1. Rozchodzenie się i podział fal radiowych

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "1. Rozchodzenie się i podział fal radiowych"

Transkrypt

1 1. Rozchodzenie się i podział fal radiowych Cechą każdego systemu radiowego jest przekazywanie informacji (dźwięku) przez środowisko propagacji fal radiowych. Przetwarzanie wiadomości, nadawanie i odbiór sygnałów radiowych zależą od układu i konstrukcji urządzeń nadawczo-odbiorczych, czyli od działań człowieka, natomiast warunki propagacji fal radiowych zależą od wielu czynników i okoliczności, pozostających poza wpływem człowieka. W każdym miejscu, czasie i zakresie częstotliwości istnieją w sensie statystycznym pewne warunki propagacyjne, których znajomość jest konieczna do optymalnego projektowania i stosowania systemów radiowych, Zakres częstotliwości wykorzystywany w systemach radiowych jest bardzo szeroki i obejmuje częstotliwości od kilku khz do setek GHz. Częstotliwości te odpowiadają falom radiowym o długościach od kilkudziesięciu kilometrów do części milimetra. Między długością fali elektromagnetycznej λ, częstotliwością f, a prędkością rozchodzenia się fali v występuje zależność: v f Dla fal elektromagnetycznych rozchodzących się w wolnej przestrzeni, prędkość rozchodzenia się fali jest równa prędkości światła w próżni, w związku z czym długość fali oblicza się ze wzoru: gdzie: λ - długość fali elektromagnetycznej [m], f - częstotliwość fali elektromagnetycznej [Hz], c = prędkość światła w próżni [m/s]. W środowiskach innych jak próżnia prędkość rozchodzenia się fali elektromagnetycznej jest zawsze mniejsza od prędkości światła i zależy od przenikalności elektrycznej danego środowiska. Prędkość rozchodzenia się fali w danym środowisku oblicza się ze wzoru: c v Oprócz dekadowego podziału częstotliwości radiowych często stosuje się jeszcze tradycyjny podział widma częstotliwości na zakresy, który przedstawiono w tabeli 2. c f r Tabela. 2. Tradycyjny podział widma częstotliwości radiowych Nazwa zakresu Oznaczenie zakresu Długość fali[λ] Częstotliwość fali [f] fale bardzo długie VLF powyżej 2 km poniżej 15 khz fale długie LF 2-1 km 15-3 khz fale średnie MF 1-2 m 1-15 khz fale pośrednie m MHz fale krótkie HF 1-1 m 3-3 MHz fale ultrakrótkie VHF, UHF 1 - l m 3-3 MHz mikrofale SHF poniżej 1 m powyżej 3 MHz Przy nadawaniu fal radiowych stosuje się dwa rodzaje emisji: z modulacją amplitudy AM, z modulacją częstotliwości FM. Podział fal radiowych z emisją AM: fale długie (LF) od 15 khz do 285 khz, fale średnie (MF) od 52 khz do 162 khz, fale krótkie (HF) od 3,95 MHz do 26,1 MHz. Podział fal radiowych z emisją FM: standard OIRT 1 : od (65,5 MHz do 74, MHz) ± 5 khz, standard CCIR 2 : od (87,5 MHz do 18, MHz) ± 5 khz. 1 OIRT Organisation International de Radiodiffusion et Television (tzw. standard wschodni). 2 CCIR Comite Consultatif International de Radiocommunication (tzw. standard zachodni).

2 2. Rodzaje i sposób rozchodzenia się fal radiowych Fale radiowe można podzielić na podstawie charakteru drogi, wzdłuż której docierają one od nadajnika do odbiornika. W zależności od położenia dwóch punktów w przestrzeni, między którymi istnieje łączność radiowa, można wyróżnić trzy przypadki rozchodzenia się fal: a) Ziemia Ziemia, b) Ziemia kosmos, c) kosmos kosmos. W przypadku a) mamy do czynienia z rozchodzeniem się fal w otoczeniu Ziemi. Podział tych fal przedstawiono na rys. l, a sposób ich rozchodzenia na rys. 2. Rys. l. Podział fal rozchodzących się w otoczeniu Ziemi Rys. 2. Sposób rozchodzenia się fal w otoczeniu Ziemi, l fala powierzchniowa, 2 fala troposferyczna, 3 fala jonosferyczna, 4 fala przestrzenna; a, b fala odbita, c fala bezpośrednia, N nadajnik, O odbiornik 2.1. Polaryzacja i krótka charakterystyka fal Polaryzacja fali zależy od tego, w jakiej płaszczyźnie drga wektor pola elektrycznego E, który jest zgodny z kierunkiem linii sił tego pola. Promieniowane fale mogą mieć polaryzację poziomą (rys. 3) lub pionową (rys. 4). Spotyka się także inne rodzaje polaryzacji, np. kołową, eliptyczną. Propagacja fali elektromagnetycznej jest związana z przenoszeniem energii. Miarą tej energii może być np. moc przepływająca przez l m 2 powierzchni prostopadłej do kierunku rozchodzenia się fali. W praktyce dogodniejsze jest operowanie tylko składową elektryczną fali i określania wartości skutecznej pola E tej fali, podawanej w V/m. Wygoda polega na bezpośredniej interpretacji pomiarowej tej wielkości. Fala elektromagnetyczna napotykając na swej drodze przewodnik wywołuje w nim przepływ prądu. Występuje tu analogia do powstawania prądu w przewodzie objętym działaniem zmiennego pola magnetycznego. Upraszczając zagadnienie (pomijając relacje między długością fali a długością przewodu), można przyjąć, że np. fala indukująca w przewodzie pomiarowym o długości l m siłę elektromotoryczną o wartości 25µV ma natężenie 25 µv/m. Silę elektromotoryczną, wywołaną przepływem prądu mierzymy oczywiście między końcami przewodu pomiarowego.

3 Rys. 3. Polaryzacja pozioma H (horizontal poziom; linie sil pola elektrycznego E promieniowanej fali są równoległe do powierzchni Ziemi) Rys. 4. Polaryzacja pionowa V (vertical pion; linie sił pola elektrycznego E promieniowanej fali są prostopadłe do powierzchni Ziemi) Fala przyziemna rozchodzi się blisko powierzchni Ziemi i dzieli się na falę powierzchniową i przestrzenną. Fala powierzchniowa jest promieniowana przez antenę nadawczą umieszczoną bezpośrednio na powierzchni Ziemi i rozchodzi się wzdłuż tej powierzchni. Zawiera się w zakresie bardzo niskich częstotliwości i może rozchodzić się na tysiące kilometrów: do kilku tys. km dla fal z zakresu VLF, do kilkuset km dla fal z zakresu MF, do kilkudziesięciu km dla fal z zakresu HF. Fala jonosferyczna to taka fala, która dociera do odbiornika dzięki odbiciu od jonosfery i zawiera się w zakresie fal średnich i krótkich. Dla fal ultrakrótkich o częstotliwości od 3 do 5 MHz jonosfera staje się przezroczysta" i fale przenikająją, rozchodząc się w kosmos. Dla tego zakresu fal jonosfera przestaje działać jak reflektor i dlatego w łączności satelitarnej stosuje się fale o bardzo wysokich częstotliwościach SHF, EHF. Fala troposferyczna jest to fala, która dociera do odbiornika dzięki dyfrakcji i refrakcji fal w troposferze. Umożliwia to budowanie pozahoryzontalnych, naziemnych stacji radiowych o zasięgu 2-1 km Anteny Antena jest elementem odwracalnym. Oznacza to, że antena może dokonywać przemiany energii w obu kierunkach prądu w.cz. na falę elektromagnetyczną i fali elektromagnetycznej na prąd (siłę elektromotoryczną). Antena nadawcza może być odbiorczą i na odwrót. Ewentualne różnice dotyczą konstrukcji i wymiarów obu typów anten. W przypadku idealnym pożądane byłoby, aby cała moc prądu zmiennego dostarczanego do anteny była wypromieniowana. Zbliżenie się do tego ideału wymaga tzw. dostrojenia anteny. (Antenę możemy rozpatrywać jako szczególny przypadek obwodu rezonansowego, złożonego z cewki, kondensatora i źródła energii. Obwód taki cechuje się częstotliwością rezonansową, dla której amplituda prądu zmiennego płynącego w obwodzie osiąga maksimum. Jeśli w obwodzie takim, uziemionym w odpowiednim punkcie (rys. 5) zaczniemy rozsuwać okładziny kondensatora, to linie sił pola elektrycznego będą obejmowały coraz większą przestrzeń. W ostatniej fazie otrzymamy tzw. obwód otwarty. Charakteryzować się on będzie w dalszym ciągu częstotliwością rezonansową, większą niż na początku (ze względu na zmniejszenie pojemności kondensatora). Przy tej częstotliwości rezonansowej wypromieniowana ilość energii, doprowadzonej ze źródła, będzie największa. Częstotliwość ta jest unkcją wymiarów fizycznych anteny oraz sposobu jej zasilania (rys. 6).

4 Rys. 5. Przekształcenie zamkniętego obwodu rezonansowego w antcnc nadawczą Rys. 6. Porównanie anten Radiostacji Centralnej PR: a) stara antena ćwierćfalowa (Raszyn); b) nowa pólfalowa (Gąbin). Przy różnych wymiarach promieniują falę o tej samej długości różnica wysokości jest związana ze sposobem zasilania. Istnieje wiele typów anten. Najważniejszy podział obejmuje anteny linearne i aperturowe. Anteny linearne mają postać przewodu (bądź układu przewodów) o długości znacznie większej od wymiarów poprzecznych. Przykładem takiej anteny jest zarówno maszt Radiostacji Centralnej, jak i antena teleskopowa radiotelefonu Trop. Do tej grupy zaliczamy także np. anteny dipolowe czy prętowe. W przypadku anten aperturowych wy promieniowanie fali następuje z powierzchni, która może mieć rozmaity kształt, np. paraboliczny w antenach parabolicznych. Istotnym parametrem określającym antenę jest charakterystyka promieniowania. W zależności od potrzeb antena może być przystosowana do emitowania fali elektromagnetycznej z jednakową mocą we wszystkich kierunkach (w określonej płaszczyźnie). W tym przypadku mówimy o charakterystyce dookól-nej anteny. Charakterystykę taką mają niemal wszystkie anteny nadawcze radiofoniczne. Niekiedy istnieje potrzeba wyemitowania energii w ściśle określonym kierunku. Służą do tego anteny kierunkowe (rys. 7). W przypadku anten linearnych uzyskanie dużej kierunkowości wymaga znacznej rozbudowy anteny. Mówimy wtedy raczej o zespole anten. Na charakterystykę kierunkową anteny ma ponadto wpływ jej usytuowanie względem powierzchni Ziemi. Rys. 7. Charakterystyki kierunkowe w płaszczyźnie pionowej anteny ćwierć i pólfalowej pionowej (a) w płaszczyźnie poziomej dipola o różnych stosunkach długości l do długości fali (b) oraz charakterystyka anteny kierunkowej (c) w płaszczyźnie poziomej

5 3. Zasady nadawania sygnału radiofonicznego Foniczny sygnał informacyjny (mowa lub muzyka) jest przekształcany na odpowiedni prądowy sygnał mikrofonowy małej częstotliwości (m.cz.) i przesyłany do irządzenia nadawczego. W urządzeniu tym następuje wzmocnienie tego sygnału, 3 czym moduluje on amplitudowo (AM) lub częstotliwościowo (FM) falę nośną nadajnika. Dzięki temu sygnał m.cz. jest przeniesiony do innego zakresu częstotliwości, dogodnego do transmisji (zmodulowana fala nośna wysokiej częstotliwości - w.cz. nadajnika). Sygnał zmodulowany w.cz. jest następnie wzmacniany i promieniowany w postaci fali elektromagnetycznej przez nadawczą antenę radiową Struktura informacji w radiofonii sygnał m.cz. Źródłem sygnałów informacyjnych w radiofonii są audycje słowno-muzyczne. Sygnały te są określane przez dwa parametry: zakres częstotliwości sygnału fonicznego i jego dynamikę. Całkowite, wierne odtworzenie mowy ludzkiej wymaga przesyłania sygnałów o częstotliwości od 1 do 8 Hz i o dynamice około 4 db. Odtworzenie muzyki wymaga zakresu częstotliwości od 4 do 15 Hz i dynamiki około 7 db. Na wierność i jakość odtwarzania mowy i muzyki mają wpływ niedoskonałości urządzeń nadawczoodbiorczych (nadajniki, odbiorniki, urządzenia zapisu i odczytu), wynikające z ograniczonego pasma przenoszenia i dynamiki. W radiofonii sygnały foniczne m.cz. są nadawane w postaci odpowiadających im elektrycznych sygnałów mikrofonowych o małej częstotliwości z zakresu od 2 Hz do 2 khz. Można wyróżnić trzy sposoby przesyłania sygnałów fonicznych (dźwięków): monofoniczny, stereofoniczny, kwadrofoniczny. W systemie monofonicznym przesyła się tylko jeden sygnał mikrofonowy m.cz. zawierający informacje o zakresie częstotliwości i dynamice. W systemach stereofonicznych i kwadrofonicznych dodatkowo przesyła się informacje o kierunku pochodzenia dźwięku. Aby uzyskać tę informację, w systemie stereofonicznym stosuje się przesyłanie dwóch niezależnych sygnałów mikrofonowych, z dwóch mikrofonów odpowiednio ustawionych do źródła dźwięku. Pozwala to na uzyskanie dodatkowych specjalnych wrażeń dźwiękowych, np. wrażenie sali koncertowej, w której oprócz orkiestry słyszy się szum sali, dźwięki odbite od ścian, obecność słuchaczy itp. Opisane wyżej systemy nadawania sygnałów fonicznych ilustruje w sposób uproszczony rys. 5. Sygnały mikrofonowe m.cz. ze studia lub wozu transmisyjnego przesyła się do nadajnika radiowego drogą przewodową lub radiową linią transmisyjną. Rys. 5. Rozstawianie mikrofonów w systemach: a) monofonicznym, b) stereofonicznym, d) kwadrofonicznym

6 3.2. Sygnały wysokiej częstotliwości w radiofonii monofonicznej AM/FM Sygnałem wysokiej częstotliwości w radiofonii nazywa się sygnał nośny nadajnika o ustalonej mocy i częstotliwości, który jest modulowany sygnałem mikrofonowym m.cz. Modulacja odbywa się w nadajniku radiowym i ma na celu: - częstotliwościowe rozdzielenie kanałów (stacji) radiowych. Sygnały radiowe m.cz. wszystkich stacji radiowych mają ten sam zakres częstotliwości akustycznych. W procesie modulacji widmo sygnałów m.cz. jest przenoszone w inny zakres częstotliwości, skupiony wokół fali nośnej danej stacji. Umożliwia to jednoczesną pracę wszystkich stacji bez wzajemnych zakłóceń oraz selektywny wybór stacji radiowej, - ułatwienie emisji radiowej. Sygnały radiowe mogą być skutecznie emitowane tylko wtedy, gdy długość fali emitowanej jest porównywalna z wymiarami elementu promieniującego anteny nadawczej. Warunek ten może więc być spełniony, jeśli fala promieniowana ma wysoką częstotliwość, a tym samym małą długość. Sygnały m.cz. z zakresu do 2 khz odpowiadają falom o długościach tak dużych, że anteny do ich promieniowania musiałyby mieć absurdalnie duże wymiary. Na przykład długość fali odpowiadająca częstotliwości 2 khz wynosi: c f 3[ km s 1 2[ s ] 1 ] 15km. - zmniejszenie względnej szerokości pasma kanału radiowego, co ułatwia w odbiorniku odbiór danej stacji radiowej przy użyciu łatwo realizowanych filtrów częstotliwościowych. W radiofonii monofonicznej stosuje się dwa rodzaje modulacji: amplitudową i częstotliwościową. W zakresie fal długich, średnich i krótkich, czyli w radiofonii AM stosuje się modulację amplitudową oznaczoną jako AM (ang. Amplitude Modulation). Modulacja amplitudy polega na tym, że w takt zmian amplitudy sygnału modulującego (sygnał mikrofonowy m.cz.) zmienia się amplituda fali nośnej w.cz. (sygnał nośny nadajnika), przy czym częstotliwość sygnału nośnego nie ulega zmianie. Ogólnie mówiąc, informacja przekazywana do odbiornika (dźwięk) jest zakodowana w zmianach amplitudy sygnału nośnego w.cz. nadajnika radiowego. Na rys. 6 przedstawiono ogólną ideę modulacji AM oraz przebiegi występujące w procesie modulacji. a) sygnał modulujący m.cz. (informacja) o przebiegu sinusoidalnym (tzw. fala modulująca) U1t Um cos t, gdzie: U m maksymalna amplituda sygnału modulującego, Ω = 2πf pulsacja sygnału modulującego; b) sygnał nośny w.cz. nadajnika radiowego, tzw. fala nośna w.cz. o przebiegu sinusoidalnym U2t U cos t, gdzie: U amplituda fali nośnej bez modulacji, ω = 2πf pulsacja fali nośnej, przy czym f częstotliwość fali nośnej; c) sygnał nośny w.cz. zmodulowany amplitudowo na wyjściu modulatora AM w nadajniku radiowym: U wy t U mcos t cos. 1 t

7 Rys. 6. Przebiegi i schemat ideowy modulacji AM Dla uproszczenia zagadnienia przyjęto, że sygnał nośny w.cz. jest modulowany sygnałem m.cz. o przebiegu sinusoidalnym. W rzeczywistości sygnał ten ma kształt zależny od rodzaju dźwięku, a jego amplituda zależy od natężenia tego dźwięku. Po rozwinięciu wzoru: U wy t U 1 m cos t t cos otrzymuje się następujące składniki sygnału zmodulowanego: U m U m U wy cos 2 2 gdzie: U cos t - fala nośna w.cz. nie zawierająca informacji, U m cos t - lewa wstęga boczna z informacją (LSB), 2 U m cos t - prawa wstęga boczna z informacją (USB). 2 t U cos t cos t Współczynnik m, występujący w powyższym wzorze, jest nazywany współczynnikiem głębokości modulacji amplitudy i jest określony wzorem: U m m. Widmo sygnału zmodulowanego AM dla jednej częstotliwości modulującej f przedstawiono na rys. 7. U t 2 Rys. 7. Widmo sygnału zmodulowanego amplitudowo dla jednej częstotliwości sygnału modulującego Jak widać na rysunku 7, widmo sygnału zmodulowanego zawiera falę nośną bez informacji w postaci prążka widma o częstotliwości f oraz dwa prążki boczne, zawierające tę samą informację o sygnale modulującym: lewy prążek boczny o częstotliwości f - f, odległy od fali nośnej o wartość częstotliwości sygnału modulującego f i prawy prążek boczny o częstotliwości f + f, odległy od fali nośnej o tę samą wartość. Ponieważ w radiofonii monofonicznej AM stosuje się dwuwstęgową modulację amplitudową z pełną falą nośną, co oznacza, że do odbiornika nadaje się falę nośną i wszystkie częstotliwości skupione po obu jej stronach, więc szerokość pasma kanału radiofonicznego AM musi być równa podwójnej wartości maksymalnej częstotliwości modulującej f max : B 2 f max, gdzie: B - szerokość pasma częstotliwości kanału radiofonicznego AM [Hz], f max - maksymalna częstotliwość modulująca [Hz].

8 W przypadku nadawania do odbiornika pełnego pasma akustycznego, dla którego f max = 2 khz, pasmo kanału radiofonicznego AM musiałoby mieć szerokość B = 2 f max = 4 khz. W rzeczywistości, ze względu na ograniczoną pojemność kanałów radiowych zakresu AM, szerokość pasma kanału radiowego AM ogranicza się do 9 khz. Takie ograniczenie pasma kanału radiofonicznego AM powoduje, że po demodulacji AM w odbiorniku otrzymuje się sygnały foniczne ograniczone w paśmie do 4,5 khz (f max = B : 2 = 9 khz : 2 = 4,5 khz), które pozwalają na dobre odtwarzanie audycji informacyjnych (mowy), natomiast audycje muzyczne są odtwarzane z gorszą jakością, gdyż ograniczenie częstotliwości sygnałów fonicznych do 4,5 khz powoduje utratę tonów wysokich typowych dla tego rodzaju audycji. Mimo opisanej wady modulacji AM, jest ona powszechnie stosowana i cechuje się prostotą urządzeń nadawczo-odbiorczych. W celu zapewnienia dużej jakości przenoszenia dźwięku, w radiofonii stosuje się systemy nadawczo-odbiorcze z modulacją częstotliwości. Jest to tzw. radiofonia FM. Modulację FM (ang. Frequency Modulation) stosuje się w zakresie fal ultrakrótkich, czyli w zakresie UKF. Modulacja częstotliwości polega na tym, że w takt zmian amplitudy sygnału modulującego m.cz. zmienia się chwilowa częstotliwość fali nośnej, a jej amplituda pozostaje stała. Informacja o sygnale modulującym jest zawarta w zmianach częstotliwości sygnału nośnego w.cz. Ideę modulacji FM przedstawiono na rys. 8. Jak widać na rysunku 8, częstotliwość spoczynkowa f sygnału nośnego w.cz. zmienia się pod wpływem zmian amplitudy sygnału modulującego o pewną wartość Δf, zwaną dewiacją częstotliwości. Wynika stąd, że informacja jest zakodowana w zmianach częstotliwości sygnału zmodulowanego. Wymaga się, aby zmiany częstotliwości fali nośnej zależały liniowo od zmian amplitudy sygnału modulującego, czyli Δf = k U m, gdzie k jest współczynnikiem stałym, zależnym od konstrukcji modulatora FM. Chwilowa częstotliwość sygnału zmodulowanego (w czasie modulacji) wynosi: f f f f k Um. Jeśli sygnał modulujący nie występuje, to na wyjściu modulatora FM pojawia się sygnał nośny o częstotliwości spoczynkowej f, gdyż wówczas Δf = oraz f f f f f. Teoretyczna charakterystyka robocza modulatora FM powinna mieć kształt, jak na rysunku 9. a) sygnał modulujący m.cz. (informacja) o przebiegu sinusoidalnym (tzw. fala modulująca) U1t Um sin t, gdzie: U m maksymalna amplituda sygnału modulującego, Ω = 2πf pulsacja sygnału modulującego; b) sygnał nośny w.cz. nadajnika radiowego, tzw. fala nośna w.cz. o przebiegu sinusoidalnym U 2 t U sin t, i pulsacji podstawowej (spoczynkowej) ω = 2πf pulsacja fali nośnej, gdzie f oznacza częstotliwość spoczynkową fali nośnej; c) sygnał nośny w.cz. zmodulowany częstotliwościowo na wyjściu modulatora FM w nadajniku radiowym: U wy f t U sin t sin t f Rys. 8. Przebiegi i schemat ideowy modulacji FM

9 Rys. 9. Charakterystyka Δf = f(u m ) modulatora FM Podobnie jak dla modulacji amplitudowej AM, sygnał w.cz. zmodulowany częstotliwościowe (FM) można przedstawić w postaci widma prążkowego (rys. 1). Jak widać na rysunku 1, widmo sygnału zmodulowanego częstotliwościowe, oprócz prążka fali nośnej o częstotliwości spoczynkowej f, zawiera szereg prążków bocznych rozmieszczonych symetrycznie po obu stronach fali nośnej w odległościach równych krotnościom częstotliwości f. Zakładając, że modulator FM przenosi wszystkie prążki z informacją o amplitudzie większej niż 5% amplitudy niemodulowanej fali nośnej U, szerokość pasma sygnału zmodulowanego FM można określić jako: B 2f fmax, gdzie: Δf - dewiacja częstotliwości, f max - maksymalna częstotliwość sygnału modulujacegom.cz. Rys. 1. Widmo sygnału zmodulowanego częstotliwościowe dla jednej częstotliwości modulującej f 2 Ponieważ przy nadawaniu sygnałów radiofonicznych w zakresie UKF wartość dewiacji Δf jest znacznie większa od maksymalnej częstotliwości sygnału modulującego f max (Δf >f max ), więc praktyczne pasmo częstotliwości kanału radiofonicznego FM wynosi: B 2 Δf. Przy nadawaniu sygnałów w zakresie UKF ustalono następujące wartości dewiacji: - w standardzie OIRT: Δf maz = 5 khz. Wówczas przy f max =15 khz pasmo kanału monofonicznego FM: wynosi B = 2 65 khz =13 khz, - w standardzie CCIR: Δf maz =75 khz. Wówczas przy f max =15 khz pasmo kanału monofonicznego FM wynosi: B = 2 9 khz = 18 khz. Ogólnie przyjmuje się szerokość kanału radiowego FM równą 25 khz. Cechą modulacji FM jest duża wierność odtwarzania dźwięku oraz odporność sygnału zmodulowanego na szumy i zakłócenia występujące w czasie przesyłania sygnału Schemat blokowy i zasada działania nadajnika radiofonicznego Nadajnik radiofoniczny jest to zespół urządzeń do wytwarzania i emitowania, za pośrednictwem anteny nadawczej, energii elektromagnetycznej w postaci fal radiowych zmodulowanych amplitudowo lub częstotliwościowe sygnałem fonicznym (mikrofonowym) ze studia radiofonicznego. Układ elektryczny nadajnika tworzą takie urządzenia, jak: - generator fali nośnej w.cz., - powielacze częstotliwości, - modulatory amplitudowe lub częstotliwościowe, - wzmacniacze sygnałów m.cz. i sygnałów w.cz., - koder stereofoniczny (w nadajniku stereofonicznym UKF FM), - separatory, - układy wyjściowe, - antena nadawcza.

10 Oprócz wymienionych wyżej urządzeń służących do wytwarzania, wzmacniania i modulacji sygnałów elektrycznych, każdy nadajnik radiofoniczny zawiera również aparaturę, pomiarowo-kontrolną (tzw. a.p.k), która jego obsłudze umożliwia kontrolowanie (pomiary) i utrzymywanie wymaganych wartości parametrów nadajnika, takich jak np. częstotliwość fali nośnej, moc znamionowa, wartość dewiacji częstotliwości, głębokość modulacji AM. Uproszczony schemat blokowy nadajnika radiofonicznego (bez aparatury koń-trolnopomiarowej) przedstawiono na rys.11, a poniżej opisano zasadę jego działania. Rys. 11. Schemat blokowy nadajnika radiofonicznego Generator wzbudzający stabilizowany rezonatorem kwarcowym wytwarza falę nośną o ustalonej, stabilizowanej częstotliwości. Separator oddziela generator od nieliniowych powielaczy częstotliwości, które zwiększają częstotliwość fali nośnej do wartości przydzielonej dla nadajnika. Sygnał mikrofonowy m.cz. ze studia radiowego po wzmocnieniu we wzmacniaczu m.cz. do wymaganej wartości (amplitudy) jest podawany do modulatora AM lub FM, jeżeli audycja jest monofoniczna. Podczas nadawania audycji stereofonicznych lub kwadrofonicznych sygnały mikrofonowe przechodzą przez koder stereo lub kwadro, gdzie powstaje sygnał m.cz. stereofoniczny lub kwadro foniczny. Następnie sygnały te są podawane do modulatora FM. W układzie modulatora i wzmacniacza liniowego powstaje wzmocniony sygnał zmodulowany w.cz., który jest wzmacniany przez wzmacniacz mocy do poziomu mocy zgodnej z dopuszczalną mocą nadajnika. Wzmacniacz mocy jest sprzężony z anteną nadawczą układami wyjściowymi, których zadaniem jest dopasowanie impedancji wyjściowej wzmacniacza mocy do impedancji anteny nadawczej. Ułatwia to optymalne (bez strat), promieniowanie sygnału zmodulowanego nadajnika w postaci fali elektromagnetycznej, którą odbiera antena odbiornika radiofonicznego Modulatory i kodery W modulatorze zachodzi proces nakładania informacji użytecznej m.cz. na sygnał w.cz. Modulator ma dwa wejścia dla sygnału m.cz. i w.cz. oraz jedno wyjście, z którego jest odbierany zmodulowany sygnał w.cz. W zależność stosowanej techniki modulacji rozróżniamy m.in.: - modulatory dwuwstęgowe AM; - modulatory jednowstęgowe AM; - modulatory fazy PM; - modulatory częstotliwości FM. Parametry wspólne modulatorów to przede wszystkim: - moc sygnału m.cz. niezbędna do pełnego wymodulowania sygnału w.cz.; - sprawność modulatora określana przez stosunek mocy zmodulowa sygnału w.cz, do mocy sygnału m.cz.; - liniowość modulatora określająca np. liniowość charakterystyki m = f(u m ) lub ΔF = f(w m ); - poziom wprowadzanych zniekształceń tłumieniowych, harmoniczn szumów do informacji użytecznej, zawartej w zmodulowanym sygnale w.cz.

Lekcja 20. Temat: Detektory.

Lekcja 20. Temat: Detektory. Lekcja 20 Temat: Detektory. Modulacja amplitudy. (AM z ang. Amplitude Modulation) jeden z trzech podstawowych rodzajów modulacji, polegający na kodowaniu sygnału informacyjnego (szerokopasmowego o małej

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska

Politechnika Warszawska Politechnika Warszawska Wydział Elektryczny Laboratorium Teletechniki Skrypt do ćwiczenia T.03 Podstawowe zasady modulacji amlitudy na przykładzie modulacji DSB 1. Podstawowe zasady modulacji amplitudy

Bardziej szczegółowo

f = 2 śr MODULACJE

f = 2 śr MODULACJE 5. MODULACJE 5.1. Wstęp Modulacja polega na odzwierciedleniu przebiegu sygnału oryginalnego przez zmianę jednego z parametrów fali nośnej. Przyczyny stosowania modulacji: 1. Umożliwienie wydajnego wypromieniowania

Bardziej szczegółowo

(1.1) gdzie: - f = f 2 f 1 - bezwzględna szerokość pasma, f śr = (f 2 + f 1 )/2 częstotliwość środkowa.

(1.1) gdzie: - f = f 2 f 1 - bezwzględna szerokość pasma, f śr = (f 2 + f 1 )/2 częstotliwość środkowa. MODULACJE ANALOGOWE 1. Wstęp Do przesyłania sygnału drogą radiową stosuje się modulację. Modulacja polega na odzwierciedleniu przebiegu sygnału oryginalnego przez zmianę jednego z parametrów fali nośnej.

Bardziej szczegółowo

Systemy i Sieci Radiowe

Systemy i Sieci Radiowe Systemy i Sieci Radiowe Wykład 4 Media transmisyjne część Program wykładu Widmo sygnałów w. cz. Modele i tryby propagacji Anteny Charakterystyka kanału radiowego zjawiska propagacyjne 1 Transmisja radiowa

Bardziej szczegółowo

06 Tor pośredniej częstotliwości, demodulatory AM i FM Pytania sprawdzające Wiadomości podstawowe Budowa wzmacniaczy pośredniej częstotliwości

06 Tor pośredniej częstotliwości, demodulatory AM i FM Pytania sprawdzające Wiadomości podstawowe Budowa wzmacniaczy pośredniej częstotliwości 06 Tor pośredniej częstotliwości, demodulatory AM i FM Pytania sprawdzające 1. Jakie są wymagania stawiane wzmacniaczom p.cz.? 2. Jaka jest szerokość pasma sygnału AM i FM? 3. Ile wynosi częstotliwość

Bardziej szczegółowo

10 Międzynarodowa Organizacja Radia i Telewizji.

10 Międzynarodowa Organizacja Radia i Telewizji. 10 Międzynarodowa Organizacja Radia i Telewizji. Odbiór sygnału telewizyjnego. Pytania sprawdzające 1. Jaką modulację stosuje się dla sygnałów telewizyjnych? 2. Jaka jest szerokość kanału telewizyjnego?

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska

Politechnika Warszawska Politechnika Warszawska Wydział Elektryczny Laboratorium Teletechniki Skrypt do ćwiczenia T.08 Zasady wytwarzania sygnałów zmodulowanych za pomocą modulacji AM 1. Zasady wytwarzania sygnałów zmodulowanych

Bardziej szczegółowo

Polaryzacja anteny. Polaryzacja pionowa V - linie sił pola. pionowe czyli prostopadłe do powierzchni ziemi.

Polaryzacja anteny. Polaryzacja pionowa V - linie sił pola. pionowe czyli prostopadłe do powierzchni ziemi. Parametry anten Polaryzacja anteny W polu dalekim jest przyjęte, że fala ma charakter fali płaskiej. Podstawową właściwością tego rodzaju fali jest to, że wektory natężenia pola elektrycznego i magnetycznego

Bardziej szczegółowo

1. Modulacja analogowa, 2. Modulacja cyfrowa

1. Modulacja analogowa, 2. Modulacja cyfrowa MODULACJA W16 SMK 2005-05-30 Jest operacja mnożenia. Jest procesem nakładania informacji w postaci sygnału informacyjnego m.(t) na inny przebieg o wyższej częstotliwości, nazywany falą nośną. Przyczyna

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE STYCZEŃ 2014

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE STYCZEŃ 2014 Zawód: technik elektronik Symbol cyfrowy zawodu: 311[07] Numer zadania: 1 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu 311[07]-01-141 Czas trwania egzaminu: 240 minut ARKUSZ

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Elektryczny Laboratorium Teletechniki

Politechnika Warszawska Wydział Elektryczny Laboratorium Teletechniki Politechnika Warszawska Wydział Elektryczny Laboratorium Teletechniki Skrypt do ćwiczenia T.09 Określenie procentu modulacji sygnału zmodulowanego AM 1. Określenie procentu modulacji sygnału zmodulowanego

Bardziej szczegółowo

MODULACJA. Definicje podstawowe, cel i przyczyny stosowania modulacji, rodzaje modulacji. dr inż. Janusz Dudczyk

MODULACJA. Definicje podstawowe, cel i przyczyny stosowania modulacji, rodzaje modulacji. dr inż. Janusz Dudczyk Wyższa Szkoła Informatyki Stosowanej i Zarządzania MODULACJA Definicje podstawowe, cel i przyczyny stosowania modulacji, rodzaje modulacji dr inż. Janusz Dudczyk Cel wykładu Przedstawienie podstawowych

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie sygnałów SSB metodę filtracyjną

Wytwarzanie sygnałów SSB metodę filtracyjną Politechnika Warszawska Wydział Elektryczny Laboratorium Teletechniki Skrypt do ćwiczenia T.13 Wytwarzanie sygnałów SSB metodę filtracyjną 1. Wytwarzanie sygnałów SSB metodę filtracyjną Ćwiczenie to ma

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Sygnałów, Modulacji i Systemów ĆWICZENIE 2: Modulacje analogowe

LABORATORIUM Sygnałów, Modulacji i Systemów ĆWICZENIE 2: Modulacje analogowe Protokół ćwiczenia 2 LABORATORIUM Sygnałów, Modulacji i Systemów Zespół data: ĆWICZENIE 2: Modulacje analogowe Imię i Nazwisko: 1.... 2.... ocena: Modulacja AM 1. Zestawić układ pomiarowy do badań modulacji

Bardziej szczegółowo

2. STRUKTURA RADIOFONICZNYCH SYGNAŁÓW CYFROWYCH

2. STRUKTURA RADIOFONICZNYCH SYGNAŁÓW CYFROWYCH 1. WSTĘP Radiofonię cyfrową cechują strumienie danych o dużych przepływnościach danych. Do przesyłania strumienia danych o dużych przepływnościach stosuje się transmisję z wykorzystaniem wielu sygnałów

Bardziej szczegółowo

Wykaz emisji przeznaczonych dla Służby Amatorskiej (poniedziaå ek, 14 sierpieå 2006) - - Ostatnia aktualizacja ()

Wykaz emisji przeznaczonych dla Służby Amatorskiej (poniedziaå ek, 14 sierpieå 2006) - - Ostatnia aktualizacja () Wykaz emisji przeznaczonych dla Służby Amatorskiej (poniedziaå ek, 14 sierpieå 2006) Ostatnia aktualizacja () Telegrafia i telefonia Do przekazywania wiadomości drogą radiową potrzebne są następujące elementy:

Bardziej szczegółowo

Badanie urządzeń radiowo-telewizyjnych 312[02].Z2.01

Badanie urządzeń radiowo-telewizyjnych 312[02].Z2.01 MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ Jarosław Świtalski Badanie urządzeń radiowo-telewizyjnych 312[02].Z2.01 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy Radom 2007

Bardziej szczegółowo

Propagacja fal radiowych

Propagacja fal radiowych Propagacja fal radiowych Parametry fali radiowej Podstawowym parametrem fali jest jej częstotliwość czyli liczba pełnych cykli w ciągu 1 sekundy, wyrażany jest w Hz Widmo (spektrum) fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Radioodbiornik i odbiornik telewizyjny RADIOODBIORNIK

Radioodbiornik i odbiornik telewizyjny RADIOODBIORNIK Radioodbiornik i odbiornik telewizyjny RADIOODBIORNIK ODKRYWCA FAL RADIOWYCH Fale radiowe zostały doświadczalnie odkryte przez HEINRICHA HERTZA. Zalicza się do nich: fale radiowe krótkie, średnie i długie,

Bardziej szczegółowo

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory Promieniowanie elektromagnetyczne (fala elektromagnetyczna) rozchodzące się w przestrzeni zaburzenie pola elektromagnetycznego. Zaburzenie to ma charakter fali poprzecznej, w której składowa elektryczna

Bardziej szczegółowo

Rozwinięcie funkcji modulującej m(t) w szereg potęgowy: B PM 2f m

Rozwinięcie funkcji modulującej m(t) w szereg potęgowy: B PM 2f m Wąskopasmowa modulacja fazy (przypadek k p x(t) max 1) Rozwinięcie funkcji modulującej m(t) w szereg potęgowy: m(t) = e jk px(t) = 1 + jk p x(t) +... Sygnały zmodulowane: z PM (t) Y 0 [1 + jk p x(t)]e

Bardziej szczegółowo

4. Zasady odbioru sygnału radiofonicznego

4. Zasady odbioru sygnału radiofonicznego 4. Zasady odbioru sygnału radiofonicznego 4.1. Schemat blokowy odbiornika radiofonicznego AM/FM proszczony schemat blokowy superheterodynowego odbiornika radiofonicznego do odbioru audycji monofonicznych

Bardziej szczegółowo

Układy elektroniczne II. Modulatory i detektory

Układy elektroniczne II. Modulatory i detektory Układy elektroniczne II Modulatory i detektory Jerzy Witkowski Modulacja Przekształcenie sygnału informacyjnego do postaci dogodnej do transmisji w kanale telekomunikacyjnym Polega na zmianie, któregoś

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska

Politechnika Warszawska Politechnika Warszawska Wydział Elektryczny Laboratorium Teletechniki Skrypt do ćwiczenia T.10 Odbiór sygnałów AM odpowiedź częstotliwościowa stopnia 1. Odbiór sygnałów AM odpowiedź częstotliwościowa stopnia

Bardziej szczegółowo

07 Odbiór sygnału radiowego, głowica AM i FM. Pytania sprawdzające 1. Jakie rozróżnia się zakresy częstotliwości dla sygnałów radiowych? 2.

07 Odbiór sygnału radiowego, głowica AM i FM. Pytania sprawdzające 1. Jakie rozróżnia się zakresy częstotliwości dla sygnałów radiowych? 2. 07 Odbiór sygnału radiowego, głowica AM i FM. Pytania sprawdzające 1. Jakie rozróżnia się zakresy częstotliwości dla sygnałów radiowych? 2. Na jakich zakresach radiowych stosowana jest modulacja AM? 3.

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY I ALGORYTMY PRZETWARZANIA SYGNAŁÓW PROGRAM WYKŁADÓW PROGRAM WYKŁADÓW PROGRAM WYKŁADÓW

PODSTAWY I ALGORYTMY PRZETWARZANIA SYGNAŁÓW PROGRAM WYKŁADÓW PROGRAM WYKŁADÓW PROGRAM WYKŁADÓW PODSTAWY I ALGORYTMY PRZETWARZANIA SYGNAŁÓW Kierunek: Elektronika i Telekomunikacja sem. IV Prowadzący: dr inż. ARKADIUSZ ŁUKJANIUK PROGRAM WYKŁADÓW Pojęcie sygnału, sygnał a informacja, klasyfikacja sygnałów,

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA

POLITECHNIKA POZNAŃSKA POLITECHNIKA POZNAŃSKA INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI I ELEKTRONIKI PRZEMYSŁOWEJ Zakład Elektrotechniki Teoretycznej i Stosowanej Laboratorium Podstaw Telekomunikacji Ćwiczenie nr 4 Temat: Modulacje analogowe

Bardziej szczegółowo

Odbiorniki superheterodynowe

Odbiorniki superheterodynowe Odbiorniki superheterodynowe Odbiornik superheterodynowy (z przemianą częstotliwości) został wynaleziony w 1918r przez E. H. Armstronga. Jego cechą charakterystyczną jest zastosowanie przemiany częstotliwości

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne

Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne Promieniowanie stacji bazowych telefonii komórkowej na tle pola elektromagnetycznego wytwarzanego przez duże ośrodki radiowo-telewizyjne Fryderyk Lewicki Telekomunikacja Polska, Departament Centrum Badawczo-Rozwojowe,

Bardziej szczegółowo

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE LASERY I ICH ZASTOSOWANIE Laboratorium Instrukcja do ćwiczenia nr 3 Temat: Efekt magnetooptyczny 5.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z metodą modulowania zmiany polaryzacji światła oraz

Bardziej szczegółowo

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE W MEDYCYNIE

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE W MEDYCYNIE LASERY I ICH ZASTOSOWANIE W MEDYCYNIE Laboratorium Instrukcja do ćwiczenia nr 4 Temat: Modulacja światła laserowego: efekt magnetooptyczny 5.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z metodą

Bardziej szczegółowo

Bezprzewodowe sieci komputerowe

Bezprzewodowe sieci komputerowe Bezprzewodowe sieci komputerowe Dr inż. Bartłomiej Zieliński Przesłanki stosowania transmisji bezprzewodowej Podział fal elektromagnetycznych Fale radiowe Fale optyczne Cyfrowy system transmisji bezprzewodowej

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA

POLITECHNIKA POZNAŃSKA POLITECHNIKA POZNAŃSKA INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI I ELEKTRONIKI PRZEMYSŁOWEJ Zakład Elektrotechniki Teoretycznej i Stosowanej Laboratorium Podstaw Telekomunikacji Ćwiczenie nr 6 Temat: Sprzęgacz kierunkowy.

Bardziej szczegółowo

Zakresy częstotliwości radiofonicznych i propagacja fal

Zakresy częstotliwości radiofonicznych i propagacja fal Wa-wa, dn. 26.02.2007 Zakresy częstotliwości radiofonicznych i propagacja fal Wszelkie przesyłanie, nadawanie lub odbiór znaków, sygnałów, pisma, obrazów i dźwięków lub wszelkiego rodzaju informacji drogą

Bardziej szczegółowo

RADIOMETR MIKROFALOWY. RADIOMETR MIKROFALOWY (wybrane zagadnienia) Opracowanie : dr inż. Waldemar Susek dr inż. Adam Konrad Rutkowski

RADIOMETR MIKROFALOWY. RADIOMETR MIKROFALOWY (wybrane zagadnienia) Opracowanie : dr inż. Waldemar Susek dr inż. Adam Konrad Rutkowski RADIOMETR MIKROFALOWY RADIOMETR MIKROFALOWY (wybrane zagadnienia) Opracowanie : dr inż. Waldemar Susek dr inż. Adam Konrad Rutkowski 1 RADIOMETR MIKROFALOWY Wprowadzenie Wszystkie ciała o temperaturze

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 5 APARATURA DO TERAPII PRĄDEM ZMIENNYM MAŁEJ I ŚREDNIEJ CZĘSTOTLIWOŚCI

ĆWICZENIE NR 5 APARATURA DO TERAPII PRĄDEM ZMIENNYM MAŁEJ I ŚREDNIEJ CZĘSTOTLIWOŚCI ĆWICZENIE NR 5 APARATURA DO TERAPII PRĄDEM ZMIENNYM MAŁEJ I ŚREDNIEJ CZĘSTOTLIWOŚCI Cel ćwiczenia Zapoznanie się z budową i parametrami urządzeń do terapii prądem małej i średniej częstotliwości. Poznanie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE. ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej

LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE. ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie metody

Bardziej szczegółowo

Sondowanie jonosfery przy pomocy stacji radiowych DRM

Sondowanie jonosfery przy pomocy stacji radiowych DRM Obserwatorium Astronomiczne UJ Zakład Fizyki Wysokich Energii Instytut Fizyki UJ Zakład Doświadczalnej Fizyki Komputerowej Akademia Górniczo-Hutnicza Katedra Elektroniki Andrzej Kułak, Janusz Młynarczyk

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11)

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 181873 (21) Numer zgłoszenia: 320737 (13) B 1 (22) Data zgłoszenia 07.10.1996 (5 1) IntCl7 (86) Data i numer

Bardziej szczegółowo

Wykonawcy: Data Wydział Elektryczny Studia dzienne Nr grupy:

Wykonawcy: Data Wydział Elektryczny Studia dzienne Nr grupy: POLITECHNIKA POZNAŃSKA INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI I ELEKTRONIKI PRZEMYSŁOWEJ Zakład Elektrotechniki Teoretycznej i Stosowanej Laboratorium Podstaw Telekomunikacji Ćwiczenie nr 3 Temat: Pomiar charakterystyki

Bardziej szczegółowo

Lekcja 81. Temat: Widma fal.

Lekcja 81. Temat: Widma fal. Temat: Widma fal. Lekcja 81 WIDMO FAL ELEKTROMAGNETCZNYCH Fale elektromagnetyczne można podzielić ze względu na częstotliwość lub długość, taki podział nazywa się widmem fal elektromagnetycznych. Obejmuje

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI

ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI 1 ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI 15.1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest poznanie podstawowych właściwości wzmacniaczy mocy małej częstotliwości oraz przyswojenie umiejętności

Bardziej szczegółowo

Fala jest zaburzeniem, rozchodzącym się w ośrodku, przy czym żadna część ośrodka nie wykonuje zbyt dużego ruchu

Fala jest zaburzeniem, rozchodzącym się w ośrodku, przy czym żadna część ośrodka nie wykonuje zbyt dużego ruchu Ruch falowy Fala jest zaburzeniem, rozchodzącym się w ośrodku, przy czym żadna część ośrodka nie wykonuje zbyt dużego ruchu Fala rozchodzi się w przestrzeni niosąc ze sobą energię, ale niekoniecznie musi

Bardziej szczegółowo

WSTĘP DO ELEKTRONIKI

WSTĘP DO ELEKTRONIKI WSTĘP DO ELEKTRONIKI Część IV Czwórniki Linia długa Janusz Brzychczyk IF UJ Czwórniki Czwórnik (dwuwrotnik) posiada cztery zaciski elektryczne. Dwa z tych zacisków uważamy za wejście czwórnika, a pozostałe

Bardziej szczegółowo

Parametry i technologia światłowodowego systemu CTV

Parametry i technologia światłowodowego systemu CTV Parametry i technologia światłowodowego systemu CTV (Światłowodowe systemy szerokopasmowe) (c) Sergiusz Patela 1998-2002 Sieci optyczne - Parametry i technologia systemu CTV 1 Podstawy optyki swiatlowodowej:

Bardziej szczegółowo

Wykład 9: Fale cz. 1. dr inż. Zbigniew Szklarski

Wykład 9: Fale cz. 1. dr inż. Zbigniew Szklarski Wykład 9: Fale cz. 1 dr inż. Zbigniew Szklarski szkla@agh.edu.pl http://layer.uci.agh.edu.pl/z.szklarski/ Klasyfikacja fal fale mechaniczne zaburzenie przemieszczające się w ośrodku sprężystym, fale elektromagnetyczne

Bardziej szczegółowo

Wzmacniacze operacyjne

Wzmacniacze operacyjne Wzmacniacze operacyjne Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest badanie podstawowych układów pracy wzmacniaczy operacyjnych. Wymagania Wstęp 1. Zasada działania wzmacniacza operacyjnego. 2. Ujemne sprzężenie

Bardziej szczegółowo

ANTENY I PROPAGACJA FAL RADIOWYCH

ANTENY I PROPAGACJA FAL RADIOWYCH ANTENY I PROPAGACJA FAL RADIOWYCH 1. Charakterystyka promieniowania anteny określa: unormowany do wartości maksymalnej przestrzenny rozkład natężenia pola, Odpowiedź prawidłowa ch-ka promieniowania jest

Bardziej szczegółowo

Lnie pozycyjne w nawigacji technicznej

Lnie pozycyjne w nawigacji technicznej Lnie pozycyjne w nawigacji technicznej Nawigacja Nawigacja jest gałęzią nauki, zajmującą się prowadzeniem statku bezpieczną i optymalną drogą. Znajomość nawigacji umożliwia określanie pozycji własnej oraz

Bardziej szczegółowo

Dźwięk. Cechy dźwięku, natura światła

Dźwięk. Cechy dźwięku, natura światła Dźwięk. Cechy dźwięku, natura światła Fale dźwiękowe (akustyczne) - podłużne fale mechaniczne rozchodzące się w ciałach stałych, cieczach i gazach. Zakres słyszalnej częstotliwości f: 20 Hz < f < 20 000

Bardziej szczegółowo

1. Nadajnik światłowodowy

1. Nadajnik światłowodowy 1. Nadajnik światłowodowy Nadajnik światłowodowy jest jednym z bloków światłowodowego systemu transmisyjnego. Przetwarza sygnał elektryczny na sygnał optyczny. Jakość transmisji w dużej mierze zależy od

Bardziej szczegółowo

08 Stereodekoder, korekcja barwy dźwięku.

08 Stereodekoder, korekcja barwy dźwięku. 08 Stereodekoder, korekcja barwy dźwięku. Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Jakie zadanie spełnia stereodekoder w odbiorniku radiowym? 2. Jaki sygnał

Bardziej szczegółowo

Lekcja 16. Temat: Linie zasilające

Lekcja 16. Temat: Linie zasilające Lekcja 16 Temat: Linie zasilające Fider w technice radiowej, w systemach nadawczych i odbiorczych jest to fizyczne okablowanie przenoszące sygnał radiowy z nadajnika do anteny lub z anteny do odbiornika,

Bardziej szczegółowo

Fala elektromagnetyczna. i propagacja fal radiowych. dr inż. Paweł Zalewski

Fala elektromagnetyczna. i propagacja fal radiowych. dr inż. Paweł Zalewski Fala elektromagnetyczna i propagacja fal radiowych dr inż. Paweł Zalewski Fala radiowa jest jedną z wielu form promieniowania elektromagnetycznego. Oscylacje obu pól magnetycznego i elektrycznego są ze

Bardziej szczegółowo

Podstawy transmisji sygnałów

Podstawy transmisji sygnałów Podstawy transmisji sygnałów 1 Sygnał elektromagnetyczny Jest funkcją czasu Może być również wyrażony jako funkcja częstotliwości Sygnał składa się ze składowych o róznych częstotliwościach 2 Koncepcja

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 65. Badanie wzmacniacza mocy

Ćwiczenie nr 65. Badanie wzmacniacza mocy Ćwiczenie nr 65 Badanie wzmacniacza mocy 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie podstawowych parametrów wzmacniaczy oraz wyznaczenie charakterystyk opisujących ich właściwości na przykładzie wzmacniacza

Bardziej szczegółowo

Anteny i Propagacja Fal

Anteny i Propagacja Fal Anteny i Propagacja Fal Seminarium Dyplomowe 26.11.2012 Bartosz Nizioł Grzegorz Kapusta 1. Charakterystyka promieniowania anteny określa: P: unormowany do wartości maksymalnej przestrzenny rozkład natężenia

Bardziej szczegółowo

Anteny. Dipol dookólny

Anteny. Dipol dookólny Anteny Aby poprawnie odbierać programy radiowe, każdy odbiornik powinien być podłączony do anteny odbiorczej. Istnieje wiele rodzajów anten, przeznaczonych do pracy na różnym sprzęcie i w różnych warunkach

Bardziej szczegółowo

Lekcja 19. Temat: Wzmacniacze pośrednich częstotliwości.

Lekcja 19. Temat: Wzmacniacze pośrednich częstotliwości. Lekcja 19 Temat: Wzmacniacze pośrednich częstotliwości. Wzmacniacze pośrednich częstotliwości zazwyczaj są trzy- lub czterostopniowe, gdyż sygnał na ich wejściu musi być znacznie wzmocniony niż we wzmacniaczu

Bardziej szczegółowo

Temat: Wzmacniacze selektywne

Temat: Wzmacniacze selektywne Temat: Wzmacniacze selektywne. Wzmacniacz selektywny to układy, których zadaniem jest wzmacnianie sygnałów o częstotliwości zawartej w wąskim paśmie wokół pewnej częstotliwości środkowej f. Sygnały o częstotliwości

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3,4. Analiza widmowa sygnałów czasowych: sinus, trójkąt, prostokąt, szum biały i szum różowy

Ćwiczenie 3,4. Analiza widmowa sygnałów czasowych: sinus, trójkąt, prostokąt, szum biały i szum różowy Ćwiczenie 3,4. Analiza widmowa sygnałów czasowych: sinus, trójkąt, prostokąt, szum biały i szum różowy Grupa: wtorek 18:3 Tomasz Niedziela I. CZĘŚĆ ĆWICZENIA 1. Cel i przebieg ćwiczenia. Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Sieci Bezprzewodowe. Charakterystyka fal radiowych i optycznych WSHE PŁ wshe.lodz.pl.

Sieci Bezprzewodowe. Charakterystyka fal radiowych i optycznych WSHE PŁ wshe.lodz.pl. dr inż. Krzysztof Hodyr 42 6315989 WSHE 42 6313166 PŁ khodyr @ wshe.lodz.pl Materiały z wykładów są umieszczane na: http:// sieci.wshe.lodz.pl hasło: ws123he Tematyka wykładu Charakterystyka fal radiowych

Bardziej szczegółowo

WZMACNIACZ NAPIĘCIOWY RC

WZMACNIACZ NAPIĘCIOWY RC WZMACNIACZ NAPIĘCIOWY RC 1. WSTĘP Tematem ćwiczenia są podstawowe właściwości jednostopniowego wzmacniacza pasmowego z tranzystorem bipolarnym. Zadaniem ćwiczących jest dokonanie pomiaru częstotliwości

Bardziej szczegółowo

VLF (Very Low Frequency) 15 khz do 30 khz

VLF (Very Low Frequency) 15 khz do 30 khz VLF (Very Low Frequency) 15 khz do 30 khz Metoda elektromagnetyczna (EM) polega na pomiarze pól wtórnych wytwarzanych przez ciała przewodzące, znajdujące się w ziemi, które podlegają działaniu pierwotnego

Bardziej szczegółowo

E107. Bezpromieniste sprzężenie obwodów RLC

E107. Bezpromieniste sprzężenie obwodów RLC E7. Bezpromieniste sprzężenie obwodów RLC Cel doświadczenia: Pomiar amplitudy sygnału w rezonatorze w zależności od wzajemnej odległości d cewek generatora i rezonatora. Badanie wpływu oporu na tłumienie

Bardziej szczegółowo

4.3 Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu metodą fali biegnącej(f2)

4.3 Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu metodą fali biegnącej(f2) Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu metodą fali biegnącej(f2)185 4.3 Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu metodą fali biegnącej(f2) Celem ćwiczenia jest wyznaczenie prędkości dźwięku w powietrzu

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie elektromagnetyczne w środowisku pracy. Ocena możliwości wykonywania pracy w warunkach oddziaływania pól elektromagnetycznych

Promieniowanie elektromagnetyczne w środowisku pracy. Ocena możliwości wykonywania pracy w warunkach oddziaływania pól elektromagnetycznych Promieniowanie elektromagnetyczne w środowisku pracy Ocena możliwości wykonywania pracy w warunkach oddziaływania pól elektromagnetycznych Charakterystyka zjawiska Promieniowanie elektromagnetyczne jest

Bardziej szczegółowo

Prąd d zmienny. prąd zmienny -(ang.:alternating current, AC) prąd elektryczny, którego natężenie zmienia się w czasie.

Prąd d zmienny. prąd zmienny -(ang.:alternating current, AC) prąd elektryczny, którego natężenie zmienia się w czasie. Prąd d zmienny prąd zmienny -(ang.:alternating current, AC) prąd elektryczny, którego natężenie zmienia się w czasie. 1 Oś wartości natężenia prądu Oś czasu 2 Definicja natężenia prądu zmiennego i dq =

Bardziej szczegółowo

Zastosowania liniowe wzmacniaczy operacyjnych

Zastosowania liniowe wzmacniaczy operacyjnych UKŁADY ELEKTRONICZNE Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Zastosowania liniowe wzmacniaczy operacyjnych Laboratorium Układów Elektronicznych Poznań 2008 1. Cel i zakres ćwiczenia Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Od Autora. Wykaz ważniejszych oznaczeń. 1. Wstęp 1_. 2. Fale i układy akustyczne Drgania układów mechanicznych 49. Literatura..

SPIS TREŚCI. Od Autora. Wykaz ważniejszych oznaczeń. 1. Wstęp 1_. 2. Fale i układy akustyczne Drgania układów mechanicznych 49. Literatura.. SPIS TREŚCI Od Autora XI Wykaz ważniejszych oznaczeń Xlii 1. Wstęp 1_ Literatura.. 9 2. Fale i układy akustyczne 11 2.1. Fale akustyczne 11 2.2. Energia fali i natężenie dźwięku 14 2.3. Fala kulista i

Bardziej szczegółowo

Fal podłużna. Polaryzacja fali podłużnej

Fal podłużna. Polaryzacja fali podłużnej Fala dźwiękowa Podział fal Fala oznacza energię wypełniającą pewien obszar w przestrzeni. Wyróżniamy trzy główne rodzaje fal: Mechaniczne najbardziej znane, typowe przykłady to fale na wodzie czy fale

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu

Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Imię i Nazwisko... Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Opracowanie: Piotr Wróbel 1. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest wyznaczenie prędkości dźwięku w powietrzu, metodą różnicy czasu przelotu. Drgania

Bardziej szczegółowo

Fizyczne podstawy działania telefonii komórkowej

Fizyczne podstawy działania telefonii komórkowej Fizyczne podstawy działania telefonii komórkowej Tomasz Kawalec 12 maja 2010 Zakład Optyki Atomowej, Instytut Fizyki UJ www.coldatoms.com Tomasz Kawalec Festiwal Nauki, IF UJ 12 maja 2010 1 / 20 Podstawy

Bardziej szczegółowo

Koło zainteresowań Teleinformatyk XXI wieku PROJEKT 1

Koło zainteresowań Teleinformatyk XXI wieku PROJEKT 1 Koło zainteresowań Teleinformatyk XXI wieku PROJEKT 1 Temat: Modulacja FM Imię i nazwisko ucznia: Adam Szulc Klasa: III Ti a Numer z dziennika: 25 Suwałki, grudzień 2012 1 Spis treści 1.Modulacja częstotliwości

Bardziej szczegółowo

BER = f(e b. /N o. Transmisja satelitarna. Wskaźniki jakości. Transmisja cyfrowa

BER = f(e b. /N o. Transmisja satelitarna. Wskaźniki jakości. Transmisja cyfrowa Transmisja satelitarna Wskaźniki jakości Transmisja cyfrowa Elementowa stopa błędów (Bit Error Rate) BER = f(e b /N o ) Dostępność łącza Dla żądanej wartości BER. % czasu w roku, w którym założona jakość

Bardziej szczegółowo

Projektowanie układów scalonych do systemów komunikacji bezprzewodowej

Projektowanie układów scalonych do systemów komunikacji bezprzewodowej Projektowanie układów scalonych do systemów komunikacji bezprzewodowej Część 1 Dr hab. inż. Grzegorz Blakiewicz Katedra Systemów Mikroelektronicznych Politechnika Gdańska Ogólna charakterystyka Zalety:

Bardziej szczegółowo

Fale elektromagnetyczne w dielektrykach

Fale elektromagnetyczne w dielektrykach Fale elektromagnetyczne w dielektrykach Ryszard J. Barczyński, 2016 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Krótka historia odkrycia

Bardziej szczegółowo

PL B1. Sposób badania przyczepności materiałów do podłoża i układ do badania przyczepności materiałów do podłoża

PL B1. Sposób badania przyczepności materiałów do podłoża i układ do badania przyczepności materiałów do podłoża RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203822 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 358564 (51) Int.Cl. G01N 19/04 (2006.01) G01N 29/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Laboratorium techniki laserowej. Ćwiczenie 1. Modulator akustooptyczny

Laboratorium techniki laserowej. Ćwiczenie 1. Modulator akustooptyczny Laboratorium techniki laserowej Ćwiczenie 1. Modulator akustooptyczny Katedra Optoelektroniki i Systemów Elektronicznych, WETI, Politechnika Gdaoska Gdańsk 2006 1. Wstęp Ogromne zapotrzebowanie na informację

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie dipolowe

Promieniowanie dipolowe Promieniowanie dipolowe Potencjały opóźnione φ i A dla promieniowanie punktowego dipola elektrycznego wygodnie jest wyrażać przez wektor Hertza Z φ = ϵ 0 Z, spełniający niejednorodne równanie falowe A

Bardziej szczegółowo

OPIS PATENTOWY PATENTU TYMCZASOWEGO. Patent tymczasowy dodatkowy do patentunr (P ) Zgłoszenie ogłoszono:

OPIS PATENTOWY PATENTU TYMCZASOWEGO. Patent tymczasowy dodatkowy do patentunr (P ) Zgłoszenie ogłoszono: POLSKA RZECZPOSPOLITA LUDOWA OPIS PATENTOWY PATENTU TYMCZASOWEGO 146 397 Patent tymczasowy dodatkowy do patentunr Zgłoszono: 86 06 18 (P. 260126) Int. Cl.4 H03B 19/00 H04H 5/00 H04S 1/00 Pierwszeństwo

Bardziej szczegółowo

BADANIE ELEKTRYCZNEGO OBWODU REZONANSOWEGO RLC

BADANIE ELEKTRYCZNEGO OBWODU REZONANSOWEGO RLC Ćwiczenie 45 BADANE EEKTYZNEGO OBWOD EZONANSOWEGO 45.. Wiadomości ogólne Szeregowy obwód rezonansowy składa się z oporu, indukcyjności i pojemności połączonych szeregowo i dołączonych do źródła napięcia

Bardziej szczegółowo

5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych.

5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych. 5. Fale mechaniczne 5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych. Ruch falowy jest zjawiskiem bardzo rozpowszechnionym w przyrodzie. Spotkałeś się z pewnością w życiu codziennym z takimi pojęciami

Bardziej szczegółowo

1. Po upływie jakiego czasu ciało drgające ruchem harmonicznym o okresie T = 8 s przebędzie drogę równą: a) całej amplitudzie b) czterem amplitudom?

1. Po upływie jakiego czasu ciało drgające ruchem harmonicznym o okresie T = 8 s przebędzie drogę równą: a) całej amplitudzie b) czterem amplitudom? 1. Po upływie jakiego czasu ciało drgające ruchem harmonicznym o okresie T = 8 s przebędzie drogę równą: a) całej amplitudzie b) czterem amplitudom? 2. Ciało wykonujące drgania harmoniczne o amplitudzie

Bardziej szczegółowo

GRUPA A. 1. Klistron dwuwnękowy jest lampą elektronową wzmacniającą czy generującą? Wzmacniającą (pomogł dla dobekfooto)

GRUPA A. 1. Klistron dwuwnękowy jest lampą elektronową wzmacniającą czy generującą? Wzmacniającą (pomogł dla dobekfooto) GRUPA A 1. Klistron dwuwnękowy jest lampą elektronową wzmacniającą czy generującą? Wzmacniającą (pomogł dla dobekfooto) 2. Narysuj charakterystyki klistronu refleksowego częstotliwość i moc wyjściowa w

Bardziej szczegółowo

Podstawowe modulacje analogowe Modulacja amplitudy AM Modulacja częstotliwości FM

Podstawowe modulacje analogowe Modulacja amplitudy AM Modulacja częstotliwości FM ZESPÓŁ LABORATORIÓW TELEMATYKI TRANSPORTU ZAKŁAD TELEKOMUNIKACJI W TRANSPORCIE WYDZIAŁ TRANSPORTU POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ LABORATORIUM Systemy łączności w transporcie INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 1 Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski Efekt Dopplera dr inż. Romuald Kędzierski Christian Andreas Doppler W 1843 roku opublikował swoją najważniejszą pracę O kolorowym świetle gwiazd podwójnych i niektórych innych ciałach niebieskich. Opisał

Bardziej szczegółowo

Modulacja i kodowanie - labolatorium. Modulacje cyfrowe. Kluczowane częstotliwości (FSK)

Modulacja i kodowanie - labolatorium. Modulacje cyfrowe. Kluczowane częstotliwości (FSK) Modulacja i kodowanie - labolatorium Modulacje cyfrowe Kluczowane częstotliwości (FSK) Celem ćwiczenia jest zbudowanie systemu modulacji: modulacji polegającej na kluczowaniu częstotliwości (FSK Frequency

Bardziej szczegółowo

29 PRĄD PRZEMIENNY. CZĘŚĆ 2

29 PRĄD PRZEMIENNY. CZĘŚĆ 2 Włodzimierz Wolczyński 29 PRĄD PRZEMIENNY. CZĘŚĆ 2 Opory bierne Indukcyjny L - indukcyjność = Szeregowy obwód RLC Pojemnościowy C pojemność = = ( + ) = = = = Z X L Impedancja (zawada) = + ( ) φ R X C =

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

Propozycja opłat dla służb radiodyfuzji naziemnej

Propozycja opłat dla służb radiodyfuzji naziemnej Propozycja opłat dla służb radiodyfuzji naziemnej wprowadzenie nowych zasad określania kwot maksymalnych opłat rocznych za prawo do dysponowania częstotliwością; uproszczenie regulacji dotyczących naliczania

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA KATEDRA NAWIGACJI TECHNICZEJ

AKADEMIA MORSKA KATEDRA NAWIGACJI TECHNICZEJ AKADEMIA MORSKA KATEDRA NAWIGACJI TECHNICZEJ ELEMETY ELEKTRONIKI LABORATORIUM Kierunek NAWIGACJA Specjalność Transport orski Seestr II Ćw. 5 Modulacja AM i Wersja opracowania Marzec 5 Opracowanie: gr inż.

Bardziej szczegółowo

Propagacja wielodrogowa sygnału radiowego

Propagacja wielodrogowa sygnału radiowego Propagacja wielodrogowa sygnału radiowego Paweł Kułakowski Linie radiowe 2006 www.kt.ag.edu.pl/~brus/linie_radiowe Plan wykładu. Wprowadzenie zjawisko propagacji wielodrogowej, modele kanału radiowego

Bardziej szczegółowo

MONITORING PRZESTRZENI ELEKTROMAGNETYCZNEJ

MONITORING PRZESTRZENI ELEKTROMAGNETYCZNEJ MONITORING PRZESTRZENI ELEKTROMAGNETYCZNEJ (wybrane zagadnienia) Opracowanie : dr inż. Adam Konrad Rutkowski 1 Monitorowanie przestrzeni elektromagnetycznej Celem procesu monitorowania przestrzeni elektromagnetycznej

Bardziej szczegółowo

Odbiór sygnału satelitarnego. Satelity telekomunikacyjne

Odbiór sygnału satelitarnego. Satelity telekomunikacyjne Odbiór sygnału satelitarnego. Nadawanie i odbiór sygnału telewizyjnego lub radiowego, może odbywać się metodą tradycyjną (transmisja naziemna) lub drogą satelitarną. Przenoszenie informacji za pomocą sygnału

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie elektromagnetyczne

Promieniowanie elektromagnetyczne 1 Promieniowanie elektromagnetyczne Rozprzestrzenianie informacji środkami elektrycznymi w swojej istocie sprowadza się do przewodnictwa elektrycznego w przewodach i kablach oraz elektromagnetycznej propagacji

Bardziej szczegółowo

Badanie transformatora

Badanie transformatora Ćwiczenie 14 Badanie transformatora 14.1. Zasada ćwiczenia Transformator składa się z dwóch uzwojeń, umieszczonych na wspólnym metalowym rdzeniu. Do jednego uzwojenia (pierwotnego) przykłada się zmienne

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 6 sierpnia 2002 r. w sprawie urządzeń radiowych nadawczych lub nadawczoodbiorczych, które mogą być

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 6 sierpnia 2002 r. w sprawie urządzeń radiowych nadawczych lub nadawczoodbiorczych, które mogą być ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 6 sierpnia 2002 r. w sprawie urządzeń radiowych nadawczych lub nadawczoodbiorczych, które mogą być używane bez pozwolenia. (Dz. U. Nr 38, poz. 6 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

rezonansu rezonansem napięć rezonansem szeregowym rezonansem prądów rezonansem równoległym

rezonansu rezonansem napięć rezonansem szeregowym rezonansem prądów rezonansem równoległym Lekcja szósta poświęcona będzie analizie zjawisk rezonansowych w obwodzie RLC. Zjawiskiem rezonansu nazywamy taki stan obwodu RLC przy którym prąd i napięcie są ze sobą w fazie. W stanie rezonansu przesunięcie

Bardziej szczegółowo