Spis treści. Cel i struktura Raportu Sposób prowadzenia prac nad Raportem i proces jego konsultacji Cele rozdziału...

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treści. Cel i struktura Raportu... 8. Sposób prowadzenia prac nad Raportem i proces jego konsultacji... 9. Cele rozdziału..."

Transkrypt

1

2

3 Warszawa, 2009

4 2

5 Spis treści Wprowadzenie Cel i struktura Raportu Sposób prowadzenia prac nad Raportem i proces jego konsultacji Wspólna europejska waluta Cele rozdziału Europejska integracja gospodarcza Stabilność makroekonomiczna Procesy inflacyjne Międzynarodowa rola euro Wzrost gospodarczy Podsumowanie rozdziału Polska warunki wyjściowe Cele rozdziału Aktualny stan integracji Formalne warunki wprowadzenia euro Stopień nominalnej konwergencji Stopień realnej konwergencji Euro w opinii społeczeństwa Podsumowanie rozdziału Korzyści i szanse Cele rozdziału Bezpośrednie korzyści Redukcja ryzyka kursowego i kosztów transakcyjnych Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej 3

6 Spis treści Wzrost stabilności i wiarygodności makroekonomicznej Spadek stóp procentowych Intensyfikacja wymiany handlowej Wymiana handlowa a wzrost gospodarczy Wpływ euro na wymianę handlową w Europie Wpływ euro na wymianę handlową w Polsce uwarunkowania mikro- i makroekonomiczne Wzrost inwestycji Inwestycje a wzrost gospodarczy Wzrost inwestycji krajowych Wzrost BIZ Euro a inwestycje w Polsce szacunki Integracja rynków finansowych Integracja finansowa w strefie euro Specyfika polskiego systemu finansowego Charakterystyka korzyści Wzrost PKB i dobrobytu Wpływ euro na wzrost PKB i dobrobytu Zagrożenie utraty dobrobytu w wyniku zwiększonych wahań produkcji Podsumowanie rozdziału Koszty i zagrożenia Cele rozdziału Długookresowe koszty Utrata niezależnej polityki pieniężnej Utrata niezależności kursowej Średniookresowe zagrożenia Nieoptymalny kurs konwersji Ryzyko pogorszenia konkurencyjności Różnice inflacyjne Ryzyko wzrostu cen aktywów Krótkookresowe koszty i zagrożenia

7 Spis treści Kryteria konwergencji zagrożenia Krótkookresowe efekty cenowe Koszty wprowadzenia euro do obiegu Podsumowanie rozdziału Mechanizmy absorpcji wstrząsów Cele rozdziału Polityka fiskalna Kanał realnego kursu walutowego Elastyczność rynku produktów Elastyczność rynku pracy Kanał finansowy Podsumowanie rozdziału Podsumowanie Suplement. Kryzys finansowy i gospodarczy implikacje dla integracji Polski ze strefą euro Wprowadzenie Uwarunkowania, przebieg i skutki obecnych zawirowań na rynkach finansowych398 Przebieg i skutki kryzysu Znaczenie kryzysu dla perspektywy wprowadzenia w Polsce euro Wpływ kryzysu na aktywność gospodarczą w Polsce i w strefie euro Wpływ kryzysu na zdolność Polski do wypełnienia kryteriów z Maastricht415 Podsumowanie Spis wykresów Spis schematów Spis tabel Bibliografia Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej 5

8 6 Spis treści

9 Wprowadzenie Idea integracji na kontynencie europejskim związana jest nieodłącznie z jego historią. Niemniej dopiero powołanie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG) po drugiej wojnie światowej ugruntowało przeświadczenie, że proces ten powinien się odbywać drogą pokojową przy zachowaniu zasady solidarności społecznej i ekonomicznej pomiędzy państwami europejskimi. Przekonanie to, zbudowane na podstawie negatywnych konsekwencji konfliktów zbrojnych, było istotnym impulsem dla zacieśniania współpracy w Europie. Obok motywów ekonomicznych towarzyszących idei łączenia i pogłębiania integracji gospodarczej państw Europy istotny był więc również czynnik polityczny. Pomimo trudności w oddzieleniu bezpośrednich efektów tych wzajemnie przeplatających i wzmacniających się procesów ocena znaczenia integracji w formie jaką przyjęła na początku w ramach EWG, a następnie Unii Europejskiej, wypada korzystnie. Oba te czynniki sprawiły, że integracja europejska stanowi jeden z najważniejszych pokojowych projektów XX wieku Europy i świata. Jednocześnie wspólna waluta euro stanowi dopełnienie ekonomicznych i społecznych konsekwencji Wspólnego Rynku. Od 1 maja 2004 roku Polska jest państwem członkowskim Unii Europejskiej. Jest także uczestnikiem trzeciego (tj. definitywnego) etapu tworzenia europejskiej Unii Gospodarczej i Walutowej, zachowując status uczestnika z tzw. derogacją 1. Derogacja dotyczy w szczególności obowiązku wprowadzenia na terytorium państwa członkowskiego wspólnego europejskiego pieniądza, euro. Polska, po podpisaniu Traktatu Akcesyjnego, jest zobligowana do tworzenia warunków niezbędnych do przyjęcia euro. Przystępując do Unii Europejskiej Polska wkroczyła już zatem de facto na drogę wiodącą do zastąpienia złotego wspólną europejską walutą. Oznacza to zobowiązanie przyjęcia euro, choć moment, w którym miałoby to nastąpić nie został określony. Dzięki temu, że sprawa daty wprowadzenia euro pozostała w Traktacie Akcesyjnym kwestią otwartą, polska władza gospodarcza dysponuje zdolnością kształtowania scenariusza oraz tempa postępu w tym kierunku, ze wszystkimi związanymi z tym szansami i zagrożeniami. Akceptacja idei wprowadzenia w Polsce europejskiej waluty była z jednej strony warunkiem akcesji do Unii Europejskiej, z drugiej natomiast wynikała ona z 1 W tym przypadku derogacja oznacza tymczasowe zawieszenie niektórych praw i obowiązków związanych z formalnym uczestnictwem w tego rodzaju ugrupowaniu. Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej 7

10 Wprowadzenie wyjściowego przekonania o słuszności decyzji podjętej wcześniej przez większość starych państw członkowskich UE utworzenia nie tylko unii gospodarczej, ale także walutowej. Stanowiło to również uznanie projektu integracji europejskiej i walutowej za optymalny sposób stawienia czoła gospodarczym wyzwaniom współczesności. Przekonaniu temu towarzyszyło oczekiwanie, że przyszłe uczestnictwo Polski w tym przedsięwzięciu będzie również najlepszym zabezpieczeniem długookresowych interesów naszej gospodarki. Cel i struktura Raportu Celem niniejszego Raportu jest przeprowadzenie pogłębionej analizy dotyczącej korzyści i kosztów związanych z przyjęciem przez Polskę wspólnej europejskiej waluty. Długofalowy horyzont podejmowanej decyzji o udziale w unii walutowej sugeruje, by na płynące z tego tytułu strumienie korzyści i kosztów spojrzeć z uwzględnieniem możliwych różnic w horyzontach czasowych. Zarówno teoria ekonomii, jak i doświadczenia państw członkowskich wskazują, że zasadne jest dokonywanie bilansu korzyści i kosztów na bazie krótkiego, średniego i długiego okresu. Charakter podjętego w Raporcie zadania uzasadnia przypomnienie w rozdziale 1 istoty i zasad funkcjonowania unii walutowej oraz miejsca wspólnej waluty w procesie europejskiej integracji gospodarczej. W problematykę integracji walutowej wprowadza ogólna ocena pierwszych lat funkcjonowania strefy euro na tle krajów wysokorozwiniętych. Następnie, z wykorzystaniem rezultatów szeroko zakrojonego programu badań empirycznych, podjęta została próba odpowiedzi na pytanie dotyczące, po pierwsze, stopnia zdolności polskiej gospodarki do czerpania korzyści i, po drugie, ekspozycji na koszty wynikające z zamiany pieniądza krajowego na euro. Do tej analizy przygotowuje rozdział 2, którego celem jest przedstawienie stopnia wypełnienia przez Polskę kryteriów konwergencji nominalnej i realnej. Doświadczenie krajów członkowskich strefy euro uczy, że jakość i trwałość spełnienia tych warunków mogła w dużym stopniu determinować skalę zarówno korzyści, jak i kosztów uczestnictwa w unii walutowej. W rozdziale 3 podjęta została próba oszacowania korzyści i szans, jakie polska gospodarka może odnieść z przystąpienia do strefy euro. Jak podkreśla się dość szeroko w literaturze, korzyści można podzielić na te, które ujawnią się bezpośrednio po przyjęciu wspólnej waluty oraz na te, które mogą się ujawnić stopniowo. Rozdział 4 przedstawia możliwe koszty i zagrożenia związane z uczestnictwem w unii walutowej. W pierwszej kolejności ocenie poddany został długookresowy koszt związany z utratą możliwości prowadzenia niezależnej polityki monetarnej, tj. rezygnacja z narzędzi stopy procentowej i kursu walutowego oraz płynące stąd konsekwencje. Następnie przedstawione zostały koszty, jakie mogą się zmaterializować w krótkim okresie na drodze do strefy euro. 8

11 Sposób prowadzenia prac nad Raportem i proces jego konsultacji Rozdział 5 Raportu poświęcony został efektywności mechanizmów akomodacji szoków. Ich znaczenie rośnie bowiem w obliczu utraty autonomicznej polityki pieniężnej i kursowej. Doświadczenia krajów strefy euro wskazują, że w okresie jej funkcjonowania skuteczność powyższych mechanizmów w absorpcji szoków mogła determinować łączną skalę kosztów i korzyści związanych z procesem integracji walutowej. Zakończenie Raportu zawiera krótkie podsumowanie prowadzonych analiz dotyczących kosztów i korzyści przystąpienia Polski do strefy euro. Sposób prowadzenia prac nad Raportem i proces jego konsultacji Prace nad Raportem prowadzone były na zasadach otwartości i przejrzystości komunikacji oraz konsultacji. Raport jest podsumowaniem prac badawczych prowadzonych zarówno przez pracowników Narodowego Banku Polskiego, jak i ekspertów zewnętrznych 2. Zasada otwartości była realizowana przez BISE na każdym etapie prac, przez konsultowanie koncepcji dokumentu i wyników przeprowadzonych analiz ze środowiskiem zewnętrznym, jak też realizację projektów badawczych przez osoby spoza banku. W ramach prac nad Raportem Narodowy Bank Polski zaprosił do współpracy partnerów społecznych - organizacje pracodawców i pracobiorców, ośrodki akademickie, instytuty naukowe, instytucje administracji publicznej oraz ekspertów z kraju i zagranicy. W prace badawcze zaangażowane były m.in. Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych, Instytut Badań Strukturalnych oraz Instytut Rozwoju Gospodarczego SGH. Realizacji projektów badawczych na potrzeby Raportu towarzyszył rozległy proces konsultacji, którego głównym elementem był cykl seminariów odbywających się w NBP. Seminaria miały charakter otwarty i dzieliły się na seminaria koncepcyjne, z wynikami wstępnymi i końcowe. Cykl seminariów rozpoczął się w grudniu 2007 r. i zakończył w październiku 2008 r. Łącznie odbyło się 69 seminariów, podczas których prezentowano i poddawano pod dyskusję założenia metodologiczne oraz wyniki projektów realizowanych zarówno przez pracowników NBP, jak i ekspertów zewnętrznych. Uczestnicy seminariów mieli możliwość zgłaszania opinii i uwag na temat prezentowanych materiałów, które były analizowane przez autorów projektów. Od września 2007 r. BISE organizowało spotkania z przedstawicielami środowisk ekonomistów, przedsiębiorców i finansistów w celu przedyskutowania zagadnień związanych z prowadzonymi pracami badawczymi. Zorganizowano seminaria z pracownikami naukowymi Instytutu Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk (INE PAN), Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, a 11 października 2007 r. odbyła 2 Zestawienie wszystkich projektów badawczych realizowanych na potrzeby Raportu zawiera Załącznik 1. Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej 9

12 Wprowadzenie się konferencja pn. Ekonomiczne, społeczne i polityczne przesłanki wprowadzenia euro w Polsce, inaugurująca prace nad Raportem. W ramach współpracy z ekspertami zewnętrznymi NBP odwiedzili: Natalia Tamirisa z Departamentu Badań Międzynarodowego Funduszu Walutowego, prof. Ronald MacDonald z Uniwersytetu w Glasgow, prof. Jesus Crespo Cuaresma z Uniwersytetu w Innsbrucku, dr Christopher Rosenberg oraz Elena Kohutikowa, była wiceprezes Narodowego Banku Słowacji. Ekonomiści przedstawiali swój dorobek i badania z dziedziny integracji walutowej, a wyniki dyskusji i konsultacji zostały wykorzystane w pracach nad Raportem. Od stycznia 2008 r. BISE rozpoczęło spotkania konsultacyjne, podczas których prezentowano konspekt Raportu. 13 grudnia 2007 r. konspekt został przyjęty przez Zarząd NBP. Przedstawiciele BISE odbyli konsultacje m.in. z ekonomistami biznesu, z naukowcami z INE PAN, Radą Polityki Pieniężnej oraz Radą Naukową NBP. Z inicjatywy BISE 15 października 2008 r. zorganizowana została konferencja międzynarodowa NBP pt. Common Currency and its Future: Lessons for the New Member States. Konferencja wprowadziła w ostatnią, czwartą fazę prac nad Raportem, która obejmowała prace analityczno-syntetyzujące i redakcyjne. Realizując zasadę otwartości i ścisłej współpracy z otoczeniem, BISE nawiązało współpracę z partnerami społecznymi, w tym z organizacjami pracodawców (Business Centre Club, Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan, Konfederacja Pracodawców Polskich, Związek Rzemiosła Polskiego) i pracobiorców (NSZZ Solidarność, Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, Forum Związków Zawodowych) oraz ze Związkiem Banków Polskich. Przedstawiciele tych organizacji aktywnie uczestniczyli w przygotowywaniu Raportu. Współpraca z partnerami społecznymi odbywała się na trzech poziomach: oficjalnym - w okresie od grudnia 2007 do grudnia 2008 r. odbyło się pięć spotkań szefów organizacji z Prezesem NBP oraz kierownictwem Biura; na spotkaniach określono ramy współpracy i rolę partnerów społecznych w tworzeniu Raportu; roboczym - partnerzy społeczni na bieżąco otrzymywali opracowania i dokumenty przygotowane przez BISE, w tym konspekt Raportu, do którego mogli zgłosić uwagi; eksperckim - wyznaczeni przez partnerów społecznych eksperci uczestniczyli w seminariach badawczych, śledząc postęp prac i wyniki projektów realizowanych na rzecz Raportu. Zaangażowanie w prace nad Raportem tak wielu osób i instytucji pozwoliło na wieloaspektową analizę skutków wejścia Rzeczypospolitej Polskiej do strefy euro. Narodowy Bank Polski pragnie podziękować Autorom projektów badawczych, Recenzentom, Partnerom społecznym oraz wszystkim osobom zaangażowanym w prace badawcze za ich pomoc w procesie przygotowania Raportu. 10

13 Rozdział 1 Wspólna europejska waluta. Geneza i funkcjonowanie Cele rozdziału Pierwszy rozdział wprowadza w problematykę integracji walutowej w Europie na podstawie dotychczasowych doświadczeń strefy euro. Przed przystąpieniem do omówienia korzyści i kosztów wynikających z przyjęcia euro w Polsce warto bowiem poznać ramy funkcjonowania strefy euro w jej pierwszych dziesięciu latach. Struktura rozdziału została podporządkowana realizacji czterech następujących postulatów. Po pierwsze, w części otwierającej rodział przedstawiono ideę wspólnego pieniądza w Europie, której ukoronowaniem jest wspólna waluta euro. Patrząc na europejskie doświadczenia w dłuższej perspektywie warto pamiętać, że wprowadzenie euro nie jest procesem autonomicznym, ale bardzo ściśle wiąże się z integracją gospodarczą i polityczną. Po drugie, oceniono wewnętrzną i zewnętrzną stabilność makroekonomiczną strefy euro na tle krajów wysoko rozwiniętych. Wynika to z fundamentalnego znaczenia tego czynnika dla wzrostu gospodarczego, oraz jego roli nakreślonej przez kryteria z Maastricht. Przybliżono również kształtowanie wspólnej polityki pieniężnej przez EBC oraz przebieg procesów inflacyjnych w strefie euro. Zagadnienie jest ważne, gdyż pierwsze lata funkcjonowania były dla EBC okresem budowania wiarygodności. Po trzecie, skutkiem powstania strefy euro było wykreowanie drugiej pod względem znaczenia waluty międzynarodowej. Z doświadczeń strefy euro wynika, że był to jeden z rezultatów integracji walutowej, który stymulował przepływy kapitału i towarów zarówno wewnątrz, jak i na zewnąrz strefy euro. Po czwarte, w końcowej części rozdziału omówiono funkcjonowanie krajów członkowskich strefy euro na tle USA, Japonii oraz trzech krajów z tzw. starej Unii (UE-15), które nie zdecydowały się przyjąć euro (Dania, Szwecja i Wielka Brytania). W analizie porównawczej oceniono najistotniejsze kategorie ekonomiczne związane z kształtowaniem się PKB, zatrudnienia i wydajności. Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej 11

14 Rozdział 1. Wspólna europejska waluta Strefa euro stanowi zwieńczenie dotychczasowego procesu integracji gospodarczej i politycznej w Europie 1.1. Europejska integracja gospodarcza Utworzenie strefy euro poprzedzone było prawie 50-letnim okresem pogłębiającej się współpracy gospodarczej i politycznej. W jej trakcie kraje UE przeszły wiele etapów integracji: od strefy wolnego handlu, przez unię celną i wspólny rynek do unii walutowej. Obok motywów ekonomicznych, które towarzyszyły kolejnym etapom integracji warto podkreślić aspekty polityczne tego przedsięwzięcia. Ich główną motywacją było zapewnenie pokoju na kontynencie europejskim wykorzystując do tego mechanizmy integracji gospodarczej. Doświadczenia krajów UE wskazują, iż zacieśniające się na przestrzeni lat więzy ekonomiczne, społeczne i polityczne umożliwiły wykształcenie postawy współodpowiedzialności poszczególnych krajów za przyszłość Europy i jej mieszkańców. Ważnym impulsem do uruchomienia procesów integracji walutowej w Europie był upadek sytemu z Bretton Woods, który gwarantował szeroko rozumianą stabilizację kursową do początku lat 70. Wzrost znaczenia walut europejskich (szczególnie marki niemieckiej) od końca lat 60. skłonił kraje UE do zacieśnienia współpracy na rzecz stabilizacji wzajemnych kursów walut. W 1970 r. ogłoszono plan Wernera, a w 1972 r. powstał europejski wąż walutowy. Mimo że ambitne założenia wprowadzenia wspólnego pieniądza już w 1980 r. okazały się niemożliwe do realizacji (głównie ze względu na kryzysy naftowe i będący ich skutkiem okres stagflacji), kontynuowano prace nad dalszą integracją walutową. Drogę do strefy euro utorowało utworzenie Europejskiego Systemu Walutowego pod koniec lat 70. (Kowalewski, 2001). Ostatecznie euro w postaci bezgotówkowej zastąpiło waluty 11 krajów 1 stycznia 1999 r., a w formie banknotów i monet, już w 12 krajach, w 2002 r. Wprowadzenie wspólnego pieniądza poprzedził złożony proces osiągania konwergencji nominalnej, wyznaczonej w Maastricht w grudniu 1991 r. przez Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (TWE). Od 2009 r. strefę euro tworzy 16 państw UE. Oprócz 11 państw założycielskich do strefy euro dołączyły Grecja (2001), Słowenia (2007) oraz Cypr i Malta (2008), a od początku 2009 r. Słowacja. Spośród krajów UE 27 nienależących 1 stycznia 2009 r. do strefy euro jedynie dwa kraje (Wielka Brytania oraz Dania) mają tzw. klauzulę opt-out, która daje im prawo wyboru ich przyszłości walutowej. Pozostałe kraje, w tym Polska, które nie wchodzą w skład strefy euro, ani nie posiadają klauzuli opt-out, określa się mianem państw z derogacją Stabilność makroekonomiczna strefy euro Stabilność makroekonomiczna jest ważnym czynnikiem wzrostu gospodarczego, na którego jakość wpływa m.in. kształt polityki pieniężnej i fiskalnej. Przekonują 12

15 1.2. Stabilność makroekonomiczna o tym doświadczenia wysokiej inflacji i bezrobocia w latach 70. i 80., jak również cykliczne kryzysy gospodarcze i finansowe. Potwierdzają one negatywne konsekwencje niestabilności sfery nominalnej gospodarki. Wskazuje na to również dorobek ekonomii (Satyanath i Subramanian, 2004) 1.Wymóg trwałego zapewnienia stabilności makroekonomicznej znalazł również odzwierciedlenie w kryteriach z Maastricht, będących postawą kwalifikowania krajów do strefy euro. Głównym celem ich sformułowania było nadanie polityce pieniężnej i fiskalnej przejrzystych ram instytucjonalnych. W celu zwiększenia skuteczności i wiarygodności polityki makroekonomicznej stosuje się mechanizm tzw. kotwicy nominalnej. W polityce pieniężnej najczęściej ma ona postać ograniczenia ilościowego, tj. limitu nakładanego na ilość pieniądza wprowadzonego do obiegu, określenia wartości pieniądza papierowego w jednostkach innego dobra, np. złota w systemie waluty złotej lub waluty zagranicznej (Mishkin i Jonas, 2003). Powszechną praktyką banków centralnych na przełomie XX i XXI w. było stosowanie opartej na niezależności banków centralnych strategii bezpośredniego celu inflacyjnego, która stanowiła kotwicę oczekiwań inflacyjnych. W polityce fiskalnej kotwica przyjmuje zazwyczaj postać reguł określających dopuszczalną wartość deficytu, długu czy wydatków budżetowych jako procent PKB. Brak wiarygodnych reguł polityki gospodarczej może skłaniać decydentów do zbyt częstego i nieodpowiedzialnego sięgania po instrumenty ekspansji fiskalnej, co prowadzi do utraty kontroli nad deficytem i długiem publicznym. Stabilność makroekonomiczna stanowi jeden z fundamentalnych czynników wzrostu gospodarczego. W strefie euro postulat stabilności makroekonomicznej oraz konieczność odwołania do Kryteria z Maastricht wiarygodnej kotwicy nominalnej są szczególnie ważne, gdyż scentralizowanej polityce pieniężnej (kreowanej przez wspólny bank centralny) towarzyszy zdecentralizowana polityka fiskalna (kształtowana przez rządy krajów członkowskich). Wobec braku możliwości ich pełnej koordynacji ryzyko niespójności między celami tych rodzajów polityki jest szczególnie duże, gdy nie istnieją reguły gwarantujące wiarygodność i przejrzystość. Dlatego zamysłem twórców kryteriów konwergencji nominalnej z Maastricht była budowa niezależnego banku centralnego oraz wyeliminowanie ryzyka nadmiernego zadłużenia się krajów członkowskich. Nadmiernie ekspansywna polityka fiskalna może bowiem sprawić, że finanse publiczne nie są w stanie realizować swojej stymulującej i stabilizującej funkcji. Ponadto może to prowadzić do zwiększenia premii za wzrastające ryzyko kredytowe zawarte w stopach długoterminowych. Negatywne konsekwencje wzrostu kosztu pieniądza mogą wówczas dotknąć również kraje prowadzące zdyscyplinowaną politykę fiskalną (Wyplosz, 2002). Jednocześnie finansowanie wydatków państwa zaciąganiem długu publicznego może nie tylko negatywnie wpływać na poziom stóp procentowych, ale i na kurs wspólnej waluty w pełniły funkcję kotwicy nominalnej dyscyplinującej politykę gospodarczą. 1 Brak stabilności pieniądza zmusza podmioty do ciągłego dostosowywania cen i kontraktów oraz zwiększa marżę inflacyjną uwzględnianą w cenach i stopach procentowych. Ponadto wysoka inflacja sprawia, że ceny tracą swą funkcję informowania o preferencjach konsumentów i rzadkości zasobów (Oręziak, 2004). Nie pozwala to na długofalowe planowanie projektów inwestycyjnych (szczególnie w innowacyjnych dziedzinach gospodarki, w których poziom ryzyka jest zazwyczaj wyższy). Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej 13

16 Rozdział 1. Wspólna europejska waluta kierunku jego aprecjacji. Nadmierna podaż skarbowych papierów dłużnych zwiększa bowiem napływ kapitału zagranicznego. Lata z euro były okresem historycznie niskiej inflacji. W okresie poprzedzającym wprowadzenie euro warunki konwergencji z Maastricht stanowiły silną kotwicę nominalną, ułatwiającą krajom ze zmienną i relatywnie wysoką inflacją przejście do obszaru o stabilniejszych cenach i finansach publicznych. W latach inflacja w krajach strefy euro osiągnęła historycznie niski poziom. Roczna dynamika cen w strefie euro wynosiła około 2% (wykres 1.1), czyli poziomu traktowanego przez EBC jako stabilność cenowa. Ponadto na tle poprzednich dziesięcioleci zmienność inflacji była nieznaczna. Indeks cen konsumenta w latach 70. i 80. wzrastał rocznie nawet o 10%, a w niektórych dużych gospodarkach późniejszej strefy euro (jak np. Hiszpania i Włochy) przekraczał nawet 20%. Wykres 1.1. Stopa inflacji w strefie euro strefa euro (12 krajów) Niemcy Włochy Francja Hiszpania % r/r 10 utworzenie strefy euro 5 Źródło: AMECO Dezinflacja w krajach obecnej strefy euro dokonała się w znacznej mierze w latach 80. i 90. Wynikała ona głównie ze spadku dynamiki cen w Hiszpanii, Portugalii, Grecji i we Włoszech. W mniejszym stopniu tendencja ta ujawniła się we Francji, podczas gdy w Niemczech nastąpił spadek nie tyle poziomu, ile zmienności rocznych stóp inflacji. Okres funkcjonowania strefy euro można zatem nazwać okresem stabilności cen w jej krajach członkowskich. Dezinflacja z lat 80. i Znaczny spadek inflacji w ostatnim dwudziestoleciu miał jednak miejsce nie tylko 90. była zjawiskiem globalnym. w strefie euro. Porównanie z innymi ważnymi obszarami walutowymi (wykres 1.2) pokazuje, że niska inflacja była w tym okresie zjawiskiem globalnym. Dynamika cen została podobnie zredukowana w Stanach Zjednoczonych, Japonii czy krajach UE-15, które nie wprowadziły euro. Komisja Europejska (2008a) zwraca uwagę, że umiarkowany wzrost cen na rynkach globalnych sprzyjał utrzymaniu niskiej inflacji w strefie euro dzięki stabilnym cenom importu 2. 2 W dyskusji nad przyczynami tej światowej dezinflacji, zwanej wielkim uspokojeniem, można wyróżnić dwa podstawowe nurty (za Rybiński 2007a). Pierwszy z nich przypisuje ten stan rzeczy splotowi okoliczności sprzyjających gospodarce światowej, takich jak brak poważnych wstrząsów (good luck). Drugi uzasadnia go poprawą prowadzenia polityki pieniężnej i wynikającą z niej stabilizacją cen (good policy). Obie przyczyny, niezależnie od znaczenia każdej z nich, miały globalny charakter. 14

17 1.2. Stabilność makroekonomiczna Wykres 1.2. Wielkie uspokojenie globalny spadek inflacji od lat strefa euro (12 krajów) Stany Zjednoczone Dania Szwecja Wielka Brytania Japonia % r/r 10 utworzenie strefy euro Źródło: AMECO. Czynnikiem wspierającym stabilność makroekonomiczną krajów strefy euro była W czasie przygotowań również poprawa jakości polityki fiskalnej. Kształtowanie się wskaźnika długu publicznego wskazuje, że kryteria z Maastricht dyscyplinowały kraje w zakresie reform finansów publicznych (Leiner-Killinger i in., 2007) i pozwoliły zahamować gwałtowny wzrost zadłużenia publicznego w poprzednich dekadach. W latach 80. i na początku lat 90. deficyt budżetowy w strefie euro wynosił średnio 4-5% PKB 3. Doprowadziło to do szybkiej akumulacji długu publicznego w relacji do PKB. Dla całej strefy euro zwiększył się on z 35% PKB w 1980 r. do około 75% PKB w połowie lat 90. (por. wykres 1.3). do wejścia do strefy euro kryteria fiskalne zwiększyły dyscyplinę finansów publicznych i przyczyniły się do reform strukturalnych. Dopiero określenie i zastosowanie reguł wynikających z kryteriów konwergencji Ogólna ocena nominalnej pozwoliły odwrócić tę negatywną tendencję. Skala redukcji zadłużenia w strefie euro była niższa niż w krajach UE-3, jednak deficyt w strefie euro w latach na ogół nie przekraczał 1,8% PKB, podczas gdy w USA było to ponad 2,2%, a w Japonii prawie 6% PKB. Oznacza to, że mimo problemów niektórych gospodarek z realizacją wymogów Paktu Stabilności i Wzrostu, który zaleca deficyt nie większy niż 3% PKB, strefa euro jako całość spełniała ten warunek w czasie od jej utworzenia (poza 2003 r., kiedy deficyt wynosił 3,1% PKB). W 2007 r. deficyt budżetowy w strefie euro wyniósł 0,6% PKB, a dług publiczny 66,4% PKB, czyli mniej niż w 1999 r. odpowiednio o 0,8 pkt proc. i 6 pkt proc. równowagi wewnętrznej strefy euro wskazuje na porównywalną stabilność z krajami wysoko rozwiniętymi. Ocena stopnia zewnętrznej równowagi makroekonomicznej w całej strefie euro w Strefa euro cechuje się porównaniu z innymi gospodarkami rozwiniętymi wskazuje na jej zdolność do utrzymania pozycji konkurencyjnej w handlu. W latach strefa euro utrzymywała bilans obrotów bieżących bliski równowagi z tendencją do nadwyżki (0,8% PKB w 2002 i 2004 r.). Stany Zjednoczone doświadczały w tym okresie deficytów Siła wstrząsów w gospodarce światowej w porównaniu z latami 70. była nieznaczna, a wiele banków centralnych zdecydowało się na przyjęcie strategii bezpośredniego celu inflacyjnego. 3 Na przykład w 1990 r. deficyt budżetowy w Grecji wynosił 15% PKB, a we Włoszech 11% PKB. również względną stabilnością zewnętrzną. Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej 15

18 Rozdział 1. Wspólna europejska waluta Wykres 1.3. Deficyt budżetowy w krajach strefy euro oraz wybranych krajach OECD 6,0 4,0 2, ,0-2,0-4,0-6,0-8,0-10,0 Strefa euro USA Japonia Dania Szwecja Wlk.Bryt. Źródło: ECB (2008). przekraczających 4-5% PKB, a Japonia notowała nadwyżkę średnio na poziomie 3,3% PKB wobec 2,2% w latach Z krajów UE-3 Dania i Szwecja zwiększyły nadwyżkę ze średniego poziomu około 1% PKB w latach do, odpowiednio, 2,5% i niemal 6% PKB w latach (por. wykres 1.4). Wykres 1.4. Rachunek obrotów bieżących w wybranych krajach OECD oraz udział w światowym eksporcie 10,0 Rachunek obrotów bieżących jako % PKB Udział w światowym eksporcie 5,0 25 0, ,0-10, ,0 0 Grecja Hiszpania Portugalia Polska USA Wlk.Bryt. Irlandia Francja Włochy Strefa euro Dania Belgia Japonia Austria Finlandia Niemcy Holandia Szwecja Grecja Portugalia Finlandia Dania Irlandia Polska Austria Szwecja Hiszpania Belgia Wlk.Bryt. Włochy Holandia Francja Japonia USA Niemcy Strefa euro -15 Źródło: OECD Na przemiany w handlu strefy euro wpływało wiele czynników zewnętrznych. 16 Pomimo zauważalnego wpływu integracji walutowej na handel i inwestycje, przemiany w tym zakresie wynikały z wielu czynników niezwiązanych bezpośrednio z tym procesem. Porównanie tempa wzrostu handlu zagranicznego w strefie euro z innymi krajami Annex Table 51. Current account balances as a percentage of GDP Grecja -3,4-5,6-11,9 wysoko rozwiniętymi w latach wskazuje, że rósł on wolniej niż handel Hiszpania -0,3-2,9-9,8 światowy. Wynikało to z niższego tempa wzrostu gospodarczego strefy euro niż Portugalia -0,1-8,5-8,1 Polska 0,6-7,5-4,9 USA -1,5-3,3-5,6 Wlk.Bryt. -1,2-2,4-2,9 Irlandia 2,6 0,2-4,0 Francja 0,7 3,1-1,3 Włochy 2,2 0,7-2,0 Strefa euro 0,6 0,3 0,2 Dania 0,7 1,9 1,2 Belgia 5,4 5,1 2,6 Japonia 2,2 2,6 4,7

19 1.2. Stabilność makroekonomiczna gospodarki światowej, jak również z powszechnego na świecie zwiększenia w wymianie międzynarodowej roli krajów o niskich kosztach wytwarzania (por. schemat 1.1). Na podkreślenie zasługuje wzrastająca rola Chin w światowym handlu i wymianie Wynikały one z ze strefą euro 4. O ile w 1999 r. udział importu z Chin stanowił niespełna 5% całkowitego importu strefy euro, o tyle w 2006 r. osiągnął nieco ponad 10%. Swoje powiązania z gospodarkami strefy euro zwiększyły również Rosja, Czechy, Polska i Turcja. Ekonomiczne motywy poszukiwania tańszych dostawców poza strefą euro sprawiły, że import z krajów trzecich rósł szybciej niż eksport do nich. Wyższy wzrost gospodarczy w otoczeniu zewnętrznym strefy euro Aprecjacja kursu euro Działalność korporacji wielonarodowych (delokaliazcja produkcji) Schemat 1.1. Główne determinanty handlu strefy euro w latach Wzrost cen surowców Rozszerzanie procesu integracji europejskiej Wzrost znaczenia w handlu światowym krajów o niskich kosztach wytwarzania Wprowadzenie euro Handel wewnątrz strefy euro Eksport do krajów trzecich Import z krajów trzecich włączenia do wymiany światowej krajów o niskich kosztach wytwarzania. Grubość strzałek wskazuje siłę potencjalnego oddziaływania czynnika na handel. Źródło: Mroczek (2008). Warto zwrócić uwagę, że na tle krajów rozwiniętych spadek udziału krajów strefy euro w światowym eksporcie był relatywnie mniejszy mimo aprecjacji euro od 2002 r. Analizy struktury rodzajowej eksportu wskazują, że od 2001 r. kraje strefy euro zwiększają swój udział w światowym handlu w grupie towarów high-tech, co potwierdza umiarkowaną poprawę ich konkurencyjności poza cenowej. Jednak na tle krajów wysoko rozwiniętych kraje strefy euro wciąż wykazują się relatywnie wysoką specjalizacją towarów o dużym wkładzie pracy (labour-intensive) (di Mauro i Forstner, 2008). Mimo ogólnie korzystnej oceny stabilności wewnętrznej i zewnętrznej strefy euro Mimo stabilności na tle krajów wysoko rozwiniętych, należy zwrócić uwagę na zróżnicowany przebieg procesów gospodarczych w niektórych gospodarkach ją tworzących. Jeśli chodzi o stopę inflacji (Grecja, Irlandia, Portugalia, Hiszpania, Włochy) i poziom deficytu budżetowego (Grecja, Portugalia, Włochy, Niemcy, Francja), można mówić o pewnym wyhamowaniu procesu konwergencji (Komisja Europejska, 2008a). Mimo że Traktat z Maastricht wymaga trwałego spełnienia kryteriów nominalnych, jedynym 4 W 2006 r. był to trzeci pod względem wielkości partner handlowy strefy euro, po Wielkiej Brytanii i USA. wewnętrznej i zewnętrznej strefy euro w niektórych krajach, ujawniły się negatywne konsekwencje braku trwałości konwergencji nominalnej. Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej 17

20 Rozdział 1. Wspólna europejska waluta instrumentem dyscyplinującym prowadzenie polityki gospodarczej po wprowadzeniu euro pozostał Pakt Stabilności i Wzrostu (PSW). Wprowadzeniu euro towarzyszyło jednak gwałtowne osłabienie światowego wzrostu gospodarczego, a pogarszająca się od 2000 r. kondycja największych gospodarek strefy euro sprawiła, że egzekwowanie zasad PSW było utrudnione. Zabrakło więc silnej zewnętrznej kotwicy instytucjonalnej, która mobilizowałaby kraje do dalszej restrukturyzacji gospodarek. Ponadto, w niektórych przypadkach, w wyniku kumulujących się różnic inflacyjnych jednolita polityka pieniężna przynosiła odmienne efekty w poszczególnych krajach ze względu na niejednorodność realnych stóp procentowych (Lane, 2005b);(Roubini i in., 2007). W krajach o wysokim tempie wzrostu cen realne stopy procentowe były niskie (często ujemne), co stymulowało dalszy wzrost inflacji. Nie towarzyszył temu jednak wystarczająco silny wzrost wydajności gospodarek mierzony całkowitą produktywnością czynników produkcji, co prowadziło do aprecjacji tzw. wskaźnika realnego kursu walutowego, mimo jego nominalnej sztywności 5. Czynniki te w największym stopniu ujawniły się w tzw. krajach peryferyjnych (Hiszpanii, Portugalii i Grecji) i często prowadziły do wytrącenia tych gospodarek ze stanu równowagi zewnętrznej, wyrażonej saldem na rachunku obrotów bieżących oraz szerzej, pozycją inwestycyjną kraju (Fagan i Gaspar, 2007) Procesy inflacyjne i polityka pieniężna w strefie euro W 1999 r. EBC jako nowy podmiot rozpoczął prowadzenie polityki pieniężnej w strefie euro. Spadek inflacji był zasługą kryteriów konwergencji... Utworzenie strefy euro sprawiło, że wspólny, ponadnarodowy EBC przejął kompetencje krajowych banków centralnych w zakresie polityki pieniężnej. Mimo globalnego wzrostu stabilności oraz poprawy jakości polityki pienieżnej i fiskalnej zmiana podmiotu prowadzącego politykę pieniężną budziła również obawy. Warunkiem koniecznym osiągnięcia sukcesu w postaci silnego zakotwiczenia oczekiwań inflacyjnych wokół celu jest bowiem wiarygodność władz monetarnych. Europejski Bank Centralny w 1999 r. dopiero rozpoczynał swą działalność, odpierając jednocześnie zarzuty o nieprzejrzystość systemu. Zdobycie wiarygodności wymagało w tej sytuacji czasu, skutecznej komunikacji i trafnych decyzji. Odpowiedź na pytanie, w jakim stopniu udało się EBC pozyskać tę wiarygodność na przestrzeni dziesięciu lat funkcjonowania strefy euro, wymaga analizy sposobu prowadzenia polityki pieniężnej, formułowania jej celów i oceny stopnia ich osiągnięcia. Niezależnie od sprzyjającego globalnego kontekstu, utworzenie strefy euro miało wpływ na procesy inflacyjne w jej krajach. Działo się tak z kilku powodów. Po pierwsze, kryteria konwergencji przewidziane przez TWE pełniły w latach 90. funkcję kotwicy dyscyplinującej. Determinacja w dążeniach do zapewnienia stabilności 5 Zróżnicowanie stóp inflacji lub kosztów pracy, mimo braku wzajemnych kursów wymiany, może prowadzić do zróżnicowania wskaźnika kursu realnego, wyrażonego relacjami cen, powodując narastanie nierównowagi zewnętrznej. 18

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Autor: Zespół analityków NBP. Prace nad Raportem zakończono w styczniu 2009 r. Raport opublikowano w wersji elektronicznej w lutym 2009 r.

Autor: Zespół analityków NBP. Prace nad Raportem zakończono w styczniu 2009 r. Raport opublikowano w wersji elektronicznej w lutym 2009 r. Warszawa, 2009 Autor: Zespół analityków NBP Prace nad Raportem zakończono w styczniu 2009 r. Raport opublikowano w wersji elektronicznej w lutym 2009 r. Projekt graficzny: NBP Skład i druk: NBP Wydał:

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Monika Liszewska, Piotr Górski Ocena potencjalnych

Bardziej szczegółowo

Data Temat Godziny Wykładowca

Data Temat Godziny Wykładowca Harmonogram zajęć w ramach Studiów Podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy EURO (IV edycja) organizowanych przez Uniwersytet Opolski przy wsparciu Narodowego Banku Polskiego (zajęcia odbywać się

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r.

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Bruksela, dnia 12 maja 2010 r. Sprawozdanie nr 29/2010 Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Wstęp W sprawozdaniu z konwergencji

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej STABILIZACJA KURSU WALUTOWEGO PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO STREFY EURO Joanna Stryjek, SGH Wejście

Bardziej szczegółowo

Czy warto mieć polską walutę?

Czy warto mieć polską walutę? Czy warto mieć polską walutę? dr hab. Eryk Łon Katedra Finansów Publicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Ważne linki: Raport dla NBP: Dlaczego Polska nie powinna wchodzić do strefy euro, 2007: http://analizy-rynkowe.pl/raport/

Bardziej szczegółowo

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I INŻYNIERII PRODUKCJI BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO Arkadiusz Skowron O P O L E 2 0 0 7 SPIS TREŚCI WSTĘP...3 1. Zagrożenia i koszty

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro

Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro Droga do wspólnej waluty. Podsumowanie doświadczeń państw strefy euro Wyniki obserwacji z Raportu NBP 2009 Dr Grzegorz Tchorek Struktura Raportu Rozdział 1. Wspólna europejska waluta Rozdział 2. Polska

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY UNIWERSYTET EKONOMICZNY w POZNANIU Paweł Śliwiński PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY w krajach Europy Srodkowo-Wschodniej w latach 1994-2008 B 380901 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Optymalny obszar walutowy Kiedy do euro? Danemu krajowi opłaca się przyjąć wspólną walutę wtedy, kiedy korzyści z tym

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę Marcin Konarski EURO jako waluta międzynarodowa 1. Walutą euro posługuje się dziś około 330 milionów

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa integracja MSG

Międzynarodowa integracja MSG Międzynarodowa integracja MSG Kryteria wyodrębniania ugrupowań integracyjnych kryteria polityczne kryteria ekonomiczne Prawidłowości rozwoju ugrupowań integracyjnych Zmniejszanie się różnic w poziomie

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-062-6 ISBN (wersja elektroniczna) 978-83-7969-090-9

ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-062-6 ISBN (wersja elektroniczna) 978-83-7969-090-9 Joanna Stawska Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Finansów, Zakład Bankowości Centralnej i Pośrednictwa Finansowego 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39 RECENZENT Mirosław

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed Polską gospodarką Paweł Kruk Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 04-12-2014 r. Jeśli nie wiadomo o co chodzi, chodzi o : Pieniądze

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI

ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI ogólnopolskie badanie ankietowe opinii ekonomistów wstępne wyniki Od stycznia do kwietnia 0 roku Zakład Polityki Gospodarczej SGH wraz z Instytutem Wiedzy i Innowacji

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939

Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939 Gospodarka światowa Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939 Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Etapy w analizie Lata 1918-1924 Lata 1924-1929 Lata

Bardziej szczegółowo

Aktualna i przewidywana sytuacja na rynku walut

Aktualna i przewidywana sytuacja na rynku walut Aktualna i przewidywana sytuacja na rynku walut Piotr Popławski, Analityk walutowy Banku BGŻ Warszawa, 19 września 214 r. Kluczowe czynniki kształtujące kurs walutowy: Krajowe i zagraniczne stopy procentowe

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Czynniki determinujące wpływy z podatku dochodowego od osób prawnych w państwach Unii Europejskiej

Czynniki determinujące wpływy z podatku dochodowego od osób prawnych w państwach Unii Europejskiej Andrzej Karpowicz Doctoral Studies in Management and Economics Kolegium Gospodarki Światowej SGH Promotor: Prof. zw. dr hab. Jerzy Żyżyński Czynniki determinujące wpływy z podatku dochodowego od osób prawnych

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne 12 marca 2012 Aktualne wskaźniki makro: KRAJ Stopy CPI Bezrobocie PKB % r/r r/r r/r USA 0,25 3,90 9,00 2,50 Euroland 1,25 0,80 10,20 1,60 Wielka Brytania 0,50

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego 1 Cel badania Rozpoznanie kierunków i skali zmian w strukturze kosztów

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia

Polityka monetarna. Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin. J. Wilkin - Ekonomia Polityka monetarna Wykład 11 WNE UW Jerzy Wilkin Pieniądz i jego funkcje Pieniądz powszechny ekwiwalent towarów i usług. Kategoria ekonomiczna, w której możemy wyrazić wartość wszelkich towarów i usług.

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 14 Unia monetarna: teoria optymalnych obszarów walutowych Leszek Wincenciak Wydział Nauk Ekonomicznych UW 2/36 Plan wykładu: Teoria optymalnych obszarów walutowych

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa I. Polityka pieniężna EBC Znowu kamienie milowe :-) Kamień 1: utworzenie strefy euro 1992-1998 Traktat z Maastricht, art.109j: Kryteria konwergencji Kraje prowadzą

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Porównanie obecnego kryzysu z roku 2007 z Wielkim Kryzysem z lat 1929-1933 str. 33

Porównanie obecnego kryzysu z roku 2007 z Wielkim Kryzysem z lat 1929-1933 str. 33 Spis treści: Wstęp str. 9 1.Przyczyny wahań cyklicznych Gabriela Wronowska str. 15 Pojęcie i fazy cyklu koniunkturalnego str. 15 Teorie wahań cyklicznych str. 19 Historia wahań cyklicznych str. 29 Porównanie

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa

Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa Jak kryzys finansowy i fiskalny wpłyn ynął na perspektywę polskiego członkostwa w strefie euro? Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa Wiosenna Szkoła a Leszka Balcerowicza, Forum Obywatelskiego

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo