18 W 1903 r. Aszchabadzie było już 1563 katolików, i gdy zwrócili się oni z ponowną prośbą o pozwolenie na budowę kościoła, została ona rozpatrzona pozytywnie. Działka pod budowę kościoła o powierzchni

5 200 sążni w centrum Aszchabadu, w kwartale pomiędzy ulicami Owrażnoj i Lebaszewskoj 19 został nieodpłatnie przekazana przez rodzinę Budkiewicz. Na początku 1904 r. ksiądz Pranajtis zwrócił się z do archidiecezji Mohylowskiej w prośbą o błogosławieństwo na budowę domów modlitwy z ołtarzami, organami i dzwonami oraz wszystkimi innymi atrybutami. Ministerstwo Wojny zwróciło się do Departamentu do spraw zagranicznych kultów z poparciem prośby o pozwolenie na budowę. Po wypełnieniu wszystkich formalności rozpoczęły się prace budowlane, które trwały około pięć lat. We wrześniu 1909 r. ksiądz Pronajtis komunikował Archidiecezji Mohylewskiej, że zebrane środki wystarczyły na wybudowanie trzech kościołów: w Aszchabadzie, Kyzył Arwacie i Skobieliewie (Margielanie, dzisiejsza nazwa Fergana, miasto to znajduje się na terytorium Uzbekistanu). 20

6

7 Karty z Directorium Divini officii et Missarum pro Archidioecesi Mohiloviensi nec non pro Dioecesi Minscensi in annum domini 1917, Kalendarza liturgicznego Diecezji Mohylewskiej na końcu którego znajduje się Schematyzm spis parafii i kapłanów pracujących w Archidiecezji.

8 Wg informacji zamieszczonym we wspomnianym kalendarzu liturgicznym Archidiecezji Mohylowskiej na 1917 r., na terenie obejmującym Uzbekistan i Turkmenistan zamieszkiwało około 9000 katolików. Obok wspomnianych trzech kościołów: p.w. Przemienienia Pańskiego w Aszchabadzie, p.w. św. Ekspedyta w Kyzył Arwacie i Ferganie (Uzbekistan, inne nazwy Miast Skobieliew, Margielanie), p.w. Wniebowzięcia NMP istniały: kaplica kamienna w Krasnowodsku p.w. Przenajświętszej Dziewicy Maryi Gwiazdy Morza, kaplica drewniana w Wiernym (dzisiejsze Almaty w Kazachstanie) pod wezwaniem św. Michała Archanioła, w kamienna kaplica w Dżarkienicie (Kazachstan, blisko granicy z Chinami) p.w. NMP oraz kaplica p.w. św. Rafała Archanioła w Kopal. Schematyzm w oddzielnej grupie sytuuje domy modlitwy w: Kokand (Uzbekistan, w dolinie Fergańskiej 88 km. od Fergany), Samarkandzie (Uzbekistan), Temerez (Uzbekistan), Czardzui (Turkmenistan) oraz Merw (Mary Turkmenistan). Schematyzm Archidiecezji Mohylewskiej z 1917 r. pokazuje struktury Kościoła Katolickiego w szczytowym momencie rozwoju. Wraz z wybuchem rewolucji bolszewickiej rozpoczęła się epoka walki z wiarą i Kościołem. Zmniejszała się systematycznie liczba katolików zarówno w wyniku emigracji, jak i nacisku wywieranego przez władze, aby nie deklarować swojej wiary. Jak pisze Rusłan Muradow, w 1921 r. w Aszchabadzie zamieszkiwało około stu katolików. Kościół Przemienienia Pańskiego funkcjonował jeszcze w latach dwudziestych. W 1932 r. został on decyzją miejscowych władz całkowicie zburzony, jako całkowicie obcy dla ideologii świeckiej. Na jego miejscu zostało wybudowane kino Sztuka (кинотеатр "Художественный"), który zawalił się w czasie trzęsienia ziemi 6 października 1948 r. Na tym miejscu został wybudowany dom oświecenia politycznego obecnie nazwany pałacem Mekan (дворец Мекан). Położenie sali widowiskowej ma pokrywać się z położeniem Kościoła. 21 W budynku kościoła w Kyzył Arwacie znajduje się dzisiaj restauracja. Co losów innych budynków należących kiedyś do Kościoła Katolickiego nie mamy obecnie informacji.

9 Przypisy: 1 Wojciech Kluj, Kościół po Indie i Chiny, elektroniczna wersją miesięcznika Civitas Christiana 2 Por. O chrześcijaństwie w Azji Centralnej: W. Kluj, Zmienne dzieje Kościoła w Azji Środkowej, w: Ecclesia in Asia, Wybrane problemy Kościoła w Azji w świetle posynodalnej adhortacji Jana Pawła II, pod red. J. Różańskiego, Warszawa 2004, s , oraz Chrześcijaństwo w starożytności i średniowieczu na terytoriach współczesnego Turkmenistanu, w: Turkmenistan historia społeczeństwo polityka, red. Tadeusz Bodio 3 Zob. Pamätniki minuvsich pokolenij, Izbrannye proizvedeniä, Al.-Asar AL-Bakiä, Taśkent Zob. G.I. Bogomolov, Ü.F. Burakov, L.I. Zukova, A.A. Musakaeva, G.V. Śiśkina, Chrestänstvo V Srednej Azii, w: Iz istorii drevnich kultov Srednej Azii. Chrestänstvo, Taśkent 2002, s. 9-10; Ü.F. Buräkov, L. I. Zukova, V.N. Proskurin, К istorii chrestänstva v Srednej Azii, w: К istorii chrestänstva v Srednej Azii (XIX-XX vj, Taśkent 1998, s Zob. G.I Bogomolov, Ü.F. Buräkov, L.I. Żukova, A.A. Musakaeva, G.V. Śiśkina, Chrestänstvo v Srednej Azii, w: Iz istorii drevnich kultov Srednej Azii..., cyt. wyd., s. 8; A.S. Atiya, Historia Kościołów wschodnich, Warszawa 1978, s Na temat różnych podań o Bar Szabe i jego następcach: Drevnij Mćrv v svidetelstvach pismennych istoänikov, Aśchabad 1994, s Zob. G.Ä. Dresvänskaä, Nekropol Starogo Mbva, Aschabad Zob. S.M. Demidoyj Istoriä religeznych verovanij narodov Turkmenistana, Aschabad 1990, s Na temat kultury syryjskiej na terenach dzisiejszego Hirkmenistanu: N.W. Pigulewska, Kultura syryjska we wczesnym średniowieczu, Warszawa 1989, s. 92,176 i 246. Por. też J.M. Fiey, Chritientć syriaques du Horasan et du Sćgestan, Le Museon" 1973, nr 86, s Zob. GJ. Bogomolov, Ü.F. Buräkov, LX Żukova, A.A. Musakaeva, G.V. Śiśkina, Chrestänstvo v Srednej Azii..., cyt. wyd., s ; Ü.F. Buräkov, L.I. Źukova, VN. Proskurin, К istorii chrestänstva v Srednej Azii..., cyt. wyd., s G.L Bogomolov, Ü.F. Buräkov, L.I. Zukova, A.A. Musakaeva, G.V. Śiśkina, Chrestänstvo v Srednej Azii..., cyt. wyd., s. 30; S.M. Demidov, Istorä religeznych verovanij..., cyt. wyd., s Рог. W.G. Young, Patriarch, Shah and Caliph. A study of the Church of the East with the Sas- 13 Zob. T. Khodzhaniäzov, Turkmenistan on the Great Silk Roads, Aschabad 1990, s Zob. S.M. Demidov, Istoria religeznych verovanijcyt. wyd., s ; S. Żeraóska-Kominek, A. Lebeuf, Opowieść o szalonej Harman i Aśyku zakochanym w księżycu. Postać muzyka i koncepcja muzyki w turkmeńskim dessane Harman Dali", Kraków 1998, zwłaszcza strony Najbardziej znaną jest misja Wilhelma z Robrouck. Na temat sytuacji chrześcijan w tym czasie por. J. Dauvillier, Guillaume de Robrouck et les communautć chaldćennes d'asie centrale au Moyen Age, LOrient Syrien" 1957, nr 2, s Por. J.M. Fiey, Chrćtiens syriaques sous les Mongols (Il'Khanat de Perse XIII-XJV sidcle), Louvain А. Л. Спиридонова, В. Б. Заславский, Католики в Туркестане, в книге: К истории христианства в Соредией Азии, Ташкент 1998, s Por. tamże s Centralne Państwowe Archiwum Uzbekistanu, Ф.И-1, оп.2, д Руслан Мурадов, Католический костел в Ашхабаде, РГИА (Российский государственный исторический архив, Санкт-Петербург), Ф.826, оп.3, д.43, л.128.; РГИА, Ф.821, оп.125, д.1166; РГИА, Ф.826, оп.3, д.43, л.150., Directorium Divini officii et Missarum pro Archidioecesi Mohiloviensi nec non pro Dioecesi Minscensi in annum domini 1917, elektroniczna wersja na stronie: Podlaskiej Biblioteki Cyfrowej: https://www.google.com/search?q=a&rls=com.microsoft:pl-pl&ie=utf-8&oe=utf- 8&startIndex=&startPage=1&rlz=1I7RNTN_enKZ362&gws_rd=ssl, dostęp Por. Руслан Мурадов, Католический костел в Ашхабаде.

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8 Od autorów....................................... 8 I. Wprowadzenie do historii 1. Dzieje historia historiografia...................... 12 Czym jest historia?............................... 12 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH 1. KALENDARZ OKRESÓW LITURGICZNYCH W KOŚCIELE KATOLICKIM 2012-2111 2. KALENDARZ DIECEZJI POLSKICH - 2013-02-28 3. WPROWADZENIA TEOLOGICZNO PASTORALNE DO KSIĄG LITURGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Pieczęć Olsztyna IV WIEK

Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pierwowzorem herbu Olsztyna była sekretna pieczęć, którą jeszcze w 1526 roku pieczętowano dokumenty. W drugiej połowie XVI w. na pieczęci pojawiła się postać wędrowca trzymającego

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania)

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Historia Grabowca: parafia neounicka w Grabowcu 1 Historia Grabowca Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Renata Kulik, Henryk Kulik 2 Historia Grabowca: parafia neounicka

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Odnowa w Duchu Świętym

Odnowa w Duchu Świętym Odnowa w Duchu Świętym Historia Pierwsze grupy charyzmatyczne pojawiły się w USA. Historyczną datą jest rok 1967, kiedy grupa studentów i profesorów z katolickiego Uniwersytetu pod wezwaniem Ducha Świętego,

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH III Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH III Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH III Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -33-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

WIELKIE RELIGIE MONOTEISTYCZNE MONOTEIZM- JEDEN BÓG JUDAIZM BÓG: JAHWE MIEJSCE POWSTANIA: SYMBOLE: Palestyna. Menora. Tora

WIELKIE RELIGIE MONOTEISTYCZNE MONOTEIZM- JEDEN BÓG JUDAIZM BÓG: JAHWE MIEJSCE POWSTANIA: SYMBOLE: Palestyna. Menora. Tora WIELKIE RELIGIE MONOTEISTYCZNE MONOTEIZM- JEDEN BÓG JUDAIZM BÓG: JAHWE MIEJSCE POWSTANIA: SYMBOLE: Palestyna Menora Tora 1 Gwiazda Dawida Dekalog Arka Przymierza ŚWIĘTA KSIĘGA: TORA 2 ZASADY Dzień święty:

Bardziej szczegółowo

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1

Historia. (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Historia (na podstawie Wikipedii) Strona 1 Spis treści 1 Wstęp...3 2 Periodyzacja...3 3 Nauki pomocnicze historii...3 3.A Archeologia...3 3.B Archiwistyka i archiwoznawstwo...4 3.C Chronologia...4 3.D

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Europejski Viadrina Magdalena Pietrzak Historia Dróg Jakubowych w Europie, ich znaczenie i rozwój 26.02.2013 Wronki Podziałprezentacji 1. Św. Jakub Apostoł 2. Dlaczego Santiago de Compostela?

Bardziej szczegółowo

Św. Łukasz Historia Łukasz Ewangelista, wierny towarzysz i współpracownik Pawła Apostoła, któremu towarzyszyłw wielu podróżach misyjnych. Według tradycji wczesnochrześcijańskiej jest autorem trzeciej

Bardziej szczegółowo

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40.

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. dniu po Zmartwychwstaniu Pańskim. Wniebowstąpienie jest ukoronowaniem

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki to duże miasto w województwie podlaskim nad rzeką Narwią. Historia

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI

REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI W styczniu 2013 roku wzorem lat ubiegłych w Domu Rekolekcyjnym Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rycerstwa Niepokalanej w Strachocinie rozpoczęły się rekolekcje dla prezesów

Bardziej szczegółowo

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Instytut Wschodni UAM moduł: Mapa problematyki społeczno-gospodarczej Azji Centralnej

Bardziej szczegółowo

Migracja braci czeskich do Dolnego Śląska

Migracja braci czeskich do Dolnego Śląska Migracja braci czeskich do Dolnego Śląska Sytuacja polityczna Po zwycięstwie Ligi Katolickiej w bitwie pod Białą Górą niedaleko Pragi w 1620 roku rządy zostały przejęte przez Ferdynanda II. (1620-1637).

Bardziej szczegółowo

Tadeusz Barucki 2013 ARCHITEKTURA TURKMENISTANU

Tadeusz Barucki 2013 ARCHITEKTURA TURKMENISTANU Tadeusz Barucki 2013 ARCHITEKTURA TURKMENISTANU Architektura Turkmenistanu Propozycja prezentacji architektury Turkmenistanu na stronie Internetu Oddziału Warszawskiego SARP wydawać się może z racji odległości

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

męczennica III / IV w.

męczennica III / IV w. męczennica III / IV w. Według legendy była córką chrześcijańskiego króla Brytów Wielu możnych ubiegało się o jej rękę Figura w Rybniku Również Eteriusz syn pogańskiego władcy sąsiedniego kraju zapragnął

Bardziej szczegółowo

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić?

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Mamy wspólną wielowiekową historię Mają bogatą kulturę, tradycję i sztukę. Warto je poznać! Jan Paweł II nazwał ich starszymi braćmi w wierze. Czas zapomnieć o nieporozumieniach

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1 Spis treści Wstęp... XI DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R.... 1 Rozdział I. Monarchia patrymonialna... 3 Część I. Powstanie państwa polskiego... 3 Część II. Ustrój polityczny... 5 Część III. Sądownictwo...

Bardziej szczegółowo

DWUMIESIĘCZNIK DLA CHORYCH. cena: 3,50 PLN (w tym 5% VAT) luty-marzec 1(151)2014. BÓG chlebem NADZIEI

DWUMIESIĘCZNIK DLA CHORYCH. cena: 3,50 PLN (w tym 5% VAT) luty-marzec 1(151)2014. BÓG chlebem NADZIEI DWUMIESIĘCZNIK DLA CHORYCH cena: 3,50 PLN (w tym 5% VAT) luty-marzec 1(151)2014 BÓG chlebem NADZIEI Duchowy na dobry Patronat początek Misyjny Misjonarze do adopcji ks. Piotr Chmielecki SCJ Lublin 24 Kiedy

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 1. Rozdział I. Początek wieków średnich. 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze.

Sprawdzian nr 1. Rozdział I. Początek wieków średnich. 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze. Rozdział I. Początek wieków średnich GRUPA A 0 1. Na taśmie chronologicznej zaznacz i zapisz datę, która rozpoczyna średniowiecze. 400 500 600 700 800 2. Uzupełnij poniższe zdania. a) Słowianie zasiedlili

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6

Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6 Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6 I. MODLITWY:,,Wierzę w Kościół Program AZ-2-01/10 Podręcznik AZ-23-01/10-PO-2/13 I. Znajomość modlitw: -Wyznanie wiary,,wierzę w Boga, - Dekalog,

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne, historia. Ruch "Światło życie"

Informacje ogólne, historia. Ruch Światło życie Ruch "Światło życie" Ruch Światło-Życie (znany powszechnie jako Oaza) - jeden z ruchów odnowy Kościoła według nauczania Soboru Watykańskiego II. Ruch ten powstał w Polsce, a jego założycielem był sługa

Bardziej szczegółowo

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Trzebnica Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków pod redakcją Leszka Wiatrowskiego Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Spis treści Przedmowa (Henryk Jacukowicz) 5 Wstęp (Jerzy Kos, Leszek

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r.

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. Ojciec Święty Franciszek HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. tych trzech czytaniach widzę pewien wspólny

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI DO ZADAŃ:

ODPOWIEDZI DO ZADAŃ: ODPOWIEDZI DO ZADAŃ: Zadanie 1. (0 1) Oceń, które z poniższych zdań odnoszących się do skutków przemian w życiu człowieka jest prawdziwe. Zaznacz P przy zdaniu prawdziwym. 2. W wyniku przemian, które opisano

Bardziej szczegółowo

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2 Sianki Parafia greckokatolicka w miejscu, dekanat Wysoczański 1. Najstarsza wzmianka dotyczy cerkwi wykonanej w typie bojkowskim, zbudowanej w 1645 r. (ryc. 1). Cerkiew tą sprzedano w 1703 r. do wsi Kostrino

Bardziej szczegółowo

STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH

STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH I Natura i cel 1 Sercańska Wspólnota Świeckich (SWŚ) jest ruchem apostolskim osób świeckich, które uczestnicząc w duchowości i misji Zgromadzenia Księży Najśw. Serca

Bardziej szczegółowo

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Młodość 3 sierpnia 1901; Zuzela- narodziny drugiego dziecka Stanisława i Julianny Wyszyńskich. 1910- rodzina przenosi się do Andrzejewa, gdzie umiera mu

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 15

Gimnazjum kl. I, Temat 15 Po polsku: W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen. Po angielsku: In the name of the Father, and the Son, and the Holy Spirit. Amen. Po niemiecku: Im Namen des Vaters und des Sohnes und des Heiligen

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE 4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE W skład gminy wchodzą miasto Kolonowskie osiedle Fosowskie i 3 sołectwa: Spórok, Staniszcze Małe, Staniszcze Wielkie 4.1. OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH ul. Kościelna 4 PEŁCZYCE 73-260 tel. 95 7685315 wik. 957685015 Kościół parafialny: Pw. Narodzenia NMP w Pełczycach - poświęcony: 8 IX 1946 r.

Bardziej szczegółowo

Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej na semestr letni roku akademickiego 2011/2012

Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej na semestr letni roku akademickiego 2011/2012 Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej na semestr letni roku akademickiego 2011/2012 LUTY 06 II (n) Koniec przerwy międzysemestralnej. Powrót alumnów do seminarium do godziny 20.00. 07 II (po) Rozpoczęcie

Bardziej szczegółowo

Błogosławieni Męczennicy Podlascy - módlcie się za nami! List apostolski Benedykta XVI w formie «motu proprio» Portam fidei ogłaszający Rok Wiary

Błogosławieni Męczennicy Podlascy - módlcie się za nami! List apostolski Benedykta XVI w formie «motu proprio» Portam fidei ogłaszający Rok Wiary Bądź uwielbiony Boże za łaskę chrztu świętego, dzięki której otrzymałem dar wiary i stałem się członkiem Twojego Mistycznego Ciała - Kościoła świętego. Dziękuję Ci, Panie za powołanie mnie do apostolstwa

Bardziej szczegółowo

Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument

Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument DWA ŚWIATY BOGACTWO I NĘDZA W WIELKIM MIEŚCIE KAIR, miasto na styku światów القاهرة Kair to położona nad Nilem stolica

Bardziej szczegółowo

Życie w starożytnych Chinach

Życie w starożytnych Chinach STAROŻYTNE CHINY Życie w starożytnych Chinach Ośrodek budowy państwowości chińskiej znajdował się w dolinie rzeki Huang-ho ( chiń. Żółta Rzeka). Pierwsze państwa powstały tam około połowy II tysiąclecia

Bardziej szczegółowo

STATUT TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ WYŻSZEGO SEMINARIUM DUCHOWNEGO DIECEZJI WARSZAWSKO-PRASKIEJ. Preambuła

STATUT TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ WYŻSZEGO SEMINARIUM DUCHOWNEGO DIECEZJI WARSZAWSKO-PRASKIEJ. Preambuła STATUT TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ WYŻSZEGO SEMINARIUM DUCHOWNEGO DIECEZJI WARSZAWSKO-PRASKIEJ. Preambuła Jezus wędrował przez miasta i wsie, nauczając i głosząc Ewangelię o Królestwie Bożym. A było z Nim Dwunastu

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE Główne idee Archidiecezjalnego Programu Duszpasterskiego na rok 2007/2008

WPROWADZENIE Główne idee Archidiecezjalnego Programu Duszpasterskiego na rok 2007/2008 WPROWADZENIE Główne idee Archidiecezjalnego Programu Duszpasterskiego na rok 2007/2008 Od kilku już lat Program duszpasterski w Archidiecezji Poznańskiej przyjmuje w punkcie wyjścia stałe założenia. Są

Bardziej szczegółowo

Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ? ISSN 1230-7297 11

Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ? ISSN 1230-7297 11 Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) czasser CA dwumiesięcznik religijno-społeczny dwum iesięcę znik religij ijno no-s -spo łeczny temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ?

Bardziej szczegółowo

PIERWSZEGO, TRZECIEGO I CZWARTEGO PRZYKAZANIA KOŚCIELNEGO

PIERWSZEGO, TRZECIEGO I CZWARTEGO PRZYKAZANIA KOŚCIELNEGO PIĘĆ PRZYKAZAŃ KOŚCIELNYCH 1. 1. W niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymać się od prac niekoniecznych. 2. 2. Przynajmniej raz w roku przystąpić do Sakramentu Pokuty. 3. 3.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w kl. V B

Scenariusz lekcji w kl. V B Scenariusz lekcji w kl. V B Temat: Bolesław Chrobry pierwszy król Polski Treści programowe: 1. Zjazd w Gnieźnie 2. Wzrost znaczenia Polski w czasach Bolesława Chrobrego 3. Pierwsza koronacja i jej znaczenie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm.

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm. 15 Wprowadzać pokój 1 Cele katechetyczne wymagania ogólne: odkrywanie wartości egzystencjalnej Ośmiu błogosławieństw, ze szczególnym uwzględnieniem roli szerzenia pokoju (wobec jego zagrożeń we współczesnym

Bardziej szczegółowo

Kalendarium uroczystości, święta, wspomnienia

Kalendarium uroczystości, święta, wspomnienia P o l s k a M i s j a K a t o l i c k a F r e i b u r g i. B r., Filie: Offenburg, Konstanz, Lörrach, Villingen, Singen, Stockach, Endingen, Hausach, Sigmaringen, Feldkirch, Nußbach, Waldshut-Tiengen.

Bardziej szczegółowo

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE Spis treści Słowo wstępne MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE O. ANTONI BOCHM OMI Przygotować drogę Chrystusowi Kazanie odpustowe z okazji Narodzenia Świętego Jana Chrzciciela. 11 O. ANTONI BOCHM OMI Wzór odwagi

Bardziej szczegółowo

W ŚRODOWISKU AKADEMICKIM

W ŚRODOWISKU AKADEMICKIM W ŚRODOWISKU AKADEMICKIM EWANGELIZACJA WARSZAWY Po co jest Misja w Mieście? Ożywienie parafii, ruchów, wspólnot Wyjście do ludzi, którzy są poza Kościołem Doprowadzenie ludzi do spotkania z Jezusem EWANGELIZACJA

Bardziej szczegółowo

Program nauczania religii dla klasy III gimnazjum Chrystus mocą

Program nauczania religii dla klasy III gimnazjum Chrystus mocą Program nauczania religii dla klasy III gimnazjum Chrystus mocą Program nauczania religii w III klasie gimnazjum zmierza do przybliżenia prawdy wiary mówiącej o obecności i działaniu Jezusa Chrystusa w

Bardziej szczegółowo

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania MICHAIŁ DARAGAN Życzliwy gubernator i jego dokonania RODZINA Szlachecka rodzina Daraganów bierze swój początek z dwóch ziem ukraińskich. Najstarszym znanym przodkiem gubernatora był jego pradziadek Iwan

Bardziej szczegółowo

POWITANIE PRZEZ RODZICÓW

POWITANIE PRZEZ RODZICÓW POWITANIE PRZEZ RODZICÓW Czcigodny Księże Infułacie! W czasie tej Najświętszej Ofiary nasza młodzież, ma przyjąć sakrament bierzmowania. Zdajemy sobie sprawę, że jest to dla naszych dzieci trudny okres,

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu 21 X 2011 21 października uczniowie klasy drugiej i szóstej byli na wycieczce w Warszawie. Dzień zaczęli od wizyty w Centrum Nauki Kopernik. Ponad 450 eksponatów w sześciu tematycznych galeriach oraz Teatr

Bardziej szczegółowo

Dekret Wykonawczy do Dekretu Penitencjarii Apostolskiej na Rok Wiary o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego

Dekret Wykonawczy do Dekretu Penitencjarii Apostolskiej na Rok Wiary o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego Dekret Wykonawczy do Dekretu Penitencjarii Apostolskiej na Rok Wiary o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego Ojciec Święty Benedykt XVI Listem Apostolskim Porta fidei", ogłosił 11 października 2012

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA. z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej. do programu nr AZ-2-01/10. i podręcznika nr RA-23-01/10-RA-2/14

KRYTERIA OCENIANIA. z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej. do programu nr AZ-2-01/10. i podręcznika nr RA-23-01/10-RA-2/14 KRYTERIA OCENIANIA z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej do programu nr AZ-2-01/10 i podręcznika nr RA-23-01/10-RA-2/14 Wierzę w Kościół pod redakcją ks. Stanisława Łabendowicza Ocena celująca

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

Struktura wyznaniowa województwa podlaskiego Krzysztof Goss

Struktura wyznaniowa województwa podlaskiego Krzysztof Goss Struktura wyznaniowa województwa podlaskiego Krzysztof Goss Struktura wyznaniowa ziem obecnego woj. podlaskiego mierzona była kilkakrotnie przez aparat administracyjny organizmów państwowych - m.in. w

Bardziej szczegółowo

Cudowna Hostia. Kościół nie spieszy się z popularyzacją takich

Cudowna Hostia. Kościół nie spieszy się z popularyzacją takich mattersindia.com http://tiny.pl/q76tc Kościół Życie Chrystusa Cud Cudowna Hostia Na Hostii pojawiła się twarz Jezusa w koronie na Mszy w kościele p.w. Chrystusa Króla w Vilakkannur, gdy parafia odprawiała

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Pod względem organizacyjnym, określony Kościół terytorialny (krajowy) tworzą okręgi, zbory, placówki i ośrodki kościelne danego kraju oraz

Pod względem organizacyjnym, określony Kościół terytorialny (krajowy) tworzą okręgi, zbory, placówki i ośrodki kościelne danego kraju oraz UZASADNIENIE Celem ustawy jest uregulowanie stosunku Państwa Polskiego do Kościoła Nowoapostolskiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Początek historii Kościoła Nowoapostolskiego datuje się na pierwsze dziesięciolecia

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Program peregrynacji

Program peregrynacji Program peregrynacji Dekanat Ciechanowiecki 25 26 lipiec 2015r. 25 lipiec 21.00 Ciechanowiec par. Trójcy Przenajświętszej Apel Jasnogórski i czuwanie z Matką Boską Ciechanowiecką w oczekiwaniu na przybycie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

38. Otwarce wystawy Sztuka Sakralna ziemi Chełmskiej 1992 r. we wnętrzu dawnej cerkwii unickiej pw. Św. Mikołaja

38. Otwarce wystawy Sztuka Sakralna ziemi Chełmskiej 1992 r. we wnętrzu dawnej cerkwii unickiej pw. Św. Mikołaja 38. Otwarce wystawy Sztuka Sakralna ziemi Chełmskiej 1992 r. we wnętrzu dawnej cerkwii unickiej pw. Św. Mikołaja 39. Otwarcie sesji naukowej Dop piekna nadprzyrodzonego. Rozwój sztuki sakralnej od X do

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Adwent 2015 r.... 3 Spotkania na niedziele Adwentu: I Niedziela Adwentu [C]... 4 LITURGIA DOMOWA II Niedziela Adwentu [C]... 6 III Niedziela Adwentu [C]...

Bardziej szczegółowo

Tradycja w Rodzinie s. 11. Tradycja w Kościele s. 16

Tradycja w Rodzinie s. 11. Tradycja w Kościele s. 16 Tradycja w Rodzinie s. 11 w n u m e r z e : Tradycja w Kościele s. 16 od redakcji Przygotuj się do Liturgii Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego, 31 marca: I czytanie: Dz 10,34a,37-43; II czytanie: Kol

Bardziej szczegółowo

Poznań, dnia 29 lutego 2016 roku N. 689/2016 BISKUP GRZEGORZ BALCEREK D E K R E T

Poznań, dnia 29 lutego 2016 roku N. 689/2016 BISKUP GRZEGORZ BALCEREK D E K R E T BISKUP GRZEGORZ BALCEREK Poznań, dnia 29 lutego 2016 roku N. 689/2016 D E K R E T Zgodnie z kanonem 396 par. 1 Kodeksu Prawa Kanonicznego, z mandatu Jego Ekscelencji Księdza Arcybiskupa Stanisława Gądeckiego,

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej Kryteria w zakresie oceny niedostatecznej Uczeń : - nie spełnia wymagań koniecznych na ocenę dopuszczającą, - odmawia

Bardziej szczegółowo

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II W ODDZIALE OKRĘGOWYM W BIAŁYMSTOKU AUGUSTÓW, 4-5 PAŹDZIERNIKA BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA, UL. KSIĘDZA SKORUPKI 6 4 października 18:00 Eucharystia

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Wymagania dla poszczególnych ocen dla klasy VI

Wymagania dla poszczególnych ocen dla klasy VI Wymagania dla poszczególnych ocen dla klasy VI I. Świadkowie Chrystusa - definiuje, czym jest lęk; - opowiada tekst Dz 1, 8-11; - wyjaśnia pojęcie nadziei chrześcijańskiej; - określa sposoby odnoszenia

Bardziej szczegółowo

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

Radom, 12 grudnia 2013

Radom, 12 grudnia 2013 Radom, 12 grudnia 2013 Sens przykazań kościelnych 2041 Przykazania kościelne odnoszą się do życia moralnego, które jest związane z życiem liturgicznym i czerpie z niego moc. Obowiązujący charakter tych

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne.

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. Spis treści: Przedmowa 11 Wstęp 13 Część II Zagadnienia historyczne. G. Wejman, Papież Jan Paweł II w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Niemcy - Poczdam Budynek z 1685 r, początkowo jako oranżeria a następnie stajnie

Bardziej szczegółowo

Ksiądz Kanonik Edward Kłopotek

Ksiądz Kanonik Edward Kłopotek Historia życia kapłana. Ksiądz Kanonik Edward Kłopotek 1 Historia życia kapłana Ksiądz Kanonik Edward Kłopotek 26.10.1934 19.11.2008 (praca w trakcie opracowywania) Część III Renata Kulik, Henryk Kulik

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-H1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H1U KWIECIEŃ 2015 Zadanie

Bardziej szczegółowo

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

1. Pochodzenie Słowian

1. Pochodzenie Słowian Słowianie i Węgrzy 1. Pochodzenie Słowian Do V w. zamieszkiwali tereny między Karpatami, Prypecią a Dnieprem W V wieku początek ekspansji osadniczej Początkowo zajmowali tylko tereny opuszczone przez barbarzyńców,

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska

Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska Terytorium współczesnej Ukrainy zamieszkały przez liczne grupy nieukraińców Radziecki spadek - to spadek niepodległej Ukrainy i niepodległej Polski Ludność polska

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE klasy IV-VI szkoły podstawowej Oprac. Ks. Łukasz Skolimowski Warszawa 2012 Przeznaczenie: Szkoła

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów.

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Dla organizujących po raz pierwszy oazę modlitwy, a także dla innych w celu przypomnienia, podajemy poniżej wskazania dotyczące

Bardziej szczegółowo

20-LECIE ZAWIERZENIA 1995-2015

20-LECIE ZAWIERZENIA 1995-2015 20-LECIE ZAWIERZENIA 1995-2015 ZA GÓRAMI ZA LASAMI a właśnie, że nie bo tu: w Łodzi, w Parafii pw. Najświętszego Zbawiciela grupa osób, którym chciało się coś więcej zaczęła się spotykać co tydzień, aby

Bardziej szczegółowo

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim urodził się 21 czerwca 1873 r. w Kamionku jako jedno z siedmiorga dzieci Szczepana i Pelagii (z Krugerów) Draheimów. Dnia 16 kwietnia 1884 r.,

Bardziej szczegółowo

Powtórka przed egzaminem mapy

Powtórka przed egzaminem mapy Powtórka przed egzaminem mapy 1. Starożytność. a) Najstarsze starożytne cywilizacje. A Egipt, B Palestyna, Izrael, Jerozolima, C Mezopotamia, D Grecja b) Starożytna Grecja. A góra Olimp, B Ateny, C- Olimpia

Bardziej szczegółowo