Przedmiot: Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przedmiot: Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza."

Transkrypt

1 Przedmiot: Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza. Wykład: Klasyfikacja kosztów na potrzeby zarządzania. 1. Kryteria klasyfikacji kosztów. Koszty własne przedsiębiorstwa ze względu na swój złożony charakter są rozpatrywane z różnych punktów widzenia. Potrzeby sprawozdawczości, analizy, kontroli, planowania i podejmowania decyzji wymagają ujęcia kosztów w odpowiednich przekrojach. W toku ewolucji systemu rachunkowości zasadnicze przekroje klasyfikacji kosztów ukształtowały się na podstawie przyjętych sposobów wyceny efektów produkcji. Wyróżnia się dwa główne sposoby takiej wyceny: a/ na podstawie kosztów historycznych (ex post) b/ na podstawie kosztów przyszłych (ex ante). W wycenie opartej na kosztach historycznych (ex post) przyjmuje się założenie, że istnieje jeden prawdziwy koszt, który został poniesiony na wytworzenie produkcji i przedsiębiorstwo nie może go zmienić. Ten koszt jest odzwierciedleniem wielkości i struktury zużycia czynników produkcji poniesionych na realizację określonych wyrobów i stanowi podstawę ustalenia ceny tych wyrobów. Przekrój oparty na kosztach przyszłych (ex ante) odnosi się do kosztów planowanych, czyli tych, które będą dopiero poniesione w przedsiębiorstwie. Z tego względu odchodzi się od koncepcji jednego prawdziwego kosztu na rzecz różnych kosztów dla różnych celów. Zgodnie z tym założeniem przyszłe planowane koszty mogą być różne w zależności od podjętych decyzji co do kierunków działania przedsiębiorstwa. W świetle przyjętych zasad wyceny efektów produkcji wyróżnia się trzy kategorie kosztów niezbędnych do: a/ wyceny zapasów i pomiaru zysku, b/ celów decyzyjnych, c/ celów kontroli. W obrębie każdej z tych kategorii stosuje się różne kryteria podziału kosztów. 2. Klasyfikacja kosztów do wyceny zapasów i pomiaru zysku. Klasyfikacja ta oparta jest na kosztach historycznych. Jej zadaniem jest taki podział kosztów w przedsiębiorstwie, aby można było udzielić odpowiedzi na dwa następujące pytania: A/ Jaką wielkość kosztów poniosło przedsiębiorstwo na wytworzenie wyrobów i usług w danym okresie sprawozdawczym? B/ Jaki zysk osiągnęło przedsiębiorstwo z produkcji wyrobów lub usług w rozpatrywanym okresie? Chcąc udzielić odpowiedzi na te pytania, należy przyjąć odpowiednie kryteria klasyfikacji kosztów. Kryteria te i odpowiadające im pozycje kosztów ujęto w tablicy klasyfikacja kosztów dla potrzeb ewidencyjnych. 1

2 Tablica nr 1. Klasyfikacja kosztów dla potrzeb ewidencyjnych. Kryterium podziału kosztów Rodzaj działalności przedsiębiorstwa a/ działalność produkcyjna, b/ działalność handlowa, c/ działalność usługowa. Sfera działalności (cel poniesienia) a/ sfera zakupu, b/ sfera produkcji, c/ sfera sprzedaży. Działalność gospodarcza Rodzaj kosztów (rodzaj zużytych Czynników produkcji) Miejsca powstawania kosztów Sposób odnoszenia kosztów na produkty (możliwość przypisania kosztów do jednostki kalkulacyjne) Pozycje kosztów Koszty działalności operacyjnej Koszty działalności finansowej Koszty związane z budową środków trwałych Koszty związane z funduszami specjalnymi Koszty zakupu Koszty produkcji Koszty zarządzania Koszty sprzedaży Koszty normalnej działalności operacyjnej Pozostałe koszty operacyjne Koszty finansowe Amortyzacja Zużycie materiałów i energii Usługi obce Podatki i opłaty Wynagrodzenia Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia Pozostałe koszty Koszty wydziałów podstawowych Koszty wydziałów pomocniczych Koszty zarządu Koszty zakupu Koszty sprzedaży Koszty bezpośrednie Koszty pośrednie Źródło: K. Czubakowska, W. Gabrusewicz, E. Nowak Podstawy rachunkowości zarządczej. PWE, Warszawa, 2008, s. 40; Przedstawione w tablicy przekroje kwalifikacyjne kosztów, wskazują na ich ewidencyjny charakter. Mogą one być wykorzystywane w celu obserwacji i badania struktury oraz dynamiki kosztów. W praktyce można wyróżnić następujące rodzaje działalności: a/ działalność produkcyjną, która polega na wytwarzaniu wyrobów gotowych b/ działalność handlową, która dotyczy obrotu towarami, c/ działalność usługową, która dotyczy wykonania lub świadczenia usług. W każdym z tych rodzajów działalności ponoszone są koszty według podziału przedstawionego w tablicy. Koszty działalności operacyjnej są ponoszone w celu realizacji podstawowych zadań jednostki gospodarczej, dla których jednostka została powołana. Składają się one z kosztów normalnej działalności operacyjnej i pozostałych kosztów operacyjnych. W przypadku działalności produkcyjnej, są to koszty produkcji podstawowej, związanej z wytwarzaniem wyrobów na sprzedaż oraz koszty produkcji pomocniczej, prowadzonej na wewnętrzne potrzeby jednostki. Na koszty działalności handlowej składają się koszty obrotu towarowego, obejmujące koszty zakupu, magazynowania i sprzedaży towarów. 2

3 Kosztami działalności usługowej są koszty wykonania lub świadczenia usług. Koszty działalności finansowej związane są z pozyskiwaniem zasobów, dla potrzeb prowadzenia lub rozwijania podstawowej działalności podmiotu gospodarczego. Koszty dotyczące budowy środków trwałych lub ich ulepszenia (modernizacji, przebudowy, rozbudowy, rekonstrukcji lub adaptacji), zwiększają ich wartość początkową. Koszty związane z funduszami specjalnymi obejmują koszty dotyczące realizacji zadań określonych w odrębnych przepisach. W praktyce chodzi głównie o Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych. W każdej działalności wyróżniamy sfery zaopatrzenia, produkcji i sprzedaży. Do każdej z nich przypisane są koszty, odpowiednio: zakupu, produkcji i sprzedaży. Podział ten występuje w podmiotach produkcyjnych. Natomiast nie ma zastosowania w jednostkach handlowych. Odrębną pozycją są koszty zarządu, występujące we wszystkich rodzajach podmiotów, ponieważ są związane z zarządzaniem przedsiębiorstwem jako całością. W ramach działalności gospodarczej, prowadzonej przez każdy podmiot, wyróżniamy koszty zwykłej (normalnej) działalności operacyjnej, które mogą być ewidencjonowane według rodzaju, miejsc powstawania lub w układzie kalkulacyjnym. Koszty zwykłej działalności operacyjnej mogą być ewidencjonowane w formie uproszczonej lub rozwiniętej. W pierwszym przypadku, koszty ewidencjonuje się w układzie rodzajowym lub według miejsc powstawania (układ podmiotowy, celowy kosztów). W drugim przypadku, koszty są ewidencjonowane najpierw w układzie rodzajowym a następnie rozlicza się je według miejsc powstawania. Takie podejście informuje o strukturze rodzajowej kosztów, o ośrodkach odpowiedzialnych za ich powstawanie a także umożliwia przeprowadzenie kalkulacji kosztów w układzie nośnikowym (w rozbiciu na poszczególne wyroby). Przekroje ewidencyjne kosztów prezentuje rys. Rys. Przekroje ewidencyjne kosztów. Koszty zwykłej działalności operacyjnej Wariant uproszczony Wariant rozwinięty Koszty według rodzajów Koszty według miejsc powstawania Koszty według rodzajów Koszty według miejsc powstawania Koszty według nośników Źródło: K. Czubakowska, W. Gabrusewicz, E. Nowak Podstawy rachunkowości zarządczej. PWE, Warszawa, 2008, s. 42; 3

4 Wyszczególnione składniki kosztów rodzajowych (patrz tabela) pozwalają wniknąć w wielkość i strukturę zużytych zasobów. Na tej podstawie można ustalić, jakie koszty poniesiono w przedsiębiorstwie i w jakiej wysokości. Jest to podstawowe zadanie układu rodzajowego kosztów. Mankamentem układu rodzajowego kosztów jest to, że informuje on tylko o globalnej wysokości poniesionych kosztów zużycia poszczególnych czynników produkcji w danym czasie, natomiast nie określa ani miejsca powstawania kosztów, ani produktów, na które koszty zostały poniesione, dlatego jego przydatność w zarządzaniu przedsiębiorstwem nie jest duża. W zarządzaniu przedsiębiorstwem istotne znaczenie ma podział kosztów według miejsc ich powstawania. Dostarcza on informacji na temat kosztów ponoszonych przez wyodrębnione stanowiska pracy lub całe komórki organizacyjne. Natomiast kalkulacyjny układ kosztów pozwala udzielić odpowiedzi na pytanie, na co zostały poniesione koszty zużycia czynników produkcji, czyli na jakie jednostki kalkulacyjne. Podstawowym więc zadaniem układu kalkulacyjnego kosztów jest ustalenie wysokości i struktury jednostkowych kosztów własnych. Podstawą układu kalkulacyjnego kosztów jest ich podział na koszty bezpośrednie i koszty pośrednie. Za kryterium tego podziału bierze się sposób ich odnoszenia na jednostkę kalkulacyjną, stanowiącą tzw. nośnik kosztów. Do kosztów bezpośrednich zalicza się te koszty, które są ściśle związane z wytworzeniem konkretnych wyrobów, czyli na podstawie dokumentacji źródłowej, bez żadnego dodatkowego przeliczania. Zwykle są to koszty materiałów bezpośrednich, płac bezpośrednich i innych kosztów bezpośrednich. Koszty pośrednie są tymi kosztami których nie można na podstawie dokumentów źródłowych odnieść wprost do określonych jednostek kalkulacyjnych lub których ustalanie w danych warunkach jest nieopłacalne z powodu dużej pracochłonności czy nieistotne ze względu na małą ich kwotę. Koszty pośrednie rozlicza się więc na poszczególne jednostki kalkulacyjne za pomocą kluczy podziałowych (np. proporcjonalnie do kosztów wynagrodzeń bezpośrednich, w stosunku do maszynogodzin, do kosztów przerobu lub do technicznego kosztu wytworzenia). Do kosztów pośrednich zalicza się koszty wydziałowe, koszty ogólnozakładowe (koszty zarządu), koszty zakupu i koszty sprzedaży. Odrębną pozycję układu kalkulacyjnego kosztów stanowią straty na brakach. Cechą charakterystyczną układu kalkulacyjnego kosztów jest nie tylko to, że ujmuje on poszczególne pozycje kosztów, lecz również to, że łączy niektóre pozycje w bardziej złożone kategorie. Najistotniejszą z nich jest techniczny koszt wytworzenia, za pomocą którego dokonuje się wyceny wyrobów gotowych i produkcji nie zakończonej. Techniczny koszt wytworzenia obejmuje koszty bezpośrednie i koszty wydziałowe. Typowy zakres pozycji kalkulacyjnych kosztów jest następujący: 1) materiały bezpośrednie, 2) paliwo i energia na cele technologiczne, 3) koszty zakupu, 4) płace bezpośrednie, 5) narzuty na płace, 6) inne koszt bezpośrednie, 7) koszty wydziałowe, 8) techniczny koszt wytworzenia (1 7), 9) koszty zarządu, 10) zakładowy koszt wytworzenia (8 + 9), 11) koszty sprzedaży, 12) całkowity koszt własny sprzedaży ( ). Koszty, jak wspomniano, wywierają istotny wpływ na wielkość zysku przedsiębiorstwa. W celu ustalenia kwoty zysku należy znać rozmiary przychodów ze sprzedaży i odpowiadające tym przychodom koszty. Jest to ważne z tego względu, iż nie zawsze 4

5 koszty produkcji danego okresu są równe kosztom własnym sprzedaży w tym okresie. Koszty te są sobie równe tylko wtedy, kiedy wszystkie wytworzone w danym okresie wyroby zostaną sprzedane i na koniec okresu nie występują zapasy wyrobów gotowych ani też zapasy produkcji w toku. Jeżeli część wytworzonych wyrobów nie zostanie sprzedana, to należy odróżnić koszty przypadające na zapasy wyrobów gotowych i produkcji nie zakończonej. Na koszty sprzedanych produktów składają się techniczny koszt wytworzenia tych produktów oraz koszty okresu obejmujące koszty zarządu i koszty sprzedaży. Koszty okresu nie są brane pod uwagę przy wycenie zapasów, ponieważ są bezpośrednio odnoszone do wyniku okresu obrachunkowego. Natomiast zapas końcowy wyrobów gotowych i produkcji nie zakończonej jest wyceniany tylko na podstawie technicznego kosztu wytworzenia. Tak wyceniony zapas jest wykazywany na koniec roku obrachunkowego w aktywach bilansu, ponieważ zakłada się, iż stanie się on kosztem uzyskania przychodów wtedy, kiedy zostanie sprzedany. Do ustalenia wyniku mogą być wykorzystane w przedsiębiorstwie koszty układu rodzajowego i koszty układu kalkulacyjnego. Rachunek zysków i strat oparty na kosztach rodzajowych nosi nazwę rachunku porównawczego, natomiast kiedy do obliczenia wyniku wykorzystamy koszty w układzie kalkulacyjnym, to rachunek ten przybiera formę rachunku kalkulacyjnego. 3. Klasyfikacja kosztów do celów decyzyjnych. Do podejmowania decyzji koszty poniesione w minionym okresie sprawozdawczym są ważne, lecz nie w pełni wystarczające. Byłyby one całkowicie przydatne tylko wtedy, kiedy przyszła działalność przedsiębiorstwa byłaby taka sama jak ta, którą przedsiębiorstwo realizowało w okresie poprzednim. Ponieważ zewnętrzne i wewnętrzne warunki ulegają szybkim zmianom, działalność przedsiębiorstwa w roku następnym będzie się z reguły różnić od działalności realizowanej w okresie minionym. Dlatego też omówiona w poprzednim podrozdziale klasyfikacja kosztów musi być wzbogacona o nowe kryteria, które byłyby pomocne przy podejmowaniu takich decyzji, jak: a/ ile należy sprzedać wyrobów, aby pokryć całkowite koszty własne, b/ jaką wielkość produkcji i sprzedaży należy zaplanować na rok następny, aby osiągnąć określoną kwotę zysku, c/ o ile należy zwiększyć sprzedaż, aby uzyskać zakładany przyrost zysku, d/ na jakim poziomie ustalić cenę wyrobów, aby korzystnie wpłynęła na wielkość sprzedaży i zysk, e/ który wyrób produkować, a który wycofać z produkcji, f/ czy wytwarzać półfabrykaty w przedsiębiorstwie, czy zlecać ich produkcję kooperantom. Podjęcie powyższych decyzji wymaga wprowadzenia dodatkowych kryteriów klasyfikacji kosztów i uwzględnienia nowych kategorii kosztów. Kryteria te wprawdzie nie mają odzwierciedlenia w systemie ewidencyjnym rachunkowości, ale są niezwykle ważne w oszacowaniu kosztów przyszłych decyzji. Najważniejsze kryteria klasyfikacji kosztów na potrzeby podejmowania decyzji i kontroli ujęto w tablicy: klasyfikacja kosztów ze względu na potrzeby zarządzania. 5

6 Tablica. Klasyfikacja kosztów ze względu na potrzeby zarządzania (podejmowania decyzji i kontroli) jednostką gospodarczą. Kryteria podziału Stopień zależności od rozmiarów produkcji Stopień wykorzystania zdolności produkcyjne Istotność kosztów przy podejmowaniu decyzji Tryb ustalania kosztów Inne cele decyzyjne Cele i możliwości kontroli Związek kosztów z produktami pracy Pozycje kosztów Koszty stałe Koszty zmienne Koszty stałe użyteczne Koszty stałe nieużyteczne Koszty istotne Koszty nieistotne Koszty ustalone ex ante Koszty ustalone in tempora Koszty ustalone ex post Koszty utraconych korzyści Koszty zapadłe Koszty uznaniowe Koszty kontrolowane Koszty niekontrolowane Koszty indywidualne Koszty wspólne Źródło: K. Czubakowska, W. Gabrusewicz, E. Nowak Podstawy rachunkowości zarządczej. PWE, Warszawa, 2008, s. 43; Podstawowym kryterium podziału kosztów w procesie decyzyjnym jest zachowanie się kosztów względem rozmiarów działalności przedsiębiorstwa. Za miernik rozmiarów działalności przyjmuje się najczęściej wielkość produkcji, ale może być nim również np. liczba godzin czasu pracy, liczba przejechanych kilometrów. Te rodzaje kosztów, które wykazują korelację z rozmiarami działalności przedsiębiorstwa, nazywamy kosztami zmiennymi, natomiast koszty niezależne od rozmiarów działalności przedsiębiorstwa są kosztami stałymi. Do kosztów zmiennych zalicza się np. koszty materiałów bezpośrednich, zużycia energii elektrycznej, zużycia paliw. Natomiast typowymi kosztami stałymi są koszty amortyzacji, koszty dzierżaw oraz wynagrodzeń pracowników zarządu. Znajomość kosztów stałych i kosztów zmiennych jest podstawą wielu decyzji w przedsiębiorstwie, takich jak: - ile należy wytworzyć wyrobów, aby pokryć koszty zmienne i koszty stałe, - ile należy wytworzyć wyrobów, aby zapewnić przedsiębiorstwu określoną kwotę zysku, - o ile należy zwiększyć wielkość produkcji, aby obniżyć koszty jednostkowe i osiągnąć zakładany przyrost zysku, - czy do osiągnięcia pożądanego wzrostu wielkości produkcji należy zakupić dodatkowe maszyny i urządzenia produkcyjne, czy nie, - jaki system płac należy zastosować dla kierownictwa przedsiębiorstwa, które systematycznie zwiększa rozmiary produkcji. Rozpatrując podział kosztów na stałe i zmienne, należy uwzględnić następujące kwestie: - czynnik czasu, - przedział wielkości produkcji, - sposób ujęcia kosztów (koszty całkowite i koszty jednostkowe). 6

7 Podział na koszty stałe i koszty zmienne zależy od przyjętego horyzontu czasowego. W bardzo krótkim czasie wszystkie koszty są w zasadzie stałe. Natomiast w długim okresie wszystkie koszty podlegają zmianom. Istotny wpływ na omawiany podział kosztów ma przyjęty przedział wielkości produkcji. Kiedy nie osiągnie się minimalnej wielkości produkcji lub przekroczy się wielkość maksymalną, to wtedy podział na koszty stałe i koszty zmienne może nie odpowiadać istocie tych kosztów. Mówiąc o kosztach stałych i kosztach zmiennych, musimy odróżnić koszty całkowite i koszty jednostkowe. Zachowanie się kosztów całkowitych i kosztów jednostkowych, zarówno stałych, jak i zmiennych, jest krańcowo odmienne w przypadku zmian wielkości produkcji. Jeżeli weźmiemy pod uwagę koszty stałe, to całkowite koszty stałe są niezależne od zmian wielkości produkcji, natomiast jednostkowe koszty stałe ulegają zmianom. Jednostkowe koszty stałe maleją, kiedy produkcja rośnie, a rosną, kiedy produkcja spada. Koszty zmienne natomiast reagują na zmiany wielkości produkcji w ujęciu kosztów całkowitych. Rosną, kiedy produkcja wzrasta, i maleją, kiedy produkcja spada. Jeżeli koszty zmienne podlegają proporcjonalnym zmianom w stosunku do wielkości produkcji (w praktyce jest to przypadek najczęściej spotykany), wówczas jednostkowe koszty zmienne są stałe. Przechodząc do bliższej charakterystyki kosztów stałych i kosztów zmiennych, należy podkreślić, iż ze względu na stopień stabilności i zmienności tych kosztów można dokonać dalszego ich podziału. W obrębie kosztów stałych wyróżniamy: a/ koszty (bezwzględnie) stałe koszty pozostające na tym samym poziomie niezależnie od rozmiarów produkcji, np. amortyzacja; Rysunek całkowite i jednostkowe koszty stałe. 7

8 Rysunek. Całkowite i jednostkowe koszty stałe. Całkowite koszty stałe Jednostkowy koszt stały Źródło: opracowanie własne. b/ koszty skokowo-stałe koszty, które do osiągnięcia pewnego poziomu produkcji są stałe; następnie ich wielkość rośnie i utrzymuje się na stałym poziomie przez pewien okres czasu pomimo dalszego wzrostu produkcji; przykładem takich kosztów mogą być koszty konserwacji i utrzymania ruchu maszyn, które wzrastają skokowo przy przejściu z pracy jednozmianowej na pracę dwu- lub trzyzmianową. Rysunek całkowite i jednostkowe koszty skokowo-stałe. 8

9 Rysunek Całkowite i jednostkowe koszty skokowo-stałe. Całkowite koszty skokowo-stałe Jednostkowe koszty skokowo-stałe Źródło: opracowanie własne. 9

10 W przypadku kosztów zmiennych, wyróżniamy: a/ koszty zmienne proporcjonalnie koszty te zmieniają się wprost proporcjonalnie do zmian wielkości produkcji; koszt na jednostkę wyrobu jest wtedy stały (np. koszty zużycia materiałów bezpośrednich); Rysunek całkowite i jednostkowe koszty zmienne proporcjonalnie. Rysunek. Całkowite i jednostkowe koszty zmienne proporcjonalne Całkowite koszty zmienne proporcjonalne Jednostkowy koszt zmienny proporcjonalny Źródło: opracowanie własne. 10

11 b/ koszty zmienne progresywne koszty te rosną szybciej niż proporcjonalnie w stosunku do rozmiarów produkcji; koszt jednostkowy w tym przypadku rośnie razem ze wzrostem produkcji; taka sytuacja wystąpi, kiedy wzrost produkcji nastąpi na skutek pracy w dni wolne (stawki wynagrodzenia w takiej sytuacji są wyższe niż stawki płacone w normalne dni pracy). Rysunek całkowite i jednostkowe koszty zmienne progresywnie. Rysunek. Całkowite i jednostkowe koszty zmienne progresywne. Koszty całkowite zmienne progresywne Jednostkowe koszty zmienne progresywne Źródło: opracowanie własne. 11

12 c/ koszty zmienne degresywne koszty te rosną ale w mniejszym stopniu niż rozmiary produkcji; koszt jednostkowy maleje, ale w małym stopniu wraz ze wzrostem produkcji; przykładem mogą być koszty płac pracowników zatrudnionych w akordzie prostym. Rozpoczynanie produkcji, ze względu na brak doświadczenia i słabe opanowanie czynności technologicznych, powoduje, że wydajność pracy jest niska. W miarę upływu czasu, w miarę nabywania doświadczenia, rośnie szybciej produkcja i poziom płac aż osiągną oni określony pułap wydajności i nastąpi stabilizacja poziomu wynagrodzeń. Rysunek całkowite i jednostkowe koszty zmienne degresywne. Rysunek. Całkowite i jednostkowe koszty zmienne degresywne. Całkowite koszty zmienne degresywne Jednostkowe koszty zmienne degresywne Źródło: opracowanie własne. 12

13 d/ koszty zmienne regresywnie są to koszty, które obniżają się w miarę wzrostu produkcji; koszt jednostkowy maleje szybko na skutek wzrostu rozmiarów produkcji i dąży do zera. Ten typ kosztów występuje bardzo rzadko w praktyce. Przykładem może być koszt ogrzewania kina, kiedy na porę poranną przypada największe zużycie węgla do ogrzania sali. W ciągu dnia mimo, że liczba widzów rośnie, koszty ogrzewania maleją, ponieważ nie ma potrzeby zwiększania temperatury powietrza. Rysunek całkowite i jednostkowe koszty zmienne regresywne. Rysunek. Całkowite i jednostkowe koszty zmienne regresywne. Całkowite koszty zmienne regresywne Jednostkowe koszty zmienne regresywne Źródło: opracowanie własne. 13

14 Koszty zmienne są pochodną podejmowania krótkookresowych decyzji w firmie a koszty stałe są efektem decyzji długookresowych, inwestycyjnych, które określają potencjał wytwórczy przedsiębiorstwa. Są one niezależne od stopnia wykorzystania zdolności produkcyjnych w krótkim okresie czasu. Są związane z czasem użytkowania tego potencjału. W przedsiębiorstwach, które stosują system rachunku kosztów zmiennych, należy analizować strukturę kosztów całkowitych z uwagi widoczne zjawisko tendencji wzrostowej kosztów stałych. Udział kosztów stałych w kosztach ogółem ma istotne znaczenie z punktu widzenia efektywności procesów zarządzania. Do najważniejszych przyczyn wzrostu udziału kosztów stałych w kosztach całkowitych należy zaliczyć: a/ proces mechanizacji i automatyzacji produkcji, b/ skracanie się ekonomicznego czasu użytkowania parku maszynowego i amortyzowania, c/prowadzenie coraz bardziej kosztownych badań nad nowymi produktami i rozwiązaniami technologicznymi, d/ zastępowanie wynagrodzenia akordowego, systemem wynagradzania za czas pracy, e/ wzrost kosztów płac o charakterze stałym np. odpisy na zabezpieczenie socjalne załogi, f/ wzrost kosztów stałych na skutek zatrudniania nowych pracowników, wymuszony przepisami prawa (np. służby BHP); trudności ze zwalnianiem pracowników na skutek przyjętych rozwiązań prawnych, g/ wzrost kosztów stałych sprzedaży spowodowany przejęciem przez firmę czynności usługowych związanych z bezpośrednią obsługą odbiorców oraz wzrostem wydatków na reklamę, h/ tendencja do tworzenia niezamierzonych nadmiernych zdolności produkcyjnych, i/ słaby popyt na zbędne środki produkcji. Posługiwanie się kosztami stałymi i zmiennymi w podejmowaniu decyzji, planowaniu i kontroli działalności przedsiębiorstwa wymaga znajomości metod wyodrębnienia kosztów stałych i kosztów zmiennych. Do najczęściej stosowanych metod podziału kosztów na koszty stałe i koszty zmienne należą: - metoda księgowa, - metoda studiów technologicznych, - metoda graficzna, - metoda najwyższego i najniższego punktu, - analiza regresji. Koszty stałe są związane z potencjałem (majątkiem) produkcyjnym przedsiębiorstwa. Jego pełne wykorzystanie oznacza, że koszty stałe są w pełni wykorzystane, a więc są one w pełni użyteczne. Natomiast, ta część kosztów stałych, które odpowiadają niewykorzystanym mocom produkcyjnym, określana jest mianem kosztów nieużytecznych. Koszty stałe użyteczne i koszty stałe nieużyteczne oblicza się za pomocą następujących wzorów: Fn(X)=(m-X)*(Fc/m), oraz Fu(X)=X*(Fc/m) Gdzie: Fn koszty stałe nieużyteczne, Fu koszty stałe użyteczne, X planowana wielkość produkcji, m faktycznie osiągnięta wielkość produkcji, Fc całkowite koszty stałe. Jeśli X=m, to Fn=0, Jeśli X=0, to Fn-Fc. 14

15 W sytuacji wykorzystanie zdolności produkcyjnych w pełni, wytworzone wyroby w całości absorbują koszty stałe. Oznacza to, że są one użyteczne. Natomiast, kosztami nieużytecznymi są koszty, które nie absorbują kosztów stałych. Patrz rys. podział kosztów stałych na koszty użyteczne i nieużyteczne. Rysunek Koszty stałe użyteczne i nieużyteczne. AB linia absorpcji kosztów stałych Fc A Fu Fn B 0 m m Gdzie: Fn koszty stałe nieużyteczne, Fu koszty stałe użyteczne Źródło: K. Czubakowska, W. Gabrusewicz. E. Nowak Podstawy rachunkowości zarządczej. PWE, Warszawa, 2008, s. 47; Z punktu widzenia istotności, koszty dzielimy na koszty istotne (decyzyjne) i koszty nieistotne (niedecyzyjne). Podział ten wynika ze znaczenia kosztów w wyborze przyszłych wariantów działania. Kosztami istotnymi nazywamy koszty, które mają wpływ na wybór decyzji. Koszty te zawsze są kosztami przyszłymi, ponieważ każda decyzja dotyczy przyszłych działań. Koszty nieistotne, to koszty, które nie wywierają wpływu na podjęcie decyzji. Ze względu na tryb ustalania, koszty dzielimy na koszty: a/ ustalane ex ante, które dotyczą przyszłości i mają charakter kosztów przewidywanych, b/ ustalane in tempora, które dotyczą okresu bieżącego i wynikają z bieżącej ewidencji księgowe, 15

16 c/ ustalane ex post, które dotyczą okresu przeszłego i odzwierciedlają podstawowe grupy kosztów w układzie rodzajowym, podmiotowym i przedmiotowym. Z punktu widzenia podejmowanych decyzji, koszty dzielimy na koszty utraconych korzyści, koszty zapadłe (przesądzone) i koszty uznaniowe (przyszłe). Koszty utraconych korzyści, to koszty wyrażające określoną wartość z tytułu zaniechania jakiegoś sposobu działania. Pojęcie kosztów utraconych korzyści należy zawsze kojarzyć z deficytem zasobów przedsiębiorstwa, które poświęcone na realizację jakiegoś celu zmniejszają stopień realizacji celu innego, np. kiedy przedsiębiorstwo w pełni wykorzystuje swoją zdolność produkcyjną i chce podjąć się produkcji jednego lub kilku wyrobów dotychczas nie produkowanych. Podjęcie tej produkcji jest dla celów przedsiębiorstwa związane z utratą pewnych, wcześniej osiąganych korzyści, które należy odjąć od przychodu, jaki przedsiębiorstwo uzyska z tytułu podjęcia nowej produkcji. I właśnie przez fakt, że utraconą korzyść odejmuje się od przychodu otrzymanego z nowej produkcji, uzyskuje on status kosztu, nazwanego kosztem utraconych korzyści. Koszty utraconych korzyści są więc rodzajem kosztów alternatywnych. Określają one to, co przedsiębiorstwo traci na skutek odrzucenia lub ograniczenia alternatywnego wariantu działania. Koszty przesądzone są kosztami wywołanymi decyzjami wcześniejszymi, których nie można zmienić na etapie bieżących decyzji. Są to więc koszty zapadłe i nieodwracalne. Przykładem kosztów przesądzonych może być amortyzacja środka trwałego zakupionego w poprzednim okresie Przeciwieństwem kosztów przesądzonych są koszty jeszcze nie zapadłe, czyli koszty przyszłe (uznaniowe), ponieważ nie są one zdeterminowane ani wcześniejszymi zobowiązaniami, ani zaangażowaniem środków. Koszty te mogą być odroczone w czasie ponieważ zależą od uznania potrzeby ich poniesienia przez kierownictwo. Z punktu widzenia zarządzania i związku kosztów z produktami pracy, koszty dzielimy na koszty indywidualne i koszty wspólne. Koszty indywidualne są przyporządkowane przedmiotom (nośnikom) kalkulacyjnym. W praktyce są określane mianem kosztów bezpośrednich. Zaliczamy do nich bez względu na charakter produkcji materiały i płace bezpośrednie. Koszty wspólne są powiązane z technologicznymi kosztami wytwarzania i kosztami zarządu. Nie można ich indywidualnie wyodrębnić w przekroju produktów, ale są one przypisane do miejsc powstawania kosztów. Koszty wspólne wydziałów produkcyjnych nazywamy kosztami wydziałowymi. Koszty wspólne przedsiębiorstwa jako całości nazywamy kosztami ogólnego zarządu. Koszty wspólne dotyczące produktów są rozliczane według z góry wyznaczonych kluczy podziałowych. Dla przykładu, koszty wydziałowe można rozliczać w stosunku do kosztów bezpośrednich a koszty ogólnego zarządu w stosunku do kosztów wytworzenia. 4. Klasyfikacja kosztów do celów kontroli. Przedstawione kryteria klasyfikacji kosztów eksponowały głównie potrzeby kalkulacji i podejmowania decyzji, natomiast pomijały koszty jako narzędzie kontroli w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Racjonalność działalności przedsiębiorstwa wymaga podporządkowania kosztów do poszczególnych komórek organizacyjnych, które są odpowiedzialne za kształtowanie ich wysokości. Komórki odpowiedzialne za ponoszone koszty są określane mianem ośrodków odpowiedzialności. Ośrodek odpowiedzialności stanowi wyodrębnioną organizacyjnie część przedsiębiorstwa zarządzającą określonymi zasobami. Z punktu widzenia osoby kierującej pracą ośrodka, w którym są ponoszone koszty, ważne jest, czy osoba ta ma wpływ na rodzaj i wysokość ponoszonych kosztów, czy nie. Z tego względu wszystkie koszty przypadające na dany ośrodek odpowiedzialności możemy podzielić na: a/ koszty kontrolowane, b/ koszty nie kontrolowane. 16

17 Do tych pierwszych zaliczamy koszty, których wysokość i struktura są zależne od zarządzającego danym ośrodkiem odpowiedzialności. Natomiast do kosztów niekontrolowanych zaliczamy koszty, na wielkość których kierownik centrum odpowiedzialności nie ma wpływu. Ten podział kosztów jest bardzo istotny z punktu widzenia podziału kosztów według miejsc ich powstawania. 5. Schemat systematycznego rachunku kosztów. Rachunek kosztów jest względnie wyodrębnionym podsystemem systemu informacyjnego rachunkowości jednostki gospodarczej. Głównym zadaniem rachunku kosztów jest: a/ tworzenie informacji dotyczących kosztów działalności przedsiębiorstwa i b/dostosowanie tych informacji do potrzeb ich użytkowników. Zaspokojenie bardzo zróżnicowanych potrzeb informacyjnych zgłaszanych przez odbiorców wymaga zastosowania odpowiednich procedur przetwarzania informacji na temat ponoszonych kosztów. Procedury te są oparte na określonych założeniach i są realizowane zgodnie z określonymi zasadami. Zespół założeń i reguł oraz przyporządkowanych im procedur, zgodnie, z którymi następuje przetworzenie informacji o kosztach, nazywamy modelem rachunku kosztów. Należy, więc stwierdzić, że w rachunku kosztów dokonuje się przetwarzania informacji o kosztach według przyjętych modeli. Z uwagi na zróżnicowane zapotrzebowanie na informację o kosztach zgłaszane przez różnych odbiorców, występuje zróżnicowanie modelowe rachunku kosztów. Rodzi to potrzebę dokonania klasyfikacji modeli tego rachunku ze względu na określone kryteria. Nadrzędnym kryterium klasyfikacji tych modeli jest związek prowadzonego rachunku z systemem ewidencyjno-sprawozdawczym rachunkowości podmiotu gospodarczego. W tym przypadku wyróżniamy: 1) systematyczny rachunek kosztów, który jest elementem systemu ewidencyjnosprawozdawczego rachunkowości, 2) problemowe rachunki kosztów, które są prowadzone poza systemem ewidencyjnosprawozdawczym rachunkowości. Patrz: rysunek - struktura powiązań w systemie rachunku kosztów. 17

18 Rys. Struktura powiązań w systemie rachunku kosztów. Rachunkowość finansowa Otoczenie System rachunku kosztów Systematyczny rachunek kosztów Rachunek kosztów rodzajowych Jakie poniesiono koszty według rodzaju? Podmiotowy rachunek kosztów. Gdzie powstały koszty? Rachunki problemowe Procesy zarządzania Przedmiotowy rachunek kosztów Na co poniesiono koszty? Rachunkowość zarządcza Sprawozdawczość Planowanie kosztów Inne źródła danych ilościowych i wartościowych w firmie Źródło: Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza.najnowsze tendencje, procesy i zastosowanie w przedsiębiorstwie. Praca zbiorowa pod red. I. Sobańskiej. Wyd. C. H. Beck. Warszawa, 2006, s. 82; 18

19 Systematyczny rachunek kosztów może być prowadzony przy przyjęciu różnych modeli kosztów, które wyznaczają specyficzne zasady i reguły przetwarzania informacji o kosztach. Za najważniejsze kryteria klasyfikacyjne modeli systematycznego rachunku kosztów uważa się: 1. zakres przedmiotowy kosztów objętych rachunkiem, 2. zakres czasowy przedstawiania informacji o kosztach. Ponoszenie kosztów jest procesem odbywającym się w czasie, w miarę zużywania się zasobów przedsiębiorstwa. W związku z tym, ponoszone koszty należy ujmować na bieżąco. Ponadto, z punktu widzenia ustalania rezultatów działalności gospodarczej firmy, koszty należy prezentować w kolejnych okresach. Powyższe zadania są realizowane dzięki prowadzonemu w przedsiębiorstwie systematycznemu rachunkowi kosztów. Systematyczny rachunek kosztów jest systemem rachunku o charakterze kontynuacyjnym, prowadzonym w sposób ciągły. Stanowi podsystem systemu ewidencyjno-sprawozdawczego rachunkowości podmiotu gospodarczego i ujmuje na bieżąco ponoszone przez niego koszty. Ponadto, dostarcza on informacji koniecznych do sporządzania sprawozdań obligatoryjnych i fakultatywnych. Dane, które pochodzą z systematycznego rachunku kosztów dają podstawę do wykonania dwóch bardzo ważnych, z punktu widzenia sporządzanych sprawozdań, czynności rachunkowych: a/ wyceny zapasów produktów gotowych oraz produkcji niezakończonej, w bilansie, b/ ustalenia wyniku finansowego w rachunku zysków i strat. Systematyczny rachunek kosztów dostarcza informacji niezbędnych do kontroli rezultatów działalności gospodarczej i wyceny działalności przedsiębiorstwa i jego wewnętrznych jednostek. Systematyczny rachunek kosztów, jako podsystem systemu informacyjnego rachunkowości, jest procesem przetwarzania informacji o kosztach działalności podmiotu gospodarczego. Obejmuje on ciąg uporządkowanych i logicznie ze sobą powiązanych czynności rachunkowych, które są wykonywane w związku z przetwarzaniem tych informacji. W procesie przetwarzania są wykorzystywane ogólne procedury rachunkowości: a/ dokumentowanie operacji gospodarczych, b/ wycenianie operacji gospodarczych, c/ rejestrowanie operacji gospodarczych, d/ ewidencjonowanie operacji gospodarczych, e/ inwentaryzowanie składników zasobów majątkowych. Ponadto, systematyczny rachunek kosztów, prowadzony obowiązkowo na potrzeby rachunkowości finansowej musi uwzględniać nadrzędne zasady rachunkowości, co pozwala przedstawić w sprawozdaniu finansowym wierny obraz jednostki gospodarczej, w tym osiągnięty wynik finansowy. Systematyczny rachunek kosztów, z punktu widzenia procesu informacyjnego można podzielić na trzy fazy: a/ faza gromadzenia danych, b/ faza przetwarzania danych, c/ faza prezentowania informacji. W poszczególnych fazach wykonywane są określone czynności rachunkowe, co pokazuje rysunek: Proces informacyjny w systematycznym rachunku kosztów. 19

20 Rysunek. Proces informacyjny w systematycznym rachunku kosztów. Pomiar zużycia Faza I gromadzenie danych Wycena zużycia Dokumentacja kosztów Ewidencja kosztów Faza II przetwarzanie danych Rejestracja kosztów Rozliczanie kosztów Sprawozdawczość kosztowa Faza III prezentowanie informacji Analiza kosztów Planowanie kosztów Źródło: K. Czubakowska, W. Gabrusewicz, E. Nowak Podstawy rachunkowości zarządczej. PWE, Warszawa, 2008, s. 110; W systematycznym rachunku kosztów, ponoszone koszty są grupowane w następujących przekrojach informacyjnych: a/ w układzie rodzajowym, w którym występuje rodzajowy rachunek kosztów, którego zadaniem jest pomiar i ewidencja kosztów prostych według rodzajów; b/ w układzie podmiotowym, w którym występuje podmiotowy rachunek kosztów, grupujący koszty pośrednie wspólne dla różnych nośników według miejsc powstawania; c/ w układzie przedmiotowym, w którym występuje przedmiotowy rachunek kosztów, którego zadaniem jest ustalenie kosztów przypadających na poszczególne nośniki kosztów. Powiązania między przedstawionymi wyżej obszarami systematycznego rachunku kosztów prezentuje rysunek przepływ informacji w systematycznym rachunku kosztów. 20

21 Rysunek. Przepływ informacji w systematycznym rachunku kosztów. Systematyczny rachunek kosztów Zużyte zasoby Ceny, stawki Rodzajowy rachunek kosztów Koszty pośrednie Podmiotowy rachunek kosztów Koszty pośrednie Przedmiotowy rachunek kosztów Źródło: K. Czubakowska, W. Gabrusewicz, E. Nowak Podstawy rachunkowości zarządczej. PWE, Warszawa, 2008, s. 111; Każdy z zaprezentowanych na rysunku segmentów systematycznego rachunku kosztów spełnia określone zadania informacyjne. Dostarczają one niezbędnych informacji, koniecznych do sporządzenia określonych elementów sprawozdań, jakie sporządza podmiot gospodarczy. Ponadto, każdy z elementów, tworzy informacje, przydatne w procesie zarządzania przedsiębiorstwem. Rodzajowy rachunek kosztów: a/ odzwierciedla zużycie podstawowych czynników produkcji, b/ stwarza podstawy do przyporządkowania poszczególnych rodzajów kosztów do przyczyn, które je spowodowały, do miejsc powstawania i do nośników kosztów, c/ dostarcza informacji przydatnych w kontroli zużycia posiadanych zasobów i przy ocenie efektywności ich wykorzystania. Podmiotowy rachunek kosztów: a/ grupuje koszty według miejsc ich powstawania, b/ jest pomostem między rodzajowym a przedmiotowym rachunkiem kosztów, c/ stwarza podstawy do rozliczania pośrednich kosztów produkcji na nośniki kosztów, d/ umożliwia rozliczanie kosztów świadczeń wzajemnych jednostek wewnętrznych podmiotu gospodarczego, e/ dostarcza informacji na potrzeby kontroli działalności jednostek wewnętrznych firmy, które są traktowane jako ośrodki odpowiedzialności. Przedmiotowy (kalkulacyjny) rachunek kosztów: a/ pozwala na ustalenie jednostkowych kosztów przypadających na poszczególne nośniki kosztów, b/ dostarcza informacji na potrzeby rachunków decyzyjnych i kontrolnych. Wynika z tego, że poszczególne elementy systematycznego rachunku kosztów pozwalają udzielić odpowiedzi na następujące pytania: a/ rodzajowy rachunek kosztów jakie koszty zostały poniesione? b/ podmiotowy rachunek kosztów gdzie koszty zostały poniesione? c/ przedmiotowy rachunek kosztów no co koszty zostały poniesione? 21

Wykład 1 Klasyfikacja kosztów

Wykład 1 Klasyfikacja kosztów Wykład 1 Klasyfikacja kosztów dr Robert Piechota Pojęcie kosztów Wyrażone w pieniądzu celowe zużycie środków trwałych, materiałów, paliwa, energii, usług, czasu pracy pracowników oraz niektóre wydatki

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja kosztów dla celów sprawozdawczych

Klasyfikacja kosztów dla celów sprawozdawczych Klasyfikacja kosztów dla celów sprawozdawczych Jakie koszty poniosło przedsiębiorstwo na wytworzenie wyrobów i usług w danym okresie sprawozdawczym? Jaki wynik finansowy osiągnęło przedsiębiorstwo w danym

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów - przetwarzanie informacji

Rachunek kosztów - przetwarzanie informacji Rachunek kosztów - przetwarzanie informacji dokumentowanie zdarzeń gospodarczych i pomiar kosztów zdarzenia dotyczące zużycia zasobów majątkowych oraz ilościowe i wartościowe określenie zużycia zasobów

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 02 MSTiL (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 02 MSTiL (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 02 MSTiL (II stopień) EiLwPTM program wykładu 02. Różne kryteria podziału kosztów produkcji. Szacowanie kosztów usług

Bardziej szczegółowo

Pojęcie kosztu Klasyfikacja kosztów

Pojęcie kosztu Klasyfikacja kosztów Pojęcie kosztu Klasyfikacja kosztów N I N I E J S Z A P R E Z E N T A C J A Z A W I E R A T R E Ś C I P O C H O D Z Ą C E Z N A S T Ę P U J Ą C Y C H Ź R Ó D E Ł 1) I. S O B A Ń S K A ( R E D. ), R A C

Bardziej szczegółowo

Pojęcie kosztu, klasyfikacja kosztów według różnych kryteriów

Pojęcie kosztu, klasyfikacja kosztów według różnych kryteriów Pojęcie kosztu, klasyfikacja kosztów według różnych kryteriów N I N I E J S Z A P R E Z E N T A C J A Z A W I E R A T R E Ś C I P O C H O D Z Ą C E Z N A S T Ę P U J Ą C Y C H Ź R Ó D E Ł 1) I. S O B A

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów. Konwersatorium!!! Listy zadań. Rachunkowość Obecność obowiązkowa (odrabianie zajęć) Aktywność premiowana Kalkulatory projekt?

Rachunek kosztów. Konwersatorium!!! Listy zadań. Rachunkowość Obecność obowiązkowa (odrabianie zajęć) Aktywność premiowana Kalkulatory projekt? Rachunek kosztów Paweł Łagowski Zakład Zarządzania Finansami Instytut Nauk Ekonomicznych Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski Rachunek kosztów Konwersatorium!!! Listy zadań Rachunkowość

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kosztami i wynikami. Prowadzący: dr Robert Piechota

Zarządzanie kosztami i wynikami. Prowadzący: dr Robert Piechota Zarządzanie kosztami i wynikami Prowadzący: dr Robert Piechota Literatura 1. A. Jarugowa, W.A. Nowak, A. Szychta: Rachunkowość zarządcza. Koncepcje i zastosowania. Wyd. Absolwent, Łódź 2001. 2. R. Piechota:

Bardziej szczegółowo

Rola i funkcje rachunku kosztów. Systemy rachunku kosztów (i wyników)

Rola i funkcje rachunku kosztów. Systemy rachunku kosztów (i wyników) Rola i funkcje rachunku kosztów. Systemy rachunku kosztów (i wyników) Rachunek kosztów jest ogółem czynności zmierzających do ustalenia i zinterpretowania wyrażonej w pieniądzu wysokości nakładów dokonanych

Bardziej szczegółowo

Podstawy finansów. dr Sylwia Machowska - Okrój

Podstawy finansów. dr Sylwia Machowska - Okrój Podstawy finansów dr Sylwia Machowska - Okrój 1 Wykład na podstawie: Rachunkowość zarządcza, red. naukowa Dorota Dobija, Małgorzata Kucharczyk, wyd. Oficyna, 2014, rozdział 3 2 Koszty i pojęcia bliskoznaczne

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów istota, zakres i funkcje

Rachunek kosztów istota, zakres i funkcje Rachunek kosztów Paweł Łagowski Zakład Zarządzania Finansami Instytut Nauk Ekonomicznych Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski Rachunek kosztów istota, zakres i funkcje Rachunek

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów pełnych vs rachunek kosztów zmiennych, Przemysław Adamek Michał Kaliszuk

Rachunek kosztów pełnych vs rachunek kosztów zmiennych, Przemysław Adamek Michał Kaliszuk Rachunek kosztów pełnych vs rachunek kosztów zmiennych, Przemysław Adamek Michał Kaliszuk Klasyfikacja systemów rachunku kosztów Rachunek kosztów pełnych Rachunek kosztów zmiennych (częściowych) Polskie

Bardziej szczegółowo

KOSZTY W UJĘCIU ZARZĄDCZYM. Karolina Szyderska Anna Szymaniak

KOSZTY W UJĘCIU ZARZĄDCZYM. Karolina Szyderska Anna Szymaniak KOSZTY W UJĘCIU ZARZĄDCZYM Karolina Szyderska Anna Szymaniak KOSZTY W PROCESIE DECYZYJNYM Koszt stanowi wyrażone w pieniądzu celowe zużycie majątku trwałego i obrotowego, usług obcych, nakładów pracy oraz

Bardziej szczegółowo

Systemy rachunku kosztów

Systemy rachunku kosztów Systemy rachunku kosztów Tradycyjny rachunek kalkulacyjny kosztów oparty na rozmiarach produkcji kalkulacja doliczeniowa (zleceniowa), doliczanie kosztów wydziałowych kalkulacja podziałowa (procesowa)

Bardziej szczegółowo

Koszty w rachunkowości podmiotów gospodarczych Koszty w ujęciu ustawy o rachunkowości Koszty z punktu widzenia podatkowego

Koszty w rachunkowości podmiotów gospodarczych Koszty w ujęciu ustawy o rachunkowości Koszty z punktu widzenia podatkowego Rachunek kosztów Paweł Łagowski Zakład Zarządzania Finansami Instytut Nauk Ekonomicznych Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski Plan zajęć Koszty w rachunkowości podmiotów gospodarczych

Bardziej szczegółowo

Rachunek Kosztów (W1) Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Marcin Pielaszek. Rachunek kosztów. Wykład nr 1. Roboczy plan zajęć

Rachunek Kosztów (W1) Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Marcin Pielaszek. Rachunek kosztów. Wykład nr 1. Roboczy plan zajęć Wykład nr 1 Marcin Pielaszek Roboczy plan zajęć Wykład 1. Wprowadzenie, sprawozdawczy rachunek 2. normalnych, rachunek standardowych 3. standardowych, koszty produkcji pomocniczej 4. Przyczyny zmian w

Bardziej szczegółowo

Rachunek kalkulacyjny kosztów. Wykład 4

Rachunek kalkulacyjny kosztów. Wykład 4 Rachunek kalkulacyjny kosztów Wykład 4 Koszt własny sprzedaży??? Koszt własny sprzedaży: Kalkulacja kosztów art.3 ust. 1 pkt 19 uor - rzeczowych aktywach obrotowych - rozumie się przez to materiały nabyte

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA W3

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA W3 RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA W3 dr inż. Dorota Kużdowicz Wydział Ekonomii i Zarządzania, Uniwersytet Zielonogórski Rachunki kosztów Rachunek kosztów pełnych Rachunek kosztów zmiennych Rachunki decyzyjne Rachunek

Bardziej szczegółowo

Sposób ustalania wyniku finansowego zależy m.in. od momentu i celu jego ustalania i nie ma wpływu na jego wysokość.

Sposób ustalania wyniku finansowego zależy m.in. od momentu i celu jego ustalania i nie ma wpływu na jego wysokość. 1 Zasady ustalanie wyniku finansowego IV moduł Ustalenie wyniku finansowego z działalności gospodarczej jednostki Wynik finansowy jest różnicą między przychodami dotyczącymi okresu sprawozdawczego a kosztami

Bardziej szczegółowo

Koszty w rachunkowości podmiotów gospodarczych Koszty w ujęciu ustawy o rachunkowości Koszty z punktu widzenia podatkowego

Koszty w rachunkowości podmiotów gospodarczych Koszty w ujęciu ustawy o rachunkowości Koszty z punktu widzenia podatkowego Rachunek kosztów Paweł Łagowski Zakład Zarządzania Finansami Instytut Nauk Ekonomicznych Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski Plan zajęć Koszty w rachunkowości podmiotów gospodarczych

Bardziej szczegółowo

Marcin Pielaszek. Rachunek kosztów. Zajęcia nr 1. Sprawozdawczy rachunek kosztów. Miejsce rachunku kosztów w systemie informacyjnym organizacji

Marcin Pielaszek. Rachunek kosztów. Zajęcia nr 1. Sprawozdawczy rachunek kosztów. Miejsce rachunku kosztów w systemie informacyjnym organizacji Zajęcia nr 1 Sprawozdawczy rachunek 1. Podstawowe definicje 2. Cele rachunku 3. Sprawozdawczy rachunek Marcin Pielaszek a) Prezentacja informacji o kosztach w sprawozdaniu finansowym b) Etapy sprawozdawczego

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość finansowa

Rachunkowość finansowa WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA KATEDRA RACHUNKOWOŚCI Rachunkowość finansowa studia podyplomowe dr Beata Zyznarska-Dworczak Program zajęć I. Zakres tematyczny zajęć 1. Produkty gotowe - definicja, - wycena 2. Przychody

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA W2

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA W2 RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA W2 dr inż. Dorota Kużdowicz Wydział Ekonomii i Zarządzania, Uniwersytet Zielonogórski Ewidencja i rozliczanie kosztów Rachunek kosztów w układzie rodzajowym Rachunek kosztów wg miejsc

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość. Amortyzacja nieliniowa 1 4/ / / /

Rachunkowość. Amortyzacja nieliniowa 1 4/ / / / Rachunkowość 1/1 Amortyzacja nieliniowa Metody degresywne (a) metoda sumy cyfr rocznych (cena nabycia - wartość końcowa) x zmienna rata mianownik zmiennej raty: 0,5n(n+1) n - liczba okresów użytkowania

Bardziej szczegółowo

Pojęcie i klasyfikacja kosztów

Pojęcie i klasyfikacja kosztów Pojęcie i klasyfikacja kosztów Pojęcie kosztów Istota rachunku kosztów Klasyfikacja kosztów dla celów sprawozdawczych Klasyfikacja kosztów dla celów decyzyjnych Pojęcie kosztów Koszt uprawdopodobnione

Bardziej szczegółowo

W procesie budżetowania najpierw sporządza się część operacyjną budżetu, a po jej zakończeniu przystępuje się do części finansowej.

W procesie budżetowania najpierw sporządza się część operacyjną budżetu, a po jej zakończeniu przystępuje się do części finansowej. Budżetowanie Budżetowanie to: Proces ciągłego analizowania, programowania, realizowania i pomiaru wykonania zadań właściwych poszczególnym komórkom organizacyjnym, mający na celu efektywną kontrolę nad

Bardziej szczegółowo

Pojęcie kosztu Rachunek kosztów Klasyfikacja kosztów

Pojęcie kosztu Rachunek kosztów Klasyfikacja kosztów Pojęcie kosztu Rachunek kosztów Klasyfikacja kosztów Niniejsza prezentacja zawiera treści pochodzące z następujących źródeł: 1) I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów. Podejście operacyjne i strategiczne,

Bardziej szczegółowo

Rozliczenie zakupu Materiały Koszty działalności , , ,3 310, ,8 FIFO 502,8

Rozliczenie zakupu Materiały Koszty działalności , , ,3 310, ,8 FIFO 502,8 Rachunkowość IV sem Rachunkowość 1/6 20.02.2006 p Rachunkowość 2/6 06.03.2006 p Rachunkowość 3/6 23.03.2006 p15/27 4. zasada identyfikacji każdej partii o ile cechy danej dostawy są takie specyficzne,

Bardziej szczegółowo

KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA

KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA PODSTAWOWE POJĘCIA Przedsiębiorstwo - wyodrębniona jednostka gospodarcza wytwarzająca dobra lub świadcząca usługi. Cel przedsiębiorstwa - maksymalizacja zysku Nakład czynniki

Bardziej szczegółowo

Jak w praktyce księgować takie usługi? Pytanie

Jak w praktyce księgować takie usługi? Pytanie Jak w praktyce księgować takie usługi? Pytanie Spółka z o.o. wykonuje usługi kamieniarsko-posadzkarskie. Spółka prowadzi magazyn materiałów, które zużywa na bieżąco wystawiając WZ jako wydanie i zużycie

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY RACHUNKOWOŚCI WYKŁAD 5. Dr Marcin Jędrzejczyk

PODSTAWY RACHUNKOWOŚCI WYKŁAD 5. Dr Marcin Jędrzejczyk PODSTAWY RACHUNKOWOŚCI WYKŁAD 5 Dr Marcin Jędrzejczyk KOSZTY ROZLICZANE W CZASIE Rozliczenia międzyokresowe czynne: Konta układu rodzajowego Rozliczenie kosztów RMK Konta układu kalkulacyjnego (1) (2)

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów w rachunkowości finansowej ewidencja i rozliczanie zbiór zadań z komentarzem

Rachunek kosztów w rachunkowości finansowej ewidencja i rozliczanie zbiór zadań z komentarzem Danuta Małkowska Rachunek kosztów w rachunkowości finansowej ewidencja i rozliczanie zbiór zadań z komentarzem ODDK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Gdańsk 2013 Spis treści Spis treści Spis

Bardziej szczegółowo

KALKULACJE KOSZTÓW. Dane wyjściowe do sporządzania kalkulacji

KALKULACJE KOSZTÓW. Dane wyjściowe do sporządzania kalkulacji KALKULACJE KOSZTÓW Jednostką kalkulacyjną jest wyrażony za pomocą odpowiedniej miary produkt pracy (wyrób gotowy, wyrób nie zakończony, usługa) stanowiący przedmiot obliczania jednostkowego kosztu wytworzenia

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KOSZTÓW WYTWARZANIA

ANALIZA KOSZTÓW WYTWARZANIA ANALIZA KOSZTÓW WYTWARZANIA Wykład 1 WPROWADZENIE dr inż. Jarosław Zubrzycki Józef Matuszek, Mariusz Kołosowski, Zofia Krokosz-Krynke: Rachunek Kosztów dla inżynierów Wyd. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Wiktor Gabrusewicz Aldona Kamela-Sowińska Helena Poetschke RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA

Wiktor Gabrusewicz Aldona Kamela-Sowińska Helena Poetschke RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA Wiktor Gabrusewicz Aldona Kamela-Sowińska Helena Poetschke RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA WYDANIE II ZMIENIONE POLSKIE WYDAWNICTWO WARSZAWA 2000 EKONOMICZNE Spis treści Wstęp 11 Wprowadzenie 1 Istota rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Rachunek zysków i strat

Rachunek zysków i strat Rachunek zysków i strat Rachunek zysków i strat Rachunek zysków i strat informuje o strukturze wyniku finansowego netto oraz o źródłach jego powstawania. Pozwala ustalić 5 kategorii wyniku finansowego:

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA W SYSTEMIE INFORMACJI EKONOMICZNEJ... 13

Rozdział 1 RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA W SYSTEMIE INFORMACJI EKONOMICZNEJ... 13 SPIS TREŚCI Rozdział 1 RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA W SYSTEMIE INFORMACJI EKONOMICZNEJ... 13 1.1. Istota i zakres systemu informacji ekonomicznej... 13 1.2. Rachunkowość jako podstawowy moduł w systemie informacji

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do rachunkowości - wykład. Temat : Księgowe ustalanie wyniku finansowego

Wprowadzenie do rachunkowości - wykład. Temat : Księgowe ustalanie wyniku finansowego Wprowadzenie do rachunkowości - wykład Temat : Księgowe ustalanie wyniku finansowego Program wykładu: 1. Czynniki determinujące sposób ustalania wyniku finansowego. 2. Warianty ustalania wyniku finansowego

Bardziej szczegółowo

Technikum Nr 2 im. gen. Mieczysława Smorawińskiego w Zespole Szkół Ekonomicznych w Kaliszu

Technikum Nr 2 im. gen. Mieczysława Smorawińskiego w Zespole Szkół Ekonomicznych w Kaliszu Technikum Nr 2 im. gen. Mieczysława Smorawińskiego w Zespole Szkół Ekonomicznych w Kaliszu Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość zarządcza: analiza i interpretacja, red. Dorota Dobija, Małgorzata Kucharczyk. Wyd. 2. rozsz. i uzup.

Rachunkowość zarządcza: analiza i interpretacja, red. Dorota Dobija, Małgorzata Kucharczyk. Wyd. 2. rozsz. i uzup. Rachunkowość zarządcza: analiza i interpretacja, red. Dorota Dobija, Małgorzata Kucharczyk. Wyd. 2. rozsz. i uzup. Spis treści: O autorach Od redaktorów podręcznika 1. Organizacje i rachunkowość Organizacja

Bardziej szczegółowo

Rola rachunkowości zarządczej

Rola rachunkowości zarządczej Rola rachunkowości zarządczej Rachunkowość finansowa: zajmuje się pomiarem i ewidencją majątku przedsiębiorstwa, operacji gospodarczych oraz przygotowywaniem na tej podstawie raportów finansowych Rachunkowość

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja kosztów O P E R A C Y J N E I S T R A T E G I C Z N E, C. H. B E C K, W A R S Z A W A 2 0 0 9

Kalkulacja kosztów O P E R A C Y J N E I S T R A T E G I C Z N E, C. H. B E C K, W A R S Z A W A 2 0 0 9 Kalkulacja kosztów N I N I E J S Z A P R E Z E N T A C J A Z A W I E R A T R E Ś C I P O C H O D Z Ą C E Z N A S T Ę P U J Ą C Y C H Ź R Ó D E Ł : 1) I. S O B A Ń S K A ( R E D. ), R A C H U N E K K O

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja lub rachunek kosztów nośników

Kalkulacja lub rachunek kosztów nośników Kalkulacja kosztów Niniejsza prezentacja zawiera treści pochodzące z następujących źródeł: 1) I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów. Podejście operacyjne i strategiczne, C.H. Beck, Warszawa 2009 2) J. Matuszewicz,

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja lub rachunek kosztów nośników

Kalkulacja lub rachunek kosztów nośników Kalkulacja kosztów Niniejsza prezentacja zawiera treści pochodzące z następujących źródeł: 1) I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów. Podejście operacyjne i strategiczne, C.H. Beck, Warszawa 2009 2) J. Matuszewicz,

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja lub rachunek kosztów nośników

Kalkulacja lub rachunek kosztów nośników Kalkulacja kosztów Niniejsza prezentacja zawiera treści pochodzące z następujących źródeł: 1) I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów. Podejście operacyjne i strategiczne, C.H. Beck, warszawa 2009 2) J. Matuszewicz,

Bardziej szczegółowo

Budżetowanie elastyczne

Budżetowanie elastyczne Kontrola budżetowa prezentacja na podstawie: T. Wnuk-Pel, Rachunek kosztów standardowych [w:] I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów. Podejście operacyjne i strategiczne, Warszawa, C.H. Beck 2009, s. 223-279

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA EKONOMICZNA

STATYSTYKA EKONOMICZNA STATYSTYKA EKONOMICZNA Analiza statystyczna w ocenie działalności przedsiębiorstwa Opracowano na podstawie : E. Nowak, Metody statystyczne w analizie działalności przedsiębiorstwa, PWN, Warszawa 2001 Dr

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY, RACHUNKOWOSCI ZARZ1\DCZEJ

PODSTAWY, RACHUNKOWOSCI ZARZ1\DCZEJ KSENIA CZUBAKOWSKA WIKTOR GABRUSEWICZ EDWARD NOWAK PODSTAWY, RACHUNKOWOSCI ZARZ1\DCZEJ Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2006 SPIS TREŚCI Wstęp....................... 9 CZĘŚĆ I RACHUNEK KOSZTÓW

Bardziej szczegółowo

Etapy ewidencji i rozliczania kosztów

Etapy ewidencji i rozliczania kosztów Etapy ewidencji i rozliczania kosztów S L A J D Y 1-1 2 Z A W I E R A J Ą T R E Ś C I P O C H O D Z Ą C E Z K S I Ą Ż K I J. M A T U S I E W I C Z, R A C H U N E K K O S Z T Ó W, F I N A N S - S E R V

Bardziej szczegółowo

Wstęp Rozdział 1. Rachunkowość zarządcza i rachunek kosztów w systemie informacyjnym przedsiębiorstwa Wprowadzenie 1.1. Rozwój rachunku kosztów i

Wstęp Rozdział 1. Rachunkowość zarządcza i rachunek kosztów w systemie informacyjnym przedsiębiorstwa Wprowadzenie 1.1. Rozwój rachunku kosztów i Wstęp Rozdział 1. Rachunkowość zarządcza i rachunek kosztów w systemie informacyjnym przedsiębiorstwa 1.1. Rozwój rachunku kosztów i rachunkowości zarządczej 1.2. Cel istota i zakres rachunkowości zarządczej

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość zarządcza

Rachunkowość zarządcza Rachunkowość zarządcza Dorota Kuchta www.ioz.pwr.wroc.pl/pracownicy/kuchta/dydaktyka.htm 1 Podstawowa literatura Gabrusewicz W., Kamela-Sowińska A., Poetschke H., Rachunkowość zarządcza, PWE, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów normalnych

Rachunek kosztów normalnych Rachunek kosztów normalnych Rachunek kosztów normalnych uzasadnionych Rachunek kosztów normalnych: zniwelowanie wpływu różnic w wykorzystaniu zdolności produkcyjnych w wyniku zmian w rozmiarach produkcji

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość w gospodarstwie rolnym

Rachunkowość w gospodarstwie rolnym Zarządzanie gospodarstwem rolnym ze szczególnym uwzględnieniem korzyści z prowadzenia rachunkowości rolniczej w gospodarstwie rolnym Rachunkowość w gospodarstwie rolnym 1 ZAKRES I PRZYDATNOŚĆ RACHUNKOWOŚC

Bardziej szczegółowo

Definicja ceny. I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza, C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 179

Definicja ceny. I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza, C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 179 Ceny Definicja ceny cena ilość pieniądza, którą płaci się za dobra i usługi w stosunkach towarowo-pieniężnych, których przedmiotem jest zmiana właściciela lub dysponenta będąca wyrazem wartości i zależna

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów. Kryteria oceny i wymagania_zaoczne

Rachunek kosztów. Kryteria oceny i wymagania_zaoczne Rachunek kosztów Kryteria oceny i wymagania_zaoczne Zajęcia są prowadzone w formie wykładu z elementami ćwiczeń (rozwiązywanie zadań) Zaliczenie przedmiotu w formie pisemnej: pytania testowe i zadania.

Bardziej szczegółowo

Prezes Zarządu. Dział projektowania

Prezes Zarządu. Dział projektowania Studium przypadku - Motoparts Opis przedsiębiorstwa Przedsiębiorstwo MOTOPARTS SA jest producentem plastikowych elementów do samochodów osobowych. W strukturze organizacyjnej (rysunek 1) przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

POMIAR I GRUPOWANIE KOSZTÓW ZADAŃ JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

POMIAR I GRUPOWANIE KOSZTÓW ZADAŃ JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO POMIAR I GRUPOWANIE KOSZTÓW ZADAŃ JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Grzegorz Bucior Uniwersytet Gdański, Katedra Rachunkowości Jedną z głównych przesłanek decentralizacji władzy publicznej było polepszenie

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów normalnych

Rachunek kosztów normalnych Rachunek kosztów normalnych *zgodnie z ustawą o rachunkowości (UoR art. 28 ust. 3) Uzasadniona część kosztów pośrednich - definicja zmienne pośrednie koszty produkcji część stałych pośrednich kosztów produkcji,

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Dr Jolanta Rutkowska Katedra Finansów i rachunkowości. Rachunkowość zarządcza 1

Dr Jolanta Rutkowska Katedra Finansów i rachunkowości. Rachunkowość zarządcza 1 Dr Jolanta Rutkowska Katedra Finansów i rachunkowości Rachunkowość zarządcza 1 Sylabus (30 h) System rachunkowości rachunkowość zarządcza vs finansowa (2h) Klasyfikacja kosztów dla celów ewidencji i kalkulacji

Bardziej szczegółowo

RACHUNEK KOSZTÓW _ ZADANIA

RACHUNEK KOSZTÓW _ ZADANIA RACHUNEK KOSZTÓW _ ZADANIA Zadania_Kalkulacja podziałowa prosta, współczynnikowa i odjemna Przykład_1 wyprodukowano 80 sztuk wyrobów gotowych i 50 sztuk wyrobów zaawansowanych w 40% z punktu widzenia poniesionych

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów zmiennych

Rachunek kosztów zmiennych Rachunek kosztów zmiennych Rachunek kosztów zmiennych (ang. variable costing) pozwala podejmować decyzje krótkookresowe będące reakcją na bieżące zmiany w wielkości popytu i sprzedaży dzieli koszty na

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM wykład 3.

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM wykład 3. EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM PORTOWYM wykład 3 www.salo.pl Działalność gospodarcza w portach morskich Działalność gospodarcza przedsiębiorstwa portowego opiera się na dwóch podstawowych elementach:

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość zarządcza. dr Krzysztof Grochowski

Rachunkowość zarządcza. dr Krzysztof Grochowski Rachunkowość zarządcza dr Krzysztof Grochowski kgrochowski76@gmail.com RACHUNKOWOŚĆ RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA Rachunkowość finansowa stanowi oparty na dokumentach zamknięty system ewidencji

Bardziej szczegółowo

Barbara Gierusz ODDK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Gdańsk 2013

Barbara Gierusz ODDK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Gdańsk 2013 Barbara Gierusz ODDK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Gdańsk 2013 Spis treści Wstęp............................................. 7 Część I Podstawy rachunkowości 1. Rachunkowość jako część

Bardziej szczegółowo

Koszty (zespół nr 4, 5), RMK (zespół nr 6)

Koszty (zespół nr 4, 5), RMK (zespół nr 6) Koszty (zespół nr 4, 5), RMK (zespół nr 6) układy ewidencyjne kosztów: - układ rodzajowy, - układ funkcjonalny warianty ewidencji kosztów rozlicznie kosztów w czasie (RMC, RMB) RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

Istota i pojęcie rachunku kosztów

Istota i pojęcie rachunku kosztów Istota i pojęcie rachunku kosztów Wprowadzenie Jednostki gospodarcze funkcjonujące w warunkach gospodarki rynkowej ciągle poszukują sposobów zwiększenia zysku polepszenie efektywności wykorzystania czynników

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów. Rachunek Kosztów (W3) Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Rachunek kosztów normalnych, Rachunek kosztów standardowych

Rachunek kosztów. Rachunek Kosztów (W3) Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Rachunek kosztów normalnych, Rachunek kosztów standardowych Plan zajęć normalnych, standardowych 1. Wpływ zmian w poziomie kosztów oraz wielkości produkcji na zniekształcanie informacji o kosztach produktów 2. Prezentacja różnych podejść do planowania rozmiarów

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja podziałowa

Kalkulacja podziałowa Kalkulacja podziałowa stosowana w przedsiębiorstwach wytwarzających jednorodny i nieskomplikowany produkt polega na podzieleniu sumy kosztów danego okresu przez liczbę wyprodukowanych jednostek efektem

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość zarządcza. Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Wykorzystanie rachunku kosztów zmiennych. Dr Marcin Pielaszek

Rachunkowość zarządcza. Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Wykorzystanie rachunku kosztów zmiennych. Dr Marcin Pielaszek Wykorzystanie rachunku kosztów zmiennych 1. Zmienność kosztów w długim i krótkim okresie Rachunek kosztów zmiennych i analiza koszty rozmiary produkcji zysk 2. Podejmowanie decyzji w krótkim okresie 1.

Bardziej szczegółowo

Metody podziału kosztów na zmienne i stałe

Metody podziału kosztów na zmienne i stałe Metody podziału kosztów na zmienne i stałe KOSZTY STAŁE Koszty stałe to koszty, które nie zależą od wielkości produkcji, np. czynsz dzierżawny, amortyzacja, wynagrodzenia zarządu. Koszty stałe jednostkowe

Bardziej szczegółowo

TEST Z RACHUNKOWOSCI PRZEDSIĘBIORSTW KLASA IV LICEUM EKONOMICZNEGO

TEST Z RACHUNKOWOSCI PRZEDSIĘBIORSTW KLASA IV LICEUM EKONOMICZNEGO TEST Z RACHUNKOWOSCI PRZEDSIĘBIORSTW KLASA IV LICEUM EKONOMICZNEGO. CHARAKTERYSTYKA TESTU. Test osiągnięć szkolnych sprawdzający wielostopniowy, nieformalny, nauczycielski, pisemny. Test obejmuje sprawdzenie

Bardziej szczegółowo

Tradycyjne podejście do kosztów pośrednich

Tradycyjne podejście do kosztów pośrednich Tradycyjne podejście do kosztów pośrednich Koszty bezpośrednie odniesienie wprost na obiekt kalkulacji Koszty pośrednie alokowanie na różne obiekty kalkulacji na podstawie kluczy rozliczeniowych, charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING. Autor: MIECZYSŁAW DOBIJA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING. Autor: MIECZYSŁAW DOBIJA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING. Autor: MIECZYSŁAW DOBIJA Wstęp Rozdział I. Wartość ekonomiczna a rachunkowość 1. Wartość ekonomiczna 1.1. Wartość ekonomiczna w aspekcie pomiaru 1.2. Różne postacie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie Rozdział 1. Organizacja jako kombinacja zasobów (Jerzy S. Czarnecki)... 15

Spis treści. Wprowadzenie Rozdział 1. Organizacja jako kombinacja zasobów (Jerzy S. Czarnecki)... 15 Wprowadzenie... 11 Rozdział 1. Organizacja jako kombinacja zasobów (Jerzy S. Czarnecki).......... 15 1.1. Koszty w zarządzaniu.... 15 1.2. Profesjonalny kierownik.... 19 1.2.1. Profesjonalizm i intuicja................................................

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA wykład II dr Marek Masztalerz Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 2011 KALKULACJA KOSZTÓW Kalkulacja kosztów jest to czynność obliczeniowa zmierzająca do ustalenia kosztów przypadających

Bardziej szczegółowo

Metody sporządzania rachunku przepływów pieniężnych. Wpisany przez Agnieszka Tłaczała

Metody sporządzania rachunku przepływów pieniężnych. Wpisany przez Agnieszka Tłaczała Rachunek ten, zgodnie z ustawą o rachunkowości, może być sporządzany metodą bezpośrednią albo pośrednią, zależnie od wyboru dokonanego przez kierownika jednostki. Rachunek przepływów pieniężnych, zgodnie

Bardziej szczegółowo

Polityka rachunkowości od kuchni

Polityka rachunkowości od kuchni Rafał Pecka Polityka rachunkowości od kuchni czyli jak i dlaczego prowadzić/nie prowadzić działalność odpłatną i gospodarczą w NGO Działalność gospodarcza szansa czy zagrożenie Dlaczego Ustawodawca postanowił

Bardziej szczegółowo

Jak ewidencjonować koszty związane ze świadczeniem takich usług dla innego podmiotu, które są sprzedawane w następnym miesiącu?

Jak ewidencjonować koszty związane ze świadczeniem takich usług dla innego podmiotu, które są sprzedawane w następnym miesiącu? Jak ewidencjonować koszty związane ze świadczeniem takich usług dla innego podmiotu, które są sprzedawane w następnym miesiącu? Pytanie Świadczymy dla innych podmiotów usługi produkcyjne - wytwarzamy ich

Bardziej szczegółowo

Zakwalifikuj podane pozycje kosztów według właściwych układów klasyfikacyjnych w przedsiębiorstwie szyjącym odzież sportową.

Zakwalifikuj podane pozycje kosztów według właściwych układów klasyfikacyjnych w przedsiębiorstwie szyjącym odzież sportową. Zadania_Klasyfikacje kosztów Zadanie_1 Zakwalifikuj podane pozycje kosztów według właściwych układów klasyfikacyjnych w przedsiębiorstwie szyjącym odzież sportową. Ubezpieczenie transportu zakupionych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9

Spis treści. Wstęp... 9 Wstęp... 9 1. Wprowadzenie do rachunkowości... 11 1.1. Istota rachunkowości... 12 1.2. Przedmiot, podmiot i funkcje rachunkowości... 17 1.3. Regulacje prawne rachunkowości... 22 1.4. Zasady rachunkowości...

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość zarządcza. Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Rachunek kosztów zmiennych i analiza koszty rozmiary produkcji zysk (CVP)

Rachunkowość zarządcza. Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Rachunek kosztów zmiennych i analiza koszty rozmiary produkcji zysk (CVP) Rachunek kosztów zmiennych i analiza koszty rozmiary produkcji zysk (CVP) Wykorzystanie rachunku kosztów zmiennych 1. Zmienność kosztów w długim i krótkim okresie 2. Podejmowanie decyzji w krótkim okresie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kosztami i wynikami. dr Robert Piechota

Zarządzanie kosztami i wynikami. dr Robert Piechota Zarządzanie kosztami i wynikami dr Robert Piechota Wykład 2 Analiza progu rentowności W zarządzaniu przedsiębiorstwem konieczna jest ciągła ocena zależności między przychodami, kosztami i zyskiem. Narzędziem

Bardziej szczegółowo

Wykaz kont dla jednostek stosujących ustawę o rachunkowości str. 29

Wykaz kont dla jednostek stosujących ustawę o rachunkowości str. 29 Spis treści Wprowadzenie str. 15 Układ i treść opracowania str. 15 Problemy do rozstrzygnięcia przy opracowywaniu lub aktualizowaniu dokumentacji opisującej przyjęte zasady (politykę) rachunkowości str.

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów dla inżyniera

Rachunek kosztów dla inżyniera Rachunek kosztów dla inżyniera Wykład 3: Rachunek kosztów systematyczny; problemowy; kryteria i podział kosztów; wzorce zachowania się kosztów. Zofia Krokosz-Krynke, Dr inż., MBA zofia.krokosz-krynke@pwr.edu.pl

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE. za okres

SPRAWOZDANIE FINANSOWE. za okres SPRAWOZDANIE FINANSOWE za okres 01.01.2015 31.12.2015 INTERNATIONAL POLICE ASSOCIATION (Międzynarodowe Stowarzyszenie Policji) SEKCJA POLSKA PODKARPACKA 35-036 Rzeszów, ul. Dąbrowskiego 30 NIP: 8133176877

Bardziej szczegółowo

Ewidencja i rozliczanie kosztów działalności pomocniczej

Ewidencja i rozliczanie kosztów działalności pomocniczej Ewidencja i rozliczanie kosztów działalności pomocniczej Działalność pomocnicza działalność, której celem jest świadczenie usług na rzecz innych wydziałów/jednostek w przedsiębiorstwie usługi/świadczenia

Bardziej szczegółowo

Kwota za rok 2012 2013 A. Przychody z działalności statutowej 388048,08 386670,60 I Składki brutto określone statutem 0,00 0,00

Kwota za rok 2012 2013 A. Przychody z działalności statutowej 388048,08 386670,60 I Składki brutto określone statutem 0,00 0,00 Stowarzyszenie WARKA ul. Gośniewska 46, 05-660 Warka NIP 7971851483 Rachunek wyników za 2013 rok sporządzony na podstawie Rozporządzenia MF z dnia 15 listopada 2001 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Metody kalkulacji kosztu jednostkowego

Metody kalkulacji kosztu jednostkowego Metody kalkulacji kosztu jednostkowego Dane dotyczące produkcji w firmie X w styczniu przedstawiają się następująco: saldo początkowe produkcji w toku 0 liczba wyrobów przekazanych do magazynu 20 000 liczba

Bardziej szczegółowo

Koszty w przedsiębiorstwie

Koszty w przedsiębiorstwie Koszty w przedsiębiorstwie zużycie posiadanych zasobów Co to jest koszt? spadek aktywów bądź wzrost zobowiązań (zużycie obcych zasobów) poniesiony celowo dla osiągnięcia przychodu ujęty w mierniku pieniężnym

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE. za okres

SPRAWOZDANIE FINANSOWE. za okres SPRAWOZDANIE FINANSOWE za okres 01.01.2014 31.12.2014 INTERNATIONAL POLICE ASSOCIATION (Międzynarodowe Stowarzyszenie Policji) SEKCJA POLSKA PODKARPACKA 35-036 Rzeszów, ul. Dąbrowskiego 30 NIP: 8133176877

Bardziej szczegółowo

MSR 8 Zasady rachunkowości, zmiany wartości szacunkowych i korygowanie błędów Związek Polskiego Leasingu 3 października 2012 r.

MSR 8 Zasady rachunkowości, zmiany wartości szacunkowych i korygowanie błędów Związek Polskiego Leasingu 3 października 2012 r. www.pwcacademy.pl MSR 8 Zasady rachunkowości, zmiany wartości szacunkowych i korygowanie błędów Związek Polskiego Leasingu 3 października 2012 r. 1 Zasady rachunkowości i zmiany zasad rachunkowości 2 Zakres

Bardziej szczegółowo

3. Od zdarzenia gospodarczego do sprawozdania finansowego

3. Od zdarzenia gospodarczego do sprawozdania finansowego Nowe zmienione i uzupełnione wydanie podręcznika składa się z dwóch części: teoretycznej, (przewodnika po sprawozdaniu finansowym) i części drugiej - zbioru zadań, który ułatwi sprawdzenie przyswojonej

Bardziej szczegółowo

Bilans. A. Aktywa trwałe. I. Wartości niematerialne i prawne 1. Koszty zakończonych prac rozwojowych 2. Wartość firmy

Bilans. A. Aktywa trwałe. I. Wartości niematerialne i prawne 1. Koszty zakończonych prac rozwojowych 2. Wartość firmy Bilans Jest to podstawowy dokument księgowy, który jest podstawą dla zamknięcia rachunkowego roku obrotowego - bilans zamknięcia, a takŝe dla otwarcia kaŝdego następnego roku obrotowego - bilans otwarcia.

Bardziej szczegółowo

Analiza cen kalkulacyjnych i zniekształcenia cenowe

Analiza cen kalkulacyjnych i zniekształcenia cenowe Analiza cen kalkulacyjnych i zniekształcenia cenowe Koszty zmienne Uznaje się że ich poziom ulega zmianie wraz ze zmianą wielkości produkcji Związane są przede wszystkim z: zużyciem surowców i materiałów

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu. 5. Wycena zobowiązań

Plan wykładu. 5. Wycena zobowiązań Plan wykładu 1. Wycena rzeczowych aktywów trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych 2. Wycena nieruchomości inwestycyjnych Wybrane zagadnienia z zakresu wyceny aktywów i zobowiązań Dr Marcin Pielaszek

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA dr inż. Dorota Kużdowicz Wydział Ekonomii i Zarządzania, Uniwersytet Zielonogórski Zakres tematyczny przedmiotu Definicja i funkcje rachunkowości zarządczej Koszty jako element procesu

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA wykład III dr Marek Masztalerz Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 2011 KALKULACJA KOSZTÓW Kalkulacja kosztów jest to czynność obliczeniowa zmierzająca do ustalenia kosztów przypadających

Bardziej szczegółowo

Jarosław Perek kpmh.pl. www.kpmh.pl

Jarosław Perek kpmh.pl. www.kpmh.pl . WYDATKI NA ŚRODKI TRWAŁE W BUDOWIE Uwagi ogólne: Środki trwałe w (tak samo jak środki trwałe ) stanowią część aktywów trwałych (majątku trwałego) w jednostce. Niemniej środki trwałe w to aktywa, które

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość zarządcza wykład 3

Rachunkowość zarządcza wykład 3 Rachunkowość zarządcza wykład 3 Czym będziemy się zajmować na dzisiejszych zajęciach? Analiza progu rentowności Ilościowy i wartościowy próg rentowości Marża brutto, strefa bezpieczeństwa, dźwignia operacyjna

Bardziej szczegółowo