Możliwości poprawy efektywności wykorzystania energii elektrycznej czynnej i biernej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Możliwości poprawy efektywności wykorzystania energii elektrycznej czynnej i biernej"

Transkrypt

1 Możliwości poprawy efektywności wykorzystania energii elektrycznej czynnej i biernej Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia 1. Wstęp Możliwości wzrostu efektywności wykorzystania energii elektrycznej istnieją na wszystkich etapach jej życia, począwszy od elektrowni i elektrociepłowni poprzez przesył i dystrybucję w krajowym systemie elektroenergetycznym, aż do konsumpcji przez użytkowników końcowych. Potencjał wzrostu efektywności wyznacza różnica pomiędzy wielkością strat faktycznych na analizowanym etapie wykorzystania energii elektrycznej, będących pochodną poziomu wiedzy zarządczej i technicznej, stanu i warunków pracy urządzeń oraz stanu finansów danego użytkownika, a wielkością nieuchronnych strat energii określonych dla urządzeń i procesów funkcjonujących w oparciu o najnowszy stan techniki. W aspekcie oszczędzania energii przez odbiorcę końcowego bardzo ważnym działaniem usprawniającym jest modernizacja procesów technologicznych, pochłaniających większą część energii elektrycznej. Ze względu na skalę, istotnym obszarem o dużym potencjale redukcji strat energii elektrycznej jest również krajowa sieć przesyłu i dystrybucji. Doskonalenie procesów technologicznych oraz modernizacja sieci przesyłowych i dystrybucyjnych nie są przedmiotem niniejszego artykułu. W dalszej części tekstu zostały omówione możliwości wzrostu efektywności wykorzystania energii elektrycznej poprzez: zwiększenie sprawności procesów przetwarzania energii elektrycznej, a szczególnie transformacji energii zachodzącej w wewnętrznych sieciach dystrybucyjnych elektrowni oraz zakładów przemysłowych, podnoszenie sprawności układów napędowych urządzeń technologicznych (silniki elektryczne, układy regulacji obrotów), zarządzanie produkcją energii biernej w elektrowniach i elektrociepłowniach, w szczególności przemysłowych, kompensację mocy biernej u odbiorców energii elektrycznej. Edward Fryc Zbigniew Kochel Jacek Krakowiak Energotest Sp. z o.o. Robert Ziarno Południowy Koncern Węglowy SA 2. Wzrost efektywności przez zmniejszenie strat transformacji Postęp technologiczny i związane z nim ciągłe doskonalenie urządzeń służących do dystrybucji energii napędzane są m.in. takimi celami, jak: zapewnienie ciągłości i bezpieczeństwa dostaw oraz minimalizacja strat przesyłu. 78

2 Rys. 1. Wartości sprawności transformatorów w funkcji ich wielkości Rys. 2. Porównanie strat transformatorów o różnej wielkości i tym samym obciążeniu

3 Tab. 1. Porównanie strat w dwóch transformatorach 1000 i 1600kVA Obciążenie [kw] Transformator 1000kVA Straty obciążeniowe [W] Straty całkowite [W] Transformator 1600kVA Straty obciążeniowe W] Straty całkowite [W] Różnica w stratach [W] Rys. 3. Straty w transformatorach mokrych i suchych przy obciążeniu znamionowym i połówkowym

4 Z punktu widzenia elektrowni, elektrociepłowni oraz odbiorcy końcowego, do największych strat w procesie transportu energii ze źródła zasilania (rozdzielnicy) do odbioru należą straty w przewodach elektrycznych i straty transformacji. W elektrowni i fabryce dystrybuuje się energię elektryczną w celu zaspokojenia potrzeb własnych z użyciem typowych transformatorów rozdzielczych. Straty transformacji wynikające ze strat w rdzeniu i uzwojeniach transformatorów są relatywnie mniejsze dla większych jednostek, z czego pierwsze z nich występują niezależnie od stopnia obciążenia transformatora. Na rys. 1 zostały przedstawione typowe sprawności transformatorów olejowych. Ograniczenia sprawności wynikają z istnienia strat: biegu jałowego: na przemagnesowywanie i prądów wirowych w rdzeniu, obciążeniowych: od prądu obciążenia i strumienia rozproszenia w uzwojeniach i konstrukcjach metalowych transformatora. Sumaryczna wielkość strat oraz udział ich poszczególnych rodzajów w całości strat zależy od poziomu obciążenia transformatora. Najwyższą sprawność transformatora uzyskuje się przy obciążeniu bliskim 50% nominalnego. Dla takiego obciążenia straty obciążeniowe w uzwojeniach wynoszą ~ 90% wszystkich strat, a wydatek energii związany z obecnością prądów wirowych w przewodnikach, na przemagnesowanie i inne, stanowi ok. 10% strat całkowitych (stąd 90% strat jest proporcjonalne do temperatury pracy transformatora, a 10% strat maleje ze wzrostem temperatury). Straty biegu jałowego, które nie zależą od obciążenia transformatora, silnie zależą od częstotliwości, jak również rosną wraz z rosnącym udziałem wyższych harmonicznych w przebiegu napięcia zasilającego (słabnącą jakością energii). Straty w transformatorze będą oczywiście maleć dla wyższych wartości napięcia uzwojeń, co wynika z redukcji strat w uzwojeniach przy mniejszych prądach obciążenia dla tej samej wielkości mocy. W tab. 1 i na rys. 2 znajduje się porównanie strat w dwóch transformatorach 1000 i 1600 kva przy różnych wartościach obciążenia i jednakowej przekładni znamionowej. Na rys. 3 porównano straty transformatorów suchych z olejowymi o tej samej przekładni znamionowej. Z przedstawionych rysunków wynikają trzy podstawowe wnioski: większe jednostki charakteryzują się większą sprawnością (taka zależność jest typowa dla urządzeń i aparatów elektrycznych), przewymiarowanie transformatora pozytywnie wpływa na poziom całościowych strat przy jego obciążeniu ponad próg określony dla danego modelu (co jest dość nietypową właściwością w aspekcie efektywności energetycznej), transformatory olejowe są bardziej efektywne energetycznie od transformatorów suchych. Łączne straty transformacji wynosić mogą od 1,5% do 0,6% mocy dla dużych jednostek używanych w energetyce zawodowej. Wartości te nie wydają się znaczące, dopóki nie sprowadzimy ich do wielkości bezwzględnych. Okazuje się, że przyjmując krajową produkcję energii na poziomie GWh/rok, straty transformacji w elektrowniach odpowiadają rocznej produkcji turbozespołu o średniej mocy osiągalnej 100 MWe. Czy w związku z powyższym opłacalna jest wymiana transformatorów na tzw. super transformatory o stratach mniejszych od 0,5% przy obciążeniu znamionowym? Zależy to oczywiście od stanu technicznego istniejącego transformatora i jego poziomu dociążenia, a także od okoliczności warunkujących nakłady inwestycyjne. Można jednak określić koszt kapitału związanego z wymianą transformatora i koszty strat dla transformatorów o różnej sprawności przy danej wielkości. Koszty strat energii i koszty kapitału przedstawia rys. 4. Jak wynika z rys. 4, optimum kosztowe zostaje osiągnięte przy sprawności równej 99,1-99,2%. Dalsze zwiększanie sprawności wydaje się nieuzasadnione ekonomicznie, gdyż suma kosztów kapitału zainwestowanego w zwiększanie efektywności i kosztów strat zaczynają rosnąć. Kluczowym czynnikiem przy tego rodzaju analizie jest stopa dyskonta, która w tym przypadku została przyjęta na poziomie 8%. Stopa dyskonta przyjmowana przez elektrownie do szacunku rentowności projektów inwestycyjnych w różnych okresach może być różna. Analizę wrażliwości na zmieniającą się stopę dyskonta dla inwestycji polegającej na wymianie transformatora o sprawności 98,9% na transformator o stratach 0,9-0,8% pokazuje rys. 5. W praktyce rzeczywisty zdyskontowany czas zwrotu zainwestowanego kapitału dla wymiany transformatora waha się pomiędzy 2,5 a 10 lat. Krótki czas zwrotu osiąga się, gdy wymiana dotyczy starych, suchych transformatorów, przez których wymianę eliminuje się nie tylko koszty strat energii, ale również koszty utrzymania ruchu. nr 1-2 (11-12)

5 Z przedstawionych danych wynikają istotne wnioski: duża liczba czynników wpływających na rentowność projektu wymiany transformatora (marginalny koszt energii, stopa dyskonta, istniejący stan techniczny) sprawia, że nie ma uniwersalnej odpowiedzi na pytanie o opłacalność tego typu przedsięwzięcia; dla każdego podobnego przypadku powinna ona podlegać odrębnej analizie, wzrost narastającego kosztu kapitału wynikający ze zwiększania sprawności transformatorów, który jest miarodajny dla inwestycji dedykowanej podnoszeniu sprawności i podnoszeniu jej przy okazji wymiany transformatora podyktowanej innymi względami, sprawia że jej podnoszenie jest z punktu widzenia ekonomii przedsięwzięcia racjonalne w określonych granicach sprawności, nowy transformator pod kątem efektywności energetycznej powinien być dobierany z uwzględnieniem przewymiarowania, celu i warunków, w jakich będzie pracował, oszczędzać energię przy transformacji możemy nie tylko wymieniając transformatory, ale również prowadząc ich ruch z uwzględnieniem zależności strat od wielu czynników (współczynnika mocy, temperatury otoczenia, obciążania). 3. Wzrost efektywności poprzez podniesienie sprawności układów napędowych urządzeń technologicznych Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Za działanie proefektywnościowe podnoszące sprawność zespołu układów napędowego i napędzanego, zazwyczaj z klucza uznaje się instalację przetwornicy częstotliwości. Zainstalowane przetwornice częstotliwości mogą być jednak przyczyną nadmiernego zużycia energii elektrycznej. Taka sytuacja może mieć miejsce w dwóch przypadkach. W pierwszym przetwornica podaje napięcie na silnik, który jest obciążony przez większość czasu na poziomie bliskim znamionowemu. W drugim przypadku przetwornica powoduje znaczące odkształcenie napięcia w sieci będącej źródłem zasilania innych odbiorników przez generowanie przebiegów o wysokim THD, co w odbiornikach i sieci zasilającej powoduje straty większe niż zyski energii z pracy przetwornicy. Diagnoza układu opiera się głównie na badaniu kamerą termowizyjną rozdzielni, do której przyłączona jest przetwornica, oraz na sprawdzeniu temperatury pracy innych zasilanych z niej odbiorów. W przypadku wykrycia ponadnormatywnych temperatur warto przeprowadzić badanie sieci cyfrowym analizatorem mocy pod kątem obecności wyższych harmonicznych. Badanie powinno odbyć się w dwóch stanach pracy rozdzielni z przyłączoną i odłączoną przetwornicą przy towarzyszącym monitoringu zużycia energii przez przyłączone do niej odbiory. Jeżeli audyt jakości energii potwierdzi negatywny wpływ pracy przetwornicy, zazwyczaj jest możliwe doposażenie samej przetwornicy w odpowiedni filtr lub zabudowa urządzenia, która kompleksowo rozwiąże problem harmonicznych i dopasowania parametrów napięcia do odbioru. Filtry aktywne są oferowane przez wszystkich producentów przetwornic, jednak warto poświęcić czas na rzetelną analizę jakościową energii, która pozwoli dobrać skutecznie działające urządzenie. Istotną kwestią przy rozstrzyganiu instalacji falownika do współpracy np. z pompą, będącą powszechnym odbiorem dla elektrowni i zakładu produkcyjnego, jest właściwe określenie nakładów inwestycyjnych. Niekiedy bowiem instalacja przetwornicy wiąże się nie tylko z modernizacją elektroenergetyczną, ale również z koniecznością modyfikacji mechanicznych w zakresie wymiany łożysk, uszczelnień, a nawet kompletnych pomp nie przystosowanych do współpracy z przetwornicą. Wycenę elektroenergetycznego zakresu inwestycji na potrzeby modelu finansowego też może cechować gruby błąd szacunku ze względu na np. nieprzewidziany koszt wymiany silnika, w przypadku niewystarczającej izolacyjności uzwojeń silnika pracującego dotychczas bez przetwornicy, konieczność budowy nowego połączenia kablowego o odpowiednim ekranowaniu i przewymiarowanego odpowiednio do wpływu obecności wyższych harmonicznych. Ewentualna wymiana silnika wynikająca z dostosowania do współpracy z przetwornicą lub z innych względów, jak np. techniczne zużycie, może być pretekstem do kolejnego działania zmierzającego do obniżenia zużycia energii. Zastosowanie silników elektrycznych o podwyższonej sprawności w miejsce napędów starszej generacji jest nie tylko prostą i skuteczną drogą do zmniejszenia strat energii w układach napędowych, ale podobnie jak wymiana żarówek na świetlówki zostało narzucone przez regulacje Unii Europejskiej. Zamontowanie silnika o podwyższonej klasie efektywności w miejsce używanego, podobnie jak w przypadku wspomnianych przetwornic, nie musi znacząco wpłynąć na oszczędzanie energii. Istnieje szereg argumentów zarówno za, jak i przeciw wymianie silnika. Każdy przy- 82

6 Wyznaczanie optymalnej pod względem ekonomicznym sprawności transformatora Rys. 4. Wyznaczanie optymalnej efektywności energetycznej transformatora o mocy 2 MVA Analiza wrażliwości na stopę dyskonta projektu polegającego na wymianie transformatora Rys. 5. Analiza wrażliwości na stopę dyskonta projektu polegającego na wymianie transformatora na bardziej efektywny

7 Klasyfikacja czterobiegunowych silników elektrycznych pod względem ich efektywności energetycznej Rys. 6. Klasyfikacja silników pod względem efektywności energetycznej Rys. 7. Porównanie efektów wymiany silnika oraz przekładni i silnika na sprawność układu napędowego

8 padek modernizacji należy rozważać indywidualnie, z uwzględnieniem tak korzyści, jak i trudności związanych z wymianą. Dlaczego należy ostrożnie podchodzić do zakładanego efektu wymiany silnika? Po pierwsze należy zwrócić uwagę na potencjał jego usprawniania. Rys. 6 i 7 przedstawiają zakres sprawności dostępnych silników, typowe sprawności poszczególnych elementów układu napędowego i wynikający z nich potencjał oszczędności. Jak widać na rys. 6, największe zyski względne możemy osiągnąć wymieniając najmniejsze silniki (różnice w sprawnościach dla poszczególnych klas efektywnościowych są tu największe). Możliwe jest podniesienie sprawności silnika o blisko 10% przy wymianie silnika o klasie IE1 na silnik o klasie sprawności IE2. W miarę wzrostu rozmiarów silnika maleje efekt jego wymiany i dla silników o mocach >75kW nie możemy spodziewać się efektu większego niż 1% wzrostu sprawności silnika. Wpływ wymiany silnika, przy założeniu 7% poprawy jego sprawności, na sprawność całego układu napędowego przedstawia rys. 7. Jak widać na grafie 2 rys. 7, przyrost sprawności całkowitej napędu nie jest imponujący ( ~ 4%). Na grafie 3 rys. 7 zobrazowano porównawczo wymianę przekładni (jeśli istnieje w układzie napędowym), dzięki której możemy spowodować kilkunastoprocentowy wzrost sprawności układu napędowego. Po drugie, należy rozważnie podchodzić do wymiany silników w procesach, które charakteryzują się częstymi uruchomieniami i zatrzymaniami silnika (np. 30 razy/h). Do tego typu zastosowań najlepiej użyć specjalnych silników o podwyższonej sprawności w stanach nieustalonych kosztem sprawności przy płynnej pracy (silniki energooszczędne charakteryzują się większą wagą wirnika). Inna kwestia, którą należy rozważyć przed wymianą silnika na bardziej efektywny, to jego zwymiarowanie pod względem mocy. Jeżeli silnik pracował przez kilkanaście lat i jest wymieniany na bardziej efektywny, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że w tak długim czasie zmieniły się wymagania procesu. Nie powinno się wymieniać silnika bazując na danych znamionowych silników wymienianych, a na ponownej kalkulacji mocy na wale, niezbędnej do prowadzenia procesu. Istnieje bowiem duża szansa, że dobranie odpowiedniego (mniejszego) silnika pod względem mocy będzie miało większy wpływ na sprawność układu od podniesienia klasy efektywności urządzenia. Dlaczego mimo wszystko wymieniać silniki na bardziej efektywne energetycznie? Pierwszym powodem jest efekt skali. Silniki konsumują bowiem 70% energii pochłanianej przez przemysł i blisko 40% energii zużywanej na inne cele. Oszczędzając pojedyncze procenty energii dzięki podnoszeniu ich sprawności, ograniczamy w zauważalnym stopniu zużycie w skali globalnej. Udział energii konsumowanej przez silniki w całości energii zużywanej na świecie pokazuje rys. 8. Dla pojedynczego przedsiębiorstwa nie jest sprawą pierwszorzędną wpływanie na globalne zużycie, jednak ważne jest uświadomienie potencjału optymalizacji w danej elektrowni czy w zakładzie produkcyjnym. Wyznaczone są również trendy w polityce i w aktach prawnych (Dyrektywa UE nr 2005/32/WE), które już obecnie zobowiązują firmy w Unii Europejskiej, w tym w Polsce, do sprzedaży silników >0,75 kw o klasie efektywności IE2 lub wyższej (od 16 czerwca 2011 r.), a wkrótce do sprzedaży silników > 7,5 kw w klasie IE2 z przetwornicami, lub w klasie IE3 (regulacja ta wejdzie w życie 1 stycznia 2015 r., od 1 stycznia 2017 r. będzie rozszerzona o silniki o mocy >0,75 kw). Inny powód to stosunek nakładów inwestycyjnych ponoszonych na wymianę silnika do kosztów energii, jaką zużywa silnik w czasie eksploatacji, który wynosi często nawet 20 lat (rys. 9) Tak duży udział kosztów energii, który będzie rósł wraz z nieuniknionym wzrostem cen energii sprawia, że wymiana silnika, gdy rozstrzygamy ją w długim horyzoncie czasowym, staje się konkurencyjna w stosunku do innych inwestycji proefektywnościowych, jak np. modernizacji w obszarze technologii produkcji, wymagająca dużo wyższych nakładów celem utrzymania długofalowego efektu finansowego. Dla poznania innych zalet stosowania silników energooszczędnych poza samym oszczędzaniem energii należy zwrócić uwagę na różnice konstrukcyjne pomiędzy zwykłym silnikiem a silnikiem o wysokiej klasie efektywności energetycznej: a) Różnica wynikająca z potrzeby ograniczenia strat prądowych w uzwojeniu stojana: zwiększenie przekroju przewodów w uzwojeniu stojana poprzez powiększenie przekroju żłobków blach stojana, skrócenie długości połączeń czołowych uzwojeń stojana, zmniejszenie liczby zwojów w uzwojeniu stojana. b) Specyfika wynikająca z ograniczania strat prądowych w uzwojeniu wirnika: nr 1-2 (11-12)

9 zwiększenie ilości materiałów czynnych (aluminium, miedź) poprzez zwiększenie przekroju żłobków z zachowaniem rozkrojów blach; zwiększenie przekroju uzwojenia. c) Różnica wynikająca z ograniczania strat mechanicznych (wentylacyjnych): zastosowanie wentylatora o mniejszej średnicy, dopasowanie konstrukcji stojana do lepszych warunków przepływu powietrza (mniejsze straty na tarcie aerodynamiczne), dobór mniejszych przewietrzników zewnętrznych. d) Odmienność w stosunku do standardowego silnika podyktowana niwelacją strat w żelazie: zastosowanie blach elektrotechnicznych o mniejszej stratności i grubości; wydłużenie pakietu blach stojana (wydłużenie obudowy silnika bez zmian wymiarów montażowych). e) Różnica wynikająca z ograniczenia strat mechanicznych w łożyskach: odpowiedni dobór łożysk (selekcja pod kątem średnic i luzu poprzecznego), poprawa smarowania łożysk. f) Specyfika wynikająca z pozostałych strat: optymalizacja wielkości szczeliny powietrznej pomiędzy wirnikiem a stojanem, poprawa kształtu zębów (profil zakończeń żłobków), zastosowanie klinów żłobkowych z materiału magnetycznego. Wszystkie te cechy sprawiają, że silniki energooszczędne charakteryzują się: niższymi przyrostami temperatury uzwojenia, łożysk i obudowy (stąd większa odporność na przeciążenia), co oznacza niższe koszty napraw, cichszą pracą, czyli mniejszymi nakładami na ekranowanie hałasu i lepszymi warunkami pracy, obniżonym poziomem drgań, co pociąga za sobą mniejsze koszty inwestycyjne i eksploatacyjne wynikające z konieczności przeciwdziałania drganiom, wyższą trwałością mechaniczną i elektryczną niż silnik standardowy, czyli dłuższym czasem bezawaryjnej eksploatacji. W podsumowaniu należy stwierdzić, że wymiana starych silników o niskiej klasie efektywności na silniki energooszczędne może być przedsięwzięciem atrakcyjnym pod warunkiem, że zostanie zaplanowana w przemyślany sposób z uwzględnieniem nie tylko kosztu energii, ale Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia i innych kosztów, np. wynikających z rezerwowania silników dla potrzeb utrzymania ruchu lub remontowych na naprawę starych silników. Wymianę silnika na efektywny energetycznie zawsze powinno się poprzedzić analizą całego układu napędowego, w którym np. eliminując pasowe przeniesienie napędu lub wymieniając w nim silnik na bardziej dopasowany do potrzeb procesu, możemy często więcej zaoszczędzić i to przy mniejszych nakładach, niż przy samej wymianie silnika. Ze względu na regulacje prawne i tak wszystkie silniki w naszych przedsiębiorstwach będą się charakteryzowały najwyższą klasą efektywności. Wychodząc przed szereg, wymieniając je zawczasu na bardziej efektywne, można uniknąć kłopotliwej zmiany ad hoc i poprawić wynik ekonomiczny elektrowni czy zakładu produkcyjnego. 4. Optymalizacja wytwarzania mocy biernej i kompensacja jej zużycia u odbiorców, jako źródło poprawy efektywności energetycznej 4.1. Optymalizacja wytwarzania mocy biernej w elektrowniach i elektrociepłowniach, w szczególności przemysłowych Optymalizacja wytwarzania mocy biernej ma szczególny sens w źródłach wytwórczych, w których są zainstalowane generatory o różnej charakterystyce jednostkowego zużycia mocy czynnej na produkcję mocy biernej. Ma to miejsce w szczególności w elektrociepłowniach przemysłowych, w których różnej konstrukcji turbogeneratory pracują w układzie mieszanym, blokowym, bądź kolektorowym. W elektrociepłowniach przemysłowych istnieją ponadto inne źródła mocy biernej. W takich sytuacjach ma sens zarządzanie produkcją mocy biernej w ramach całego zakładu. Generowanie mocy biernej jest zawsze powiązane ze zużyciem energii czynnej, której zmienny koszt marginalny jest równy kosztowi energii kupowanej lub sprzedawanej do sieci zewnętrznej operatora energii. Minimalizacja kosztów zużycia energii czynnej na produkcję mocy biernej polega na optymalnym podzieleniu generacji mocy biernej między źródła w taki sposób, aby koszty generacji niezbędnej mocy biernej były jak najmniejsze. Porównanie strat mocy czynnej w funkcji produkowanej (dostarczanej) mocy biernej, dla różnych przykładowych obiektów przedstawia rys. 10. Elektrownie i elektrociepłownie zawodowe produkują moc bierną przy okazji produkcji energii czynnej w generatorach synchronicznych, gdzie przez zmianę prądu wzbudzenia wpływa się na wartość współ- 86

10 Rys. 8. Udział energii konsumowanej przez silniki w zużyciu ogólnoświatowym. Rys. 9. Koszty związane z eksploatacją silnika przez 20 lat

11 Porównanie strat mocy czynnej w funkcji mocy biernej dla obiektów w przykładowej, istniejącej elektrociepłowni przemysłowej Rys. 10. Wyliczone przez algorytm zużycie mocy czynnej do generowania mocy biernej dla przykładowych źródeł Porównanie przyrostów względnych strat mocy czynnej w funkcji mocy biernej dla obiektów w przykładowej, istniejącej elektrociepłowni przemysłowej Rys. 11. Wyliczone przez algorytm przyrosty względne mocy biernej dla przykładowych źródeł

12 czynnika mocy w zakresie ograniczonym obszarem stabilnej pracy generatora. Przy generacji mocy biernej występują straty mocy czynnej spowodowane przyrostami strat mocy czynnej w stojanie, na wirniku i w układzie wzbudzenia. W przypadku elektrociepłowni przemysłowych źródłami mocy biernej są nie tylko generatory, ale również przy niedoborze produkcji własnej w generatorach synchronicznych sieć zewnętrzna operatora energii i baterie kondensatorów. Koszty uzyskania mocy biernej są nie tylko inne dla generatora, sieci i baterii kondensatorów, ale wyglądają różnie dla każdego z typów generatorów i zależą od stopnia ich dociążenia. Podniesienie efektywności energetycznej (i tym samym ekonomicznej) procesu uzyskiwania mocy biernej powinno więc się opierać o wdrożenie algorytmu, który w zależności od okoliczności, o których mowa poniżej pozwoli na rozdział obciążenia między źródła mocy biernej tak, by minimalizować sumę kosztów uzyskania mocy biernej. Kluczowe dla opracowania algorytmu sterującego rozdziałem produkcji mocy biernej jest wyznaczenie funkcji strat mocy czynnej od produkowanej mocy biernej oraz funkcji przyrostów względnych tych strat od tej samej wielkości, czyli produkowanej mocy biernej. W celu optymalizacji wyznacza się funkcję sumy mocy biernych oraz funkcję odwrotną, która określa jednakowe dla wszystkich źródeł mocy biernej przyrosty względne (rys. 11) dla optymalnego rozdziału. W uproszczeniu, poszukuje się minimalnej sumy przyrostów mocy czynnej wynikających z konieczności produkcji dodatkowej mocy biernej. Wszelkie koszty straty mocy czynnej podyktowane potrzebą uzyskiwania mocy biernej, w tym: koszty strat we wzbudzeniu generatorów, koszty strat w stojanach generatorów, koszty strat w bateriach kondensatorów, koszty poboru mocy biernej przez transformatory z sieci, są możliwe do oszacowania dynamicznie (dla bieżącego zapotrzebowania na moc bierną) w oparciu o rzeczywiste dane tych urządzeń. W przypadku generatorów wartość strat jest nieliniowo zależna od wartości mocy biernej, w przeciwieństwie do zależnych liniowo przyrostów względnych. Graficzne zobrazowanie wyników wyliczeń algorytmu optymalizacji przedstawia rys. 12. Szacunek opłacalności implementacji algorytmu sterowania produkcją mocy biernej jest sprawą indywidualną dla każdej elektrociepłowni przemysłowej. Niezbędne przy optymalizacji kosztów generowania mocy biernej wydaje się przeprowadzenie studium wykonalności projektu i zaplanowanie go zgodnie z jego wynikami. Sterowanie produkcją mocy biernej może bowiem odbywać się ręcznie, na bazie precyzyjnych dyspozycji, w które można wyposażyć operatorów nastawni. Takie rozwiązanie może być kłopotliwe, a jego efekty trudne do utrzymania. Tak więc jego stosowanie może być uzasadnione wyłącznie dużymi kosztami implementacji algorytmu automatycznego lub dużymi potencjalnymi zyskami z szybkiego wdrożenia regulacji Poprawa efektywności energetycznej u odbiorców energii elektrycznej przez kompensację mocy biernej w zakładach przemysłowych a) Źródła mocy biernej w zakładach przemysłowych i wielkość opłat za ponadnormatywny pobór mocy biernej z sieci zewnętrznej Rodzaj konstrukcji większości odbiorników elektrycznych w zakładach przemysłowych powoduje pobieranie przez nie mocy biernej indukcyjnej w czasie ich normalnej pracy z poborem energii czynnej. Konieczność dostawy mocy biernej do odbiorców energii powoduje obniżenie się współczynnika mocy w sieci przesyłowej i dystrybucyjnej oraz w sieci przemysłowej rozdzielczej. Naturalny współczynnik mocy (tgφ), tj. wynikający z pracy odbiorników bez zastosowania urządzeń do jego poprawy, kształtuje się w granicach od 0,75 do 1,5. Tak duże wartości współczynnika mocy oddziałują niekorzystnie na system energetyczny, gdyż przesył nadmiernej ilości mocy biernej nie tylko wpływa bezpośrednio na wzrost strat energii czynnej, ale oddziałuje też pośrednio na sprawność wszystkich elementów tego systemu. Bilans mocy biernej systemu, według stosowanych obecnie taryf rozliczeniowych, wymaga poboru energii elektrycznej przez zakłady przemysłowe przy współczynniku mocy tgφ wynoszącym od 0 do 0,4. Zmusza to odbiorców do stosowania specjalnych środków powodujących zmniejszenie poboru mocy biernej w stosunku do pobieranej mocy czynnej. Współczynnik mocy można poprawić przez zainstalowanie w miejscu poboru mocy biernej urządzeń wytwarzających tę moc. Ponieważ moc bierna pobierana w zakładzie przemysłowym ma charakter indukcyjny, odpowiednie urządzenia kompensujące powinny wytwarzać moc bierną indukcyjną lub co jest równoznaczne, pobierać moc pojemnościową. Do miejscowego wytwarzania mocy biernej pobienr 1-2 (11-12)

13 ranej przez odbiorniki, a więc do kompensacji indukcyjnej mocy biernej, mogą być w praktyce używane następujące urządzenia: baterie kondensatorów, silniki synchroniczne, silniki asynchroniczne synchronizowane, generatory synchroniczne, kompensatory synchroniczne. Do rozliczeń z zakładem energetycznym (zewnętrznym dostawcą energii) za dostarczoną energię czynną i bierną służą specjalne układy pomiarowo-rozliczeniowe. Wymagania techniczne dla tych układów, ich parametry, konfiguracja i wyposażenie, zostały określone Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z 4 maja 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego /Dz.U. Nr 93 Poz. 623/. Poszczególni dystrybutorzy energii uszczegóławiają te wymagania w swoich Instrukcjach Ruchu i Eksploatacji Sieci. Podstawowymi elementami układów pomiarowo-rozliczeniowych są: liczniki energii czynnej i biernej (dwukierunkowe), układy sumująco-rejestrujące, układy transmisji danych do systemów informatycznych dostawcy i odbiorcy. Każde przyłącze zakładu do sieci zewnętrznej jest wyposażane w indywidualny układ pomiarowo-rozliczeniowy, przy czym układy transmisyjne mogą być wspólne, lecz zgodne z wymaganiami określonymi we wspomnianych aktach normatywnych. Zarówno przekroczenie wartości 0,4, jak również utrzymywanie wartości współczynnika mocy poniżej 0 (przekompensowanie, czyli pobieranie mocy pojemnościowej z sieci operatora), są obłożone opłatami karnymi określonymi w taryfie dla energii elektrycznej, zatwierdzonej każdorazowo przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Problem utrzymania właściwej relacji pomiędzy energią czynną i bierną dotyczy odbiorców włączonych do sieci elektroenergetycznej w taryfach co najmniej C2 i wyższych, czyli o mocy umownej powyżej 40 kw. Taryfa zawiera informacje dotyczące świadczenia usług dystrybucyjnych, a przede wszystkim ceny stosowane w poszczególnych grupach taryfowych. Ustala także sposób rozliczania odbiorcy za niedotrzymanie określonej w umowie dystrybucyjnej wartości współczynnika mocy. Algorytm naliczania wspomnianej opłaty jest następujący: Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia gdzie: C rk cena energii elektrycznej, o której mowa w art. 23, ust. 2, pkt. 18, lit. b ustawy Prawo energetyczne (w 2012 r. wynosi 195,32 zł/mwh); k krotność ceny C rk (w 2012 r. k=0,5); A współczynnik dla poboru energii w danej strefie czasowej; tgφ 0 maksymalna wartość współczynnika mocy nie podlegająca opłacie dodatkowej (tgφ 0 =0,4). Koszt energii pojemnościowej pobieranej z sieci, na skutek przekompensowania wynosi: P = 0,5 x C rk gdzie C rk to wielkość opisana powyżej. Rozliczenia za ponadnormatywny pobór mocy biernej indukcyjnej oraz przekompensowanie dokonywane są najczęściej dekadowo, zgodnie z umową dystrybucyjną. Jak wynika z powyższego: wielkość opłat obwarowana jest warunkami od dołu, a od góry wymaganą wartością współczynnika mocy; cena C energii jest obwieszczana Zarządzeniem Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki; rk krotność k ceny C do 2010 r. wzrastała i ustabilizowała się na rk poziomie 0,5 (w poprzednich latach wynosiła kolejno: 0,25; 0,375); rozliczenie dla mocy biernej indukcyjnej jest dekadowe, co utrudnia ewentualną możliwość korekty przekroczenia tgφ, tzn. zmniejszenia poboru mocy biernej w następujących dniach do końca miesiąca; rozliczenie następuje w strefach czasowych, choć energia elektryczna kupowana na rynku bilansowym jest jednostrefowa; przekompensowania nie można poprawić w czasie, ponieważ gdy wystąpi, staje się faktem dokonanym i zarejestrowanym. Tak rygorystyczne przepisy zmuszają odbiorców usług dystrybucyjnych do tworzenia własnych źródeł mocy biernej i kompensacji jej poboru z sieci zewnętrznej w celu ustabilizowania współczynnika mocy w granicach 0 do 0,4. Niedotrzymanie wymaganego współczynnika mocy pobieranej z sieci zewnętrznej może skutkować bardzo wysokimi opłatami, w związku z czym działania podejmowane w celu jego stabilizacji na oczekiwanym poziomie są zazwyczaj bardzo rentowne. 90

14 b) Wpływ mocy biernej na wielkość strat w przewodach. Składowa bierna zwiększa wartość natężenia prądu w liniach przesyłowych, dystrybucyjnych i instalacjach elektrycznych. Prąd przepływający przez przewodnik określony jest wzorem: J = J c 2 + J b 2 gdzie: J c J b składowa czynna prądu składowa bierna prądu Strata mocy czynnej w linii trójfazowej: ΔP = 3 x J 2 x ρ x l / S gdzie: J natężenie prądu elektrycznego [A] ρ rezystywność przewodnika [Ωmm 2 /m] l długość linii [m] S przekrój przewodnika [mm 2 ] Z tej zależności wynika, że straty mocy czynnej na przesyle energii elektrycznej, związane z przepływem prądu w przewodach, zależą od natężenia prądu, rodzaju stosowanego przewodnika, długości linii i przekroju przewodu. Moc bierna zwiększa wartość natężenia prądu, zatem wpływa na zwiększenie strat energii elektrycznej. Przyjmując straty energii na rezystancji przewodów związane z jej przesyłem przy współczynniku mocy 0,4 (maksymalnie dopuszczalnym bez dodatkowych opłat) za 100%, można wykazać, że przy jej przesyle ze współczynnikiem mocy naturalnym ok. 1,0 (bez kompensacji) straty przesyłu rosną o ok. 72%, a wartość modułu wektora prądu o 31%. c) Wpływ mocy biernej na dobór przewodów i ich koszt Przekroje przewodów dobiera się uwzględniając między innymi dopuszczalne długotrwałe obciążenia prądem elektrycznym i spadki napięć. Zmniejszenie wartości natężenia prądu o część składowej biernej w wielu przypadkach (szczególnie w sieciach rozdzielczych) stwarza możliwość zastosowania przewodów o mniejszych przekrojach, a tym samym tańszych. 5. Kompensacja mocy biernej w zakładzie przemysłowym na przykładzie Zakładu Górniczego Janina w Libiążu - PKW S.A Przyczyny nadmiernego poboru mocy biernej indukcyjnej w zakładzie górniczym Zakład Górniczy Janina jest dużym przedsiębiorstwem, zatrudniającym ok. 3 tys. pracowników, w tym ok. 2 tys. na dole kopalni. W zakładzie zainstalowane są urządzenia napędzane energią elektryczną o mocy ok. 50 MW. Zdecydowana większość odbiorników energii elektrycznej zlokalizowana jest pod ziemią, gdzie prowadzone jest urabianie i transport węgla na powierzchnię oraz drążenie wyrobisk chodnikowych. Jak wiadomo, współczynnik mocy pobieranej przez urządzenia energii elektrycznej zależy od ich rodzaju (znamionowy cos φ przy obciążeniu znamionowym), a przede wszystkim od stopnia obciążenia urządzeń pobierających moc bierną indukcyjną. Im mniejsze jest obciążenie, tym stosunek mocy biernej do czynnej jest większy. Najbardziej niekorzystne warunki pod tym względem występują przy biegu jałowym. Specyfika urządzeń składających się na kompleks ścianowy (kombajn, przenośnik ścianowy, przenośnik podścianowy, kruszarka) jest następująca: moc kompleksu ścianowego jest stosunkowo duża i wynosi ok. 2,5 do 3 MW; urządzenia nie pracują płynnie w czasie, występują częste zatrzymania spowodowane warunkami geologicznymi oraz technicznoorganizacyjnymi, zmienność obciążenia w czasie jest bardzo duża; pojawiają się okresy biegu jałowego w czasie usuwania przeszkód do normalnego wydobycia; każde uruchamianie urządzeń, np. przenośnika ścianowego zgrzebłowego z urobkiem na całej długości wymaga zwiększonej mocy elektrycznej napędu, która przy normalnym prowadzeniu produkcji jest w nadmiarze, a urządzenia pracują z obciążeniem odbiegającym od znamionowego (niedociążone). Ponadto na dole kopalni pracują wysokociśnieniowe pompy głównego odwadniania 7 szt. z silnikami asynchronicznymi o mocy 1,25 MW i nominalnym współczynniku cos φ <0,9, co w sposób naturalny wpływa na ponadnormatywną wielkość poboru mocy biernej indukcyjnej. Przy założeniu, że nominalny współczynnik mocy pompy wynosi nr 1-2 (11-12)

15 cosφ=0,9 (tgφ=0,48), a obciążenie mocą czynną 1,25 MW, dla utrzymania współczynnika tgφ=0,40 niezbędne jest skompensowanie na poziomie 0,1 MVAr. Analogicznie jest z innymi silnikami asynchronicznymi dużych mocy. Na powierzchni kopalni funkcjonuje zakład przeróbki węgla bezpośrednio związany z produkcją dołową. Zakład ten obciąża się mocą do 3 MW, na napięciach 6 kv i 0,5 kv. Z uwagi na mnogość przenośników, pomp i innych urządzeń elektrycznych pracujących w zakładzie, wyłączanie ich z ruchu przy powstałej krótkotrwałej awarii w ciągu technologicznym jest nieopłacalne. Dlatego zakład przeróbczy wielokrotnie podczas cyklu dobowego pracuje na biegu jałowym. Opisane wyżej zależności stanowią podstawowy powód nadmiernego poboru mocy biernej w zakładzie górniczym, związany ze specyfiką odróżniającą kopalnię od innych przedsiębiorstw Wybór sposobu kompensacji Kompensacja może być prowadzona centralnie, grupowo lub jako indywidualna. Źródłami mocy biernej indukcyjnej biorącymi udział w kompensacji jej poboru, w przypadku Zakładu Górniczego Janina w Libiążu, są baterie kondensatorów i prze-wzbudzone silniki synchroniczne. Regulacja jej produkcji odbywa się automatycznie (nadążna) lub manualnie. Źródła mogą też pracować w sposób ciągły bez regulacji. Jaki sposób kompensacji wybrać? Kompensacja nadążna z pewnością jest najkorzystniejsza, lecz stosunkowo kosztowna i trudna do realizacji na napięciach średnich. Kompensacja nadążna indywidualna i grupowa reguluje współczynnik mocy na danym odbiorze lub grupie odbiorów i odciąża kable bądź linie napowietrzne. Stwarza możliwość zainstalowania mniejszych przekrojów przewodów i zmniejsza straty przesyłowe. Jednak w przypadku właściwej naturalnej relacji mocy, gdy źródła zostaną wyłączone, wtedy tracona jest moc indukcyjna tych źródeł, która mogłaby skompensować inne odbiory dużego zakładu, jakim jest kopalnia. Kompensacja centralna nie daje oszczędności na stratach przesyłu i kosztach związanych z zakupem kabli o mniejszym przekroju, za to jest najprostszą metodą uzyskania właściwego współczynnika mocy na przyłączu, czyli w miejscu pomiaru rozliczeniowego. Eksploatowanie silników synchronicznych dużej mocy (takie występują w kopalni do zasilania maszyn wyciągowych lub wentylatorów Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia Technologia głównego przewietrzania) daje największe możliwości kompensacji mocy biernej u odbiorcy. Automatyczna regulacja wzbudzenia silnika (przy dużych wartościach prądów wzbudzenia czyniących z silnika źródło mocy biernej indukcyjnej) jest najkorzystniejszym sposobem kompensacji nadążnej. Stosowanie kondensatorów na dole kopalni ( w przewoźnych obudowach ognioszczelnych i z dławikiem ochronnym) jest utrudnione z powodu ceny tych urządzeń, która związana jest głównie z wszelkimi procedurami dopuszczającymi je do pracy w warunkach kopalni. Po wzięciu pod uwagę powyższych uwarunkowań w Zakładzie Górniczym Janina zostały zastosowane różne sposoby kompensacji. Wybór jednego, nawet najbardziej nowoczesnego technologicznie sposobu kompensacji, nie zapewnia osiągnięcia celu, czyli ustabilizowania współczynnika mocy na przyłączach w dopuszczalnych granicach 0 < tgφ < 0,4 i zmniejszenia strat energii w sieci rozdzielczej. Priorytetem dla Zakładu Górniczego stało się ograniczenie opłat dystrybucyjnych za ponadnormatywny współczynnik mocy, w związku z czym zrezygnowano z aplikacji stosunkowo mało efektywnej kompensacji indywidualnej Efekty zrealizowanych przedsięwzięć mających na celu poprawę współczynnika mocy Wdrożone rozwiązania pozwoliły ograniczyć opłaty za współczynnik mocy, stanowiące element opłat za usługi dystrybucyjne, do wielkości minimalnych, zbliżonych do zera. Zmniejszyły się też straty przesyłu głównie na kablach zasilających podrozdzielnie 6 kv podstawowych obszarów wydobywczych. Zastosowanie kompensacji nadążnej na napięciu 500 V w zakładzie przeróbki węgla ustabilizowało tgφ na poziomie 0,45 0,50 niezależnie od obciążenia. Brak kompensacji do tgφ=0,4 spowodowany jest użytkowaniem pomp głównego odwadniania zasilanych napięciem 6 kv, pracujących z nominalnym współczynnikiem mocy powyżej wymaganej wartości. Rys. 13 i 14 przedstawiają wartości współczynnika mocy odrębnie dla dwóch przyłączy kopalni w styczniu 2011 r. i w lipcu 2011 r., tzn. przed i po realizacji zadania inwestycyjnego związanego z kompensacją mocy biernej. Czas zwrotu nakładów inwestycyjnych liczony metodą prostego okresu zwrotu wyniesie w tym przypadku około dwóch lat. 92

16 Rys. 12. Przykładowa funkcja zoptymalizowanej sumy mocy biernych

17 Rys. 13. Wpływ modernizacji na wartość współczynnika mocy na transformatorze 1 Rys. 14. Wpływ modernizacji na wartość współczynnika mocy na transformatorze 2

18 6. Podsumowanie i wnioski Każde zadanie inwestycyjne i przedsięwzięcie remontowe należy analizować w sposób profesjonalny pod kątem efektywności energetycznej i ekonomicznej. Taka potrzeba wynika bezpośrednio z regulacji prawnych (ustawa o efektywności energetycznej, dyrektywa silnikowa i inne), a przede wszystkim z konieczności wzrostu/utrzymania rentowności produkcji (rosnące koszty energii i utrzymania ruchu). Warunkiem koniecznym przy prowadzeniu analiz (feasibility study) dla projektów mających na celu poprawę efektywności energetycznej, np. poprzez wymianę transformatorów, silników, instalowaniu układów regulacji obrotów, jest wiedza o dostępnych najlepszych rozwiązaniach technicznych i praktyczne doświadczenia z realizacji tego typu przedsięwzięć na różnych obiektach. Efekty uzyskane w Południowym Koncernie Węglowym z wdrożenia prowadzącego do kompensacji zużycia mocy biernej stanowią zachętę do podejmowania działań podnoszących efektywność energetyczną i ekonomiczną. Podnosząc efektywność wykorzystania energii elektrycznej poprawiamy konkurencyjność naszych przedsiębiorstw i gospodarki krajowej, a ponadto co równie ważne przyczyniamy się do ochrony środowiska naturalnego. Literatura [1] Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (Dz. U. nr 94, poz. 551). [2] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 4 maja 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego ( Dz. U. nr 93, poz. 623). [3] Reference Document of Best Available Techniques for Energy Efficiency, European Commission, Belgium. [4] Best Practice Manual Transformers, Devki Energy Consultancy Pvt. Ltd. India. [5] Power Generation from Coal, IEA Publications, France. [6] R. Hanitsch, Energy Efficient Electric Motors, University of Technology Berlin, Germany. [7] Buying n Energy-Efficient Electric Motor, U.S. Department of Energy, USA. [8] Energy-Efficiency Policy Opportunities for Electric Motor-Driven Systems IEA Publications, France [9] Review of Minimum Energy Performance Standards for Distribution Transformers Department of Climate Change and Energy Efficiency, Australia. [10] [11] Mgr inż. Edward Fryc, absolwent Politechniki Śląskiej w Gliwicach, Wydział Elektryczny. Długoletni pracownik Biura Studiów i Projektów Energetycznych "Energoprojekt" w Gliwicach. Od 1989 r. członek zarządu i współwłaściciel Przedsiębiorstwa Projektowo-Produkcyjnego "Energotechnika" Sp. z o.o. w Knurowie. Od 2008 r. pracownik "Energotest Energopomiar" Sp. z o.o. w Gliwicach, obecnie "Energotest" Sp. z o.o. Projektant branży elektrycznej ważnych obiektów energetyki zawodowej i przemysłowej, takich jak: EC Wrocław; EC Czechnica; EC Kwidzyn; Elektrownia Dolna Odra; EC Siekierki; Zakład Odsalania Wód Dołowych przy KWK Dębieńsko i innych. Mgr inż. Zbigniew Kochel, absolwent Wydziału Mechaniczno-Energetycznego Politechniki Śląskiej. W latach pracował w Zakładach Pomiarowo-Badawczych Energetyki Energopomiar, między innymi na stanowiskach Dyrektora Zakładu Techniki Cieplnej i Gospodarki Elektroenergetycznej oraz Członka Zarządu Dyrektora ds. Strategii i Rozwoju. Obecnie dyrektor marketingu w Energotest Sp. z o. o. Mgr inż. Jacek Krakowiak, ukończył studia na Akademii Morskiej w Gdyni kierunek Elektrotechnika, specjalność Komputerowe Systemy Sterowania oraz Elektroautomatyka. Podczas studiów zatrudniony w Petrolinvest, po ukończeniu studiów pracował przez 6 lat dla Mondi Świecie S.A. jako starszy specjalista ds. energetycznych, inżynier ds. efektywności energetycznej, kierownik projektów inwestycyjnych w obszarze energetyki, maszyn papierniczych, gospodarki wodnej i ściekowej. Obecnie prowadzi działalność gospodarczą związaną z dostawą pod klucz instalacji przemysłowych m.in. związanych z efektywnym wykorzystaniem energii. Mgr inż. Robert Ziarno, absolwent AGH Kraków, elektryk. Obecnie nadsztygar Energetyczny w Południowym Koncernie Węglowym S.A. Zakładzie Górniczym Janina w Libiążu. Odpowiedzialny za całokształt zagadnień związanych z gospodarką energetyczną zakładu. nr 1-2 (11-12)

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego.

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. 1. Moc odbiorników prądu stałego Prąd płynący przez odbiornik powoduje wydzielanie się określonej

Bardziej szczegółowo

UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII. Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o.

UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII. Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o. - 1 UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o. Firma TAKOM założona w 1991r jest firmą inżynierską specjalizującą się w technice automatyki napędu

Bardziej szczegółowo

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin.

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin. Zakres tematyczny: Moduł I Efektywność energetyczna praktyczne sposoby zmniejszania zużycia energii w przedsiębiorstwie. Praktyczne zmniejszenia zużycia energii w budynkach i halach przemysłowych. Instalacje

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ dla odbiorców grup taryfowych B21, C11, C21

TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ dla odbiorców grup taryfowych B21, C11, C21 Kopalnia Węgla Kamiennego Kazimierz-Juliusz Sp. z o.o. w Sosnowcu TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ dla odbiorców grup taryfowych B21, C11, C21 Zatwierdzona Uchwałą nr 842/2008 Zarządu Kopalni Węgla Kamiennego

Bardziej szczegółowo

Elektryczne silniki energooszczędne aspekty ekonomiczne stosowania

Elektryczne silniki energooszczędne aspekty ekonomiczne stosowania Elektryczne silniki energooszczędne aspekty ekonomiczne stosowania Poleko Krzysztof Brzoza-Brzezina Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. 1 Napędy elektryczne Aż 70% energii elektrycznej zużywanej

Bardziej szczegółowo

INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ZYGMUNT MACIEJEWSKI. Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci. Warszawa, Olsztyn 2014

INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ZYGMUNT MACIEJEWSKI. Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci. Warszawa, Olsztyn 2014 INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII w ramach projektu OZERISE Odnawialne źródła energii w gospodarstwach rolnych ZYGMUNT MACIEJEWSKI Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Tytuł Aplikacji: Aplikacja wentylatora 400kW i związane z tym oszczędności

Tytuł Aplikacji: Aplikacja wentylatora 400kW i związane z tym oszczędności Poniższy artykuł został w pełni przygotowany przez Autoryzowanego Dystrybutora firmy Danfoss i przedstawia rozwiązanie aplikacyjne wykonane w oparciu o produkty z rodziny VLT Firma Danfoss należy do niekwestionowanych

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa

Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa TOMASZ SŁUPIK Konferencja techniczna Jak obniżać koszty remontów i utrzymania

Bardziej szczegółowo

Sala Konferencyjna, Inkubator Nowych Technologii IN-TECH 2 w Mielcu, ul. Wojska Polskiego 3.

Sala Konferencyjna, Inkubator Nowych Technologii IN-TECH 2 w Mielcu, ul. Wojska Polskiego 3. S Z K O L E N I E EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA W PRAKTYCE Sala Konferencyjna, Inkubator Nowych Technologii IN-TECH 2 w Mielcu, ul. Wojska Polskiego 3. Dzień 1 : 21 styczeń 2013r. MODUŁ 4 -Metody oszczędzania

Bardziej szczegółowo

Technologie Oszczędzania Energii. w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY

Technologie Oszczędzania Energii. w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY EUROPE Sp. z o.o. Technologie Oszczędzania Energii w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY Innowacyjny system oszczędzania energii elektrycznej Smart-Optimizer ECOD WYŁĄCZNY

Bardziej szczegółowo

Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1 Źródła energii elektrycznej prądu przemiennego: 1. prądnice synchroniczne 2. prądnice asynchroniczne Surowce energetyczne: węgiel kamienny i brunatny

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ZAKRESIE OBROTU

TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ZAKRESIE OBROTU Energomedia Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ul. Fabryczna 22, 32-540 Trzebinia TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ZAKRESIE OBROTU Zatwierdzona uchwałą nr 3/2013 Zarządu Spółki Energomedia z dnia

Bardziej szczegółowo

Efektywność energetyczna to się opłaca.

Efektywność energetyczna to się opłaca. Oferujemy Państwu: Audyt efektywności energetycznej więcej Audyt energetyczny więcej Audyt remontowy Audyt elektroenergetyczny więcej Audyt optymalizacyjny Audyt elektryczny Audyt efektywności ekologicznej

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI I GOSPODARKI ELEKTROENERGETYCZNEJ

WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI I GOSPODARKI ELEKTROENERGETYCZNEJ WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI I GOSPODARKI ELEKTROENERGETYCZNEJ LABORATORIUM RACHUNEK EKONOMICZNY W ELEKTROENERGETYCE INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI: 1. INFORMACJE OGÓLNE... 3 2. DEFINICJE... 3 3. OGÓLNE ZASADY ROZLICZEŃ ZA DOSTAWĘ ENERGII ELEKTRYCZNEJ... 4

SPIS TREŚCI: 1. INFORMACJE OGÓLNE... 3 2. DEFINICJE... 3 3. OGÓLNE ZASADY ROZLICZEŃ ZA DOSTAWĘ ENERGII ELEKTRYCZNEJ... 4 SPIS TREŚCI: 1. INFORMACJE OGÓLNE... 3 2. DEFINICJE... 3 3. OGÓLNE ZASADY ROZLICZEŃ ZA DOSTAWĘ ENERGII ELEKTRYCZNEJ... 4 3.1. ZASADY KWALIFIKACJI ODBIORCÓW DO GRUP TARYFOWYCH... 4 3.2. STREFY CZASOWE...

Bardziej szczegółowo

Elektrotechnika I stopień (I stopień / II stopień) Ogólno akademicki (ogólno akademicki / praktyczny) kierunkowy (podstawowy / kierunkowy / inny HES)

Elektrotechnika I stopień (I stopień / II stopień) Ogólno akademicki (ogólno akademicki / praktyczny) kierunkowy (podstawowy / kierunkowy / inny HES) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013

Bardziej szczegółowo

Oferta BOŚ Banku promująca kompensację mocy biernej: - Rachunek z Mocą - Kredyt z Mocą - Kompensator za 1 zł

Oferta BOŚ Banku promująca kompensację mocy biernej: - Rachunek z Mocą - Kredyt z Mocą - Kompensator za 1 zł Oferta BOŚ Banku promująca kompensację mocy biernej: - Rachunek z Mocą - Kredyt z Mocą - Kompensator za 1 zł Podstawowe informacje Do kogo skierowane są Promocje BOŚ Banku? Rachunek z Mocą Kredyt z Mocą

Bardziej szczegółowo

*Woda biały węgiel. Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska

*Woda biały węgiel. Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska *Woda biały węgiel Kazimierz Herlender, Politechnika Wrocławska Wrocław, Hotel JPII, 18-02-2013 MEW? *Energia elektryczna dla *Centralnej sieci elektroen. *Sieci wydzielonej *Zasilania urządzeń zdalnych

Bardziej szczegółowo

XXXIV OOwEE - Kraków 2011 Grupa Elektryczna

XXXIV OOwEE - Kraków 2011 Grupa Elektryczna 1. Przed zamknięciem wyłącznika prąd I = 9A. Po zamknięciu wyłącznika będzie a) I = 27A b) I = 18A c) I = 13,5A d) I = 6A 2. Prąd I jest równy a) 0,5A b) 0 c) 1A d) 1A 3. Woltomierz wskazuje 10V. W takim

Bardziej szczegółowo

Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S.A. z siedzibą w Szczecinie TARYFA dla energii elektrycznej Obowiązuje od 1 stycznia 2013 r

Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S.A. z siedzibą w Szczecinie TARYFA dla energii elektrycznej Obowiązuje od 1 stycznia 2013 r Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S.A. z siedzibą w Szczecinie TARYFA dla energii elektrycznej Obowiązuje od 1 stycznia 2013 r SPIS TREŚCI 1. INFORMACJE OGÓLNE 2. DEFINICJE 3. ZASADY ROZLICZEŃ

Bardziej szczegółowo

XXXIII OOWEE 2010 Grupa Elektryczna

XXXIII OOWEE 2010 Grupa Elektryczna 1. W jakich jednostkach mierzymy natężenie pola magnetycznego: a) w amperach na metr b) w woltach na metr c) w henrach d) w teslach 2. W przedstawionym na rysunku układzie trzech rezystorów R 1 = 8 Ω,

Bardziej szczegółowo

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów:

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów: Bugaj Piotr, Chwałek Kamil Temat pracy: ANALIZA GENERATORA SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI Z POMOCĄ PROGRAMU FLUX 2D. Opiekun naukowy: dr hab. inż. Wiesław Jażdżyński, prof. AGH Maszyna synchrocznina

Bardziej szczegółowo

Technologia Godna Zaufania

Technologia Godna Zaufania SPRĘŻARKI ŚRUBOWE ZE ZMIENNĄ PRĘDKOŚCIĄ OBROTOWĄ IVR OD 7,5 DO 75kW Technologia Godna Zaufania IVR przyjazne dla środowiska Nasze rozległe doświadczenie w dziedzinie sprężonego powietrza nauczyło nas że

Bardziej szczegółowo

Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S.A. ul. Zamknięta 18 80 955 Gdańsk

Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S.A. ul. Zamknięta 18 80 955 Gdańsk Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S.A. ul. Zamknięta 18 80 955 Gdańsk Taryfa dla ciepła Zatwierdzona Uchwałą Zarządu ZMPG S.A. Nr 400/2013 z dnia 25.09.2013r. i obowiązuje od dnia 01.10.2013r. październik

Bardziej szczegółowo

Opolski Festiwal Ekoenergetyki 8-11 październik 2014

Opolski Festiwal Ekoenergetyki 8-11 październik 2014 Opolski Festiwal Ekoenergetyki 8-11 październik 2014 Mgr inż. Andrzej Jurkiewicz Doświadczenia z wdrażania zakładowych systemów sterowania i nadzoru źródłami i odbiorami energii egmina Infrastruktura Energetyka

Bardziej szczegółowo

CENNIK energii elektrycznej

CENNIK energii elektrycznej DALMOR S.A. z siedzibą w Gdyni ul. Hryniewickiego 10 CENNIK energii elektrycznej Cennik energii elektrycznej zatwierdzony został Uchwałą Zarządu DALMOR S.A. nr 41/2014, z dnia 2 grudnia 2014 roku i obowiązuje

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA CIEPŁA Zespołu Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A.

TARYFA DLA CIEPŁA Zespołu Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A. Załącznik do Decyzji Nr OWR-4210-27/2014/1276/XV-A/AŁ Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 5 września 2014 2014 r. r. TARYFA DLA CIEPŁA Zespołu Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A. 1. OBJAŚNIENIA

Bardziej szczegółowo

Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego

Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego Mogłoby się wydawać, iż kopalnia węgla kamiennego, która wydobywa teoretycznie jeden surowiec jakim jest węgiel nie potrzebuje tak zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ

TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica Spółka Akcyjna TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ OBOWIĄZUJĄCA ODBIORCÓW OBSŁUGIWANYCH PRZEZ ZESPÓŁ ELEKTROWNI WODNYCH NIEDZICA S.A. Z SIEDZIBĄ W NIEDZICY DLA GRUP TARYFOWYCH

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Projekt Integracji?

Dlaczego Projekt Integracji? Integracja obszaru wytwarzania w Grupie Kapitałowej ENEA pozwoli na stworzenie silnego podmiotu wytwórczego na krajowym rynku energii, a tym samym korzystnie wpłynie na ekonomiczną sytuację Grupy. Wzrost

Bardziej szczegółowo

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Kotłownie gazowe to alternatywne rozwiązanie dla Klientów, którzy nie mają możliwości przyłączenia się do miejskiej sieci ciepłowniczej.

Bardziej szczegółowo

Taryfa dla ciepła w części dotyczącej zaopatrzenia w ciepło odbiorców usytuowanych w rejonie ul. Jana Kazimierza w Warszawie

Taryfa dla ciepła w części dotyczącej zaopatrzenia w ciepło odbiorców usytuowanych w rejonie ul. Jana Kazimierza w Warszawie Taryfa dla ciepła w części dotyczącej zaopatrzenia w ciepło odbiorców usytuowanych w rejonie ul. Jana Kazimierza w Warszawie Warszawa, 2013 r. Spis treści: 1. Objaśnienia pojęć i skrótów użytych w taryfie

Bardziej szczegółowo

Maszyna indukcyjna jest prądnicą, jeżeli prędkość wirnika jest większa od prędkości synchronicznej, czyli n > n 1 (s < 0).

Maszyna indukcyjna jest prądnicą, jeżeli prędkość wirnika jest większa od prędkości synchronicznej, czyli n > n 1 (s < 0). Temat: Wielkości charakteryzujące pracę silnika indukcyjnego. 1. Praca silnikowa. Maszyna indukcyjna jest silnikiem przy prędkościach 0 < n < n 1, co odpowiada zakresowi poślizgów 1 > s > 0. Moc pobierana

Bardziej szczegółowo

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki Opracował: Mgr inż. Marek Staude Instytut Elektrotechniki i Automatyki Okrętowej Część 8 Maszyny asynchroniczne indukcyjne prądu zmiennego Maszyny asynchroniczne

Bardziej szczegółowo

Szczegółowa tematyka egzaminu kwalifikacyjnego opracowana przez Centralną Komisję Uprawnień Zawodowych SEP. Kategoria D Kategoria E

Szczegółowa tematyka egzaminu kwalifikacyjnego opracowana przez Centralną Komisję Uprawnień Zawodowych SEP. Kategoria D Kategoria E Szczegółowa tematyka egzaminu kwalifikacyjnego opracowana przez Centralną Komisję Uprawnień Zawodowych SEP Kategoria D Kategoria E D Na stanowisku dozoru w zakresie elektroenergetycznym - dla osób na stanowiskach

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Taryfy przedsiębiorstw energetycznych

Rynek energii. Taryfy przedsiębiorstw energetycznych 8 Rynek energii Taryfy przedsiębiorstw energetycznych Z ostatniej chwili Biuletyn Branżowy URE Definicja taryfy (Prawo energetyczne) Taryfa zbiór cen i stawek opłat oraz warunków ich stosowania, opracowany

Bardziej szczegółowo

Energetyka przemysłowa.

Energetyka przemysłowa. Energetyka przemysłowa. Realna alternatywa dla energetyki systemowej? Henryk Kaliś Warszawa 31 styczeń 2013 r 2 paliwo 139 81 58 Elektrownia Systemowa 37% Ciepłownia 85% Energia elektryczna 30 kogeneracja

Bardziej szczegółowo

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości Seria Jubileuszowa Każda sprężarka śrubowa z przetwornicą częstotliwości posiada regulację obrotów w zakresie od 50 do 100%. Jeżeli zużycie powietrza

Bardziej szczegółowo

Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego.

Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego. Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego. Białe certyfikaty Debata - Procesy Inwestycyjne Warszawa, 26 września 2007 r. www.ptce.pl Tomasz Wieczorek

Bardziej szczegółowo

HYDROENERGETYKA PRĄDNICE ELEKTRYCZNE. Ryszard Myhan WYKŁAD 5

HYDROENERGETYKA PRĄDNICE ELEKTRYCZNE. Ryszard Myhan WYKŁAD 5 HYDROENERGETYKA PRĄDNICE ELEKTRYCZNE Ryszard Myhan WYKŁAD 5 TYPY PRĄDNICY W małych elektrowniach wodnych są stosowane dwa rodzaje prądnic: prądnice asynchroniczne (indukcyjne) trójfazowe prądu przemiennego;

Bardziej szczegółowo

System ienergia -narzędzie wspomagające gospodarkę energetyczną przedsiębiorstw

System ienergia -narzędzie wspomagające gospodarkę energetyczną przedsiębiorstw System ienergia -narzędzie wspomagające gospodarkę energetyczną przedsiębiorstw Pracownia Informatyki Numeron Sp. z o.o. ul. Wały Dwernickiego 117/121 42-202 Częstochowa Pracownia Informatyki Numeron Sp.

Bardziej szczegółowo

Powietrze jest darmowe. Sprężone powietrze już nie. Oszczędzaj energię - obniż rachunki.

Powietrze jest darmowe. Sprężone powietrze już nie. Oszczędzaj energię - obniż rachunki. Powietrze jest darmowe. Sprężone powietrze już nie. Oszczędzaj energię - obniż rachunki. EnergyCampaign_PL_05.indd 1 17-Oct-14 17:10:01 70 % 70% WYDATKÓW NA SPRĘŻARKĘ TO OPŁATY ZA ENERGIĘ EnergyCampaign_PL_05.indd

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMATORY. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

TRANSFORMATORY. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego TRANSFORMATORY Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Maszyny elektryczne Przemiana energii za pośrednictwem pola magnetycznego i prądu elektrycznego

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA CIEPŁA Zespołu Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A.

TARYFA DLA CIEPŁA Zespołu Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A. Załącznik do Decyzji Nr OWR-4210-18/2013/1276/XIV-A/AŁ Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 28 sierpnia 2013 r. TARYFA DLA CIEPŁA Zespołu Elektrociepłowni Wrocławskich KOGENERACJA S.A. 1. OBJAŚNIENIA

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA CIEPŁA. Szczecin, 2015 r. Szczecińska Energetyka Cieplna Sp. z o.o. w Szczecinie

TARYFA DLA CIEPŁA. Szczecin, 2015 r. Szczecińska Energetyka Cieplna Sp. z o.o. w Szczecinie TARYFA DLA CIEPŁA Szczecin, 2015 r. w Szczecinie 1. Informacje ogólne 1. Taryfa zawiera ceny i stawki opłat za ciepło dostarczane odbiorcom przez Szczecińską Energetykę Cieplną Spółka z o.o. w Szczecinie,

Bardziej szczegółowo

Taryfa dla obrotu energii elektrycznej

Taryfa dla obrotu energii elektrycznej Taryfa dla obrotu energii elektrycznej Zatwierdzona uchwałą nr 1/2015 Zarządu Miejskiej Energetyki Cieplnej spółka z o.o. w Ostrowcu Świętokrzyskim z dnia 02.02.2015 Taryfa dla obrotu energii elektrycznej

Bardziej szczegółowo

Odbiorniki nieliniowe problemy, zagrożenia

Odbiorniki nieliniowe problemy, zagrożenia Odbiorniki nieliniowe problemy, zagrożenia Dr inż. Andrzej Baranecki, Mgr inż. Marek Niewiadomski, Dr inż. Tadeusz Płatek ISEP Politechnika Warszawska, MEDCOM Warszawa Wstęp Odkształcone przebiegi prądów

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w

Bardziej szczegółowo

Pomiar strat I 2 t oraz U 2 t w licznikach produkcji ZEUP POZYTON

Pomiar strat I 2 t oraz U 2 t w licznikach produkcji ZEUP POZYTON Pomiar strat I t oraz U t w licznikach produkcji ZEUP POZYTON Straty I t oraz U t rejestrowane są w następujących licznikach produkcji ZEUP POZYTON: a) EQABP (wersja standard), b) EQABP (wersja OBIS),

Bardziej szczegółowo

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Wytwarzanie energii w elektrowni systemowej strata 0.3 tony K kocioł. T turbina. G - generator Węgiel 2 tony K rzeczywiste wykorzystanie T G 0.8

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ

TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ H. Cegielski - ENERGOCENTRUM Sp. z o.o. TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ Obowiązuje od 1 stycznia 2011 r. Wprowadzona Uchwałą Zarządu H. Cegielski - ENERGOCENTRUM Sp. z o.o. nr 12/2009 z dnia 15 grudnia

Bardziej szczegółowo

System monitorowania jakości energii elektrycznej w TAURON Dystrybucja S.A.

System monitorowania jakości energii elektrycznej w TAURON Dystrybucja S.A. System monitorowania jakości energii elektrycznej w TAURON Dystrybucja S.A. AGENDA Dlaczego jakość energii jest ważna Cele i korzyści wdrożenia systemu monitorowania jakości energii elektrycznej (SMJEE)

Bardziej szczegółowo

MIEJSKIE PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ SP. Z O.O. W BOCHNI

MIEJSKIE PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ SP. Z O.O. W BOCHNI MIEJSKIE PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ SP. Z O.O. W BOCHNI ul. Ks. J. Poniatowskiego 24, 32-700 Bochnia tel. (14) 611 15 01 do 02, fax (14) 611 15 03 TARYFA DLA CIEPŁA Bochnia 2010 1 OBJAŚNIENIE

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJE TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH INŻYNIERSKICH NA ROK AKADEMICKI 2011/2012

PROPOZYCJE TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH INŻYNIERSKICH NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 PROPOZYCJE TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH INŻYNIERSKICH NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 Zakład ELEKTROWNI I GOSPODARKI ELEKTROENERGETYCZNEJ Adres strony WWW zakładu: www.ien.pw.edu.pl/eig Lp. Temat pracy dyplomowej

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w energię

Bardziej szczegółowo

Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego. Kraków, 23 października 2014 r.

Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego. Kraków, 23 października 2014 r. Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego Kraków, 23 października 2014 r. Regulacje prawne dotyczące jakości dostaw energii Ustawa Prawo Energetyczne z dnia 10 kwietnia 1997 r.

Bardziej szczegółowo

CENNIK. energii elektrycznej sprzedawcy rezerwowego

CENNIK. energii elektrycznej sprzedawcy rezerwowego Zakład Usług Technicznych MEGA Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. ul. Hetmańska 15L 82300 Elbląg CENNIK energii elektrycznej sprzedawcy rezerwowego Obowiązuje od 1 stycznia 2014 roku Wprowadzony

Bardziej szczegółowo

Kompleksowe podejście do rozwoju systemów ciepłowniczych

Kompleksowe podejście do rozwoju systemów ciepłowniczych 1 Kompleksowe podejście do rozwoju systemów ciepłowniczych Daniel Roch Szymon Pająk ENERGOPOMIAR Sp. z o.o., Zakład Techniki Cieplnej Plan prezentacji 1. Aspekty kompleksowego podejścia do rozwoju systemu

Bardziej szczegółowo

Nazwa instytucji: Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej - Szpital Chorób Płuc z siedzibą w Orzeszu

Nazwa instytucji: Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej - Szpital Chorób Płuc z siedzibą w Orzeszu PRZYKŁAD DOBREJ PRAKTYKI Nazwa instytucji: Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej - Szpital Chorób Płuc z siedzibą w Orzeszu Zakres działań: Działania niskonakładowe prowadzące do obniżenia kosztów

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Systemair: Technologia EC

Systemair: Technologia EC Systemair: Technologia EC Kwestia ochrony środowiska naturalnego to dziedzina wymagająca zdecydowanych i szybkich działań. Dotyczy to zwłaszcza sektora przemysłowego współodpowiedzialnego, wraz z konsumentami

Bardziej szczegółowo

Świetlówki kompaktowe - co dalej?

Świetlówki kompaktowe - co dalej? Świetlówki kompaktowe - co dalej? Autor: Jan Pabiańczyk ( Energetyka styczeń 2010) Decyzja Unii Europejskiej, nakazująca wycofanie z produkcji tradycyjnych żarówek spowodowała masowy wykup zapasów w sklepach.

Bardziej szczegółowo

Handout ustawy o odnawialnych źródłach energii (wersja przyjęta przez Sejm)

Handout ustawy o odnawialnych źródłach energii (wersja przyjęta przez Sejm) Handout ustawy o odnawialnych źródłach energii (wersja przyjęta przez Sejm) Art. 3. Podjęcie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce

Rynek energii. Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce 4 Rynek energii Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce Energia elektryczna jako towar Jak każdy inny towar, energia elektryczna jest wytwarzana przez jej wytwórców, kupowana przez pośredników, a

Bardziej szczegółowo

Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki

Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki 2 Legalizacja liczników w procesie wdrażania smart meteringu w Polsce Potrzeba prac nad wdrożeniem inteligentnego opomiarowania w Polsce - Formalna Polityka

Bardziej szczegółowo

VIII KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA ODBIORCY NA RYNKU ENERGII

VIII KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA ODBIORCY NA RYNKU ENERGII 1 METRYKA KGHM Polska Miedź S.A. KGHM Polska Miedź S.A. jest przedsiębiorstwem z prawie 50-letnią tradycją. Powstało w 1961 r. Począwszy od 12 września 1991 r., KGHM Polska Miedź S.A. jest spółką akcyjną.

Bardziej szczegółowo

Audyt przemysłowy Warszawa, 26 lutego 2015 Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.

Audyt przemysłowy Warszawa, 26 lutego 2015 Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. . Audyt przemysłowy Warszawa, 26 lutego 2015 Adam Dominiak +48 609 198 732 Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Plan prezentacji Uwarunkowania formalno-prawne dotyczące efektywności energetycznej,

Bardziej szczegółowo

NODA System Zarządzania Energią

NODA System Zarządzania Energią STREFA sp. z o.o. Przedstawiciel i dystrybutor systemu NODA w Polsce NODA System Zarządzania Energią Usługi optymalizacji wykorzystania energii cieplnej Piotr Selmaj prezes zarządu STREFA Sp. z o.o. POLEKO:

Bardziej szczegółowo

liwości poprawiania efektywności energetycznej w polskich zakładach

liwości poprawiania efektywności energetycznej w polskich zakładach Polsko Możliwo liwości poprawiania efektywności energetycznej w polskich zakładach adach Na podstawie wstępnych audytów w energetycznych 23. 01. 2008 Jerzy Tumiłowicz Specjalista ds. efektywności energetycznej

Bardziej szczegółowo

MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200

MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200 www.swind.pl MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200 Producent: SWIND Elektrownie Wiatrowe 26-652 Milejowice k. Radomia ul. Radomska 101/103 tel. 0601 351 375, fax: 048 330 83 75. e-mail: biuro@swind.pl

Bardziej szczegółowo

Analiza składników kosztów energii elektrycznej w 2012 roku.

Analiza składników kosztów energii elektrycznej w 2012 roku. Analiza składników kosztów energii elektrycznej w 2012 roku. Serwisy informacyjne poprzez różne media dostarczają nam informacji bieżących o cenach energii elektrycznej i wielu odbiorców zaczyna nurtować

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII. I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej. Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ. Warszawa, 27 października 2009

EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII. I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej. Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ. Warszawa, 27 października 2009 EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej Warszawa, 27 października 2009 Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ Czarna skrzynka Energetyka Energia pierwotna Dobro ogólnoludzkie?

Bardziej szczegółowo

Przyczyny dla których oszacowanie mocy biernej na etapie projektu jest bardzo trudne:

Przyczyny dla których oszacowanie mocy biernej na etapie projektu jest bardzo trudne: SPOSOBY DOBORU BATERII KONDENSATOROWYCH Konin, 30.05.2012 r. Przyczyny dla których oszacowanie mocy biernej na etapie projektu jest bardzo trudne: Odbiorniki pobierające moc bierną nie pracują z mocą nominalną,

Bardziej szczegółowo

SKUTKI ZMIANY NAPIĘCIA ZNAMIONOWEGO Z 220/380 V NA 230/400 V DLA ODBIORCÓW FINALNYCH.

SKUTKI ZMIANY NAPIĘCIA ZNAMIONOWEGO Z 220/380 V NA 230/400 V DLA ODBIORCÓW FINALNYCH. SKUTKI ZMIANY NAPIĘCIA ZNAMIONOWEGO Z 220/380 V NA 230/400 V DLA ODBIORCÓW FINALNYCH. ZE Toruń SA W chwili obecnej, gdy prowadzone są starania o wejście Polski do Unii Europejskiej, konieczne jest dostosowanie

Bardziej szczegółowo

ergo energy to: www.ergoenergy.pl

ergo energy to: www.ergoenergy.pl ergo energy to: Sprzedaż energii elektrycznej na terenie całego kraju. Lider w implementacji nowatorskich rozwiązań. Realizacja projektów w ramach programów unijnych. Realizacja programów inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Temat: Dobór przekroju przewodów ze względu na wytrzymałość mechaniczną, obciążalność prądową i dopuszczalny spadek napięcia.

Temat: Dobór przekroju przewodów ze względu na wytrzymałość mechaniczną, obciążalność prądową i dopuszczalny spadek napięcia. Temat: Dobór przekroju przewodów ze względu na wytrzymałość mechaniczną, obciążalność prądową i dopuszczalny spadek napięcia. Dobór przekroju przewodów ze względu na obciążalność prądową długotrwałą wykonuje

Bardziej szczegółowo

SIECI PRZESYŁOWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

SIECI PRZESYŁOWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego SIECI PRZESYŁOWE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego System elektroenergetyczny elektrownie (wszyscy wytwórcy energii elektrycznej) sieć

Bardziej szczegółowo

POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO Z SILNIKIEM INDUKCYJNYM ŚREDNIEGO NAPIĘCIA POPRZEZ JEGO ZASILANIE Z PRZEMIENNIKA CZĘSTOTLIWOŚCI

POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO Z SILNIKIEM INDUKCYJNYM ŚREDNIEGO NAPIĘCIA POPRZEZ JEGO ZASILANIE Z PRZEMIENNIKA CZĘSTOTLIWOŚCI Zeszyty Problemowe Maszyny Elektryczne Nr 73/5 49 Zbigniew Szulc, łodzimierz Koczara Politechnika arszawska, arszawa POPRAA EFEKTYNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOEGO Z SILNIKIEM INDUKCYJNYM ŚREDNIEGO

Bardziej szczegółowo

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PRĄDNICE I SILNIKI Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Prądnice i silniki (tzw. maszyny wirujące) W każdej maszynie można wyróżnić: - magneśnicę

Bardziej szczegółowo

Zmiana punktu pracy wentylatorów dużej mocy z regulowaną prędkością obrotową w obiektach wytwarzających energię cieplną lub elektryczną

Zmiana punktu pracy wentylatorów dużej mocy z regulowaną prędkością obrotową w obiektach wytwarzających energię cieplną lub elektryczną Zmiana punktu pracy wentylatorów dużej mocy z regulowaną prędkością obrotową w obiektach wytwarzających energię cieplną lub elektryczną Zbigniew Szulc 1. Wstęp Wentylatory dużej mocy (powyżej 500 kw stosowane

Bardziej szczegółowo

Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych

Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych FUNDUSZ UNIA EUROPEJSKA SPÓJNOŚCI Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych Podtytuł prezentacji Anna Pekar Zastępca Dyrektora Departament Ochrony Klimatu Styczeń 2013, Lublin Narodowy

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA CIEPŁA. Łobez, 2015. SEC Łobez Sp. z o.o. w Szczecinie

TARYFA DLA CIEPŁA. Łobez, 2015. SEC Łobez Sp. z o.o. w Szczecinie TARYFA DLA CIEPŁA Łobez, 2015 w Szczecinie Część 1 Informacje ogólne 1. Taryfa zawiera ceny i stawki opłat za ciepło dostarczane odbiorcom przez SEC Łobez Sp. z o.o. z siedzibą w Łobzie prowadzącą działalność

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Teza ciepło niskotemperaturowe można skutecznie przetwarzać na energię elektryczną; można w tym celu wykorzystywać ciepło

Bardziej szczegółowo

Rozpędź produkcję zmniejszając koszty energii!

Rozpędź produkcję zmniejszając koszty energii! : moŝliwości i bezpośrednie korzyści Kompleksowe rozwiązanie dla zakładów zuŝywających większe ilości mediów: energii elektrycznej, gazu, wody, ciepła, pary, spręŝonego powietrza i innych. Obecne koszty

Bardziej szczegółowo

Technika napędów elektrycznych jako klucz obniżenia kosztów energii.

Technika napędów elektrycznych jako klucz obniżenia kosztów energii. Technika napędów elektrycznych jako klucz obniżenia kosztów energii. Współczesne wyzwania dla Służb Utrzymania Ruchu, automatyków, projektantów i inżynierów 1. Zwiększenie wydajności 2. Niezawodność procesów

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK A DO WNIOSKU

ZAŁĄCZNIK A DO WNIOSKU Nr wniosku (wypełnia Z. Ch POLICE S.A.) Miejscowość Data (dzień, miesiąc, rok) Nr Kontrahenta SAP (jeśli dostępny wypełnia Z. Ch POLICE S.A.) ZAŁĄCZNIK A DO WNIOSKU O OKREŚLENIE WARUNKÓW PRZYŁĄCZENIA FARMY

Bardziej szczegółowo

Andrzej Kowal Jerzy Tenerowicz

Andrzej Kowal Jerzy Tenerowicz ZASADY OBNIŻENIA KOSZTÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ ORAZ POMNIEJSZANIA WIELKOŚCI NAKŁADÓW INWESTY- CYJNYCH W SYSTEMIE ZASILANIA NA PRZYKŁADZIE OD- DZIAŁU ZG LUBIN Andrzej Kowal Jerzy Tenerowicz 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

KOMUNALNE PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ Spółka z o.o. w BYDGOSZCZY TARYFA DLA CIEPŁA

KOMUNALNE PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ Spółka z o.o. w BYDGOSZCZY TARYFA DLA CIEPŁA KOMUNALNE PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ Spółka z o.o. w BYDGOSZCZY TARYFA DLA CIEPŁA Bydgoszcz, 2013 Komunalne Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Spółka z o.o. w Bydgoszczy TARYFA DLA CIEPŁA

Bardziej szczegółowo

4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE

4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE 4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE WYTYCZNE PROJEKTOWE www.immergas.com.pl 26 SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE 4. SPRZĘGŁO HYDRAULICZNE - ZASADA DZIAŁANIA, METODA DOBORU NOWOCZESNE SYSTEMY GRZEWCZE Przekazywana moc Czynnik

Bardziej szczegółowo

Ile godzin zajęd zaplanowano w ramach Projektu?

Ile godzin zajęd zaplanowano w ramach Projektu? Grupa docelowa Projekt dedykowany jest firmom, dla których zużycie energii stanowi ważną pozycję w rachunku wyników. Szczególnie adresowany jest do szeroko rozumianych branż: budowlanej, produkcyjnej oraz

Bardziej szczegółowo

Oferujemy naszym klientom unikalną usługę audytu energetycznego połączonego z technicznym badaniem instalacji odbiorczych.

Oferujemy naszym klientom unikalną usługę audytu energetycznego połączonego z technicznym badaniem instalacji odbiorczych. db energy Oferta Oferujemy naszym klientom unikalną usługę audytu energetycznego połączonego z technicznym badaniem instalacji odbiorczych. Nasze działania pozwalają na uzyskanie oszczędności związanych

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Stabilizacja sieci - bezpieczeństwo energetyczne metropolii - debata Redakcja Polityki, ul. Słupecka 6, Warszawa 29.09.2011r. 2 Zagadnienia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja zużycia energii elektrycznej w napędach sterowanych z przetwornic częstotliwości

Optymalizacja zużycia energii elektrycznej w napędach sterowanych z przetwornic częstotliwości Optymalizacja zużycia energii elektrycznej w napędach sterowanych z przetwornic częstotliwości VLT EnergyBox program do oceny efektywności stosowania przetwornic częstotliwości w aplikacjach pompowowentylatorowych

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA BEZPIECZNEGO ZASILANIA KOMPLEKSÓW WYDOBYWCZYCH

WYBRANE ZAGADNIENIA BEZPIECZNEGO ZASILANIA KOMPLEKSÓW WYDOBYWCZYCH WYBRANE ZAGADNIENIA BEZPIECZNEGO ZASILANIA Wojciech Magiera Andrzej Wojtyła Stawowa 71 43-400 Cieszyn POLSKA Tel. +48 33 8575 200 Fax. +48 33 8575 338 www.elektrometal.eu em@elektrometal.com.pl ELEKTROMETAL

Bardziej szczegółowo

Impedancje i moce odbiorników prądu zmiennego

Impedancje i moce odbiorników prądu zmiennego POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ENERGETYKI INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH LABORATORIUM ELEKTRYCZNE Impedancje i moce odbiorników prądu zmiennego (E 6) Opracował: Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Wzór UMOWA NR.. 1 Przedmiot Umowy i Postanowienia ogólne

Wzór UMOWA NR.. 1 Przedmiot Umowy i Postanowienia ogólne Wzór Załącznik nr 6 do SIWZ UMOWA NR.. zawarta w dniu... r. w, pomiędzy: Opolskim Ośrodkiem Doradztwa Rolniczego z siedzibą: ul. Główna 1, 49-330 Łosiów, NIP 7471002433, REGON 004515965 w imieniu której

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ dla grup taryfowych B, C, R

TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ dla grup taryfowych B, C, R z siedzibą w Jaworznie TARYFA DLA ENERGII ELEKTRYCZNEJ dla grup taryfowych B, C, R Zatwierdzona Uchwałą nr 112/II/2008 z dnia 14.02.2008 r. Zarządu Południowego Koncernu Węglowego S.A. Obowiązuje od dnia

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu stałego

Silniki prądu stałego Silniki prądu stałego Maszyny prądu stałego Silniki zamiana energii elektrycznej na mechaniczną Prądnice zamiana energii mechanicznej na elektryczną Często dane urządzenie może pracować zamiennie. Zenobie

Bardziej szczegółowo

Technika napędowa a efektywność energetyczna.

Technika napędowa a efektywność energetyczna. Technika napędowa a efektywność energetyczna. Technika napędów a efektywność energetyczna. Napędy są w chwili obecnej najbardziej efektywnym rozwiązaniem pozwalającym szybko i w istotny sposób zredukować

Bardziej szczegółowo

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r.

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r. LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA Wrocław, kwiecień 1999 r. 50-305 WROCŁAW TEL./FAX (+71) 373-52-27 ul. S. Jaracza 57-57a TEL. 602-62-32-71 str.2 SPIS TREŚCI 1.OPIS

Bardziej szczegółowo