Lokalne działania w dziedzinie energetyki w ue

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Lokalne działania w dziedzinie energetyki w ue"

Transkrypt

1 Lokalne działania w dziedzinie energetyki w ue DOBRE PRAKTYKI 2008

2 W grudniu 2008 r. Parlament Europejski i Rada uzgodniły serię szeroko zakrojonych propozycji wspierających walkę ze zmianami klimatu i promujących energię odnawialną. Pakiet klimatyczno-energetyczny to najnowszy element unijnej polityki energetycznej. Jego celem jest przekształcenie Europy w gospodarkę niskoemisyjną oraz zagwarantowanie bezpieczeństwa energetycznego w przyszłości. Ma on pomóc wypełnić ambitne zobowiązania UE w dziedzinie zmian klimatu do roku 2020, które obejmuje między innymi redukcję całkowitych emisji CO2 o co najmniej 20% poniżej poziomu z 1990 roku, zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii do 20% oraz wzrost efektywności energetycznej o 20%. Decydenci polityczni na poziomie UE oraz na szczeblach regionalnych przyznali, że do realizacji tych zamierzeń niezbędne są działania lokalne. Po kilku latach pracy w 2008 roku zawarto Porozumienie Burmistrzów, w ramach którego większe i mniejsze miasta z całej Europy podjęły silne zobowiązanie, by wykroczyć poza te cele i podjąć działania. Porozumienie to cieszy się pełną akceptacją i poparciem UE oraz stanowi katalizator dla skutecznych inicjatyw. Stosuje podejście oparte na uczestnictwie stron zainteresowanych i obywateli. Porozumienie podkreśla także lepszą współpracę pomiędzy lokalnymi i regionalnymi podmiotami z sektora energetycznego. Kluczowymi elementami są wymiana doświadczeń i wzajemne uczenie się. Niniejsza publikacja ma pomóc w rozpowszechnianiu dobrych praktyk w ramach lokalnych inicjatyw energetycznych. Została ona opracowana przez Kanergi, AB oraz European Service Network (ESN) dla programu Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej ds. Energii i Transportu Managenergy (jako część programu Inteligentna Energia Europa). Więcej informacji na temat ManagEnergy dostępnych jest na stronie internetowej Informacje na temat Dyrekcji Generalnej ds. Energii i Transportu dostępne są pod adresem Wiele informacji o Unii Europejskiej znajduje się w Internecie. Można do nich dotrzeć za pośrednictwem serwera Europa (http://ec.europa.eu/). Wspólnoty Europejskie, 2009 Reprodukcja dozwolona za podaniem źródła Tekst ukończony w styczniu 2009 r. Zdjęcia dzięki uprzejmości: B.&S.U. Beratungs- & Service-Gesellschaft Umwelt, Agencia Provincial de la Energía de Burgos, Regionalna Agencja Energetyczna w Kownie, Leafstream Ltd, Agnecja Energetyczna w Graz, Cornwall Sustainable Energy Partnership, CRES, Norrbottens Energikontor (NENET), Fredrik Broman oraz AGEAS Salerno

3 Spis treści Wprowadzenie ROZDZIAŁ 1: Budynki mieszkalne i inne Efektywność energetyczna w kościołach, Etyka i energia, Szwecja Rezydencja Le Sorgenti, Cooperativa Santa Francesca Cabrini Due, Włochy Remont instalacji energetycznych na osiedlu mieszkaniowym, MANAGIMM - MODULO architects, Belgia RESINBUIL, Agencia Provincial de la Energía de Burgos, Hiszpania Instalacja gruntowych pomp ciepła w lokalach socjalnych Penwith Housing Association, Zjednoczone Królestwo Pamiętajmy o energii! (Energy in Minds!) Agencja energetyczna regionu Zlín, Republika Czeska ROZDZIAŁ 2: Biznes i przemysł Zysk energetyczny, miasto Lidköping, Szwecja Partnerstwo transportowe Tyne and Wear, Tyne and Wear Local Transport Plan Core Team, Zjednoczone Królestwo EMS Textile, SIGMA Consultants Ltd, Grecja Biomasa dla firmy Fronius projekt finansowany przez stronę trzecią, Fronius International, Austria ROZDZIAŁ 3: Inne inicjatywy Polycity, Hochschule für Technik Stuttgart, Niemcy Środowisko i innowacje, szkoła podstawowa Millfield, Zjednoczone Królestwo Dalsze informacje:

4 2 Wprowadzenie Lokalne inicjatywy wskazują drogę Ogólnoeuropejskie wyzwanie Zużycie energii w Unii Europejskiej wzrasta, podobnie jak nasza zależność od paliw kopalnych importowanych spoza Unii głównie od ropy i gazu. Jednocześnie UE podpisała Protokół z Kioto, zobowiązując się do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w 2012 roku o 8% w porównaniu do poziomu z 1990 roku. W listopadzie 2000 roku Komisja Europejska przyjęła Zieloną księgę, w której opisana została strategia zmniejszenia zależności UE od importowanej energii. Temat ten został rozwinięty w Zielonej księdze w sprawie racjonalizacji zużycia energii z czerwca 2005 roku, która wymienia kilka możliwości osiągnięcia 20% oszczędności w zużyciu energii do roku 2020 w wysoce opłacalny sposób poprzez zmianę zachowań konsumentów oraz technologie efektywne energetycznie. W 2007 roku głowy państw i szefowie rządów UE przyjęli wiążącą politykę energetyczną dla Europy. Zaproponowano w niej szeroki zakres nowych, ambitnych celów i zamierzeń do roku 2020, w tym: obniżenie emisji gazów cieplarnianych w krajach rozwiniętych o 30%; podniesienie efektywności energetycznej o 20%; zwiększenie udziału energii odnawialnej do 20%; oraz wzrost udziału biopaliw w paliwie transportowym do 10%. Pomimo iż działania na szczeblu europejskim oraz krajowym odgrywają ważną rolę w osiąganiu tych celów, bez działań na poziomie lokalnym nie ma szans na zrealizowanie tych zamierzeń. W ramach wysiłku zmierzającego do poprawy efektywności energetycznej użytkownicy końcowi powinni zbadać swoje zużycie energii i rozważyć, jak mogą je zredukować jednocześnie nie obniżając swojego poziomu życia. Inicjatywy, takie jak ocieplanie budynków lub instalacja bardziej wydajnego sprzętu grzewczego/chłodzącego, lub zwykła dbałość o wyłączanie urządzeń i światła, gdy nie są używane, przynoszą oszczędności w zużyciu energii i zmniejszają rachunki za energię. Na szczeblu lokalnym często obserwujemy odpowiednie podejście do zwiększenia wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Wśród licznych przykładów działań, w ramach których społeczności lokalne zobowiązują się do korzystania ze źródeł energii odnawialnej są indywidualne przypadki instalowania paneli fotowoltaicznych przetwarzających energię słoneczną, okręgowe ciepłownie opalane biopaliwami lub lokalne farmy wiatrowe zaopatrujące dany obszar w elektryczność. Inicjatywy lokalne lub jednostkowe są niezwykle ważne dla osiągnięcia celów UE w sektorze energetycznym. Im więcej powstaje takich działań, tym bardziej zbliżamy się do realizacji naszych zobowiązań. Jeśli jednak miejscowi mieszkańcy nie podejmą tego wyzwania, nie będziemy w stanie osiągnąć założonych celów. Oczywiście należy ponieść koszty początkowej inwestycji, lecz w dłuższym okresie te działania się zwrócą w formie oszczędności i zmniejszenia kosztów, a co więcej środowisko naturalne dozna mniej szkód. Agencje energetyczne jako koordynatorzy lokalni Udane inicjatywy lokalne opierają się na informowaniu oraz zachętach, dzięki którym możliwe jest rozpropagowywanie efektywności energetycznej oraz wykorzystywanie odnawialnych źródeł energii. Osoby fizyczne, organizacje i firmy, które mogą skorzystać z takich działań często nie mają zasobów potrzebnych do zbadania możliwości, a więc nie biorą ich pod uwagę. By pomóc lokalnym mieszkańcom i organizacjom w uzyskiwaniu informacji oraz by zachęcać ich do działania Komisja Europejska wspiera tworzenie lokalnych agencji energetycznych na terenie całej Unii. Zakładaniem ich zajmują się władze publiczne (samorządy regionalne lub lokalne, w skład których wchodzą wybierani przedstawiciele) oraz organizacje partnerskie, aczkolwiek sama agencja powinna zostać utworzona jako samodzielny podmiot prawny. Zadaniem agencji energetycznych jest promowanie i rozpowszechnianie dobrych praktyk w dziedzinie efektywności energetycznej i energii odnawialnej. Osiąganie ambitnych celów Unii Europejskiej dotyczących poprawy efektywności energetycznej oraz zwiększania udziału energii ze źródeł odnawialnych nie powinno zależeć jedynie od administracji rządowej ani zakładów użyteczności publicznej. Jeśli te cele mają być osiągnięte, osoby fizyczne właściciele domów, firmy i inne organizacje powinny dokonać odpowiednich wyborów oraz wziąć odpowiedzialność za własne zużycie energii. Lokalne agencje energetyczne mają informować i zachęcać miejscowych obywateli do podejmowania decyzji tak, by działania realizowane na szczeblu lokalnym przynosiły bezpośrednie korzyści mieszkańcom. Pomysły na lokalne inicjatywy często bywają proste, ale udowodniły już swoją wartość w innych miejscach, jednakże ich udane wdrożenie wymaga zaangażowania i odpowiednich zasobów. Europejska sieć agencji energetycznych Obecnie na terenie Unii Europejskiej działa około 400 agencji energetycznych. Nowe agencje ciągle otrzymują pomoc za pośrednictwem programu Inteligentna Energia Europa (1). Wsparcie finansowe UE, wykorzystywane do zakładania i uruchamiania agencji energetycznych, udzielane jest przez maksymalnie trzy lata. Po tym okresie agencja powinna być samowystarczalna. Zasadniczo środki unijne mogą stanowić nawet 50% budżetu agencji w ciągu pierwszych trzech

5 lat. Pozostała część pochodzi od władz lokalnych oraz innych partnerów publicznych lub prywatnych. W wielu przypadkach agencja energetyczna uzyskuje przychody ze swojej pracy, które może następnie ponownie zainwestować w swoją działalność. Każda agencja energetyczna współpracuje z ludźmi zamieszkującymi rejon, w którym prowadzi działalność. Ponieważ to właśnie lokalni mieszkańcy są bezpośrednio odpowiedzialni za ponad połowę ostatecznego zużycia energii w UE, agencje energetyczne skupiają się na rozpowszechnianiu wśród konsumentów dobrych praktyk w ramach zarządzania popytem. Dobre praktyki mogą pochodzić z całej Europy a nawet spoza jej granic, aczkolwiek w wielu przypadkach ich szczegółowe aspekty muszą być dostosowane do odmiennych kontekstów lokalnych. Ze względu na potrzebę uzyskania dostępu do najszerszego zakresu przykładów dobrych praktyk w imieniu miejscowych mieszkańców, lokalne i regionalne agencje energetyczne z całej Europy muszą porozumiewać się i współpracować ze sobą. Inicjatywa ManagEnergy Komisja finansuje inicjatywę ManagEnergy, by wspierać liczne agencje energetyczne działające w całej Europie jak również inne organizacje czynne w sektorze energetycznym na szczeblu lokalnym i regionalnym. Podstawowym celem ManagEnergy jest ułatwianie wymiany informacji. Projekt realizuje to zadanie za pośrednictwem swojej strony internetowej (2) oraz stanowiska pomocy (helpdesk), jak również poprzez organizację imprez i wydawanie publikacji, które tworzą forum wymiany pomysłów i doświadczeń. ManagEnergy wspiera w szczególności gromadzenie i rozpowszechnianie dobrych praktyk za pośrednictwem sieci. Pomaga także organizacjom w wyszukiwaniu partnerów do realizowania projektów oraz dostarcza informacji o politykach UE w sektorze energetycznym oraz o możliwościach finansowania. Wymiana dobrych praktyk Sieć ManagEnergy opiera się na wymianie pomysłów i doświadczeń pomiędzy podmiotami lokalnymi. Programy, które sprawdziły się w jednym przypadku mogą również przydać sie w innym miejscu lub mogą wymagać drobnych modyfikacji, by zadziałać. Czasami też mogą nie być odpowiednie w danym kontekście. Zasadniczą podstawą wymiany dobrych praktyk jest przekazywanie dostępnych informacji i udostępnianie ich jak najszerszej rzeszy osób. Ponieważ poszczególni ludzie inaczej reagują na idee, istotne jest, by jak najwięcej podmiotów lokalnych miało dostęp do przykładów dobrych praktyk dana osoba może przeoczyć możliwości wdrożenia określonego programu w swojej sytuacji, jej kolega z kolei może jasno widzieć zastosowanie dla projektu. Równie ważna jest możliwość kontaktowania się ze swoim odpowiednikiem, który ma doświadczenie we wdrażaniu danego programu i może w nieformalnej rozmowie przedstawić zalety i trudności jego realizacji, jak również kluczowe kryteria sukcesu. Inicjatywa ManagEnergy zapewnia wiele kanałów informacyjnych do wymiany i rozpowszechniania dobrych praktyk. Niniejsza publikacja stanowi zaledwie jeden z nich. Broszura ta jest trzecią częścią serii zatytułowanej Lokalne działania w dziedzinie energetyki Dobre praktyki w UE (Local Energy Action EU Good Practices). Pierwsza część ukazała się w październiku 2004 roku, a druga w grudniu 2005 r. Obie broszury są dostępne do pobrania w formacie PDF ze strony internetowej ManagEnergy. Zamieszczono na niej również listę ponad 1000 studiów przypadków i innych dokumentów, którą można swobodnie przeszukiwać. Im więcej osób zapozna się z tymi przykładami, tym większa jest szansa powtórzenia tych inicjatyw w innych regionach Europy. Podczas gdy szczegóły danych działań na pewno zmienią się przy wdrażaniu ich w odmiennym kontekście, podstawowe zasady pozostaną takie same podobne będą główne ramy programu, ale także jego wyniki. Wybór studiów przypadków Niniejsza broszura zawiera jedynie 12 przykładów dobrych praktyk zebranych z agencji energetycznych w całej Europie. Każdy z nich został zatwierdzony przez Komisję Europejską na podstawie listy obiektywnych kryteriów. Przykłady wybrano ze względu na znaczący wkład w promowanie efektywności energetycznej i/lub wykorzystanie energii odnawialnej oraz z powodu dużego potencjału powtórzenia tych działań w innych miejscach. Wybór dobrych praktyk przedstawiony na kolejnych stronach pokazuje szeroki zakres działalności agencji energetycznych: od drobnych gmin wiejskich do dużych miast oraz w państwach członkowskich różnych wielkości z odmiennymi historycznymi kontekstami polityk energetycznych oraz inną infrastrukturą. Co więcej różne agencje postanowiły zająć się różnymi grupami docelowymi. Niektóre z nich współpracują z indywidualnymi właścicielami domów, inne z firmami, całymi wsiami lub gminami, a część agencji kieruje swoje przesłanie bezpośrednio do młodzieży szkolnej w celu promowania efektywności energetycznej, podczas gdy jeszcze inne bezpośrednio współdziałają z władzami publicznymi, by odpowiednio zmieniać polityki i nadzorować ich wdrażanie. Przykłady dobrych praktyk podane na kolejnych stronach prezentują szeroki zakres podejść, a każdy z nich można powtórzyć w innym miejscu. Istnieje jednak wiele innych podejść, które można zastosować. Niniejsza publikacja ma raczej pobudzać do myślenia niż proponować gotowe rozwiązania. 3

6 Zmiana w wykorzystaniu energii chroni kościoły i środowisko Efektywność energetyczna w kościołach Etyka i energia, Szwecja W 2004 roku powstała organizacja Etik & Energi (Etyka i energia), która miała pomagać zgromadzeniom różnych wyznań w oszczędzaniu energii i zwiększaniu efektywności energetycznej. Sam szwedzki Kościół luterański posiada ponad 20 tys. budynków. Większość z nich jest ogrzewana z wykorzystaniem tradycyjnych paliw kopalnych. Istnieje zatem duży potencjał w zakresie oszczędności energii. 4 Cel programu Organizacja Etyka i energia współpracuje z siecią instytucji religijnych, promując wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, efektywność energetyczną oraz oszczędność energii w budynkach kościelnych, aby możliwe było obniżenie kosztów i ochrona środowiska. Poprzez większe wykorzystanie odnawialnych źródeł energii i mniejsze zużycie energii kościoły mogą zminimalizować skutki rosnących w zawrotnym tempie cen paliwa, pomóc w walce ze zmianami klimatu i przyczynić się do lepszej ochrony tych zabytkowych obiektów oraz kulturowych bogactw, które w sobie mieszczą. Partnerzy Etyka i energia to organizacja typu non-profit, która doradza zgromadzeniom, organizacjom kościelnym oraz wiernym należącym do lokalnych społeczności. Współpracuje z ekspertami w dziedzinie oszczędności energii, ochrony i ogrzewania zabytkowych budynków, energii odnawialnej, ochrony środowiska oraz specjalistami z innych, powiązanych dziedzin. Około 50 parafii i pięć diecezji wstąpiło do organizacji, a w przyszłości członkostwo ma być dostępne dla osób prywatnych. Jak to działa? Parafie przyłączają się do stowarzyszenia i wnoszą opłatę członkowską zależną od liczby nieruchomości, których są właścicielami. Członkowie uczestniczą w trzyletnim programie, który zaczyna się od audytu energetycznego przeprowadzanego przez parafię przy wsparciu organizacji Etyka i energia. Ponieważ parafie same przeprowadzają tę kontrolę oszczędzają środki i dowiadują się więcej na temat systemów energetycznych swoich budynków i zużycia energii. Następnie ekspert w dziedzinie oszczędności energii z ramienia Etyki i energii rekomenduje usprawnienia, które można wprowadzić w każdym obiekcie. Sugestie te mogą obejmować różne zagadnienia od instalacji całkowicie nowego systemu ogrzewania po tak proste działanie jak wymiana zwykłych żarówek na świetlówki kompaktowe. Pracownicy oraz wolontariusze, którzy korzystają z budynków są wówczas proszeni o przejrzenie zaleceń i dodanie własnych sugestii. Edukacja odgrywa istotną rolę w programie, a wszyscy pracownicy i wolontariusze przechodzą jednodniowe szkolenie w zakresie zagadnień energetycznych, by dowiedzieć się więcej na temat zrównoważonego rozwoju, odpowiedzialności za środowisko w perspektywie lokalnej i globalnej, oszczędności energii oraz redukcji kosztów. Każda parafia opracowuje następnie plan działań na nadchodzący rok, decyduje, które inwestycje mają być wdrożone oraz ustala własne cele w ramach oszczędności energii. Każdego roku te plany działań są uaktualniane o nowe cele wyznaczane na kolejne dwanaście miesięcy, dzięki czemu pełnią funkcję skutecznego systemu zarządzania energetycznego. Organizacja Etyka i energia wydaje comiesięczny biuletyn informacyjny

7 i przekazuje informacje na temat subwencji rządowych oraz innych dostępnych form wsparcia. Czy ten program może być powtórzony? Ten projekt, który na swój sposób przyczynia się do rozwiązania problemów energetycznych, może zostać wdrożony także w innych państwach. Zmniejszenie zużycia energii jest ważne dla wszystkich, a kościół, który odgrywa tak istotną rolę w społeczeństwach wszystkich państw europejskich, może znacząco pomóc w zmianie naszego sposobu wykorzystania energii. Wśród istotnych wniosków, które należy zapamiętać przy wdrażaniu takiego programu jest potrzeba prowadzenia działań edukacyjnych: uczenie ludzi o energii i środowisku jest absolutnie kluczowe. Co więcej kosztowne zmiany nie zawsze są potrzebne; znaczne oszczędności można uzyskać nawet poprzez wydajniejsze wykorzystanie istniejących technologii. Należy w szczególności skupić się na tym, jak zmniejszyć ilość zużywanej energii przed wprowadzaniem modyfikacji w sposobie jej dostarczania. Wyniki Zmiany wprowadzone w parafiach różnią się zależnie od ich zapotrzebowania oraz zużycia energii. Dobrym przykładem pokazującym możliwe do osiągnięcia wyniki jest przypadek diecezji w Karlstad w środkowej Szwecji, składającej się ze 156 parafii, do których należy około 600 budynków, z których 75% jest ogrzewanych olejem opałowym lub elektrycznością. Program Etyka i energia oszacował, że istnieje możliwość zwiększenia efektywności o około 30%, co oznaczałoby porównywalne zmniejszenie kosztów energii. Całkowity czas zwrotu nakładów poniesionych na wszystkie zalecane zmiany wynosi około sześciu lat. 5 DANE KONTAKTOWE Etik & Energi Stationsvägen Tanumshede Szwecja Tel.:

8 Proekologiczny dom w imię efektywnej energetycznie przyszłości Rezydencja Le Sorgenti dom z korzyścią dla miasta Cooperativa Santa Francesca Cabrini Due, Lodi, Włochy Le Sorgenti to projekt budownictwa mieszkaniowego zrównoważonego pod względem środowiskowym, który realizowany jest w Lodi, we włoskim regionie Lombardii. Projekt obejmuje zaopatrzenie w energię wyłącznie z odnawialnych źródeł o dużej efektywności. Obiekty zostaną wybudowane z uwzględnieniem aspektu środowiskowego oraz przystosowane do potrzeb lokalnej społeczności. 6 Cel programu Podstawowym założeniem projektu jest wzniesienie samowystarczalnego bloku mieszkalnego zasilanego z odnawialnych źródeł energii, wybudowanego, by wspierać i współgrać ze środowiskiem, które go otacza. Projekt ma chronić środowisko poprzez redukcję emisji CO 2, autonomiczną produkcję energii oraz większe nastawienie na rozwój zrównoważony. W miarę możliwości mają być wykorzystywane zasoby pozyskiwane lokalnie, by zredukować odcinki, na których energia jest przesyłana oraz wesprzeć lokalną gospodarkę. Miejscowa społeczność będzie także włączona do projektu poprzez edukację i akcje informacyjne. Partnerzy Rezydencja Le Sorgenti to projekt wymyślony przez Cooperativa Santa Francesca Cabrini Due, spółdzielnię budowlaną utworzoną w 1987 roku, by ułatwić młodym parom, osobom starszym i rodzinom kupno nowych domów w dzielnicy Fanfani w Lodi. Od czasu powstania ukończyła dwa projekty budownictwa mieszkaniowego w tym rejonie w ramach działalności non-profit. Ten projekt jest współfinansowany przez Banca Popolare Etica (30% całkowitych kosztów), a pozostałe 70% przewidywanej sumy euro mają wnieść partnerzy Cooperativa. Są wśród nich: kampania Energetyka Zrównoważona Środowiskowo dla Europy , włoskie Ministerstwo Środowiska oraz Legambiente. Jak to działa? Osiedle mieszkaniowe składać się będzie z 14 domów jednorodzinnych oraz centrum biznesowego i zostanie wybudowane przy zastosowaniu kryteriów wysokiej efektywności energetycznej. W fazie planowania skupiono się na izolacji ciepłochronnej i ocieplaniu budynków, by oszczędzać energię i zwiększyć efektywność. Należy możliwie powszechnie stosować surowce naturalne, więc dachy i strychy wykonane są z drewna. Domy zostały zaprojektowane tak, by dobrze komponowały się z miejscowym stylem architektonicznym. Zaplanowano duże przestrzenie zewnętrzne, zarówno prywatne jak i wspólne, dokonując nowoczesnej reinterpretacji wiejskiego krajobrazu. Osiedle będzie produkowało własną energię, łącznie z wodą podgrzewaną za pomocą gruntowych pomp ciepła oraz słonecznych paneli grzewczych, jak również poprzez odzysk i ponowne wykorzystanie deszczówki. Czy ten program może być powtórzony? Jednym z najważniejszych elementów w projekcie Le Sorgenti jest sposób wykorzystania zasobów i produktów dostępnych na miejscu. By powtórzyć taki projekt, należałoby zatem określić źródła energii odnawialnej

9 odpowiednie w danym rejonie, by zagwarantować samowystarczalność energetyczną osiedla. W każdej lokalizacji istnieją wyjątkowe rozwiązania problemów zaopatrzenia w energię, możliwe jest zatem inne wykorzystanie lokalnych zasobów tak, by wspomóc region i zmienić sposób, w jaki ludzie postrzegają budownictwo mieszkaniowe. Wyniki Oczekuje się, że projekt pozwoli zaoszczędzić 114 ton emisji CO 2 oraz kwh energii rocznie, co oznacza roczne oszczędności finansowe wynoszące około 20 tys. euro. Koszty mieszkania na tym osiedlu będą zatem o 10% niższe od średnich cen rynkowych. Projekt ten przyciągnął uwagę społeczeństwa zarówno na szczeblu lokalnym jak i w całych Włoszech. Prezentacje na temat osiedla odbywały się w samym Lodi, jak również we Florencji i Wenecji. Przez cały czas trwania budowy organizowane będą dni informacyjne, by zapoznawać mieszkańców z celami projektu. 7 DANE KONTAKTOWE Cooperativa Santa Francesca Cabrini Due Via Cavour Lodi Włochy Tel.: Faks:

10 Nowa energia dla starych bloków Remont instalacji energetycznych na osiedlu mieszkaniowym MANAGIMM - MODULO architects, Belgia Renowacja starych systemów ogrzewania i systemów energetycznych w dużych budynkach może prowadzić do znacznych korzyści środowiskowych i finansowych. Jednakże, w blokach, w których jest wiele właścicieli lokalów, kwestie finansowe, administracyjne i logistyczne często okazują się niezwykle złożone. We współpracy z architektami, lokalnymi władzami i specjalistami w dziedzinie energii, systemy ogrzewania i ciepłej wody w dużym kompleksie mieszkaniowym w Brukseli zostały wyremontowane z użyciem technologii wykorzystujących odnawialne źródła energii i wydajnych energetycznie. Pokazuje to, że możliwe jest realizowanie tak szeroko zakrojonych projektów. 8 Cel programu La Sauvenière to prywatne osiedle mieszkalne w Brukseli, gdzie mieści się ponad 350 mieszkań z 600 mieszkańcami rozlokowanymi w 13 blokach. Instalacje grzewcze i energetyczne, założone w latach 80. XX w. były przestarzałe i mało wydajne. W ramach renowacji zainstalowano system skojarzonej gospodarki energetycznej (CHP) zasilany olejem roślinnym, który zastąpił cztery stare bojlery opalane gazem, a także kolektor słoneczny w postaci paneli o całkowitej powierzchni 250m2 zamontowanych na dachu. Nowe systemy dają możliwości osiągnięcia dużych oszczędności, zarówno pod względem oddziaływania na środowisko jak i kosztów eksploatacyjnych. Projekt, który rozpoczął się w 2005 roku miał stanowić modelowy przykład współdziałania właścicieli, władz i ekspertów w dziedzinie energetyki na rzecz odnawialnych źródeł energii oraz efektywności w nieruchomościach o rozdrobnionej strukturze własnościowej. Ważne było, by pokazać, że można prowadzić roboty przy minimalnym zakłócaniu życia lokatorów jednocześnie gwarantując ciągłe dostawy energii. Partnerzy Projekt powstał z inicjatywy konsorcjum właścicieli osiedla. Całkowita wartość inwestycji wyniosła 490 tys. euro. Suma ta została pozyskana z inwestycji prywatnych oraz dotacji od instytucji rządowych i samorządów lokalnych (w sumie 130 tys. euro). Projektem zarządzały dwa brukselskie przedsiębiorstwa firma doradcza ds. zarządzania nieruchomościami Managimm oraz biuro architektoniczne Modulo. Na każdym etapie realizacji projektu prowadzone były konsultacje z właścicielami, władzami samorządowymi oraz ekspertami zewnętrznymi. Oceniano różne technologie a decyzje podejmowali przedstawiciele właścicieli na drodze głosowania. Jak to działa? Projekt podzielono na kilka etapów: Konsultanci w dziedzinie energetyki przeprowadzili badanie techniczne. Oceniono propozycje różnych wykonawców. Rada właścicieli zatwierdziła ostateczny wybór. Samorząd lokalny wydał pozwolenia budowlane i środowiskowe. Instalacja przebiegała etapowo, dzięki czemu dostawy energii do budynków nie zostały przerwane. W ramach finalizacji projektu dokonano kontroli i oceny całej instalacji. Czy ten program może być powtórzony? Architekci, którzy zajmowali się tym projektem sądzą, że stanowi on dobry przykład inwestycji w energię odnawialną w istniejących, dużych kompleksach mieszkalnych, która jest zrównoważona zarówno pod względem gospodarczym, jak i środowiskowym.

11 Podkreślają indywidualne cechy każdego osiedla, które należy wziąć pod uwagę i dokładnie rozważyć przy takim projekcie strukturę własności, zarządzanie i technologie wytwarzania energii. Wśród innych kwestii warto wymienić: Kwotę do zainwestowania; Przezwyciężenie wątpliwości zarządców budynków związanych z nowymi technologiami oraz ze zwiększeniem potrzeb w zakresie konserwacji. Wyniki okazały się tak dobre, że Managimm planuje teraz zainstalować kolejną jednostkę grzewczą o mocy 700 kw zasilaną olejem roślinnym, by dostarczać więcej ciepła zimą. Podkreślają także, jak doniosłą rolę odegrały samorządy lokalne w zakresie wsparcia finansowego i administracyjnego. Wyniki Na produkcję ciepła zużywa się o wiele mniej gazu niż przedtem. Roczne oszczędności z racji zmniejszonego zużycia gazu oraz większej wydajności bojlerów wykorzystujących biopaliwo wynoszą euro. Warto wspomnieć także o znacznych korzyściach środowiskowych: redukcja emisji CO 2 o 220 ton rocznie czyli zmniejszenie o 73%. 9 System wykorzystujący energię słoneczną pozwala zredukować emisje CO 2 o 40 ton rocznie, podczas gdy oszczędności przez okres użytkowania wyniosą około 1000 ton. Koszt, z uwzględnieniem dotacji, wyniesie zaledwie nieco poniżej 250 euro na mieszkanie. DANE KONTAKTOWE MANAGIMM Tweehuizenweg 71/ Brussels Belgia Tel.: Faks:

12 Energia odnawialna dla europejskich domów RESINBUIL, Agencia Provincial de la Energía de Burgos, Hiszpania Budownictwo mieszkaniowe jest obecnie odpowiedzialne za 40% zużycia energii w UE. Projekt RESINBUIL ma zwiększyć wydajność tego sektora poprzez promowanie energii odnawialnej na małą skalę. Twórcy programu zamierzają pokonać przeszkody, które stoją na drodze szerszego rozpowszechnienia takich technologii oraz uświadomić społeczeństwo. Wysiłki podejmowane w ramach tego programu skupiają się na regionach, gdzie wykorzystanie energii odnawialnej kształtuje się na niskim poziomie i uwzględniają zróżnicowane warunki klimatyczne, społeczne i gospodarcze. 10 Cel programu Nadrzędnym celem było zwiększenie wykorzystania i instalacja technologii źródeł energii odnawialnej na małą skalę w domach w szczególności dotyczyło to energii słonecznej i biomasy. Zajęto się promowaniem, szkoleniem oraz organizacją inicjatyw rynkowych, jak również analizą obecnego wykorzystania technologii w każdej dziedzinie. Ustalono także, jakie są przeszkody prawne, techniczne i szkoleniowe istnieją na szczeblu lokalnym. Regiony objęte projektem w okresie od stycznia 2006 r. do marca 2008 r.: Burgos (Hiszpania), Trapani (Włochy), Pomurje (Słowenia) oraz Harghita (Rumunia). Partnerzy W projekcie uczestniczy ośmiu partnerów z czterech regionów: Hiszpania Agencja Energetyczna Burgos (AGENBUR), Uniwersytet w Burgos (UBU), ABASOL (lokalny instalator) oraz Centrum Inkubator Biznesu w Burgos (BIC Burgos); Włochy Agencja Energetyczna Trapani (APEA-Trapani); Słowenia Agencja Rozwojowa Sinergija oraz RE-ING (lokalny instalator); Rumunia Agencja Energetyczna Harghita. Budżet trwającego 26 miesięcy projektu wyniósł euro, z czego połowę stanowiła dotacja Komisji Europejskiej przekazana za pośrednictwem programu Inteligentna Energia Europa. Jak to działa? Konsorcjum stosowało się do planu zarządzania opracowanego przez Agencję Energetyczną Burgos (koordynatora projektu) razem z innymi agencjami energetycznymi. Uniwersytet w Burgos regularnie dokonywał oceny i przedkładał sprawozdania do IEE co sześć miesięcy. Główne dziedziny działań w każdym regionie były następujące: Analiza bieżących przeszkód prawnych, technicznych i rynkowych przy wdrażaniu energii odnawialnych oraz tworzeniu lokalnych strategii marketingu, promocji i szkolenia w zakresie urządzeń dla systemów odnawialnych źródeł energii na małą skalę; Inicjatywy rynkowe obejmowały przygotowanie lokalnych przepisów na temat efektywności energetycznej budynków wykraczających poza normy europejskie i krajowe oraz wspieranie zawierania umów komercyjnych pomiędzy MŚP a lokalnymi bankami agencje energetyczne odgrywały wówczas rolę mediatorów; Wśród działań uświadamiających warto wymienić czteromiesięczną kampanię, stałe wystawy na temat odnawialnych źródeł energii przygotowane w Pomurje, Trapani i Burgos oraz warsztaty organizowane w czterech regionach uczestniczących w akcji i skierowane do specjalistów; Opracowanie dwóch kursów akademickich dla techników zajmujących się odnawialnymi źródłami energii, łącznie z dziewięciomiesięcznym kursem na poziomie studiów magisterskich na Uniwersytecie w Burgos oraz kursem korespondencyjnym dla studentów ze Słowenii, Włoch i Rumunii; W ramach działań upowszechniających wyniki projektu stworzono stronę internetową w sześciu językach państw uczestniczących (En, Sp, It, Sl, Ro, Hu), biuletyn informacyjny, artykuły oraz organizowano konferencje.

13 Czy ten program może być powtórzony? Możliwość przeniesienia projektu była ważnym zagadnieniem branym pod uwagę przy jego opracowywaniu. Koordynatorzy są przekonani, że ich model może zostać wdrożony w innych regionach UE. Fakt, że projekt był realizowany w czterech różnych regionach pozwolił na opracowanie różnorodnego i szerokiego modelu wykorzystania zastosowań źródeł energii odnawialnej na małą skalę w sektorze budownictwa mieszkalnego. Działania były tak skonstruowane, by zagwarantować rozpowszechnienie zastosowań źródeł energii odnawialnej na małą skalę oraz zorganizować wysokiej jakości stałe szkolenia dla sektora. Projekt bezpośrednio promuje ogólny wzrost w tempie produkcji energii ze źródeł odnawialnych, zwłaszcza za pośrednictwem paneli słonecznych (cieplnych i fotowoltaicznych); Oczekuje się, że w ciągu pięciu lat na terenie czterech uczestniczących regionów powstanie nawet 40 miejsc pracy. Ponad 10 firm zatrudniło stażystów, by pracowali nad projektowaniem instalacji odnawialnych źródeł energii na małą skalę w budynkach; Zwiększone zainteresowanie architektów i inżynierów technologiami odnawialnych źródeł energii. Jednocześnie sektor budowlany pozostaje mniej przychylny wobec energii odnawialnej. W projekcie uczestniczyli bezpośredni beneficjenci, dzięki czemu model jest pouczający, otwarty dla wszystkich i w wystarczającym stopniu oparty na danych technicznych. Organizatorzy projektu podkreślali rolę, jaką odgrywa komunikacja w powodzeniu takiego międzynarodowego przedsięwzięcia. Partnerzy pozostawali w bliskim kontakcie i wiele zyskiwali dzięki wzajemnemu dzieleniu się doświadczeniami. Informacje o głównych działaniach projektu będą rozpowszechniane w kilku językach. Wyniki Dzięki projektowi zanotowano już znaczny wzrost w liczbie instalacji systemów odnawialnych źródeł energii na małą skalę w sektorze mieszkaniowym w każdym regionie. 11 W perspektywie średnio/długoterminowej oczekiwane są następujące wyniki niektóre z nich już zostały osiągnięte: Stworzenie warunków, które ułatwią stosowanie dyrektywy UE w sprawie budynków w uczestniczących regionach; Wzrost udziału domowych technologii odnawialnych źródeł energii o 100% w ciągu trzech lat od zakończenia projektu oraz 15-20% wzrost sprzedaży systemów energii odnawialnej na małą skalę; DANE KONTAKTOWE Agencia Provincial de la Energía de Burgos CEEI Aeropuerto de Burgos Tel.: Faks:

14 Pozyskiwanie ciepła dla towarzystw budowlanych Instalacja gruntowych pomp ciepła w lokalach socjalnych, Penwith Housing Association (Towarzystwo Budownictwa Społecznego Penwith), Kornwalia, Zjednoczone Królestwo Jednym z największych wyzwań w ramach redukcji CO 2 w sektorze mieszkaniowym jest zmniejszenie emisji pochodzących z dużej liczby istniejących domów, które nie mogą stosować wysoko wydajnych bojlerów gazowych, ponieważ nie są podłączone do sieci. Ten projekt był pierwszym przedsięwzięciem w Zjednoczonym Królestwie, w ramach którego wyposażono zespół istniejących budynków socjalnych w gruntowe pompy ciepła. 12 Cel programu Projekt, który były realizowany w latach , obejmował wyposażenie czternastu domów parterowych w pompy ciepła podłączone do pionowych wymienników ciepła, które zapewniały ogrzewanie i gorącą wodę w przystępnej cenie i przy niskim poziomie emisji dwutlenku węgla. Projekt miał na celu: Wykazanie, że gruntowe pompy ciepła stanowią dobre rozwiązanie w zakresie pozyskiwania energii odnawialnej do ogrzewania pomieszczeń i wody w gospodarstwach domowych wydających dużą część przychodów na energię. Określenie i rozwiązanie problemów technicznych związanych z wyposażaniem istniejących domów w gruntowe pompy cieplne. Zapewnienie lokatorom wyboru technologii, która zostanie wykorzystana w ich domach oraz ocena stopnia akceptowalności systemu odnawialnej energii dla użytkowników końcowych. Partnerzy Penwith Housing Association (Towarzystwo Budownictwa Społecznego Penwith) było inicjatorem projektu, zarządzało nim i zajmowało się projektowaniem budynków. EarthEnergy, firma zajmująca się energią geotermalną pełniła rolę konsultanta ds. gruntowych pomp ciepła (GPC) oraz kierowała instalacją. Firma Powergen, wchodząca w skład grupy energetycznej E.ON, dostarczyła zestawy HeatPlant oraz zapewniała wsparcie techniczne. Cornwall Sustainable Energy Partnership zajmowało się public relations oraz reklamą. Całkowity budżet wyniósł 233 tys. euro, z czego 102 tys. euro pochodziło z programu Clear Skies, 37 tys. euro od rady lokalnej Penwith oraz 94 tys. euro z Penwith Housing Association. Jak to działa? Cały proces rozpoczął się w 2002 roku. Wówczas też udowodniono skuteczność technologii GPC stosując ją w kilku nowo wybudowanych domach w Zjednoczonym Królestwie. Penwith Housing Association po raz pierwszy użyło tej technologii w 1998 roku w nowo wybudowanych lokalach socjalnych. Jednakże w Zjednoczonym Królestwie założono bardzo niewiele gruntowych pomp ciepła w istniejących budynkach. Pomysł, by wyposażyć stojące już domy w GPC był rozważany teoretycznie już od pewnego czasu, lecz nie udało się rozwiązać problemów logistycznych związanych ze stworzeniem metody instalacji urządzeń w wielu domach, która dałaby się powtórzyć i miałaby przystępną cenę. Ta lokalizacja, Chy An Gweal, była idealnym miejscem do zademonstrowania możliwości rozwiązania tego problem za pomocą technologii energii odnawialnej. Odłączeni od sieci gazowej mieszkańcy starali radzić sobie ogrzewając domy paliwem stałym, lecz, pomimo iż niektóre budynki były dobrze izolowane, system ogrzewania nadal generował wysokie koszty eksploatacyjne i powodował znaczną emisję CO 2. Do czerwca 2003 roku, Penwith Housing Association otrzymało ofertę grantu na projekt z programu Clear Skies; rozpoczęto etap projektowania i przygotowania.

15 Podjęto kilka kluczowych decyzji: Jako najlepszą metodę instalacji gruntowych wymienników ciepła wybrano pionowe otwory wiertnicze, co umożliwiło instalację w niewielkich ogródkach. Pompy ciepła miały powstać w obrębie małych, specjalnie w tym celu postawionych ogrodzeń na zewnątrz domów. Pozwoliło to uniknąć utraty powierzchni użytkowej w niewielkich domach. Dystrybucja ciepła w domach odbywać się będzie za pomocą systemu grzejników o dużej pojemności wody. Systemy zostały opracowane tak, by uwzględnić specjalne zbiorniki wody grzewczej z zestawu dostarczonego przez Powergen Heatplant, które pokrywają w 100% wymagania systemu ogrzewania wody. Jednocześnie z procesem projektowania, podpisywano umowy na odwierty, prace ziemne oraz budowę systemów przesyłu ciepła. Instalacja odbywała się w okresie od stycznia do lipca 2004 r. Czy ten program może być powtórzony? Przed tym projektem w sektorze mieszkalnictwa socjalnego nie było praktycznie żadnych przykładów dokonywania odwiertów w pobliżu zamieszkanych domów. Nie było też wiadomo, czy technologia ta zdoła zapewnić skuteczne ogrzewanie. Twórcy programu nie wiedzieli także, czy ten system zostanie zaakceptowany przez mieszkańców domów. Projekt pokazał, że wszystkie te kwestie zostały rozwiązane w zadowalający sposób. Z projektu wyciągnięto kilka wniosków natury technicznej. Okazało się, że instalacja systemów wodno-kanalizacyjnych dostosowanych do pomp z gruntowymi wymiennikami ciepła nie różni się znacząco od tych dla konwencjonalnych systemów grzewczych. Jednakże sporym wyzwaniem było zatrudnienie przez zarządcę domów socjalnych wykonawcy zajmującego się odwiertami. W związku z tym pojawia się pytanie, czy inne towarzystwa budownictwa socjalnego będą gotowe powtórzyć metodę zamówieniową zastosowaną dla tego projektu. System Powergen HeatPlant został zmieniony i obejmuje obecnie pełną instalację gruntowych pomp ciepła oraz wszystkie roboty ziemne. Pozwala to skutecznie usunąć najważniejszy element ryzyka dla przyszłych projektów. Być może był to punkt zwrotny w zapewnieniu skuteczności technologii GPC w sektorze mieszkalnictwa socjalnego w Zjednoczonym Królestwie. Inżynierowie zajmujący się kwestiami wodno-kanalizacyjnymi i ogrzewaniem powinni zapoznać się z właściwościami eksploatacyjnymi systemów GPC, jednakże jeśli poznają już tę technologię proces instalacji systemów wodno-kanalizacyjnych i ogrzewania dla systemu grzejników nie przedstawia większych trudności niż w przypadku paliw kopalnych. Potrzebny jest jednak doświadczony instalator, w szczególności, by ocenić, czy w zaproponowanym miejscu warunki gruntowe są sprzyjające oraz by odpowiednio zaprojektować wymienniki ciepła. Wyniki Projekt udowodnił, że gruntowe pompy ciepła mogą ogrzewać pomieszczenia i podgrzewać wodę przy niskiej emisji CO 2 oraz w przystępnej cenie. Projekt zachęcił innych zarządców budynków socjalnych do instalacji gruntowych pomp ciepła. Ponad 25 towarzystw budownictwa społecznego i samorządów zakończyło lub jest w trakcie instalacji systemów GPC, a około 700 systemów jest już sprawnych lub w trakcie instalacji. Kornwalia jest liderem w Zjednoczonym Królestwie pod względem wiedzy w tej dziedzinie. Projekt uzyskał także kilka regionalnych i ogólnokrajowych nagród sektora energetycznego i budowlanego, co przyczyniło się do zwiększenia wiedzy na temat tej technologii. DANE KONTAKTOWE Penwith Housing Association 67 Morrab Road Penzance Cornwall Kornwalia TR18 2QJ Zjednoczone Królestwo Tel.: Faks:

16 Radzenie sobie z problemami zużycia energii na szczeblu regionalnym Pamiętajmy o energii! (Energy in Minds!) zrównoważone wykorzystanie energii w skali regionalnej Agencja energetyczna regionu Zlín, Republika Czeska Pamiętajmy o energii! to międzynarodowy projekt mający na celu zmniejszenie zużycia energii z paliw kopalnych. W czeskim mieście Zlín w ramach projektu powstają nowe domy jednorodzinne o niskim zużyciu energii. Prowadzone są także remonty istniejących budynków obejmujące instalację nowych źródeł energii odnawialnej. Komunikacja i współpraca z właścicielami domów, społeczeństwem, firmami i organizacjami publicznymi stanowi ważną część projektu. 14 Cel programu Pamiętajmy o energii! ma na celu zredukowanie zużycia energii ze źródeł wysoko węglowych w mieście Zlín, nie wpływając negatywnie na poziom życia mieszkańców. Cel ten będzie realizowany na trzy sposoby: Poprzez większe wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, zwłaszcza energii słonecznej i biomasy; Drogą zmniejszania zużycia energii w ramach remontu budynków, budowania nowych domów o niskim zużyciu energii oraz przebudowy osiedlowego systemu ogrzewania; Za pośrednictwem kampanii informacyjnych i edukacyjnych. Partnerzy Pamiętajmy o energii! to międzynarodowy projekt finansowany ze źródeł publicznych i prywatnych. Dotacje UE wynoszą euro; sumę tę podzielono pomiędzy miasta Neckarsulm (Niemcy), Weiz-Gleisdorf (Austria), Falkenberg (Szwecja) oraz Zlín (Republika Czeska). W Zlínie wśród partnerów byli Teplo Zlin, zakład dostarczający ciepło i gorącą wodę w centralnych rejonach miasta, Ekologiczne Towarzystwo Budowlane (Green Housing Association) oraz Ekosolaris Kromeriz, dostawca słonecznych systemów grzewczych i fotowoltaicznych. Agencja energetyczna regionu Zlín zapewnia doradztwo w zakresie efektywności energetycznej oraz źródeł energii odnawialnej; organizuje spotkania ważnych dostawców z konsumentami; uaktualnia katalog odnawialnych źródeł energii; oraz monitoruje, ocenia i publikuje wyniki projektu Pamiętajmy o energii!. Jak to działa? W początkowej fazie określono obszar realizacji projektu i przeprowadzono kontrole energetyczne we wszystkich budynkach biurowych, prywatnych i przemysłowych, by wyznaczyć obiekty o najmniejszej efektywności energetycznej. Do projektu zaproszono także firmy i właścicieli domów z regionu. Następnie zrealizowano pierwsze podprojekty, włącznie z zamontowaniem lepszej izolacji cieplnej oraz wymianą okien w istniejących budynkach. Ponadto kilka domów jednorodzinnych i komercyjnych wyposażono w skojarzone systemy ogrzewania słonecznego łączące ogrzewanie i podgrzewanie wody. W obszarze demonstracyjnym zainstalowano również sześć systemów fotowoltaicznych na małą skalę i dwa na dużą skalę. Wdrożono także wiele innych podprojektów, łącznie z instalacją na miejskim wysypisku śmieci fermentora do przetwarzania odpadów ulegających biodegradacji. Zakład fermentacji może być wykorzystany do przetwarzania odpadów biologicznych takich jak biomasa, osad z oczyszczalni ścieków, resztki kuchenne i inne organiczne odpady. Promowanie nowych energooszczędnych technologii stanowi ważną część projektu Pamiętajmy o energii!. Ekologiczne Towarzystwo Budowlane (Green Housing Association) buduje ekologiczne osiedle w północno-zachodniej części regionu, w skład

17 którego wchodzą domy osłonięte ziemią o niskim zużyciu energii, spośród których jeden pełni rolę ośrodka szkoleniowego dla wizyt studyjnych. Przyjmowani są tam goście przyjeżdżający w głównej mierze ze szkół zlokalizowanych w tym regionie. Czy ten program może być powtórzony? Obszar realizacji projektu cechuje różnorodność obejmuje domy jednorodzinne (stare i nowe), bloki mieszkalne, budynki przemysłowe i komercyjne. Ze względu na to zróżnicowanie, doświadczenia wyciągnięte z projektu mogą być stosowane na wielu różnych terenach zabudowanych. Ogólnie rzecz biorąc współpraca pomiędzy organizacjami komercyjnymi a administracją komunalną była bardzo otwarta ze względu na ich doświadczenie w prowadzeniu procedur finansowych i administracyjnych. Pojawiły się komplikacje przy komunikacji ze stowarzyszeniami właścicieli domów w blokach mieszkalnych. Ich członkowie często obawiają się wysokich kosztów inwestycji oraz trudności administracyjnych, co utrudnia porozumienie. Największą zaletą projektu Pamiętajmy o energii! jest dzielenie się informacjami. Cele i wyniki projektu są publikowane w mediach regionalnych, a wizyty studyjne w nowych domach o niskim zużyciu energii pozwalają przedstawić mieszkańcom aspekty życia w tego rodzaju budynkach. Lokalne firmy budowlane odnoszą korzyści, ponieważ uczą się, jak budować domy o niskim zużyciu energii lub jak ocieplać istniejące obiekty. Regionalna administracja publiczna także korzysta z ich doświadczeń przy wdrażaniu nowego prawodawstwa ekologicznego. Wyniki Wśród konkretnych wyników osiągniętych do tej pory należy wymienić instalację sześciu systemów fotowoltaicznych (FW) w prywatnych domach jednorodzinnych (każda po 5 kwp) oraz 2 instalacje FW na dużą skalę (40 oraz 550 kwp) w budynkach komercyjnych i publicznych. Dzięki zakładowi fermentacji możliwe jest ponowne przetworzenie odpadów ulegających biodegradacji w zatwierdzone paliwo kompostowe. Instalacja jest w stanie przerobić 1,5 tys. ton biodegradowalnych odpadów uzyskując 900 ton biopaliwa. Spalając je w centralnej ciepłowni rejonowej można osiągnąć produkcję energii sięgającą około 2,88 GWh/rok. 15 Optymalizacja dostaw ciepła i gorącej wody do domów w konurbacji Podhoří pozwoliła osiągnąć oszczędności nawet 10% w przypadku ciepła i 38% w przypadku elektryczności. Wśród innych działań zmierzających do poprawy efektywności energetycznej lokalnej społeczności należy wymienić remont 12 domów jednorodzinnych, 120 mieszkań w blokach mieszkalnych, jednego budynku publicznego i czterech biurowców. Celem było zmniejszenie zapotrzebowania na energię grzewczą o co najmniej 50% w porównaniu do stanu sprzed remontu oraz o 30% poniżej bieżących norm krajowych DANE KONTAKTOWE Energy agency of the Zlin region - Agencja energetyczna regionu Zlin Třída Tomáše Bati 21, Zlín, Republika Czeska Tel.:

18 Dać MŚP siłę do zmian Zysk energetyczny, miasto Lidköping, Szwecja Poszczególne MŚP nie wywierają dużego oddziaływania na środowisko, jednak łącznie ich wpływ jest olbrzymi. Szwedzkie miasto Lidköping zajmuje się uświadamianiem małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) na temat korzyści środowiskowych i biznesowych lepszego zarządzania zużyciem energii. 16 Cel programu By zwiększyć świadomość problemów związanych z energią wśród lokalnych przedsiębiorstw oraz pomóc im w odnalezieniu rozwiązań przyjaznych dla środowiska szwedzkie miasto Lidköping rozpoczęło swój program Zysk energetyczny. Finansowany w równej mierze przez urząd miasta i Szwedzką Agencję Ochrony Środowiska projekt Zysk energetyczny miał na celu wyszkolić przynajmniej 100 MŚP z wielu różnych sektorów, takich jak produkcja, rolnictwo, nieruchomości, handel detaliczny oraz zachęcić ich do dobrowolnego zawierania umów energetycznych. Partnerzy Miasto Lidköping Szwedzka Agencja Ochrony Środowiska Lokalne organizacje i stowarzyszenia wspierające biznes, takie jak Miljöpunkten, sieć zajmująca się rozwojem technologii środowiskowych dla biznesu Jak to działa? W ramach wysiłku Lidköping, by zredukować lokalną emisję CO2 o 25% (50% w przypadku organów samorządowych) do 2010 roku w porównaniu z poziomem z 1990 roku, miasto liczące 25 tys. mieszkańców postanowiło skierować swoje inicjatywy do lokalnych firm. Program Zysk energetyczny, który miał przekroczyć założony pułap 100 MŚP, został podzielony na dwie odrębne części: moduł edukacyjny i praktyczny. Szkolenia prowadzone w ramach seminariów i wizyt studyjnych skupiały się na zagadnieniach zużycia energii i zostały dopasowane do potrzeb każdego sektora. W module praktycznym MŚP uzyskały pomoc w prowadzeniu audytu zużycia energii i w wykorzystaniu jego wyników do opracowania strategii działań w zakresie efektywności energetycznej oraz przejścia na odnawialne źródła energii. Miasto Lidköping włożyło dużo wysiłku w rozbudzenie zainteresowania i zaufania do projektu w jego początkowej fazie. Co więcej opracowało także narzędzia, mające ułatwić działania praktyczne przed rozpoczęciem pierwszej fazy szkoleniowej. Czy ten program może być powtórzony? Miasto Lidköping uznało projekt Zysk energetyczny za sukces. Kluczowym czynnikiem była bliska współpraca pomiędzy urzędami miejskimi a lokalnymi firmami, w szczególności za pośrednictwem organizacji reprezentujących różne podmioty. Zalecenia dla innych samorządów lokalnych chcących wdrożyć podobny program są następujące: Wykorzystanie istniejących sieci i kanałów marketingowych; Opracowanie mechanizmów wymiany doświadczeń i wiedzy; Łączenie teorii z praktyką; Łatwe w użyciu i różnorodne narzędzia; Zagwarantowanie uczestnictwa i zaangażowania poprzez podpisywanie dobrowolnych umów. Wyniki Zestaw narzędzi, by pomóc MŚP w opracowaniu energetycznych planów działań.

19 Powstała metoda szkoleniowa dostosowana do kilku grup MŚP: firm produkcyjnych, warsztatów, przedsiębiorstw rolnych, firm z sektora nieruchomości, sklepów spożywczych, supermarketów i dealerów samochodowych. Pierwsza ocena wykazała, że znaczna większość uczestników była zadowolona ze szkolenia; Do listopada 2007 roku 86 firm przeszło szkolenie i otrzymało narzędzia do realizacji planu działań. Program był na dobrej drodze, by przekroczyć założony cel dotarcia do 100 firm; Powstały platformy do omawiania kwestii energetycznych dla dziewięciu różnych sektorów biznesowych, dzięki czemu pracownicy zajmujący się zagadnieniami energetycznymi mogą dzielić się wiedzą i wymieniać doświadczeniami. Do listopada 2007 roku 50 firm uzyskało wiedzę na temat swojej sytuacji energetycznej poprzez indywidualne wizyty w ich placówkach i opracowały plany energetyczne. 17 DANE KONTAKTOWE Skaragatan 8, S Lidköping, Szwecja Tel.: Yvonne Träff,

20 Droga do efektywności Partnerstwo transportowe Tyne and Wear Tyne and Wear Local Transport Plan Core Team, Zjednoczone Królestwo Opracowanie strategii poprawy efektywności, bezpieczeństwa i zrównoważonego charakteru transportu może przynieść korzyści finansowe i środowiskowe. Partnerstwo transportowe Tyne and Wear skupia strony zainteresowane, by wspólnie lepiej zrozumieć i stawić czoło wyzwaniom, przed jakimi staje sektor przewozowy w tym rejonie północno-wschodniej Anglii. 18 Cel programu Partnerstwo promuje bezpieczniejszy, bardziej zrównoważony i wydajny energetycznie przemysł transportowy. Z perspektywy finansowej celem jest obniżenie kosztów dystrybucyjnych transportu oraz poprawa wydajności działania poprzez rozpowszechnianie informacji oraz wspólną pracę w ramach poszukiwania skutecznych tras i sieci drogowych tak, by skrócić odległości pokonywane przez operatorów. Z technicznego punktu widzenia zamierzeniem projektu jest ułatwienie wydajnego transportu towarów w konurbacji Tyne and Wear, skrócenie pokonywanych odległości oraz zwiększenie efektywności energetycznej. Partnerzy Program zrzesza operatorów, przedstawicieli przemysłu, władze lokalne, Highways Agency (Zarząd Dróg) oraz lokalne grupy kluczowych interesariuszy. Roczne koszty projektu, które w ostatnim roku obrotowym wyniosły GBP ( euro) pokrywa sześciu partnerów Lokalnego Planu Transportowego (Local Transport Plan): rada miejska Newcastle, rada Gateshead, rada miejska Sunderland, rada North Tyneside, rada South Tyneside oraz regionalny zarząd transportu pasażerskiego Nexus. Wśród organizacji, które regularnie uczestniczą w kwartalnych spotkaniach są: AG Barr, the Co-operative Group, Elddis Transport, Government Office North East, the Freight Transport Association, the Road Haulage Association oraz Highways Agency (Zarząd Dróg). Jak to działa? Partnerstwo powstało według zasad wyłożonych w zbiorze wytycznych rządowych z publikacji Zrównoważona dystrybucja: strategia działania (Sustainable Distribution: A Strategy), która promuje zawiązywanie partnerstw pomiędzy samorządami lokalnymi, przemysłem transportowym, przedsiębiorcami, mieszkańcami i grupami prośrodowiskowymi. Pierwszym krokiem było opracowanie studium dotyczącego rodzaju transportu w regionie, które stworzyło solidne podstawy dla rozwoju realistycznej strategii i planu działań. Wśród realizowanych zadań w pierwszym roku było ustanowienie kontaktów w ramach sieci komunikacyjnej sektora transportowego z kwartalnymi spotkaniami oraz biuletynem, jak również opracowanie i rozpropagowanie pomocniczej mapy tras transportowych. Cele, których realizację przewidziano w dłuższej perspektywie uwzględniają promocję programów szkoleniowych dla kierowców oraz ocenę projektu Centrum Koordynacji Transportu. Czy ten program może być powtórzony? Partnerstwu udało się połączyć we współpracy wiele organizacji, takich jak firmy transportowe, przedstawiciele przemysłu, samorządy lokalne, Zarząd Dróg oraz kluczowe grupy lokalnych interesariuszy w ramach działań mających poprawić wydajność sektora, jego bezpieczeństwo i zrównoważony charakter. Wszystkie te elementy mogą zostać

21 przeniesione do innego regionu Europy. Kluczowe składniki udanego partnerstwa transportowego są następujące: Badanie wstępne przeprowadzone wraz z operatorami, zarówno w danym rejonie jak i w innych miejscach; Zaangażowanie operatorów przewozowych, przedstawicieli przemysłu, władz lokalnych, Highways Agency (Zarządu Dróg) oraz kluczowych lokalnych grupy interesariuszy; Określenie jasnego planu działań skupionego na osiąganiu konkretnych wyników; Wystarczające zasoby i wiedza; Dobra komunikacja pomiędzy Partnerstwem a szerszym społeczeństwem za pośrednictwem biuletynów informacyjnych, komunikatów prasowych i Internetu; Regularne sprawozdania z postępów oraz konsultacje na temat trwających prac oraz przyszłych działań. Wyniki Chociaż trudno jest zmierzyć postępy w zaoszczędzonych kwh i zredukowanych kosztach, program doprowadził do wielu konkretnych zmian od jego wprowadzenia w 2005 roku. Opracowano strategię wytyczania tras transportowych w hrabstwie Tyne and Wear, łącznie z utworzeniem strategicznej mapy transportowej oraz 11 dostosowanych do potrzeb użytkowników map z punktami docelowymi transportu, które pokazują dogodne szczegółowe sieci dróg wokół wybranych lokalizacji. Do tej pory wyprodukowano 2000 egzemplarzy mapy, które zostały przekazane lokalnym władzom, lotniskom, operatorom, transportowym i udostępniono na postojach ciężarówek. Dokonano także przeglądu znaków drogowych we współpracy z Highways Agency (Zarządem Dróg), by upewnić się, że są one odpowiednie dla transportu oraz przygotowano szereg zaleceń dotyczących korzystania z dróg. Ponadto powstała strona internetowa i zorganizowano przegląd parkingów dla ciężarówek i transportu szynowego. 19 DANE KONTAKTOWE Tyne and Wear Local Transport Plan Core Team Regeneration Directorate Strategic Planning and Transportation Civic Centre Newcastle Upon Tyne NE1 8QN Tel.: Faks:

22 Zarządzanie energetyczne w przemyśle Promowanie zarządzania energetycznego w przemyśle tekstylnym w Grecji, Portugalii, Hiszpanii i Bułgarii EMS Textile SIGMA Consultants Ltd Grecja Wysokie ceny paliw i globalne ocieplenie sprawiają, że oszczędności energii i zarządzanie nią w przypadku energochłonnych sektorów przemysłowych stają się ważniejsze niż kiedykolwiek. Chociaż firmy w wielu państwach europejskich już zainwestowały w efektywność energetyczną, lepsze zarządzanie energią rzadko bywa traktowane priorytetowo. Projekt EMS-TEXTILE ma na celu promowanie lepszych praktyk zarządzania energetycznego w przemyśle tekstylnym w Grecji, Portugalii, Hiszpanii i Bułgarii. 20 Cel programu Docelowo projekt miał poprawić efektywność energetyczną w przemyśle tekstylnym czterech uczestniczących państw i doprowadzić do większej świadomości koncepcji zarządzania energią oraz praktyk w tej dziedzinie. Pozwolił on opracować system zarządzania energią dla specyficznych potrzeb typowych małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) z tego sektora. Partnerzy Projekt EMS-Textile został zorganizowany i przeprowadzony przez SIGMA Consultants (Grecja), w porozumieniu z Helleńskim Stowarzyszeniem Sektora Mody (Grecja), Centro Tecnológico das Indústrias Têxtil e do Vestuário (Portugalia), Asociación de la Investigación de la Industria Textil (Hiszpania), Bułgarskiego Stowarzyszenia Producentów i Eksporterów Odzieży i Tkanin oraz Regionalnego Ośrodka Energetycznego Morza Czarnego. Całkowity budżet wyniósł 600 tys. euro, a projekt był współfinansowany (50%) z programu Inteligentna Energia Europa. Jak to działa? Opracowano metodologię audytu energetycznego oraz odpowiednie narzędzia dla sektora tekstylnego na podstawie analizy porównawczej danych z wielu państw. Trzy pilotażowe audyty energetyczne zostały następnie przeprowadzone w każdym kraju uczestniczącym i przedstawiono zalecenia dotyczące oszczędności energii i efektywności energetycznej dla energochłonnych działów przemysłu tekstylnego. Ustanowiono struktury wspierające włącznie z opracowaniem broszur informacyjnych oraz organizacją warsztatów i wyspecjalizowanych szkoleń z zakresu zarządzania energią dla pracowników technicznych. Wszystkie te działania zostały upowszechnione za pośrednictwem strony internetowej, na łamach prasy oraz w czasie prezentacji na konferencjach poświęconych środowisku i energii oraz z okazji wystaw sektora tekstylnego. Czy ten program może być powtórzony? Wiele firm tekstylnych niechętnie podchodzi do idei wdrażania systemów zarządzania energetycznego, ponieważ ich sytuacja finansowa się pogorszyła z powodu konkurencji tańszych przedsiębiorstw z Azji, tak więc należy szerzej upowszechnić potencjalne korzyści. Projekt pokazał, że faktyczne zobowiązanie do odpowiedniego zarządzania jest kluczowe dla udanego wdrożenia systemu energetycznego i że powinny mu towarzyszyć odpowiednie zasoby finansowe i ludzkie, a nie tylko spisane polityki. W państwach, gdzie prawo narzuca pewne minimalne normy dla zarządzania energetycznego, jak na przykład w Portugalii, wyniki były pozytywne. Jednakże należy być ostrożnym, by nie obciążać nadmiernie przedsiębiorstw. Wiele firm jest gotowych inwestować w oszczędności energetyczne lub energię odnawialną, jeśli istnieją odpowiednie subwencje.

23 Wyniki Program pozwolił osiągnąć kilka konkretnych wyników, zaczynając od opracowania metodologii audytu energetycznego dostosowanej do potrzeb przemysłu tekstylnego. Wiele firm z sektora zdecydowało się na wdrożenie systemów zarządzania energetycznego. W każdym z uczestniczących krajów powstały urzędy ds. efektywności energetycznej w sektorze tekstylnym, które będą nadal wspierać firmy po zakończeniu projektu. Opracowano szczegółową normę zarządzania środowiskowego opartą o standardy akceptowane na arenie międzynarodowej. 21 Ogólnie rzecz biorąc dzięki projektowi zwiększyła się świadomość koncepcji oszczędności energetycznych oraz zarządzania w sektorze. DANE KONTAKTOWE SIGMA Consultants Ltd 2 Patriarhou Ioakim Street Thessaloniki Grecja Tel.: Faks:

24 Zrównoważone inwestycje Biomasa dla firmy Fronius projekt finansowany przez stronę trzecią Fronius International, Austria Wiele firm zdaje sobie sprawę z potencjalnych oszczędności oraz korzyści środowiskowych, jakie dla ich działalności mogą przynieść zwiększona efektywność energetyczna i energie odnawialne. Jednakże koszty początkowe oraz brak wiedzy specjalistycznej mogą zniechęcać do inwestowania w takie technologie. Ten projekt doprowadził do wdrożenia systemu ogrzewania wykorzystującego biomasę w austriackiej firmie technologicznej Fronius z wykorzystaniem umowy finansowej ze stroną trzecią. Podpisano umowę długoterminową, w ramach której aspektami finansowymi i technicznymi zrównoważonego systemu energetycznego zarządza specjalistyczna firma energetyczna. 22 Cel programu Celem projektu było zaopatrzenie nowego zakładu produkcyjnego i logistycznego firmy w oszczędny i przyjazny dla środowiska system ogrzewania, który wykorzystywałby dostępną lokalnie biomasę. Z budynku o powierzchni 37 tys. m2 korzysta 600 pracowników. Zarząd firmy wybrał system finansowania z udziałem strony trzeciej do wybudowania i eksploatacji instalacji grzewczej. Podpisano kontrakt z przedsiębiorstwem usług energetycznych, które przejęło obowiązki finansowe i techniczne na czas trwania długoterminowej umowy. Dzięki temu firma będzie ponosić przewidywalne koszty energetyczne przez najbliższe 15 lat. Partnerzy Firma Fronius działa w sektorze spawalnictwa, systemów ładowania baterii i elektroniki słonecznej. Zatrudnia ponad 1,5 tys. pracowników na całym świecie, a jej siedziba znajduje się w Sattledt w Górnej Austrii. Na wykonawcę tego projektu wybrano przedsiębiorstwo usług energetycznych Aigner Wasser-Wärme- Umwelt. Zajęło się ono zaplanowaniem, finansowaniem i budową instalacji grzewczej i jest zatem odpowiedzialne za przyszłą eksploatację i konserwację systemu. Agencja energetyczna Górnej Austrii, O.Ö. Energiesparverband, udzielała wsparcia i porad przez cały okres realizacji projektu. Pełne koszty przedsięwzięcia finansowanego przez stronę trzecią wyniosły 556 tys. euro. Suma dotacji krajowych i regionalnych to około 260 tys. euro. Projekt uzyskał także specjalne wsparcie regionu Górnej Austrii w wysokości około 26 tys. euro z powodu wykorzystania systemu TPF. Jak to działa? Firma Fronius zakupiła w 2000 roku działkę o powierzchni 100 tys. m 2 i planowała postawić tam budynki o całkowitej powierzchni ogrzewanej 37 tys. m 2. Już na wczesnym etapie przedsiębiorstwo postanowiło, że chce mieć system grzewczy opalany miejscową biomasą. Jednakże zarząd firmy zdał sobie sprawę, że potrzebuje specjalisty, który zajmie się budową i eksploatacją obiektu. Przedsiębiorstwo usług energetycznych Aigner Wasser-Wärme-Umwelt zostało wybrane jako podmiot odpowiedzialny za planowanie, finansowanie, budowę i działanie zakładu. Za pośrednictwem systemu finansowania przez stronę trzecią zawarto umowę na zaopatrzenie w ciepło. Ustalono w niej długoterminową cenę za dostawy ciepła. Koszty inwestycyjne przedsiębiorstwa usług energetycznych są refinansowane poprzez sprzedaż ciepła klientowi systemu finansowania przez stronę trzecią.

25 Projekt rozpoczął się w listopadzie 2005 roku, a prace konstrukcyjne trwały od marca do lipca 2006 r. W sierpniu 2006 roku zakład zaczął działać. Instalacja grzewcza opalana biomasą posiada dwa bojlery dostarczające 1200 kw ciepła zimą oraz 350 kw w lecie. Jest także dostępny zapasowy bojler gazowy o mocy 1300 kw na wypadek obciążeń szczytowych. Instalacja grzewcza obejmuje system zasilania w paliwo, system odprowadzający spaliny, system oczyszczania spalin, mechanizm bezpieczeństwa, systemy kontrolne i zdalnego sterowania. Całkowita długość mikrosieci dostaw ciepła wynosi 80 m. Roczne zapotrzebowanie na ciepło wynosi około 5 tys. MWh. Wióry drewniane uzyskiwane są bezpośrednio od miejscowych rolników. Przedsiębiorstwo usług energetycznych zapewnia całodobową obsługę dzięki systemowi zdalnego sterowania oraz tele-monitoringu. oszczędność około tysiąca ton CO 2 rocznie w porównaniu z systemem ogrzewania wykorzystującym gaz naturalny. Sama firma Fronius nie poniosła żadnych kosztów inwestycyjnych ani konserwacyjnych, ponieważ zostały one uwzględnione w cenie za ciepło płaconej przedsiębiorstwu usług energetycznych. Zapewnia to firmie długoterminową przewidywalność kosztów dzięki umowie na dostawy energii podpisanej na okres 15 lat. Umowa prowadzi także do zwiększenia zatrudnienia w regionie, jako że wióry drewniane są kupowane u lokalnych dostawców. Czy ten program może być powtórzony? Projekt cechują duże możliwości przeniesienia w inny rejon, ponieważ finansowanie z udziałem strony trzeciej polega na przekazaniu projektowania, organizacji i zarządzania systemami zrównoważonych źródeł energii w ręce specjalistów. Już na wczesnym etapie projektu firma Fronius zdała sobie sprawę, że współpraca z przedsiębiorstwem usług energetycznych była dobrym rozwiązaniem. Zarząd firmy zauważył, że zaletą jest krótki czas potrzebny na realizację faz planowania, kontraktowania i budowy. 23 Podkreślano także korzyści przy eksploatacji zakładu. Przedsiębiorstwo usług energetycznych, jako specjalista w tej dziedzinie, może zadbać o efektywne kosztowo i punktualne dostawy biomasy, dzięki czemu firma Fronius może skupić się na swojej podstawowej działalności i zadbać o stałe dostawy ciepła w łatwej do obliczenia cenie. Wyniki Decyzja o instalacji systemu ogrzewania biomasą przyniosła znaczne korzyści w zakresie ochrony środowiska i klimatu. Biomasa może pokryć nawet 95% rocznego zapotrzebowania na energię firmy Fronius, co oznacza DANE KONTAKTOWE OÖ Energiesparverband Landstrasse 45, 4020 Linz Austria Tel.: +43 (0) Faks: +43 (0)

26 Energia dla zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich Polycity, Hochschule für Technik Stuttgart, (DE) Polycity to zakrojony na szeroką skalę projekt mający sprawić, że systemy zaopatrzenia w energię w trzech miastach w Niemczech, Włoszech i w Hiszpanii staną się bardziej ekologiczne. 24 Cel programu Polycity, jako część wspieranej przez UE inicjatywy CON- CERTO, stara się pobudzać rozwój zrównoważony w trzech dużych regionach miejskich Ostfildern (DE), Barcelonie/ Cerdanyola (ES) i w Turynie (IT) za pomocą optymalizacji zużycia energii oraz wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Pięcioletni projekt, który rozpoczął się w 2005 roku, ma zredukować zużycie paliw kopalnych poprzez wspieranie wykorzystania energii słonecznej, geotermalnej i biologicznej. Zespoły badawcze Polycity pracują także nad optymalizacją projektów i eksploatacji budynków ekologicznych, nad innowacyjnymi systemami dostaw, opracowaniem i wdrożeniem komunalnego systemu zarządzania energią oraz nad analizami społeczno-gospodarczymi. Niskotemperaturowe systemy ogrzewania i chłodzenia stanowią dziedzinę szczególnego zainteresowania. Nadrzędny cel projektu Polycity polega na przedstawianiu wysokiej jakości modelowych projektów w ramach rozwoju miejskiego, które mogą stanowić doskonałe przykłady do powtórzenia w całej Unii. Kolejnym zamierzeniem jest rozwiązywanie pilnych problemów społecznych dotyczących zagospodarowania przestrzennego w centrach miast oraz poziomów emisji. W ujęciu praktycznym projekt powinien doprowadzić do oszczędności energii sięgającej 55% w Cerdanyola, 46% w Turynie i 30% w Ostfildern. W przypadku energii odnawialnej celem jest osiągnięcie poziomów 80% w Ostfildern, 33% w Cerdanyola i 5% w Turynie. Partnerzy Ośrodek Badań Stosowanych nad Zrównoważonymi Technologiami Energetycznymi, Uniwersytet Nauk Stosowanych w Stuttgarcie; Firmy świadczące usługi energetyczne; Urzędy miejskie; Firmy budowlane; Firmy zajmujące się rozwojem obszarów miejskich; Urbaniści i architekci; Ośrodki badawcze i uczelnie wyższe. Całkowity budżet projektu wynosi 17 mln euro, z czego 8 mln przekazuje Unia Europejska Jak to działa? Badacze Polycity przeanalizowali różne innowacyjne zastosowania zintegrowanych systemów energetycznych. Badania koncentrowały się na czterech zagadnieniach: optymalizacja projektu i eksploatacji ekobudynków, innowacyjne systemy dostaw energii, opracowanie komunalnego systemu zarządzania energetycznego oraz społeczno-gospodarcze czynniki wpływające na wdrażanie projektu. Badania dotyczące projektowania w zrównoważonym budownictwie skupiają się na głównych wyzwaniach, z którymi mierzą się duże kompleksy budowlane, takich jak hybrydowe systemy wentylacyjne, optymalne wykorzystanie energii słonecznej do ogrzewania budynków i zacienienia do ich chłodzenia przy wysokich temperaturach, pasywne chłodzenie za pomocą wentylacji nocnej oraz niskotemperaturowe systemy dystrybucyjne. Wśród badanych systemów dostaw energii jest spalanie czystej biomasy w dużych zakładach kogeneracji,

27 innowacyjne technologie użycia surowców roślinnych, takie jak organiczne cykle Rankine a, jak również lepsza integracja różnych technologii chłodzenia w sieciach grzewczych zasilanych jednostkami kogeneracyjnymi lub rozbudowanymi słonecznymi systemami grzewczymi. Projekt zmierza do opracowania komunalnego systemu zarządzania energią oraz ma pozwolić na aktywną kontrolę i zarządzanie podażą i popytem jest to cecha, której brakuje w konwencjonalnych systemach zarządzania zakładami. W ramach badań społeczno-gospodarczych analizowano proces wdrożenia oraz określano przeszkody na drodze zmian i udzielano pomocy w usprawnieniu procesów uczestnictwa. Czy ten program może być powtórzony? Transfer wiedzy i powtarzalność projektu stanowi nieodłączny cel Polycity. Projekt od samego początku był opracowany z tym zamierzeniem. W tym kontekście projekt Polycity zorganizował kilka warsztatów. Jego przedstawiciele uczestniczyli w wielu konferencjach, by rozpowszechniać informacje na temat projektu i uświadomić uczestnikom, jakie są możliwości przeniesienia go do innych miast. Co więcej projekt Polycity został włączony do wielu programów studiów magisterskich i doktoranckich. Zorganizowano także specjalne spotkania, wizyty w zakładach i imprezy dla studentów, osób zawodowo zajmujących się tą problematyką i szerokiej publiczności. Sam innowacyjny zakład gazyfikacji biomasy w Cerdanyola przyciągnął uwagę obserwatorów z około 40 miast z całej Europy. Oznacza to, że pomimo złożoności i kosztów zmian dostaw energii na bardziej ekologiczne podjęto wszelkie wysiłki, by projekt ten był przydatny jako model wskazujący kierunek zmian innym obszarom miejskim. Wyniki Biorąc pod uwagę znaczną skalę projektu nadal jest zbyt wcześnie, by dokładnie oszacować jego oddziaływanie. Oto jego wstępne wyniki: Budowa zakładów dostawczych rozpoczęta i zakończona w trzech miastach; Instalacja systemów fotowoltaicznych w 2008/9 roku; Komunalne systemy zarządzania energetycznego w trzech miastach; Budowa kilku budynków ekologicznych i powiązane z nimi analizy wydajności. 25 DANE KONTAKTOWE Hochschule für Technik Stuttgart, chellingstr. 24, Stuttgart, Niemcy Tel.: Faks:

28 Spacer do szkoły się opłaca Środowisko i innowacje, szkoła podstawowa Millfield, Zjednoczone Królestwo Ankieta przeprowadzona przez szkołę podstawową Millfield wykazała, ze 55% uczniów jest podwożonych do szkoły i zabieranych do domu samochodem. Powoduje to nie tylko tłok na drogach i korki wokół szkoły, ale jest także szkodliwe dla środowiska. Twórcy wielokrotnie nagradzanej inicjatywy Stamp Stanley zdołali namówić uczniów, by udawali się do szkoły pieszo, by zredukować swoje negatywne oddziaływanie na środowisko. 26 Cel programu Poprzednie działania zmierzające do zmniejszenia tłoku i zanieczyszczenia związanego z codziennym najazdem na szkołę takie jak tygodnie pod hasłami spacerem do szkoły oraz pogromcy korków okazały się sukcesem i zdołały podnieść liczbę ekologicznych podróży nawet o 77%. Jednakże wyniki były jedynie tymczasowe. Szkoła chciała opracować system, który utrwaliłby te korzyści. Celem było również edukowanie w tym zakresie nowego pokolenia dzieci i nauczenie ich, jak ważny jest zrównoważony rozwój i jakie korzyści wynikają z chodzenia pieszo. Partnerzy Szkoła podstawowa Millfield Toyota Europe główny sponsor Berry Plastics UK projektowanie, opracowanie i produkcja punktów kontrolnych Interconnector UK sponsor Agencja nieruchomości Keys Estate Agent pomniejszy sponsor Centrum rekreacyjne Victory Swim and Fitness Centre firma udostępniła parking samochodowy Parkuj i idź oraz przekazała darmowe bilety na pływalnię Jak to działa? Szkoła utworzyła i uruchomiła punkt kontrolny Stamp Stanley, z kasownikiem mającym kształt buta, w którym dzieci zbierały na kuponach stempelki w kształcie uśmiechniętej buzi. Rozmieszczono pięć punktów kontrolnych, każdy z nich w odległości około 800 m od szkoły i jeden dodatkowy bliżej placówki dla dzieci mieszkających w bezpośrednim sąsiedztwie. Za każdym razem, gdy uczniowie chodzili do szkoły na piechotę otrzymywali stempelek przybijany na kuponach w punkcie Stamp Stanley. Kupony można było przechowywać i wymieniać na różne nagrody, a zużyte kupony brały udział w dodatkowym losowaniu nagród. Dzieci, które nie mogły przychodzić do szkoły z powodów zdrowotnych miały możliwość uzyskiwania żetonów- nagród za inne proekologiczne działania. W ciągu czterech tygodni 96% uczniów chodziło pieszo do szkoły, a 64% za każdym razem wybierało przyjazny dla środowiska sposób podróżowania. Według wiedzy szkoły to pierwszy przypadek utworzenia takich punktów kontrolnych w tym celu. Szkoła Millfield rozważa opatentowanie systemu, by chronić go przed komercyjnym zastosowaniem i pozwolić innym szkołom swobodnie z niego korzystać. Nie jest to jednak jedyny innowacyjny aspekt projektu: kasowniki w punktach kontrolnych zostały wycięte z brył plastiku będących odpadem produkcyjnym maszyn odlewniczych. W normalnych okolicznościach tworzywo to zostałoby wyrzucone, lecz okazało się doskonałym surowcem do uformowania solidnych plastikowych kasowników w kształcie butów. Projekt Stamp Stanley okazał się ostatecznym zwycięzcą pierwszego cyklu projektu Environment and Innovation (Środowisko i innowacje) ( ) organizowanego przez Eco- Schools International Programme Coordination.

29 Czy ten program może być powtórzony? Sukces inicjatywy Stamp Stanley przekroczył oczekiwania szkoły Millfield. Oprócz niewątpliwych korzyści ekologicznych z tak wysokiego udziału uczniów chodzących do szkoły pieszo, szkoła Millfield odnotowała także wiele innych zysków. W czasach, gdy problem otyłości nabiera coraz większego znaczenia, spacer do szkoły jest korzystny dla zdrowia dzieci. Także wielu rodziców korzysta z tej okazji, by poprawić kondycję fizyczną. Dzieci nauczyły się również innych cennych umiejętności życiowych takich jak oszczędzanie i planowanie wydatków niektóre z nich nawet nazwały kupony walutą Millfield. Szkoła Millfield sądzi, że inne placówki także mogą skorzystać z jej doświadczeń i że zorganizowanie podobnych inicjatyw gdzie indziej nie powinno być trudne, jako że potrzebne inwestycje są stosunkowo niewielkie i mogą być pokryte przez sponsorów i partnerów. 27 Wyniki 96% uczniów uczestniczyło w programie, a 64% chodzi codziennie pieszo do szkoły; Ogólny procent ekologicznych podróży wzrósł z 45% do 82%; Niektórzy uczniowie opracowali sposoby rozreklamowania programu w innych szkołach. DANE KONTAKTOWE Szkoła podstawowa Millfield Recreation Road, North Walsham, Norfolk NR28 0ES, Zjednoczone Królestwo Tel.: Faks:

30 Dalsze informacje: Na stronie internetowej inicjatywy ManagEnergy (http://www.managenergy.net/) można znaleźć: Szczegółowe informacje na temat polityk energetycznych UE oraz możliwości finansowania Pełne dane kontaktowe lokalnych agencji energetycznych na terenie całej Unii Wiele studiów przypadków i przykładów dobrych praktyk z całej sieci Informacje o bieżących wydarzeniach Aplikację do wyszukiwania partnerów Linki do informacji na innych stronach internetowych ManagEnergy zapewnia także relacje w Internecie z wydarzeń związanych z sektorem energetycznym oraz archiwum nagrań wideo w sieci pod adresem: Więcej informacji na temat programu Inteligentna Energia Europa można znaleźć na stronie Dyrekcja Generalna Komisji Europejskiej ds. Energii i Transportu posiada stronę internetową, na której można znaleźć wiele informacji o politykach UE w tych dwóch powiązanych dziedzinach. Są tam w szczególności informacje na następujące tematy: Działania na rzecz klimatu: 28 Źródła energii odnawialnej: Zarządzanie zapotrzebowaniem na energię: Polityka energetyczna dla Europy: Zielona księga komisji z 2000 roku w sprawie bezpieczeństwa dostaw energii jest dostępna za pośrednictwem strony: Biała księga Komisji z 2001 roku w sprawie europejskiej polityki transportowej jest dostępna pod adresem: Plan działań na rzecz efektywności energetycznej: wykorzystywanie 20% potencjału oszczędności do 2020 r. Mapa drogowa na rzecz energii odnawialnej Energie odnawialne w XXI wieku: budowa bardziej zrównoważonej przyszłości: Zielona księga w sprawie transportu miejskiego

31

32

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa Portinho da Costa oczyszczalnia ścieków z systemem kogeneracji do produkcji elektryczności i ogrzewania SMAS - komunalny zakład oczyszczania wody i ścieków, Portugalia Streszczenie Oczyszczalnia ścieków

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów.

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów. Newsletter Nr 4 wrzesień 2009 REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2007-2013 Wkrótce rusza konkurs dla działań: 5.4. Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych 5.5.

Bardziej szczegółowo

GMINA JELCZ-LASKOWICE w podprojektach Miniprogramu EnercitEE

GMINA JELCZ-LASKOWICE w podprojektach Miniprogramu EnercitEE GMINA JELCZ-LASKOWICE w podprojektach Miniprogramu EnercitEE G M I N A J E L GMINA JELCZ-LASKOWICE Gmina Jelcz - Laskowice znajduje się na wschód od Wrocławia w powiecie oławskim, we wschodniej części

Bardziej szczegółowo

Nowy wydział ds. energii w Koszycach wprowadza OZE oraz inne środki efektywności energetycznej

Nowy wydział ds. energii w Koszycach wprowadza OZE oraz inne środki efektywności energetycznej Nowy wydział ds. energii w Koszycach wprowadza OZE oraz inne środki efektywności energetycznej Koszyce (Słowacja) Wprowadzenie W styczniu 2009 roku w Koszycach został utworzony miejski wydział ds. energii.

Bardziej szczegółowo

audyt energetyczny budynku.

audyt energetyczny budynku. Sektor budowlany zużywa 40% całkowitej energii w UE, więc realizacja celów polityki klimatycznej bez radykalnego zmniejszenia zużycia energii w budynkach nie jest możliwe. Około 85% tej energii jest przeznaczana

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Dobrich gmina niezależna energetycznie

Dobrich gmina niezależna energetycznie Dobrich gmina niezależna energetycznie gmina Dobrich (Bułgaria) Wprowadzenie Gmina Dobrich jest jedną z gmin założycielskich Bułgarskiej Miejskiej Sieci Efektywności Energetycznej EcoEnergy i jednym z

Bardziej szczegółowo

Energia elektryczna. Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) 1 Zakres zastosowania

Energia elektryczna. Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) 1 Zakres zastosowania Energia elektryczna Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) Niniejsza karta produktu stanowi część zestawu narzędzi szkoleniowych Komisji Europejskiej w zakresie GPP, który można pobrać

Bardziej szczegółowo

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna CZA Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna Aktualizacja "Planu gospodarki niskoemisyjnej na terenie Gminy Miasta Czarnkowa" oraz "Projektu założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020

Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 efektywność energetyczna i odnawialne źródła energii Anna Drążkiewicz Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Współorganizator Warszawa, 28 maja 2012 Polityka klimatyczna a zrównoważony transport w miastach Andrzej Rajkiewicz, Edmund Wach Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Podstawy

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

Kursy: 12 grup z zakresu:

Kursy: 12 grup z zakresu: SCHEMAT REALIZACJI USŁUG W RAMACH PROJEKTU EKO-TRENDY Kursy: 12 grup z zakresu: Szkolenia Instalator kolektorów słonecznych - 2 edycje szkoleń - 1 h/gr. 2. Szkolenia Nowoczesne trendy ekologiczne w budownictwie

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE)

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Wspólna Metodologia 1 Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Przykładowy opis pracy Wprowadzenie Specjalista ds. energii jest kluczową postacią,

Bardziej szczegółowo

TERMOMODERNIZACJA BUDYNKÓW. w RAMACH PERSPEKTYWY FINANSOWEJ NA LATA 2014-2020

TERMOMODERNIZACJA BUDYNKÓW. w RAMACH PERSPEKTYWY FINANSOWEJ NA LATA 2014-2020 TERMOMODERNIZACJA BUDYNKÓW w RAMACH PERSPEKTYWY FINANSOWEJ NA LATA 2014-2020 Warszawa, 16 kwietnia 2015 OGÓLNE ZAGADNIENIA ZWIĄZANE Z EFEKTYWNOŚCIĄ ENERGETYCZNĄ EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA stosunek uzyskanych

Bardziej szczegółowo

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Hydro Kit LG jest elementem kompleksowych rozwiązań w zakresie klimatyzacji, wentylacji i ogrzewania, który

Bardziej szczegółowo

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna Załącznik 2 Numer karty BAS Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna Aktualizacja "Planu gospodarki niskoemisyjnej dla Gminy Baranów Sandomierski" oraz "Założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Bożena Ewa Matusiak UŁ REC 2013 2013-11-24 REC 2013 Nałęczów 1 Agenda 1 2 3 Wprowadzenie Model prosumenta i model ESCO Ciepło rozproszone a budownictwo

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia energooszczędności i nowoczesnego budownictwa w nadchodzącym okresie programowania 2014-2020

Zagadnienia energooszczędności i nowoczesnego budownictwa w nadchodzącym okresie programowania 2014-2020 Zagadnienia energooszczędności i nowoczesnego budownictwa w nadchodzącym okresie programowania 2014-2020 Jakub Szymański Dyrektor Departamentu Rozwoju Regionalnego Urzędu Marszałkowskiego WM 11 grudnia

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków

Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków URZĄD MIASTA CZĘSTOCHOWY ul. Śląska 11/13, 42-217 Częstochowa tel. +48 (34) 370 71 00, fax 370 71 70 e-mail:

Bardziej szczegółowo

POLSKA KRAJOWY KOORDYNATOR PROJEKTU MODEL. Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités. Kierownik Projektów

POLSKA KRAJOWY KOORDYNATOR PROJEKTU MODEL. Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités. Kierownik Projektów POLSKA KRAJOWY KOORDYNATOR PROJEKTU MODEL Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités Maria Stankiewicz Dyrektor Anna Jaskuła Kierownik Projektów Jakie możliwości otwierają się przed miastami, które

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Uwarunkowania prawne wspierania instalacji fotowoltaicznych ze środków UE w latach 2014-2020 Wojewódzki Fundusz

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Seminarium Technologie informacyjno - komunikacyjne na rzecz efektywności energetycznej w budownictwie Warszawa, 26.03.2013 r.

Seminarium Technologie informacyjno - komunikacyjne na rzecz efektywności energetycznej w budownictwie Warszawa, 26.03.2013 r. Zastosowanie inteligentnego sterowania, inteligentnych systemów pomiarowych, technologii bezprzewodowej, chmury obliczeniowej i przyjaznego dla użytkownika sposobu wyświetlania informacji jako sposób na

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

OFERTA PROGRAMOWA NFOŚiGW Gospodarka niskoemisyjna

OFERTA PROGRAMOWA NFOŚiGW Gospodarka niskoemisyjna Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej OFERTA PROGRAMOWA NFOŚiGW Gospodarka niskoemisyjna Anna Pekar Zastępca Dyrektora Departamentu Gospodarki Niskoemisyjnej Warszawa, 20.03.2015 r. Plan

Bardziej szczegółowo

Jak i czy moŝemy zrealizować odpowiedni udział OZE w bilansie ciepła w 2020 r?

Jak i czy moŝemy zrealizować odpowiedni udział OZE w bilansie ciepła w 2020 r? Debata ZIELONE CIEPŁO Organizator: Procesy inwestycyjne sp. z o.o. Centrum Prasowe PAP, Warszawa, 8 lipca 2009, Jak i czy moŝemy zrealizować odpowiedni udział OZE w bilansie ciepła w 2020 r? - rola energetyki

Bardziej szczegółowo

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Artykuł 6 Dyrektywy KE/91/2002 o charakterystyce energetycznej budynków wprowadza obowiązek promowania przez kraje członkowskie rozwiązań

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości Efektywność w budownictwie czyli Wykorzystać szansę Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości maria.dreger@rockwool.pl Rezerwy są wszędzie, ale uwaga na budynki - ponad 5 mln obiektów zużywających

Bardziej szczegółowo

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie 30/03/2011 Natalia Matyba PLAN PREZENTACJI I. Strategia Europa 2020 nowe kierunki działao Unii

Bardziej szczegółowo

Porozumienie Burmistrzów

Porozumienie Burmistrzów Porozumienie Burmistrzów Porozumienie między burmistrzami to popularna inicjatywa UE (oddolny ruch europejski) skupiająca władze lokalne i regionalne we wspólnym dążeniu do poprawy jakości życia obywateli

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków. Kraków, 14 stycznia 2010

Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków. Kraków, 14 stycznia 2010 Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków Kraków, 14 stycznia 2010 3 Ciepło sieciowe z kogeneracji Efektywny energetycznie produkt spełniający oczekiwania klientów 4 Ekoplus Sp. z o.o. Naszym

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój energetyczny i Porozumienie Burmistrzów w naszych miastach

Zrównoważony rozwój energetyczny i Porozumienie Burmistrzów w naszych miastach i Porozumienie Burmistrzów w naszych miastach Zbigniew Michniowski Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cities www.pnec.org.pl e-mail: biuro@pnec.org.pl STOWARZYSZENIE GMIN POLSKA SIEĆ ENERGIE CITES

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie postaw ekologicznych i proklimatycznych społeczności lokalnej najlepszepolskie praktyki na poziomie lokalnym

Kształtowanie postaw ekologicznych i proklimatycznych społeczności lokalnej najlepszepolskie praktyki na poziomie lokalnym Warszawa, 6 grudnia 2011 Kształtowanie postaw ekologicznych i proklimatycznych społeczności lokalnej najlepszepolskie praktyki na poziomie lokalnym Katarzyna Sobótka Krajowy Punkt Kontaktowy Programów

Bardziej szczegółowo

OSZCZĘDZANIE ENERGII w szkołach i innych budynkach publicznych przez upowszechnienie metodologii 50/50

OSZCZĘDZANIE ENERGII w szkołach i innych budynkach publicznych przez upowszechnienie metodologii 50/50 OSZCZĘDZANIE ENERGII w szkołach i innych budynkach publicznych przez upowszechnienie metodologii 50/50 Anna Jaskuła Zastępca Dyrektora www.pnec.org.pl Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités 31-016

Bardziej szczegółowo

Sylabus kursu. Tytuł kursu: Program szkoleniowy z energooszczędnej renowacji starych budynków. Dla Projektu ETEROB

Sylabus kursu. Tytuł kursu: Program szkoleniowy z energooszczędnej renowacji starych budynków. Dla Projektu ETEROB Sylabus kursu Tytuł kursu: Program szkoleniowy z energooszczędnej renowacji starych Dla Projektu ETEROB 1 Kontrolka dokumentu Informacje Kraj Polska Właściciel dokumentu BSW Data sporządzenia 23/11/2014

Bardziej szczegółowo

PROSUMENT finansowanie energetyki rozproszonej doświadczenia wdrażania projektu Jacek Chrzanowski Prezes Zarządu WFOŚiGW w Szczecinie

PROSUMENT finansowanie energetyki rozproszonej doświadczenia wdrażania projektu Jacek Chrzanowski Prezes Zarządu WFOŚiGW w Szczecinie PROSUMENT finansowanie energetyki rozproszonej doświadczenia wdrażania projektu Jacek Chrzanowski Prezes Zarządu WFOŚiGW w Szczecinie PROGRAM PROSUMENT 16 września 2014 r. WFOŚiGW w Szczecinie podpisał

Bardziej szczegółowo

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r.

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Bank promuje elektroniczny obieg dokumentów, który chroni

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny program energooszczędnych inwestycji miejskich w ramach Partnerstwa Publiczno-Prywatnego w Warszawie

Innowacyjny program energooszczędnych inwestycji miejskich w ramach Partnerstwa Publiczno-Prywatnego w Warszawie Innowacyjny program energooszczędnych inwestycji miejskich w ramach Partnerstwa Publiczno-Prywatnego w Warszawie Warszawa, 23 czerwca 2014 Leszek Drogosz Dyrektor Biura Infrastruktury Urzędu m.st. Warszawy

Bardziej szczegółowo

Inteligentna Energia Europa Doświadczenia polskich podmiotów w programie IEE

Inteligentna Energia Europa Doświadczenia polskich podmiotów w programie IEE Inteligentna Energia Europa Doświadczenia polskich podmiotów w programie IEE Joanna Ogrodniczuk Krajowy Punkt Kontaktowy Programu IEE Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Historia: SAVE, ALTENER,

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ZAŁĄCZNIKI KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.7.2014 r. COM(2014) 520 final ANNEXES 1 to 3 ZAŁĄCZNIKI do KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Efektywność energetyczna i jej wkład w bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Mining and Mineral Processing Waste Management Innovation Network Sieć Innowacji w Zarządzaniu Odpadami Górniczymi i Przeróbczymi

Mining and Mineral Processing Waste Management Innovation Network Sieć Innowacji w Zarządzaniu Odpadami Górniczymi i Przeróbczymi Mining and Mineral Processing Waste Management Innovation Network Sieć Innowacji w Zarządzaniu Odpadami Górniczymi i Przeróbczymi Główne problemy i możliwości sektora gospodarki odpadami górniczymi i przeróbczymi

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW. Działanie 5.1 Energetyka oparta na odnawialnych źródłach energii

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW. Działanie 5.1 Energetyka oparta na odnawialnych źródłach energii KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW Załącznik do uchwały Nr 1/201 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 22 lipca 201 r. Działanie.1 Energetyka oparta

Bardziej szczegółowo

OZE opłaca się już dzisiaj

OZE opłaca się już dzisiaj OZE opłaca się już dzisiaj Konferencja prasowa, 13 lutego 2014 BOS Bank promuje elektroniczny obieg dokumentów, który chroni środowisko. Pomyśl zanim wydrukujesz! Z korzyścią dla Ciebie i świata w którym

Bardziej szczegółowo

Ograniczenie niskiej emisji poprzez wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w postaci instalacji solarnych na terenie miasta Myszków

Ograniczenie niskiej emisji poprzez wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w postaci instalacji solarnych na terenie miasta Myszków Ograniczenie niskiej emisji poprzez wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w postaci instalacji solarnych na terenie miasta Myszków 1. Ogólny opis przedsięwzięcia Przykładem dobrej praktyki w zakresie

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

PIERWSZE DOŚWIADCZENIA Z POZYSKIWANIA I REALIZACJI

PIERWSZE DOŚWIADCZENIA Z POZYSKIWANIA I REALIZACJI Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU PIERWSZE DOŚWIADCZENIA Z POZYSKIWANIA I REALIZACJI PROJEKTÓW W H2020 ORAZ RÓŻNICE WZGLĘDEM 7PR Agnieszka Kowalska Senior Project Manager Dyrektor

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE GOSPODARKI

FINANSOWANIE GOSPODARKI FINANSOWANIE GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ W GMINACH OPRACOWANO NA PODSTAWIE PUBLIKACJI NOWA MISJA NISKA EMISJA DOTACJE I POŻYCZKI Z NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA i GOSPODARKI WODNEJ W latach 2008

Bardziej szczegółowo

Standard Planu Gospodarki Niskoemisyjnej

Standard Planu Gospodarki Niskoemisyjnej Standard Planu Gospodarki Niskoemisyjnej Piotr Kukla FEWE - Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii ul. Rymera 3/4, 40-048 Katowice tel./fax +48 32/203-51-14 e-mail: office@fewe.pl; www.fewe.pl

Bardziej szczegółowo

Marlena Ballak Obowiązki podmiotów publicznych i podmiotów gospodarczych w ramach narodowego programu rozwoju gospodarki niskoemisyjnej

Marlena Ballak Obowiązki podmiotów publicznych i podmiotów gospodarczych w ramach narodowego programu rozwoju gospodarki niskoemisyjnej Marlena Ballak Obowiązki podmiotów publicznych i podmiotów gospodarczych w ramach narodowego programu rozwoju gospodarki niskoemisyjnej Szczecin, 15 kwietnia 2016 r. GOSPODARKA NIESKOEMISYJNA zapewnienie

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2014-2020. Lista wskaźników produktu Typy projektów Typ beneficjenta

Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2014-2020. Lista wskaźników produktu Typy projektów Typ beneficjenta Cel OŚ II GOSPODARKA NISKOEMISYJNA 1 2.1 Kreowanie zachowań zasobooszczędnych Ograniczenie spadku 1. Ilość zaoszczędzonej energii elektrycznej [MWh/rok], 2. Zmniejszenie zużycia energii końcowej w wyniku

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE

OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE 2 z 5 Szanowni Państwo, Urzędy gmin i miast będąc gospodarzami na swoim terenie, poprzez

Bardziej szczegółowo

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Nasza działalność skupia się na zagadnieniach z dziedziny energetyki, w szczególności efektywności energetycznej, zarządzania energią oraz ochrony środowiska.

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r.

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r. Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Warszawa, 20 marca 2015 r. UMOWA PARTNERSTWA Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND. Międzyregionalny Program INTERREG EUROPA

EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND. Międzyregionalny Program INTERREG EUROPA INTERREG EUROPA 2014-2020 EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND Międzyregionalny Program INTERREG EUROPA Warszawa Katowice, - 8 października 24 listopada 2014 Obszar współpracy i budżet 30 państw - UE-28

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Inteligentna Energia Program dla Europy

Inteligentna Energia Program dla Europy Inteligentna Energia Program dla Europy informacje ogólne, priorytety. Antonina Kaniszewska Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013) Competitiveness and Innovation framework Programme

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

Program Finansowania Rozwoju Energii Zrównoważonej w Polsce. Prezentacja programu

Program Finansowania Rozwoju Energii Zrównoważonej w Polsce. Prezentacja programu Program Finansowania Rozwoju Energii Zrównoważonej w Polsce Prezentacja programu 1. Czym jest PolSEFF? PolSEFF (Polish Sustainable Energy Financing Facility) jest programem finansowania inwestycji małych

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ciepła odpadowego w firmie POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ W MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTWACH. Przewodnik przedsiębiorcy

Wykorzystanie ciepła odpadowego w firmie POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ W MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTWACH. Przewodnik przedsiębiorcy Wykorzystanie ciepła odpadowego w firmie POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ W MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Przewodnik przedsiębiorcy Na czym polega wykorzystanie ciepła odpadowego? Wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie OZE na przykładzie Parku Naukowo-Technologicznego Euro-Centrum

Wykorzystanie OZE na przykładzie Parku Naukowo-Technologicznego Euro-Centrum Wykorzystanie OZE na przykładzie Parku Naukowo-Technologicznego Euro-Centrum Co robimy? Koncentrujemy się na rozwoju technologii energooszczędnych oraz poszanowaniu energii w budynkach Szkolimy Badamy

Bardziej szczegółowo

Szablon planu działania na rzecz zrównoważonej polityki energetycznej (SEAP)

Szablon planu działania na rzecz zrównoważonej polityki energetycznej (SEAP) Szablon planu działania na rzecz zrównoważonej polityki energetycznej (SEAP) Oto wersja robocza dla sygnatariuszy Porozumienia, ułatwiająca gromadzenie danych. Jednakże wersja online szablonu SEAP dostępna

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

POZYSKAJ DOTACJE EUROPEJSKIE NA ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII

POZYSKAJ DOTACJE EUROPEJSKIE NA ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII POZYSKAJ DOTACJE EUROPEJSKIE NA ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII POLSKIE CENTRUM SOLARNE UL. GŁOWACKIEGO 14 58-100 ŚWIDNICA E-MAIL: PCS@POLSKIECENTRUMSOLARNE.PL TEL. 748513082 FAX 748519332 NIP 884233675 REGON

Bardziej szczegółowo

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii Katowice, 16 grudnia 2014 roku Wojewódzki Fundusz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

JAK LEPIEJ ZARZĄDZAĆ ENERGIĄ

JAK LEPIEJ ZARZĄDZAĆ ENERGIĄ UNIA EUROPEJSKA I POLSKA WE WSPIERANIU NISKOEMISYJNEJ GOSPODARKI: PLANY DZIAŁAŃ NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEJ ENERGII (SEAP) WARSZAWA, 28 MAJA 2014 R. JAK LEPIEJ ZARZĄDZAĆ ENERGIĄ W MIASTACH I GMINACH NOWE NARZĘDZIA

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

Powiślańska Regionalna Agencja Zarządzania Energią cele i założenia funkcjonowania

Powiślańska Regionalna Agencja Zarządzania Energią cele i założenia funkcjonowania Prezentacja projektu współfinansowanego przez Komisję Europejską pn. Utworzenie Powiślańskiej Regionalnej Agencji Zarządzania Energią Program UE Inteligentna Energia dla Europy, umowa nr IEE/08/Agencies/431/S12.529246

Bardziej szczegółowo

ELTIS: Najważniejszy europejski portal informacyjny na temat transportu miejskiego i mobilności

ELTIS: Najważniejszy europejski portal informacyjny na temat transportu miejskiego i mobilności ELTIS: Najważniejszy europejski portal informacyjny na temat transportu miejskiego i mobilności Michał Soroko Ogólnokrajowe Stowarzyszenie Poszanowanie Energii i Środowiska SAPE Polska sape@sape.org.pl

Bardziej szczegółowo

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Artykuł 6 Dyrektywy KE/91/2002 o charakterystyce energetycznej budynków wprowadza obowiązek promowania przez kraje członkowskie rozwiązań

Bardziej szczegółowo

Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko Dla rozwoju infrastruktury i środowiska Plan Gospodarki Niskoemisyjnej w Gminie

Bardziej szczegółowo

Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r.

Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r. Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r. 1. Termin naboru wniosków od 02.04.2013 r. do 06.05.2013 r. 1. Konkurs ogłoszony w ośmiu kategoriach. 2. Całkowita

Bardziej szczegółowo

Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE

Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE Dr Małgorzata Skucha Prezes Zarządu NFOŚiGW Warszawa, 09.12.2014 Oferta aktualna

Bardziej szczegółowo

Energetyka Obywatelska Szansą Rozwoju Obszarów Wiejskich

Energetyka Obywatelska Szansą Rozwoju Obszarów Wiejskich Energetyka Obywatelska Szansą Rozwoju Obszarów Wiejskich Adrian Małachowski Dyrektor Generalny EkoEnergetyka.Eu Czym jest energetyka obywatelska? Energetyka obywatelska to system, w którym osoby prywatne,

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH

ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH dla potrzeb opracowania Planu gospodarki niskoemisyjnej dla Gminy Rudnik współfinansowanego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i

Bardziej szczegółowo

POLSKA KRAJOWY KOORDYNATOR PROJEKTU MODEL. Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités. Kierownik Projektów

POLSKA KRAJOWY KOORDYNATOR PROJEKTU MODEL. Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités. Kierownik Projektów POLSKA KRAJOWY KOORDYNATOR PROJEKTU MODEL Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités Maria Stankiewicz Dyrektor Anna Jaskuła Kierownik Projektów Jakie możliwości otwierają się przed miastami, które

Bardziej szczegółowo

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013 Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE Kwiecień 2013 Streszczenie opracowania Międzynarodowego Instytutu na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju Biopaliwa za jaką cenę? Przegląd kosztów

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU:

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU: SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU WARSZTATY DLA NAUCZYCIELI PRZEDSIĘBIORCZOŚCI 31 stycznia 2012 r. dr Justyna Szumniak-Samolej Samolej mgr Maria Roszkowska-Śliż 6. BIZNES A ŚRODOWISKO PODSTAWOWE ZAŁOŻENIE

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP

KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP KRYTERIA CERTYFIKATU ZIELONY SKLEP SKLEP STACJONARNY I SPRZEDAŻ ONLINE Kryteria Certyfikatu Zielony Sklep zostały pogrupowane w zbiory, zgodnie z obszarem, którego dotyczą (centrala / punkt sprzedaży /

Bardziej szczegółowo

Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego

Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego Autor: dr Bartłomiej Nowak 1 Przyjęty na szczycie w Brukseli w 2008 roku pakiet klimatyczno-energetyczny zakłada odejścia od

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 1 Mazowsze wobec wyzwań przyszłości Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 2 Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Miasto Częstochowa. Lider efektywności energetycznej i gospodarki niskoemisyjnej KRZYSZTOF MATYJASZCZYK PREZYDENT MIASTA CZĘSTOCHOWY

Miasto Częstochowa. Lider efektywności energetycznej i gospodarki niskoemisyjnej KRZYSZTOF MATYJASZCZYK PREZYDENT MIASTA CZĘSTOCHOWY Miasto Częstochowa Lider efektywności energetycznej i gospodarki niskoemisyjnej KRZYSZTOF MATYJASZCZYK PREZYDENT MIASTA CZĘSTOCHOWY . Doskonała lokalizacja Powierzchnia: Częstochowa 160 km 2 Aglomeracja

Bardziej szczegółowo

Od Estonii do Chorwacji: inteligentne środki oszczędzania energii w budownictwie. Środkowej i Wschodniej INTENSE IEE/07/823/SI2.

Od Estonii do Chorwacji: inteligentne środki oszczędzania energii w budownictwie. Środkowej i Wschodniej INTENSE IEE/07/823/SI2. Od Estonii do Chorwacji: inteligentne środki oszczędzania energii w budownictwie mieszkaniowym w krajach Europy Środkowej i Wschodniej INTENSE Ogólnie o projekcie Skąd wzięła się idea projektu odpowiedź

Bardziej szczegółowo

KAMPANIA SPOŁECZNA NA RZECZ POPRAWY EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ BUDYNKÓW

KAMPANIA SPOŁECZNA NA RZECZ POPRAWY EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ BUDYNKÓW KAMPANIA SPOŁECZNA NA RZECZ POPRAWY EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ BUDYNKÓW CO TO JEST Szóste paliwo? Szóste paliwo to energia zaoszczędzona dzięki lepszemu standardowi energetycznemu budynków. Pod tą nazwą

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Obecne i przyszłe instrumenty finansowania inwestycji OZE w Polsce. Słupsk 30.10.2014

Obecne i przyszłe instrumenty finansowania inwestycji OZE w Polsce. Słupsk 30.10.2014 Obecne i przyszłe instrumenty finansowania inwestycji OZE w Polsce Słupsk 30.10.2014 Obecne i przyszłe instrumenty finansowania inwestycji OZE w Polsce 1. Program PROSUMENT 2. Program LEMUR 3. Program

Bardziej szczegółowo

DLA AGENCJI POSZANOWANIA ENERGII Z ZAKRESU ZARZĄDZANIA TRANSPORTEM PUBLICZNYM ORAZ WYKORZYSTANIA PALIW ALTERNATYWNYCH.

DLA AGENCJI POSZANOWANIA ENERGII Z ZAKRESU ZARZĄDZANIA TRANSPORTEM PUBLICZNYM ORAZ WYKORZYSTANIA PALIW ALTERNATYWNYCH. Projekt STEER (2006 2008) SZKOLENIA METODĄ e-learning (e-szkolenia) DLA AGENCJI POSZANOWANIA ENERGII Z ZAKRESU ZARZĄDZANIA TRANSPORTEM PUBLICZNYM ORAZ WYKORZYSTANIA PALIW ALTERNATYWNYCH. PARTNERZY PROJEKTU:

Bardziej szczegółowo

Plany gospodarki niskoemisyjnej

Plany gospodarki niskoemisyjnej Plany gospodarki niskoemisyjnej Beneficjenci: gminy oraz ich grupy (związki, stowarzyszenia, porozumienia) Termin naboru: 02.09.2013 31.10.2013 Budżet konkursu: 10,0 mln PLN Dofinansowanie: dotacja w wysokości

Bardziej szczegółowo

Możliwość dofinansowania instalacji solarów ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata 2007 2013

Możliwość dofinansowania instalacji solarów ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata 2007 2013 Możliwość dofinansowania instalacji solarów ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata 2007 2013 Człuchów, 16 lipca 2009r. Możliwość dofinansowania instalacji solarów

Bardziej szczegółowo