Plan Rozwoju Eksportu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Plan Rozwoju Eksportu"

Transkrypt

1 Poznań 2013 Inwestujemy w waszą przyszłość dla rozwoju innowacyjnej gospodarki Plan Rozwoju Eksportu dla firmy Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki Dokument został opracowany przez firmę Cris-21 Sp. z o.o. na potrzeby projektu Ekspansja eksportowa firmy Phoenix Distribution poprzez wdrożenie Planu Rozwoju Eksportu w ramach Działania 6.1 Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

2 Data rozpoczęcia przygotowania dokumentu Data sporządzenia Planu Rozwoju Eksportu Podpis czytelny Wykonawcy Pieczątka firmowa Wykonawcy Okres przygotowania Planu Rozwoju Eksportu Od do Podpis czytelny Wykonawcy Pieczątka firmowa Wykonawcy Data zatwierdzenia Planu Rozwoju Eksportu Podpis, pieczątka imienna Beneficjenta Pieczątka firmowa Beneficjenta Poznań 2013 Strona 2

3 Spis treści 1. Charakterystyka przedsiębiorstwa Opis bieżącej sytuacji przedsiębiorstwa Charakterystyka oferty eksportowej Założenia działalności eksportowej Prognozy rozszerzenia działalności poprzez rozwój eksportu Przegląd potencjalnych kierunków ekspansji Wybór i badanie rynków docelowych działalności eksportowej Hiszpania Republika Federalna Niemiec Republika Włoska (Włochy) Francja Węgry Rumunia Białoruś Wielka Brytania Rosja Ukraina Portugalia Szwecja Analiza pozycji konkurencyjnej firmy pod kątem oferowanych towarów Analiza 5 sił Portera Przegląd własnego produktu - analiza SWOT Podsumowanie analizy pozycji konkurencyjnej Opis celów i strategii eksportowej Cele marketingowe Rekomendacja rozwoju działalności eksportowej Wybór działań eksportowych Rekomendacja i uzasadnienie działań eksportowych Planowany harmonogram i budżet wdrażania strategii eksportowej Wstępny harmonogram działalności eksportowej Wstępny budżet projektu Spis tabel Spis wykresów i rysunków Wykaz źródeł Poznań 2013 Strona 3

4 1. Charakterystyka przedsiębiorstwa Firma Phoenix Distribution z siedzibą w Gnieźnie jest częścią Phoenix Group International Company. Przedsiębiorstwo powstało w 2011 roku w wyniku przekształcenia firmy Fenix-Płyta, której korzenie można datować na rok Od tego roku kierownictwo firmy systematycznie pogłębia swoje doświadczenie i wiedzę w zakresie znajomości zagadnień technicznych oraz licznych rozwiązań systemowych w branży budowlanej. Firma sygnuje swoją działalność mottem super jakość na czas a to znaczy, że oprócz sprzedaży materiałów budowlanych w atrakcyjnych cenach Phoenix Distribution oferuje również korzystne relacje biznesowe. Firma Phoenix Distribution działa na rynku jako dystrybutor wszelkiego rodzaju materiałów budowlanych. Współpracuje ona w tym zakresie zarówno więc z producentami, hurtowniami, jak i innymi dystrybutorami. Ze względu na zakres działalności, towary są kierowanie przede wszystkim do hurtowni, firm budowlanych oraz w mniejszej ilości do klientów indywidualnych. Istotnym aspektem działalności jest dostarczanie towaru od razu do klienta bez wcześniejszego magazynowania. Pozwala to obniżyć cenę oferowaną klientowi, w której nie są ukryte ponoszone przez firmę koszty przechowywania towarów. Materiały budowlane, które Phoenix Distribution posiada w swojej ofercie są kupowane zarówno w Polsce, jak i zagranicą. Firma Phoenix Distribution jest jedynym i oficjalnym przedstawicielem niemieckiej firmy AMROC Baustoffe GmbH. Jest również przedstawicielem w Polsce firm: ZENTYSS, ISCOM - systemy dachowe Riverclack, Rivergrip, Rivergreen i elewacyjny Agora a także Fibrotermica Hungary Kft, Eurofibre S.p.A, SIA Bolderaja, Falco Zrt. oraz innych przedsiębiorstw znanych i docenianych przez licznych klientów w Europie i świecie. Wśród największych zalet należy wymienić przede wszystkim oferowanie nowoczesnych systemów optymalne dobranych pod względem techniczno-ekonomicznym, otwartość na sugestie klientów, bieżące dostosowywanie usług i materiałów do oczekiwań odbiorców, a także indywidualne traktowanie klienta. Celem Phoenix Distribution jest stworzenie firmy przyjaznej dla klienta, rzetelnej, nastawionej na jakość. Cel ten przekłada się na misję firmy, którą jest poszukiwanie i wprowadzanie nowych systemów oraz technologii, które są odpowiedzią na zapotrzebowanie rynku. Swoją uwagę firma koncentruje na procesach budowlanych nowych inwestycji, od początkowych etapów koncepcji poprzez koordynację projektów, dobór właściwych materiałów i technologii, wykonawstwo, zabiegi eksploatacyjne. Phoenix Distribution jest firmą bezustannie podnoszącą jakość oferowanych usług, dzięki czemu zdobyła już zaufanie wielu znakomitych firm budowlanych i specjalistycznych. Poznań 2013 Strona 4

5 Jako potwierdzenie wskazanych powyżej aspektów prężności działania i jakości oferowanych produktów, należy wymienić bardzo szeroką gamę certyfikatów, wyróżnień oraz zaświadczeń przyznanych firmie Phoenix Distribution. Wśród przyznanych tytułów wymienić można m.in.: Certyfikat wiarygodności programu Wiarygodna Firma Certyfikat Rzetelna Firma Certyfikat Terminowa Firma Certyfikat Solidna Firma Certyfikat Przejrzysta Firma Certyfikat Wiarygodności Biznesowej Certyfikat Firma Przyjazna Internautom Certyfikat Dynamiczna Firma Certyfikat bezpieczeństwa należności ERIF Certyfikat Kancelarii Prawnej DC Polska Tytuł Beneficjenta Inicjatywy Jeremie Certyfikat WHO IS WHO Certyfikat ERIF Certyfikat Rzetelny Biznes Certyfikat Firma Wiarygodna Finansowo Jednym z podstawowych atutów przedsiębiorstwa jest również wysoko wykwalifikowana kadra pracowników, która przez wiele lat zdobywała doświadczenie zawodowe na stanowiskach handlowych i managerskich w międzynarodowych i polskich korporacjach businessowych. Poznań 2013 Strona 5

6 2. Opis bieżącej sytuacji przedsiębiorstwa 2.1. Charakterystyka oferty eksportowej Phoenix Distribution posiada w ofercie bogaty wachlarz produktów branży budowlanej, przez co w sposób profesjonalny może obsługiwać nawet najbardziej skomplikowane inwestycje budowlane. Dostarczane materiały pochodzą od renomowanych producentów, a obsługa jest kompleksowa - z transportem. Firma oferuje swoją współpracę w bardzo szerokim zakresie, w tym m.in.: dachów skośnych i płaskich (dachówki bitumiczne, papy, membrany, XPS, PIR, maty, wełna mineralna, kamienna i szklana, OSB, Amroc, ISCOM system Rivergrip), izolacji (maty, wełna mineralna, membrany, PIR, PUR, XPS, styropiany, styropapy, płyty warstwowe), hydroizolacji (papy, membrany drenażowe, geomaty, siatki erozyjne, biomasy), dachów i tarasów zielonych (papy przeciwkorzenne, folie HDPE, XPS, maty drenażowe, ISCOM system Green-Roof), suchej zabudowy wnętrz (płyty GKB, sufity podwieszane, tynki maszynowe, płyty cementowo-wiórowe AMROC), systemów elewacyjnych (ISCOM system Agora, Amroc płyty cementowowiórowe, płyty włóknowe Cembrit i Euronit), chemii budowlanej w systemach płytek ceramicznych, dociepleń, posadzek, budownictwa drogowego (geowłókniny, geotkaniny, folie HDPE, membrany wytłaczane HDPE, siatki antyerozyjne, geokraty, geomaty, geokompozyty), innych rozwiązań niezbędnych dla budownictwa (m.in. kostka betonowa, cement, wapno, prefabrykaty, materiały ścienne, klinkier, wyposażenie wnętrz, płytki ceramiczne, technika grzewcza i sanitarna, wykładziny podłogowe). W celu wyróżnia swojej oferty na tle konkurencji, Phoenix Distribution podkreśla takie jej aspekty jak konkurencyjna cena, innowacja, bardzo wysoka jakość. Firma oferuje również doradztwo techniczne. Poznań 2013 Strona 6

7 Firma oferuje wyłącznie markowe produkty najwyższej jakości, sprawdzone i cieszące się zaufaniem rzeszy klientów. Sytuacja ta jest wynikiem współpracowania tylko z pewnymi i sprawdzonymi dostawcami, którzy mogą okazać stosowne w branży budowlanej certyfikaty i zaświadczenia o bezpieczeństwie stosowania danych materiałów budowlanych. Doświadczenie i wiedza o oferowanych produktach i producentach pozwala na proponowanie odpowiednich do wymagań materiałów i zamienników spełniających normy oraz na kompletację i realizację zamówień zgodnie z oczekiwaniami klientów. Phoenix Distribution wyróżnia się również bardzo dobrym systemem organizacji logistyki, pozwalającym na pewną, terminową i zgodną z zamówieniem dostawę na miejsce docelowe. O rozwoju i perspektywiczności firmy świadczy również wysoka dynamika rozwoju - w roku 2012 obroty przedsiębiorstwa zwiększyły się o około 50% w porównaniu do roku Założenia działalności eksportowej Sytuacja w branży budownictwa jest jednym z mierników kondycji gospodarki danego kraju. Ilość ogłaszanych nowych zamówień publicznych, otwieranych do użytkowania dróg i budynków, a także liczba udzielanych kredytów hipotecznych prezentują nastroje gospodarcze. Z tego właśnie powodu przedsiębiorcy działający w tej branży są jednymi z pierwszych, którzy cierpią w wyniku fal kryzysów gospodarczych. A właśnie w tę branżę w ciągu ostatnich lat mocno uderzył kryzysu w Europie. Produkcja budowlano-montażowa spada praktycznie w całej Unii Europejskiej. Jak wynika z danych Eurostatu, Polska znalazła się wśród państw, które ucierpiały najmocniej. W Europie są tylko dwa państwa, których sektor budowlany przeżywa większe problemy. Zgodnie z opublikowanymi danymi, produkcja budowlano-montażowa spadła w strefie euro we wrześniu o 1,4% i o 1,8% w całej Unii Europejskiej miesiąc do miesiąca. W sierpniu produkcja budowlana rosła odpowiednio o 0,6% i 0,2%. W porównaniu do poprzedniego roku wskaźnik ten spadł we wrześniu o 2,6% w strefie euro i o 5,8% w Unii Europejskiej. Kondycja sektora budowlanego jest poważnym problemem w całej Unii Europejskiej. We wrześniu 2012 roku w ujęciu miesięcznym aż 11 krajów odnotowało spadek produkcji budowlano-montażowej. Najmocniej ucierpiała Portugalia (-13,4%) i Rumunia (-4%). Tylko trzy państwa zanotowały wzrost produkcji budowlanej Słowenia (17%), Niemcy (2,7%) oraz Szwecja (1%). W porównaniu z 2011 rokiem sytuacja była jeszcze mniej korzystna - produkcja budowlana spadła w 12 krajach Wspólnoty, jak wynika z dostępnych danych Eurostatu. Polska znalazła się wśród trzech państw, w których wskaźnik ten obniżył się najmocniej. Poznań 2013 Strona 7

8 Pod koniec 2012 roku polski sektor budowlany zanotował spadek produkcji o 16% rok do roku. Główne problemy branży stanowią przede wszystkim zatory płatnicze, spadek zamówień oraz nadpodaż mieszkań. W tym samym czasie produkcja w budownictwie zwiększyła się tylko w dwóch krajach w Szwecji (4,5%) oraz w Niemczech (4%). Nadpodaż mieszkań to efekt m.in. obniżonych stóp procentowych i w konsekwencji większej dostępności kredytu, będącego dla deweloperów sygnałem, by budować więcej mieszkań. Podobną rolę odegrał rządowy program dopłaty do kredytów mieszkaniowych, obecnie zastępowany przez następną edycję. Tak prezentujące się dane dla rynku polskiego oraz mało optymistyczne prognozy na przyszłość, skłaniają polskich producentów i dystrybutorów do wychodzenia poza obszar kraju i skierowanie swojej oferty na rynki zagraniczne, skąd płyną znacznie lepsze sygnały z branży budownictwa. Skierowanie swojej oferty na mniej ryzykowne lub intensywnie rozwijające się rynki jest szansą na utrzymanie dotychczasowych przychodów z działalności. Rynek polski, z ustającymi dużymi inwestycjami staje się mało atrakcyjny. Również znaczne wyczerpanie źródeł finansowania inwestycji budowlanych (w głównej mierze środki unijne z takich programów jak Infrastruktura i Środowisko, PROW , Programy Regionalne) przyczynia się do zauważalnego ograniczenia popytu na materiały budowlane. Panujący kryzys finansowy, ograniczone wydatki gospodarstw domowych i rosnące bezrobocie wskazują, iż branży budowlanej w Polsce grozi w ciągu kolejnych miesięcy, a nawet i lat, znaczny zastój. W tej sytuacji firmy budowlane, remontowe, producenci i dystrybutorzy muszą poszukać dla siebie nowego miejsca na rynku. Jednym z rozwiązań jest rozpoczęcie lub zwiększenie zakresu działalności eksportowej, która pozwoli utrzymać swoją pozycję rynkową. Odbywać się to powinno zgodnie z nowymi trendami w branży: wzrostem jakości, estetyki i ekonomiczności produkcji i dystrybucji Prognozy rozszerzenia działalności poprzez rozwój eksportu Podstawowym celem strategicznym firmy Phoenix Distribution powinno być umacnianie swojej pozycji w branży budowlanej sprzedaż materiałów budowlanych, na rynku krajowym i dotychczas zdobytych rynkach zagranicznych oraz zainicjowanie swojej obecności w kolejnych państwach. Firma eksportowała już swoją ofertę, jednak były to dotychczas działania ograniczonych zakresów. Wśród odwiedzonych już rynków znajdują się Włochy, Rumunia i Litwa. Rozwój działalności eksportowej jest celem priorytetowym dla przedsiębiorstwa, a jednocześnie niezbędnym składnikiem strategicznego celu firmy - wzrostu pozycji rynkowej w skali globalnej. Wśród szeregu korzyści dla firmy z rozwoju eksportu wymienia się głównie: Poznań 2013 Strona 8

9 wzrost sprzedaży: w zależności od wyboru rynków docelowych szacowany wzrost sprzedaży na rynki zagraniczne w łącznej sprzedaży przedsiębiorstwa w najbliższych latach wyniesie od kilku do kilkunastu procent. zwiększenie dochodów przedsiębiorstwa: w ciągu najbliższych 5 lat działalności eksportowej, firma powinna osiągnąć wzrost dochodów o kilka-kilkanaście procent. Wzrost ten będzie zależny przede wszystkim od intensyfikacji działań na rynkach docelowych, rozwoju technologii oraz od działań międzynarodowej konkurencji. bardziej optymalne wykorzystanie mocy dystrybucyjnych: na chwilę obecną przedsiębiorstwo na bieżąco realizuje wszystkie zlecenia. Pozostają jednak wolne moce przerobowe, które zostaną wykorzystane przy działalności eksportowej. poprawa wskaźników finansowych: wzrost przychodów przedsiębiorstwa przy optymalnym wykorzystaniu środków finansowych (w tym wydatkowanych na działalność eksportową) przyczyni się do poprawy wskaźników finansowych oraz do poprawiania i utrzymania korzystnej płynności firmy. wzrost prestiżu i rozpoznawalności: funkcjonowanie na rynkach zagranicznych i zaistnienie na najważniejszych rynkach branżowych na całym świecie przyczyni się do zwiększenia rozpoznawalności towarów oferowanych przez Phoenix Distribution, budowanie jej pozytywnego wizerunku oraz wzrostu znaczenia marki. przeciwdziałanie nasyceniu rynku krajowego: liczba nowych inwestycji budowlanych na polskim rynku znacznie zmalała w ciągu ostatnich lat. Zapotrzebowanie na wysokiej jakości materiały budowlane jest również ograniczone, co wynika z niekorzystnego systemu przetargowego, gdzie zwykle decyduje najniższa cena, a więc i stosunkowo słaba jakość. Rynek jest nasycony, występuje zauważalny niedostatek partnerów biznesowych i występuje potrzeba dywersyfikacji portfela odbiorców. bardziej efektywne lokowanie funduszy na promocję: stosunkowo duże nasycenie rynku powoduje, iż zdobycie kolejnych odbiorców krajowych jest możliwe tylko poprzez dokonanie kosztownych inwestycji. Te środki finansowe mogą zostać z powodzeniem wykorzystane na rynkach zagranicznych i ulokowane w działaniach, które przyniosą wymierne rezultaty. Sytuacja ta wynika bezpośrednio z tego, iż Polski rynek jest nasycony, a z zainwestowanych środków finansowych wyższy zwrot można uzyskać na rynkach zagranicznych. Analogiczna sytuacja następuje w przypadku działań na rynkach zagranicznych wejście na nowy rynek jest tańsze niż duże działania ekspansyjne na znanym i nasyconym już rynku. Poznań 2013 Strona 9

10 rozszerzenie przestrzeni marżowej: sprzedaż materiałów budowlanych, które znajdują się w ofercie Phoenix Distribution oraz ich lokowanie na rynkach zagranicznych pozwali uzyskiwać dużo wyższą marżę (nawet do 100%), co znajdzie bezpośrednie przełożenie na wyższe przychody przedsiębiorstwa. wykorzystanie sprawdzonego modelu dystrybucyjnego: wypracowane i sprawdzone metody organizacji dystrybucji materiałów budowlanych można z powodzeniem zaimplementować na rynkach zagranicznych. Będzie to możliwe dzięki posiadaniu zbioru dobrych praktyk w zakresie sprzedaży materiałów, sprawdzonych metod współpracy i doświadczenia. Kierowanie materiałów budowlanych wprost do klienta od producenta bez pośredniego ogniwa w postaci magazynowania znacznie obniża koszty towarów, a dzięki temu podwyższa konkurencyjność Phoenix Distribution. Kierownictwo firmy jest przekonane, iż sytuacja ta jest możliwa do skopiowania również na rynkach zagranicznych. uzyskanie dostępu do większych rynków zbytu: rynki europejskie i azjatyckie wykazują popyt na materiały budowlane. Intensyfikowanie działań eksportowych pozwoli dotrzeć do większej ilości potencjalnych odbiorców i nawiązanie korzystnych kontaktów handlowych. Nie bez znaczenia są też korzyści o wymiarze jakościowym, takie jak adaptacja najnowszych technologii i trendów w branży, dywersyfikacja portfela odbiorców, rozpoznanie oczekiwań wykazywanych przez międzynarodowy rynek, wzrost znaczenia również na rynku pierwotnym - polskim. Zwiększenie zakresu świadczenia swoich usług, dzięki udziałowi z eksportu, umożliwi firmie dalszy dynamiczny rozwój. Uniezależnienie się od krajowych odbiorców przyczyni się do większej stabilności finansowej firmy. Bardzo ważnym elementem rozpoczęcia działalności eksportowej będzie możliwość szybszego reagowania na zmiany zachodzące na rynku, co pozwoli uzyskać przewagę w stosunku do krajowej konkurencji, jak również dostosować ofertę do oczekiwań klientów. Na podkreślenie zasługuje również fakt, iż projekt eksportowy, który zamierza realizować firma Phoenix Distribution, przyczyni się do propagowania polskiej gospodarki na rynkach zagranicznych. Rozpoznawalność materiałów budowlanych, które firma ma w ofercie, jako towaru pochodzącego z polski może świadczyć o wzroście konkurencyjności polskiej gospodarki na arenie międzynarodowej. Stanowić będzie to sygnał dla zagranicznych inwestorów, iż Polska staje się krajem innowacyjnych pomysłów i nowoczesnych rozwiązań. Poznań 2013 Strona 10

11 2.4. Przegląd potencjalnych kierunków ekspansji Poniżej dokonano ogólnego przeglądu różnych kierunków eksportu pod kątem wybrania potencjalnych rynków docelowych i panujących na tych rynkach warunków do wprowadzenia oferty firmy Phoenix Distribution. Najbardziej atrakcyjne z punktu widzenia produktów oferowanych przez firmę związaną z branżą materiałów budowlanych wydają się kraje europejskie (bliskość rynku i związane z tym ułatwienia logistyczne), azjatyckie kraje o gwałtownie rozwijającej się gospodarce (duża liczba inwestycji budowlanych i związane z tym zapotrzebowanie na materiały), a także państwa, w których sektor budowlany jest silnie wspierany (zarówno środkami krajowymi, jak i zewnętrznymi źródłami). Państwa afrykańskie Niemal wszystkie państwa Afryki należą do grupy krajów rozwijających się. Mimo takiej sytuacji, państwa afrykańskie należą do najbiedniejszych na świecie, co przejawia się m.in. w postaci: - niskiego produktu krajowego brutto przypadającego na jednego mieszkańca, - mało urozmaiconej struktury gospodarki (duży udział rolnictwa i przemysłu wydobywczego), - słabo rozwiniętej infrastruktury (zwłaszcza komunikacyjnej). Niski poziom rozwoju gospodarki kraje afrykańskie zawdzięczają w pewnym stopniu przeszłości kolonialnej. Podejmowane wówczas inwestycje miały przede wszystkim zaspokajać potrzeby kolonialistów. W ostatnich kilku latach można jednak zauważyć wzrost zainteresowania handlem z państwami afrykańskimi wśród najbogatszych państw świata. Wynika to głównie z bogatych zasobów naturalnych, jakie znajdują się na kontynencie afrykańskim. Prym wśród kontraktów na Czarnym Lądzie posiadają spółki z dawnych krajów metropolii kolonialnych Francja, Anglia, Niemcy, Belgia. Swoje kontakty handlowe z Afryką coraz intensywniej rozwijają także Stany Zjednoczone. Duże inwestycje na tym kontynencie poczyniły także Chiny i to obroty chińsko-afrykańskie nabierają ostatnio szczególnie szybkiego tempa. W momencie wstąpienia Polski do Unii Europejskiej zmieniły się również zasady handlu z państwami afrykańskimi. Wstąpienie Polski do UE wiązało się z koniecznością przyjęcia określonych zobowiązań i związanych z tym ograniczeń wynikających ze Wspólnej Polityki Handlowej. Na mocy traktatu ustanawiającego Wspólnoty Europejskie byłe kolonie i terytoria Poznań 2013 Strona 11

12 zamorskie państw członkowskich (tzw. Kraje AKP) zostały stowarzyszone z nowymi Wspólnotami. Od momentu akcesji Polscy przedsiębiorcy zyskali ponadto możliwość aktywnego zaangażowania się w ramach wielostronnych porozumień i programów współpracy z krajami pozaeuropejskimi, które umożliwią w dużym stopniu realizację polskich interesów gospodarczych. Największe znaczenie w kontekście celów polityki rozwojowej UE oraz zaangażowanych przez nią środków w regionie ma porozumienie UE-AKP (Afryka, Karaiby, Pacyfik) z 23 czerwca 2000r. z Cotonou. Układ został zawarty na 20 lat i łączy w sobie aspekt polityczny, handlowy i rozwojowy. Spotkania na linii UE Unia Afrykańska odbywają się, co kilka lat (2000, 2007) i nie wnoszą istotnego przełomu w stosunki handlowe tych regionów. Pewnych ułatwień w prowadzeniu handlu oczekuje się w najbliższych latach po prowadzonej w głównej mierze przez Francję polityce śródziemnomorskiego partnerstwa. Miałaby ona przynieść ułatwienia w handlu UE z krajami Afryki Północnej i subsaharyjskiej. Z punktu widzenia polskich interesów najbardziej perspektywicznymi partnerami są państwa Afryki Północnej oraz niektóre państwa subsaharyjskie. Przeciwko ewentualnemu eksportowi produktów do Afryki przemawiają wysokie koszty transportu, w szczególności przy realizacji mniejszych zamówień. Również chroniczne kryzysy polityczne i sytuacje konfliktowe w państwach Afryki stanowią główną przeszkodę w realizacji ich planów rozwojowych, a także w zacieśnianiu współpracy z takimi państwami jak Polska. Wydarzenia z ostatnich miesięcy, dotyczące w głównej mierze wzrastającej ilości konfliktów domowych (w tym tzw. afrykańska wiosna ludów ) spowodowały, iż gospodarki wielu krajów zanotowały znaczne spowolnienie. Wykazywany popyt konsumpcyjny dotyczy w głównej mierze artykułów pierwszej potrzeby żywności oraz środków czystości. Popyt na pozostałe artykuły został zahamowany przez zniszczenia wojenne i konieczność zaspokojenia pierwszych potrzeb. Państwa afrykańskie cechuje bardzo duże zróżnicowanie, zarówno pod względem sytuacji politycznej, jak i gospodarczej. Obecnie kraje afrykańskie osiągają dochód w przeliczeniu na mieszkańca na poziomie zbliżonym do tego, jaki kraje Europy miały przed dwoma wiekami. Jednak kraje Afryki są pod tym względem bardzo zróżnicowane, najbiedniejsze leżą w pasie saharyjskim - państwa Afryki Południowej są pięciokrotnie bogatsze (w przeliczeniu na mieszkańca), niż te znajdujące się w sferze tropikalnej. W zaistniałej sytuacji, rynki Afryki wydają się być w obecnej chwili mało atrakcyjne dla rozpoczęcia na nich działalności eksportowej firmy Phoenix Distribution. Tę mało perspektywiczną sytuację dodatkowo pogarszają aktualne regulacje prawne i odległość terytorialna od Polski. Poznań 2013 Strona 12

13 W zaistniałej sytuacji, obecnie handel Polski z tymi państwami jest na bardzo niskim poziomie. Biorąc pod uwagę produkty, jakie zamierza eksportować firma rynek ten wydaje się być mało atrakcyjny. Ewentualne powodzenie eksportowe w zakresie oferowania materiałów budowlanych można osiągnąć w krajach o dominującym udziale turystyki Egipt, Tunezja, Maroko oraz w państwach przewyższających gospodarczo pozostałe regiony Republika Południowej Afryki. Jest to spowodowane działaniami nad odbudowaniem wizerunku turystycznych kurortów tego kontynentu, który mocno ucierpiał w wyniku wciąż trwających walk i zamieszek. Przeciwko rozpoczęciu eksportu do Afryki przemawia odległość terytorialna do Polski i związane z tym koszty transportu materiałów budowlanych. Ameryka Północna Do głównych państw regionu należą Stany Zjednoczone oraz Kanada. Stany Zjednoczone są rynkiem szeroko otwartym na towary zagraniczne. Przejawem tego jest bardzo wysoki poziom eksportu w porównaniu z innymi państwami na świecie. Jednak z punktu widzenia polskich eksporterów napotkać można trudności w handlu z USA. Jako pewne utrudnienie uznaje się obowiązek uzyskiwania przez obywateli polskich wiz wjazdowych do USA. Naturalnym utrudnieniem w dostępie do rynku amerykańskiego jest odległość, co powoduje zwiększone koszty transportu, spedycji, ubezpieczenia i przekraczania granicy. Rynki USA i Kanady są rynkami dojrzałymi. Producenci i pośrednicy z tych krajów posiadają dobre rozwinięte stosunku handlowe w regionie, także z państwami Ameryki Środkowej i z obszaru morza Karaibskiego. Jednak dostawcy zagraniczni mogą napotkać na tych rynkach uciążliwe procedury graniczne. Część z nich jest skutkiem wspólnych działań kanadyjsko-amerykańskich, mających na celu względy bezpieczeństwa krajowego. Uciążliwe procedury pociągają za sobą dodatkowe koszty oraz osłabiają konkurencyjność polskich towarów. Rynek północno-amerykański zdominowany jest przez artykuły głównie pochodzenia rodzimego trudno wyróżnić jednego dużego producenta. Ponadto rynek ten zalewany jest tanimi, słabymi jakościowo produktami oferowanymi przez firmy z całego świata, szczególnie z krajów Azji Południowej. Producentom z Europy trudno jest wejść na te rynki z uwagi właśnie na wysoką ich penetrację i cła. W ostatnim czasie chłonność rynków została dodatkowo zatrzymana z uwagi na kryzys gospodarczy. USA to obecnie mało perspektywiczny rynek pod względem sektora budowlanego. Kryzys gospodarczy, którzy rozpoczął się w Ameryce Północnej w latach Poznań 2013 Strona 13

14 spowodował, iż bardzo duża ilość inwestycji budowlanych została zawieszona, odwołana i niedokończona. Pomimo tego, iż w Stanach Zjednoczonych żyje ponad 300 mln mieszkańców, znaczna część żyje w metropoliach, gdzie ograniczone są już możliwości dobudowy nowych budynków. Rynek ten jest nasycony materiałami rodzimej produkcji. Mimo to, bardzo duża ilość niespłaconych kredytów hipotecznych, bardzo niskie ceny zakupu lub najmu nowych budynków i mieszkań oraz ograniczone środki dyspozycyjne mieszkańców nie prognozują zapotrzebowania na materiały budowlane. Dodatkowo, firma Phoenix Distribution musiałaby oferować swoje towary po cenach wyższych, w których ujęty byłby koszt transportu ich do tak odległych od Polski rynku. Ze względu na charakter działań, jakie firma planuje podjąć w zakresie ekspansji na rynkach zagranicznych, na chwilę obecną nie jest zasadne podjęcie na rynku północnoamerykańskim działań z zakresu realizacji projektu eksportowego. Firma oferuje produkty o charakterze masowym, mające określone gabaryty, więc koszty logistyczne będą w stopniu znacznym negatywnie wpływać na dochody uzyskiwane z tego rynku. Dodatkowo, na chwilę obecną firma nie posiada nawiązanych kontaktów z przedsiębiorcami z tych terenów, a nawiązanie pierwszych intratnych kontaktów będzie czasochłonne i może wykroczyć poza okres najbliższych 3 lat. Ameryka Łacińska i Karaiby Region Ameryki Łacińskiej i Karaibów (ponad 20 mln km 2 i 460 mln ludności) obejmuje łącznie trzydzieści pięć państw od Meksyku w Ameryce Północnej, poprzez państwa Ameryki Środkowej i kraje karaibskie, po kraje Ameryki Południowej. W przeciwieństwie do innych obszarów świata, Ameryka Łacińska stanowi bardzo spójny region ze względu na wspólnotę językową i kulturową oraz wspólne interesy polityczne i ekonomiczne. Bogactwo zasobów naturalnych oraz fakt dynamicznego rozwoju przemysłowego głównych państw czynią z Ameryki Łacińskiej interesującego partnera współpracy gospodarczej. Odgrywa on coraz większą rolę na arenie międzynarodowej. Mimo, iż w poprzednich latach recesja na rynkach międzynarodowych doprowadziła m.in. do głębokiego kryzysu gospodarczego w większości państw regionu, to obecnie obserwuje się bardziej pozytywne tendencje w gospodarce latynoamerykańskiej. Akcesja Polski do UE umożliwiła nie tylko korzystanie z dorobku ustawodawstwa unijnego, ale również umożliwia wpływ na kształt i przebieg negocjacji z tymi regionami (np. UE - MERCOSUR, UE - Wspólnota Andyjska) oraz poszczególnymi państwami (np. UE - Chile, UE - Meksyk). Obroty pomiędzy Polską, a tym regionem ulegają zwiększeniu, jednak eksport nie Poznań 2013 Strona 14

15 rozwija się najlepiej. Jako przyczynę obiektywną można wskazać odległość geograficzną i niewielkie historycznie tradycje współpracy. W ostatnich latach priorytety polskiej polityki handlowej były ukierunkowane głównie na Europę. W przypadku Ameryki Łacińskiej nastąpiła koncentracja zainteresowania na wybranych podstawowych rynkach, do których zalicza się Brazylię, Meksyk oraz Argentynę. Szacuje się, iż za kilkanaście lat rynek południowoamerykański może stać się dla Phoenix Distribution obiecującym rynkiem. Jednak na chwilę obecną oraz najbliższe 5 lat rynek ten nie powinien być rynkiem docelowym dla omawianej firmy. Spowodowane jest to między innymi następującymi czynnikami: - na chwilę obecną Amerykę Środkową i Południową zajmują państwa, które mają ograniczone środki finansowe na duże inwestycje budowlane. Za potencjalnie zainteresowany kraj kwestią materiałów budowlanych można uznać Brazylię. Gospodarka tego państwa jest już szóstą największą gospodarką na świecie. Według danych Polityki Globalnej, na przełomie lutego i marca roku 2012 Brazylia wyprzedziła nawet Wielką Brytanię. Jej pozycja na arenie międzynarodowej rośnie w błyskawicznym tempie. Na odnotowywany wzrost wpływ ma w głównej mierze nowa polityka gospodarcza oraz zbliżające się Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej (rok 2014) oraz Olimpiada Letnia (2016). - inna kultura biznesu, język oraz przyzwyczajenia handlowe. Phoenix Distribution nie posiada jeszcze kontaktów na tym rynku. Eksport nie był tu jeszcze odnotowany, brak więc przyszłemu beneficjentowi działania 6.1 doświadczenia na tych rynkach. Nawiązanie pierwszych będzie wymagać dużych nakładów środków finansowych na promocję, wyjazdy służbowe i odwiedzanie imprez targowych. Koszty, które kierownictwo firmy Kraje azjatyckie Azja jest najbardziej zróżnicowanym pod względem gospodarczym obszarem świata, co wynika ze zmiennych warunków politycznych panujących w poszczególnych państwach oraz z ich rozwoju gospodarczego. Dodatkowo, liczne konflikty toczące się na kontynencie azjatyckim wpływają na zmniejszenie atrakcyjności danych państw. Tym samym rozpoczęcie eksportu do takich państw jak np. Afganistan, Irak czy Korea Północna wiąże się z bardzo dużym ryzykiem, szczególnie gdy nowy eksporter nie ma już nawiązanych kontaktów handlowych z podmiotami z tych rynków. Azja jest również kontynentem bardzo zróżnicowanym pod względem kulturowym i obyczajowym, co w szczególności w początkowym okresie nawiązywania kontaktów handlowych rodzi duże problemy. Również całkowicie odmienny system prawny w porównaniu Poznań 2013 Strona 15

16 chociażby z systemem europejskim może powodować naturalne trudności wynikającymi m.in. z dokładnym poznaniem tamtejszego ustawodawstwa. Mimo zróżnicowanej sytuacji politycznej, gospodarczej, jak również problemami wewnętrznymi występującymi w poszczególnych państwach, w ostatnim dwudziestoleciu kontynent ten wykazuje najwyższe na świecie tempo wzrostu gospodarczego. Przeciętny produkt narodowy brutto krajów azjatyckich wzrastał w tym okresie o około 5% rocznie, podczas gdy przeciętny wskaźnik wynosił na świecie 2,6%. Na lidera rynku azjatyckiego wyrastają Chiny oraz Indie. Rynek azjatycki pod względem liczby potencjalnych odbiorców należy do największych na świecie. Spośród innych kontynentów Azję wyróżnia duża liczba miast-gigantów. Znajduje się tam ponad 200 aglomeracji o liczbie ludności przekraczającej milion. W 10 aglomeracjach liczba ludności przekracza 10 milionów. Największe zespoły miejskie to (dane za 2010 rok): Szanghaj w Chinach - 18,5 mln, Tokio w Japonii - 37,7 mln, Bombaj w Indiach - 21,9 mln, Karaczi w Pakistanie - 16,7 mln, Seul w Korei Płd - 24,5 mln, Kalkuta w Indiach 15,6 mln, Dhaka w Bangladeszu - 14,3 mln, New Delhi w Indiach 23,9 mln. Są to miasta, które wciąż się rozwijają i wykazują zapotrzebowanie na materiały budowlane. Rynek budowlany w regionie Azji i Pacyfiku jest stosunkowo prężny. Można spodziewać się, że w odpowiedzi na potrzebę odbudowy obiektów w 2013 r. nastąpi dosyć wyraźne ożywienie w Japonii i Nowej Zelandii, które ucierpiały wskutek katastrof naturalnych. W przypadku Australii, w krótkim horyzoncie czasowym niepewność gospodarcza może wpłynąć hamująco na dynamikę rozwoju branż budowlanej, jednak są oczekiwania poprawy, w związku z korzystnymi trendami demograficznymi. Od 2010 r. w Chinach obserwowany jest spadek sprzedaży, co jest następstwem kroków podjętych przez władze z myślą o schłodzeniu rynku nieruchomości, zwłaszcza poprzez ograniczenie poziomu kredytów bankowych dla tego sektora. Można się spodziewać, że niższa sprzedaż, korekty cenowe oraz wzrost liczby domów i mieszkań czekających na klientów nieznacznie spowolnią działalność w segmencie indywidualnego budownictwa mieszkaniowego. Mimo to, specjaliści określają, iż zjawisko te zostanie częściowo zrównoważone wprowadzeniem w życie nowego publicznego programu rozwoju budownictwa mieszkań socjalnych. Boom w branży budowlanej sprawił, że w Chinach pojawili się światowej klasy gracze rynkowi, przy czym nie są to tylko przedsiębiorstwa budowlane, ale także wytwórcy surowców oraz producenci maszyn i urządzeń. Ci nowi uczestnicy rynku wykazują się coraz większą aktywnością w regionach wschodzących, w szczególności w Afryce i na Bliskim Wschodzie. Podsumowując, przy obecnym tempie rozwoju gospodarczego, w ciągu kilku najbliższych lat na rynkach azjatyckich spodziewany jest wzrost zainteresowania produktami Poznań 2013 Strona 16

17 i usługami, które zamierza eksportować firma Phoenix Distribution. Atrakcyjność tych rynków jest jednak obniżana ze względu na odległość terytorialną, bardzo zróżnicowany terytorialnie poziom wykazywanego popytu na materiały budowlane (znaczna część kontynentu azjatyckiego jest niezamieszkana) oraz różnice społeczno-kulturowe. Firma nie posiada jeszcze kontaktów handlowych z potencjalnymi odbiorcami na tych rynkach, co stanowi kolejną przeszkodę ekspansyjną. Mimo to, w ostatnim czasie z rynku indyjskiego płyną sygnały o zapotrzebowaniu na materiały budowlane. Kierownictwo firmy chce wykorzystać ten sygnał w przyszłości i poprzez np. Indie rozpocząć ekspansję na rynek azjatycki. W związku z tą sytuacją, na początkowy etap wchodzenia na rynki zagraniczne rekomenduje się podejmowanie intensywnych działań eksportowych na rynku indyjskim. Dodatkowo, oferta powinna być również skierowana na rynek rosyjski, z którego częścią bezpośrednio graniczy Polska i przedsiębiorcy z tego państwa mają stosunkowo dobre relacje z polskimi eksporterami. Jednocześnie zaznacza się, iż wraz z nabywaniem doświadczenia jako eksporter, rozpoczęcie prowadzenia rozwojowych rozmów z podmiotami np. z Chin może okazać się owocne. Europa Wraz z przystąpieniem do Unii Europejskiej Polska stała się członkiem Jednolitego Rynku Wewnętrznego (JRW), który swoim uczestnikom oferuje szeroki wachlarz produktów. Wraz z tym rozpoczął się rozkwit handlu zagranicznego, dzięki zniesieniu granic celnych pomiędzy państwami - członkami UE oraz wprowadzeniem wspólnej taryfy celnej wobec państw spoza UE, w granicach JRW - Unia Celna. Do Unii Celnej poza państwami Europejskiego Obszaru Gospodarczego, należą również Islandia, Norwegia, Lichtenstein i Turcja. Na skutek zniesienia granic wewnątrz wspólnoty oraz ograniczeń w zakresie przepływu osób, usług i kapitału, rynek UE, pomimo wprowadzonych okresów przejściowych, osiągnął stosunkowo wysoki poziom integracji. Obecnie jest to Unia Celna w ścisłym tego słowa znaczeniu. W granicach wspólnoty nie stosuje się ceł eksportowych i importowych oraz ograniczeń ilościowych. Tym samym dostawy między uczestnikami rynku wspólnotowego określane są nie jako import i eksport, ale jako wewnątrzwspólnotowa dostawa i wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów. W transgranicznym obrocie towarowym między przedsiębiorstwami w granicach wspólnoty dostawca zwolniony jest z podatku obrotowego VAT, który pobierany jest w państwie, do którego towar jest wwożony, według warunków i stawek stosowanych w tym państwie (tzw. zasada kraju przeznaczenia). Według zasady kraju przeznaczenia, nabycie wewnątrzwspólnotowe poprzedzone jest wewnątrzwspólnotową dostawą lub Poznań 2013 Strona 17

18 wewnątrzwspólnotowym zbyciem towarów opatrzonych w kraju pochodzenia zerową stawką VAT. Jednak dostawca podlega zwolnieniu z podatku tylko, jeśli: - obrót towarowy rzeczywiście miał miejsce w granicach UE, - odbiorcą towaru jest przedsiębiorca, który nabywa go w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Nabywca spełnia ten warunek legitymując się przed dostawcą numerem VAT UE. W wewnątrzwspólnotowych dostawach towarów i usług dla instytucji i przedsiębiorstw zwolnionych z podatku VAT oraz w nabyciu wewnątrzwspólnotowym przez osoby fizyczne podatek VAT pobierany jest w państwie nabycia (zasada kraju pochodzenia). Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej w istotny sposób zmieniło zasady traktowania i rozliczania transakcji zagranicznych i krajowych zawieranych w jej granicach. Otwarciu rynku europejskiego towarzyszy swobodny przepływ towarów. Granica celna uległa przesunięciu na granice zewnętrzne obszaru UE. W związku z tym transakcje wymiany towarów wewnątrz Unii są wyłączone z procedury celnej. Dotychczasowe pojęcie eksportu i importu, odnoszące się do wszelkich transakcji podmiotów polskich z podmiotami zagranicznymi zostało częściowo zmodyfikowane i przypisane do transakcji z tzw. krajami trzecimi, nienależącymi do Unii Europejskiej. Po trzyletnim spowolnieniu i około 17% spadku działalności w tym okresie, w 2012 r. europejski przemysł budowlany zaczął się stabilizować, zwłaszcza w podsektorze budownictwa mieszkaniowego. Niemniej jednak w Europie występują różnice pozwalające podzielić kraje na 3 grupy: a) pierwszą grupę stanowią kraje, w których budownictwo ucierpiało w stopniu największym, a przywrócenie dobrej koniunktury będzie długotrwałym procesem. Wśród państw tych wymienia się Irlandię, Islandię, Danię, Holandię, Grecję i kraje Europy Środkowej, które zostały dotknięte istotnymi nadwyżkami zarówno w obszarze cen, jak i podaży, w dalszym ciągu doświadczają dużej liczby przypadków nieregulowania zobowiązań. b) druga grupa krajów, do której należą m.in. Wielka Brytania, Francja, Hiszpania, Węgry, Belgia, Rumunia i Włochy, mniej dotkliwie odczuła skutki kryzysu, a w 2011 r. wykazała nawet poprawę sytuacji biznesowej. Mimo to, ze względu na utrzymujący się zbyt wysoki poziom cen, w krajach tych zarysowuje się nowy okres spadków. Przypadki niewywiązywania się ze zobowiązań nadal są zjawiskiem powszechnym, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, gdzie liczba upadających przedsiębiorstw jest bardzo wysoka. We Francji przedsiębiorstwa zmagają się z Poznań 2013 Strona 18

19 ostrą konkurencją i walczą o pozyskanie kontraktów, nawet wówczas, gdy oznacza to niekiedy zadowolenie się niższą marżą, biorąc pod uwagę wzrost cen surowców. c) trzecią grupę tworzą kraje europejskie, w których kryzys nie wywołał większych skutków w budownictwie, tj. Niemcy, Austria, Norwegia, Szwecja, Finlandia i Polska. Niemniej jednak liczba bankrutujących firm budowlanych jest w nich wyższa niż w przypadku innych sektorów gospodarki, przy czym problem ten w głównej mierze dotyka przedsiębiorstw prowadzących działalność w skali regionalnej i w ramach jednej branży. Według prognoz opracowanych przez Coface, w 2013 r. w europejskim budownictwie należy spodziewać się bardzo umiarkowanych zmian na lepsze, przy założeniu dalszego ożywienia w segmencie mieszkaniowym. Znaczny jednak wpływ na sektor budowlany będą miały plany oszczędnościowe, systematycznie wprowadzane przez rządy konkretnych państw. Należy się zatem spodziewać stagnacji w obszarze robót publicznych oraz budownictwa instytucjonalnego, a to za sprawą ograniczeń budżetowych. Ponadto niepewna sytuacja gospodarcza najprawdopodobniej negatywnie wpłynie na segment budownictwa obiektów biznesowych i przemysłowych. Obszar krajów europejskich jest bardzo perspektywicznym rynkiem dla firmy Phoenix Distribution. Świadczą o tym następujące kwestie: wielkość rynku: rynek europejski należy do jednych z największych na świecie. Liczba mieszkańców tylko Unii Europejskiej wynosi ponad 500 mln. Dodatkowo, kraje europejskie charakteryzuje doskonale rozwinięty przemysł oraz intensywnie rozwijają się ośrodki miejskie, co związane jest z koniecznością rozbudowywania infrastruktury mieszkaniowej i ogólnobudowlanej. bliskość terytorialna: branża, w której działa Phoenix Distribution związania jest z ponoszeniem znacznych kosztów transportu i magazynowania towarów materiałów budowlanych. Firma działa, co prawda, jako dystrybutor i ogranicza magazynowanie do minimum, jednak jest ona uzależniona od strony dostawców i odbiorców w tym zakresie. Bliskość terytorialna rynków nabywania i zbytu towarów jest atutem krajów europejskich. wymagania jakościowe: ludność europejska wysoce sobie ceni wysokojakościowe wyroby, których wytrzymałość jest nie tylko odpowiednia, ale również forma wykonania, estetyka, innowacyjność, ergonomiczność, ekologiczność i mnogość form zastosowania ma znaczenie. A właśnie takie towary chce oferować firma. Poznań 2013 Strona 19

20 Podsumowanie przeglądu rynków światowych Z analizy rynków światowych pod kątem rozpoczęcia lub kontynuowania na nich działalności eksportowej przez firmę Phoenix Distribution wynika, iż firma ta w pierwszej kolejności powinna rozpocząć intensywne działania eksportowe do krajów europejskich (Unia Europejska oraz kraje ościenne) oraz do części rynków azjatyckich. Dzięki bliskości terytorialnej rynków będzie możliwe zbieranie doświadczenia eksportowego i wprowadzenie firmy w nowy etap rozwoju. W przypadku takich krajów jak Rosja czy Ukraina należy odpowiedzieć na płynące stamtąd zainteresowanie materiałami budowlanymi, które Phoenix Distribution ma w ofercie. Tak wybrane kierunki eksportu mogą się okazać najbardziej perspektywiczne dla firmy. 3. Wybór i badanie rynków docelowych działalności eksportowej Na podstawie dokonanego przeglądu głównych rynków świata wybrano te gospodarki i regiony, które w toku analizy zapotrzebowania na materiały budowlane rokują najlepiej dla intensyfikowania działalności eksportowej przez firmę Phoenix Distribution. Na pierwszy etap szczegółowej analizy potencjału określonych rynków wybrano najbardziej perspektywiczne państwa z rynku europejskiego i azjatyckiego. W celu zawężenia docelowych rynków do kilku państw, na których powinny być realizowane działania eksportowe wspierane przez Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, wyodrębniono pięć głównych kryteriów, które musiał w znacznym stopniu spełnić dany rynek, aby zakwalifikować się do wyboru na rynek docelowy eksportu. Kryteria te stanowiły: Ilość i typ imprez targowo-wystawienniczych. W ramach wdrażania strategii eksportowej przedstawiciele firmy powinni udać się do państw, w których odbywają się imprezy branżowe rynku materiałów budowlanych i szeroko pojętego wyposażenia budynków. Uwzględniono w głównej mierze takie rynki, gdzie na imprezach targowych: - panuje duża odwiedzalność przez potencjalnych odbiorców materiałów budowlanych, - prezentowane są najnowsze rozwiązania branżowe w sektorze budowlanym, - obecna jest polska i europejska konkurencja firmy. Obecna sytuacja gospodarcza oraz prognozy na najbliższą przyszłość (5 lat). Sytuacja gospodarcza panująca w danym kraju ma znaczący wpływ na zapotrzebowanie oraz na ceny towarów, jakie oferuje firma Phoenix Distribution. Rynki, które charakteryzują się Poznań 2013 Strona 20

21 stagnacją oraz tendencją spadkową, nie rokują najlepiej dla intensyfikowania na nich działań eksportowych w branży budownictwa. Sytuacja i popyt na rynku budowlanym. W większości państw europejskich i na świecie wzrasta popyt na wysokojakościowe materiały budowlane. Wiąże się to z jednej strony ze wzrostem zamożności społeczeństwa (wyższe wydatki na prywatne nieruchomości), a z drugiej jest związane z kryzysem gospodarczym i koniecznością wprowadzania energooszczędnych technologii i rozwiązań w budownictwie. Za korzystne uznano więc zarówno rynki, na których wykazywany jest popyt na nowoczesne i innowacyjne materiały, jak i rynki, na których stosowane są dotychczas sprawdzone rozwiązania. Dostępem do danego rynku i możliwość oddziaływania na rynki tożsame. Analizie poddano system regulacji umożliwiających dostęp do danych rynków, a także obowiązujące procedury i zwyczaje handlowe. Rynki o małej ilości barier handlowych i dużej dostępności dla polskich eksporterów uznano za rynki perspektywiczne. Dodatkowo, analizie poddano skuteczność i szacowane oddziaływanie działań eksportowych na rynki tożsame (np. językowo). Reaktywnością rynku. Kryterium to jest niezwykle ważne dla kierownictwa Phoenix Distribution. Dotychczasowe doświadczenie w działalności na konkretnych rynkach, odczucia odnośnie współpracy z lokalnymi odbiorcami oraz znajomość branży pozwala rokować powodzenie na określonych nowych lub dotychczasowych rynkach. Poniżej dokonano porównania potencjalnych docelowych rynków eksportu, którymi firma powinna bliżej się zainteresować i rozważyć na nich intensywne działania eksportowe. Uwzględniono 12 rynków europejskich i Rosję. Na tym etapie oceny rynków skupiono się na pięciu podstawowych kryteriach (wymienionych wyżej), najistotniejszych dla firmy Phoenix Distribution pod kątem intensyfikowania działalności eksportowej. Każdemu potencjalnemu rynkowi przyporządkowano punkty w skali 1-5, gdzie 5 pkt. oznaczało, iż rynek bardzo dobrze spełnia dane kryterium. Założeniem wyboru rynków docelowych był wybór tych, które w rankingu punktowym otrzymają co najmniej 75% możliwej do uzyskania ilości punktów (19 pkt. na 25 pkt.) Poznań 2013 Strona 21

22 Tabela 1: Analiza atrakcyjności potencjalnych rynków docelowych eksportu Kraj / Kryterium Ilość i typ imprez targowowystawienniczych Sytuacja gospodarcza Sytuacja na rynku budowlanym Dostęp do rynku Reaktywność rynku Suma punktów Niemcy Czechy Wielka Brytania Portugalia Hiszpania Francja Włochy Rumunia Węgry Szwecja Rosja Białoruś Ukraina Źródło: opracowanie własne. Wykres 1: Analiza atrakcyjności potencjalnych rynków docelowych eksportu pkt. Atrakcyjność potencjalnych rynków eksportowych dla firmy Phoenix Distributiom Niemcy 23 Wielka Brytania Włochy Hiszpania Rumunia Portugalia Francja Węgry Rosja Białoruś Ukraina Czechy Szwecja Źródło: opracowanie własne. Na podstawie powyższej analizy stwierdzono, iż najbardziej atrakcyjnymi (punktacja od 19 do 23) rynkami dla rozpoczęcia działań eksportowych przez firmę Phoenix Distribution są kraje takie jak Niemcy, Wielka Brytania, Portugalia, Hiszpania, Włochy, Francja, Węgry, Rosja, Poznań 2013 Strona 22

23 Białoruś, Ukraina oraz Rumunia i to je wybrano do dalszej szczegółowej analizy, potwierdzającej zasadność rozpoczęcia na nich działalności eksportowej. Odrzucenie pozostałych państw uwzględnionych w początkowej analizie było determinowane m.in. gorszymi czynnikami lokalizacyjnymi, mniejszą ilością imprez targowych, wykazywanym niższym popytem na technologie oferowane przez firmę oraz brakiem pozytywnych odczuć na temat możliwej współpracy z tamtejszymi podmiotami. Wśród państw, które uzyskały najniższe oceny (poniżej 19 pkt.) znajdują się: Czechy: na rynku tym odbywa się znikoma ilość imprez targowo-wystawienniczych, które leżą w kręgu zainteresowania firmy Phoenix Distribution. Kraj ten, co prawda, graniczy bezpośrednio z Polską, co jest atutem tego rynku pod kątem oferowania na nim materiałów budowlanych (szczególnie wielkogabarytowych). Kierownictwo firmy nie posiada jednak pozytywnych doświadczeń we współpracy z lokalnymi odbiorcami i hurtowniami. Na czas realizacji projektu nie chce więc zacieśniać więzi handlowych. Szwecja: w państwie tym odbywa się stosunkowo mało imprez targowych, które mogą zainteresować przedstawicieli firmy Phoenix Distribution. Dodatkowo, rynek szwedzki należy do rynków specyficznych. Występuje tu bardzo duże upodobanie do krajowych produktów, wyrobów i przedsiębiorców. W ostatnich latach szczególnie mocno nasilają się działania o charakterze niechęci do emigrantów, którzy mocno ingerują w socjalną część gospodarki. Działalność zagranicznych podmiotów na tym rynku wymaga posiadania nie tylko prestiżu międzynarodowego i rozpoznawalności, ale również wymaganych przez użytkowników poświadczeń o jakości oferowanych produktów. Firma Phoenix Distribution powinna rozważyć działalność eksportową na tym rynku w perspektywie 5-10 lat, kiedy jej rozpoznawalność na rynku europejskim wzrośnie. Kraje, które zdobyły wystarczającą ilość punktów, aby wstępnie uzyskać rekomendację do rozpoczęcia na nich działalności eksportowej, zostały poddane dalszej szczegółowej analizie. Poznań 2013 Strona 23

24 3.1. Hiszpania Sytuacja gospodarcza Po 15 latach koniunktury, gospodarka hiszpańska weszła w 2009 roku w fazę głębokiej recesji, związanej z kryzysem na rynku nieruchomości, spadkiem popytu wewnętrznego i eksportu. Jej gospodarka oparta o budownictwo, przemysł samochodowy i turystykę, została bardziej niż inne kraje UE dotknięta kryzysem. Do najbardziej negatywnych zjawisk, które wciąż są odczuwalne na tym rynku, należy gwałtowny wzrost bezrobocia, jako rezultat spadku popytu wewnętrznego, zapaści w sektorze budownictwa oraz na rynku nieruchomości. Recesji towarzyszy silny spadek inwestycji (-20%), importu (-14,6%) i konsumpcji prywatnej (-3,1%). Tabela 2: Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne dla Hiszpanii w latach Wyszczególnienie * PKB (dynamika w %) 0,9-3,7-0,1 0,8 1,5 Deficyt budżetowy (% PKB) -4,2-11,1-9,2-6,3-5,3 Dług publiczny (% PKB) 39,8 53,3 60,1 68,1 71 Inflacja (w %) 4,1-0, ,4 Bezrobocie (w %) 11, ,1 20,6 20,2 Eksport (w %) -1,1-11,6 10,3 7 5,8 Import (w %) -5,3-17,8 5,4 1,7 3,8 ** prognoza Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki (www.mg.gov.pl) Jak podaje Ministerstwo Gospodarki, pierwsze półrocze 2011 r. w Hiszpanii charakteryzował dodatni, ale bardzo powolny wzrost gospodarczy (szacowany na 0,8% w I kw. do I kw. 2010r.). Obecne prognozy zakładają bardzo długotrwale i stopniowe wzrosty wskaźników makroekonomicznych. Szacuje się, iż najgorszy etap kryzysu Hiszpania przeszła w roku Mimo to, inflacja w tym państwie pierwszej połowie roku 2011 wyniosła ponad 3%, a stopa bezrobocia przekroczyła rekordowy poziom 20,9%. Obecnie głównym celem rządu hiszpańskiego jest minimalizowanie efektów kryzysu gospodarczego i stworzenie warunków do powrotu na ścieżkę wzrostu w latach Kluczowe znaczenie ma recesyjna sytuacja w budownictwie, którego udział w tworzeniu PKB wynosi ponad 15%. Spadek popytu dotkliwie odczuwają producenci materiałów budowlanych, Poznań 2013 Strona 24

25 zmiana (%) Plan Rozwoju Eksportu firmy wyposażenia, mebli i firmy transportowe. Rząd podjął kosztowny program antykryzysowy przeznaczony na inwestycje w infrastrukturze, ochronie środowiska i technologii. Wykres 2: Dynamika PKB Hiszpanii w latach Dynamika PKB (%) dla Hiszpanii w latch ,0 1,0 0,0-1,0-2,0-3,0-4, * 2011 ** 2012** Zmian PKB (%) 0,9-3,7-0,1 0,8 1,5 * prognoza Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki (www.mg.gov.pl) Według planów rządowych, pewną receptą na poprawę koniunktury miały być zmiany w zakresie ulg podatkowych, zmniejszenie obciążeń dla remontujących mieszkania, wydłużenie spłaty kredytów hipotecznych. Na początku roku 2010 r. dokonano jednak istotnych zmian tych planów oraz ograniczono subwencje na różnego rodzaju projekty, co miało nie dopuścić do katastrofy finansów publicznych. Obecnie większy nacisk kładziony jest na szersze wykorzystanie formuły partnerstwa publiczno-prywatnego i innowacji, jako narzędzia wzrostu popytu krajowego i zatrudnienia bez zwiększania deficytu budżetowego. Celem nowego planu, który bazuje na zrównoważonej gospodarce, jest zmniejszenie zależności kraju od sektora budowlanego. Po wielomiesięcznych negocjacjach doszło do porozumienia na początku 2011 roku między rządem a związkami zawodowymi w sprawie wydłużenia wieku emerytalnego i uelastycznienia rynku pracy. Liczba bezrobotnych w roku 2009 r. przekroczyła poziom 4 mln osób. Zgodnie z danymi Hiszpańskiego Ministerstwa Pracy (HMP), w maju bieżącego roku liczba bezrobotnych wyniosła ponad 4,71 mln osób. W ujęciu rocznym (względem roku 2011) liczba osób pozostających bez pracy wzrosła o ponad 500 tysięcy osób. Stopa bezrobocia w Hiszpanii jest najwyższa w strefie euro i wynosi według ostatnich danych (HMP) ponad 24,3%. Poznań 2013 Strona 25

26 zmiana (%) Plan Rozwoju Eksportu firmy Wykres 3: Poziom bezrobocia w Hiszpanii (%) w latach Bezrobocie (%) w Hiszpanii w latach * 2011 ** 2012** Bezrobocie (w %) 11, ,1 20,6 20,2 * szacunek, ** prognoza Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki (www.mg.gov.pl) Polsko-hiszpańska współpraca gospodarcza Polsko-hiszpańska współpraca gospodarcza odbywa się w warunkach jednolitego rynku Unii Europejskiej, przy swobodzie przepływu towarów i usług, kapitału oraz osób. Polska jest głównym partnerem handlowym Hiszpanii wśród krajów Europy Środkowej i Wschodniej (Hiszpania zajmuje 10 miejsce, jako partner handlowy Polski). Od wstąpienia Polski do UE obroty wzrosły o ponad 50% osiągając w 2009 roku prawie 5 miliardów Euro. Z uwagi na wczesne wejście Hiszpanii w fazę kryzysu, polski eksport do tego kraju zanotował już w 2008 roku spadek. W rezultacie obroty handlowe zamknęły się ujemnym dla Polski saldem przy spadku popytu konsumpcyjnego w Hiszpanii i dostaw dla przemysłu samochodowego i metalowego. W 2009 r. obroty zmniejszyły się o dalsze 20%, jednakże znacznie głębszy spadek importu spowodował wystąpienie dodatniego dla Polski salda. W roku 2010 zanotowano dodatnią dynamikę zmian, zarówno w zakresie eksportu, jak i importu. Polsko-hiszpańska wymiana handlowa w ostatnich latach wykazywała tendencję rosnącą. Jedynie rok 2009 odznaczył się spadkiem obrotów handlowych (z 6 mld rok wcześniej do 5 mld euro), ale już w roku 2010 nastąpiło odbudowanie tempa wymiany dwustronnej (5,74 mld euro za 2010 r.). Po negatywnym saldzie w roku 2008, Polska osiąga obecnie nadwyżkę w obrotach mln euro w 2009, 525 mln euro w 2010 r., 349 mln euro w 2011 r. Poznań 2013 Strona 26

27 Wg danych za 2011 r., nastąpił wzrost obrotów w polsko-hiszpańskiej wymianie handlowej w porównaniu do roku Polski eksport wzrósł nieznacznie w tym okresie (szacunkowo o ok. 55 mln EUR, tj. 1,7% ). Natomiast odnotowano duży wzrost importu z Hiszpanii, który zwiększył się w analizowanym okresie o prawie 191 mln EUR (tj.7 % w porównaniu do roku poprzedniego). Pozytywne dla Polski saldo wymiany handlowej w omawianym okresie wyniosło 349 mln EUR i było o blisko 136,9 mln EUR niższe niż w roku poprzednim. Obroty handlowe na poziomie prawie 6,2 mld EUR były najwyższym wynikiem osiągniętym w historii polsko-hiszpańskiej współpracy gospodarczej. Tabela 3: Polsko-hiszpańskie obroty towarowe w latach (w mln EUR) Wyszczególnienie Dynamika 2010= m-cy Dynamika 2011=100 Obroty Eksport Import Saldo Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki (www.mg.gov.pl) Według wstępnych danych, w 2011 r. Hiszpania zajmowała 10. pozycję wśród krajów unijnych, z którymi Polska miała największą wymianę handlową pod względem eksportu, pozostając na tej samej pozycji co w roku poprzednim. Pod względem importu, pozycja Hiszpanii obniżyła się o jedno miejsce w stosunku do roku poprzedniego, plasując ten kraj na 10. miejscu. Wykres 4: Polsko-hiszpańskie obroty towarowe w latach (w mln EUR) 3500 Polsko-hiszpańskie obroty towarowe w latach (w mln EUR) Eksport Import Saldo m-cy Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki (www.mg.gov.pl) Poznań 2013 Strona 27

28 W roku 2011 dominującymi pozycjami produktów w polskim eksporcie do Hiszpanii były (wg grup towarowych): urządzenia mechaniczne i elektryczne (gł. silniki spalinowe tłokowe, maszyny i urządzenia rejestrujące i odtwarzające dźwięk, obraz i ich części; chłodziarki i zamrażarki; aparatura do telefonii i telegrafii przewodowej), pojazdy, statki powietrzne i jednostki pływające (gł. samochody osobowe i transportowe oraz części i akcesoria do nich; jachty oraz pojazdy szynowe naprawcze lub serwisowe), produkty przemysłu chemicznego (w tym gł. preparaty do makijażu, preparaty do higieny osobistej; farmaceutyki, środki piorące; chemikalia organiczne), tworzywa sztuczne i kauczuk i wyroby z nich (gł. wyroby z kauczuku, takie jak opony pneumatyczne i gumowe, pasy lub taśmy przenośnikowe, przewody, rury i węże), wyroby nieszlachetne i wyroby z metali nieszlachetnych (gł. odpady i złom żeliwa; wyroby z żeliwa i stali, w tym konstrukcje i ich części np. mosty, aluminium i wyroby z aluminium). W 2011 r. Polska importowała z Hiszpanii głównie: samochody osobowe, urządzenia mechaniczne i elektryczne, do rejestracji odbioru dźwięku, produkty pochodzenia roślinnego (gł. oliwa z oliwek), produkty przemysłu chemicznego, wyroby z metali nieszlachetnych, tworzywa sztuczne i wyroby z nich, kauczuk, produkty rolno-spożywcze (cytrusy, pomidory, produkty rybne, wino, tytoń), materiały i wyroby włókiennicze. Sytuacja w branży budowlanej W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci ogromne znaczenie w generowaniu hiszpańskiego PKB miał sektor budowlany. Po załamaniu się jego na skutek pęknięcia tzw. Poznań 2013 Strona 28

29 hiszpańskiej bańki nieruchomościowej nastąpił poważny kryzys w gospodarce Hiszpanii mający przełożenie na większość czynników będących odzwierciedleniem jej faktycznego stanu. Wskaźnik zaufania do branży budowlanej w Hiszpanii jest wciąż w dużej mierze ujemny. W Hiszpanii na próżno szukać symptomów wskazujących na możliwą poprawę sytuacji. Ceny, które w latach wzrosły dwukrotnie, w ostatnich pięciu latach spadły o 13%. Zadłużenie gospodarstw domowych jest obecnie dwukrotnie wyższe niż 10 lat temu. Liczba nowych inwestycji budowlanych znajduje się na poziomie siedmiokrotnie niższym niż w rekordowym roku Szacuje się, że na rynku jest 650 tys. niesprzedanych nieruchomości mieszkaniowych, przy czym 82% hiszpańskich gospodarstw domowych mieszka we własnym domu lub mieszkaniu. Od pięciu lat branża budowlana, która wcześniej napędzała wzrost gospodarczy, znajduje się w chronicznym kryzysie. Dziś Hiszpania jest w recesji, bezrobocie przekroczyło 25% i dalej rośnie, a rząd uchwala jeden pakiet restrykcyjnych oszczędności za drugim. To właśnie rynek nieruchomości jest najważniejszym ze źródeł kryzysu, który zdążył rozlać się na całą gospodarkę. Genezy problemu trzeba szukać w chwili wstąpienia Hiszpanii do strefy euro, bo od tego momentu firmy i obywatele dostali dostęp do tanich kredytów. Wcześniej, za czasów hiszpańskiej pesety, stopy procentowe były zdecydowanie wyższe. Przez pierwsze lata po przyjęciu wspólnej waluty hiszpańska gospodarka rosła stosunkowo szybko, napędzana w dużej mierze budowlaną euforią. Gdyby kraj sam ustalał politykę pieniężną, bank centralny zapewne zdecydowałby się ok r. podnieść stopy, aby troszkę uspokoić rynek i spowolnić wzrost cen nieruchomości. Po załamaniu tego rynku w 2008 r. wciąż pozostaje tam pula 700 tys. niesprzedanych domów. Najnowszym pomysłem na jej zmniejszenie jest próba przyciągnięcia jak największej liczby cudzoziemców. Minister handlu ogłosił, iż rząd zamierza zaoferować prawo pobytu tym cudzoziemcom, którzy nabędą dom o wartości przekraczającej 160 tys. EUR. Najbardziej skorzystać na tych zmianach będą mogli Chińczycy i Rosjanie, którzy jako obywatele krajów spoza UE mieli ograniczone możliwości ich zakupu. Złagodzenie warunków nabycia nieruchomości zastosowały już wcześniej rządy innych krajów, w których miało miejsce tąpnięcie na rynku nieruchomości. Pewnym optymistycznym akcentem jest wiadomość, iż styczeń 2013 był pierwszym od 3 lat miesiącem bez spadku cen wywoławczych na wtórnym rynku mieszkaniowym w Hiszpanii. Z obliczeń Fotocasa.es and IESE Business School wynika, że w minionym miesiącu ceny na rynku wtórnym praktycznie nie zmieniły się. Średnia cena wywoławcza ukształtowała się na poziomie 1890 euro za m 2. W porównaniu ze styczniem 2012 r. oznaczało to jednak wciąż znaczny, bo blisko 10% regres. W Madrycie wzrost wyniósł 0,3%. Średnia cena sięgnęła 2965 EUR. Poznań 2013 Strona 29

30 Analiza obowiązujących aktów prawnych i procedur oraz dostęp do rynku W obrocie handlowym z Polską podstawowe centralne znaczenie mają zapisy Traktatu Akcesyjnego z 2004 roku i regulacje unijne w zakresie funkcjonowania jednolitego rynku europejskiego. Część spraw związanych ze współpracą gospodarczą regulują bilateralne umowy uzupełniające postanowienia Traktatu: Umowa między Rządem RP a Rządem Królestwa Hiszpanii w sprawie wzajemnego popierania i ochrony inwestycji z r. Umowa między Rządem PRL a Rządem Królestwa Hiszpanii w sprawie zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu w zakresie podatków od dochodu i majątku z r. Traktat o Przyjaźni i Współpracy między Polską a Królestwem Hiszpanii z 1994 r. zawierający część gospodarczą odnoszącą się do współpracy w zakresie dwustronnym. Funkcjonowanie obu krajów w ramach jednolitego rynku UE, a także zniesienie z dniem 1 maja 2006 r. ograniczeń w przepływie polskich pracowników do Hiszpanii, sprawia, że nie występują istotne bariery w dostępie do rynku. Główne hamulce w rozwoju polskiego eksportu do Hiszpanii leżą w barierach komunikacyjnych oraz niedostatecznej aktywności promocyjnej polskich przedsiębiorstw i regionów. Mankamentem w nawiązywaniu kontaktów handlowych jest, zdaniem polskich przedsiębiorców, niewystarczająca znajomość języka angielskiego w małych firmach hiszpańskich. Wąskim gardłem po stronie polskiej jest z kolei niewystarczająca oferta handlowa kierowana na geograficznie odległy rynek hiszpański i wiążący się z tym niewielki udział w tamtejszych targach i wystawach. W zakresie wsparcia w sprzedaży towarów na rynek hiszpański służyć mogą następujące instytucje: Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Królestwie Hiszpanii, C/Guisando, 23 bis, Madrid, Wydział Promocji Handlu i Inwestycji w Madrycie, Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Królestwie Hiszpanii, Avenida Doctor Arce, Madrid, Poznań 2013 Strona 30

31 Wydział Konsularny Ambasady RP w Madrycie, C/Goya 15, 4p., Madrid,www.madryt.polemb.net, Konsulat Generalny RP w Barcelonie, Avenida Diagonal Barcelona, Konsulowie Honorowi: Konsulami Honorowymi są zazwyczaj hiszpańscy bądź polscy przedsiębiorcy działający w różnych regionach Hiszpanii. We współpracy z WPHI w Madrycie wspierają oni polskie firmy, zainteresowane rozwijaniem swojej działalności na terenie Hiszpanii. Wykaz Konsuli Honorowych znajduje się na stronie internetowej WPHI. Sekretariat Stanu ds. Handlu i Turystyki, Hiszpański Instytut Handlu Zagranicznego, Główna Rada Izb Handlu, Przemysłu i Żeglugi Hiszpanii, Izba Handlowo- Przemysłowa w Madrycie, Zrzeszenie Promocji Handlu Katalonii. Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Styl i forma prowadzenia interesów przez Hiszpanów nieco odbiega od zwyczajów praktykowanych przez polskich biznesmenów. Przed rozpoczęciem współpracy z hiszpańskim partnerem warto więc wziąć pod uwagę kilka spostrzeżeń, których znajomość z pewnością będzie pomocna: rozmowy należy rozpocząć od omówienia spraw ogólnych, np. pogody, piękna kraju, meczów piłkarskich etc., hiszpański styl prowadzenia interesów jest często emocjonalny. Aby rozpocząć jakąkolwiek współpracę, hiszpański partner musi dobrze poznać drugą stronę, nawiązać z nim dobry kontakt i nabrać zaufania, dlatego też nie należy oczekiwać, iż na pierwszym spotkaniu uda się dokonać konkretnych ustaleń, na spotkaniach nie powinno się otwarcie i publicznie wyrażać sprzeciwu wobec przedstawionej propozycji, nawet jeśli się z nią nie zgadzamy, Hiszpanie często podnoszą głos podczas rozmowy, wpadają w słowo i mówią równocześnie, co nie jest oznaką zdenerwowania, niezadowolenia czy złego Poznań 2013 Strona 31

32 wychowania, lecz zaangażowania i zainteresowania rozmową. Dość źle odbierane jest przez nich milczenie podczas spotkania, negocjacje prowadzone przez Hiszpanów nie mają zazwyczaj charakteru formalnego i często są przerywane tematami niezwiązanymi bezpośrednio z tematem rozmów, co powoduje, że na ogół trwają dość długo, w negocjacjach Hiszpanie mają tendencję do nie ujawniania istotnych informacji dot. np. ich firmy czy produktów. Dążą również do poznania słabych stron partnera i jeśli trzeba, wykorzystania ich w celu osiągnięcia przewagi w negocjacjach, warto upewnić się, czy w negocjacjach uczestniczy osoba najwyższa rangą w firmie, która zgodnie ze zwyczajami hiszpańskimi podejmuje wszelkie decyzje dot. przedsiębiorstwa. Jeśli nie ma jej podczas spotkania, podjęcie zobowiązujących decyzji musi zostać odroczone. Często zdarza się, iż podjęte już raz decyzje bywają poddawane ponownemu rozpatrzeniu, umowa jest traktowana często jako zbiór postanowień z danej chwili, które mogą ulec zmianie, w miarę jak zmieniają się okoliczności towarzyszące zawarciu umowy, częste jest niedotrzymywanie terminów płatności. Zwlekanie z realizacją płatności poparte jest zazwyczaj rzekomym błędem drugiej strony (np. źle wystawiona faktura, zaginięcie przesyłki, choroba lub nieobecność pracownika odpowiedzialnego za dokonanie transakcji) Republika Federalna Niemiec Bieżąca sytuacja gospodarcza RFN należą do najbardziej rozwiniętych krajów przemysłowych świata, a ich gospodarka jest czwartą co do wielkości gospodarką po USA, Chinach i Japonii. Po krótkotrwałym załamaniu w latach wzrost gospodarczy w Niemczech w 2010 r. wyniósł aż 3,6%. Również ostatni kryzys Stefy Euro nie zaszkodził zasadniczo gospodarce niemieckiej. Według wstępnych danych wzrost PKB w 2011 roku osiągnął 3%, jednakże przy słabnącej dynamice w IV kwartale. Motorem gospodarki był eksport, którego poziom przekroczył historyczną wielkość 1 biliona EUR. Deficyt budżetowy w 2010 r. wzrósł m.in. z powodu wydatków na kreowanie popytu w okresie recesji do 3,5%. Dług publiczny osiągnął w 2011 r. poziom 81% PKB. Poznań 2013 Strona 32

33 Rozwój gospodarki niemieckiej jest zależny przede wszystkim od produkcji eksportowej, aktywności przemysłowej i inwestycyjnej, w mniejszym stopniu od konsumpcji wewnętrznej. PKB RFN to 27% całego PKB strefy euro. Tabela 4: Wskaźniki makroekonomiczne w RFN w latach Wyszczególnienie / Rok * PKB wartość globalna (w mld EUR) PKB wartość na 1 miesz. (w EUR) 2 442,9 2489, ,4 30,3 30,0 31,1 31,4 31,6 Dynamika PKB (w %) 2,5 1,2-4,7 3,6 2,6 1,9 Inflacja (w %) 2,3 2,8 0,2 1,2 2,6 2,0 Stopa bezrobocia (w %) 9,0 7,5 7,8 7,1 6,4 6,0 Wartość obrotów handlu zagranicznego 1 735, ,5 1482,1 1765,7 - - ( w mld EUR) Wartość eksportu (w mld EUR) 965,2 937,3 808,3 916,5 986,0 1050,0 Wartość importu (w mld EUR) 769,9 733,5 664,6 748,3 805,0 863,0 * prognoza European Forecast Źródło: opracowanie własne na podstawie: Według prognozy podsumowujących rok 2012 przewiduje się wzrost PKB już tylko w granicach 0,6%. Wielkość produktu krajowego brutto (PKB) wynosi prawie 2,2 biliona EUR, co w przeliczeniu na jednego mieszkańca stanowi 31,1 tys. EUR. Wykres 5: Dynamika PKB w RFN w latach ,0 3,0 2,0 1,0 0,0-1,0-2,0-3,0-4,0-5,0 2,5 Dynamika PKB w RFN (%) w latach ,2-4, * 2012* * prognoza European Forecast Źródło: opracowanie własne na podstawie: 3,6 2,6 1,9 Poznań 2013 Strona 33

34 Od 1 maja 2004 r. następuje szybki wzrost wymiany handlowej z nowymi krajami członkowskimi, w tym z Polską. Coraz większego znaczenia nabierają stosunki handlowe i gospodarcze z rynkami wschodzącymi, jak Chiny, Brazylia i Indie. RFN do 2008 r. były największym na świecie eksporterem towarów, ale w 2009 r., po spadku eksportu o ok. 18% straciły swą przewagę na rzecz Chin. Ponad 60% wartości wymiany handlowej ukierunkowane jest na kraje UE. Wykres 6: Struktura PKB w RFN wg sektorów (2011) PKB w RFN wg sektorów (rok 2011) Handel 18% Rolnictwo 1% Przemysł i budownictwo 30% Usługi 51% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Polsko-niemieckie obroty handlowe Od 20 lat RFN pozostaje pierwszym partnerem handlowym Polski. W 2010 r. obroty wyniosły 58,9 mld EUR (+18,5%), w tym 30,5 mld EUR polskiego eksportu (+18,8%) i 28,4 mld EUR importu (+18,2%). Udział RFN w polskim eksporcie ogółem sięga 26%, a w imporcie 22%. Polska dla RFN jest 13-tym partnerem handlowym jako ich importer (2,8%) i 10-tym jako kraj, do którego Niemcy eksportują swoje towary (3,2%). W strukturze towarowej polskiego eksportu dominują części i akcesoria do pojazdów samochodowych, meble, silniki spalinowe, pojazdy samochodowe, miedź rafinowana. Przeciętnie, największy udział w eksporcie mają maszyny i urządzenia mechaniczne oraz sprzęt elektryczny (22%), metale nieszlachetne (17%) oraz pojazdy (15%). W polskim imporcie przeważają: części i akcesoria do pojazdów samochodowych, pojazdy samochodowe, oleje ropy naftowej, części do silników, leki, wyroby walcowane i artykuły z żeliwa lub ze stali, artykuły z tworzyw sztucznych, okucia, maszyny i urządzenia mechaniczne. Największy udział w imporcie w roku 2010 miały maszyny i urządzenia Poznań 2013 Strona 34

35 mechaniczne (25%), metale nieszlachetne (16%), pojazdy i statki (14%) oraz tworzywa sztuczne i wyroby z kauczuku (12%). Tabela 5: Polsko-niemieckie obroty handlowe w latach Wyszczególnienie * I-X Eksport Import Obroty Saldo *prognoza GUS Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Wykres 7: Polsko niemieckie obroty towarowe w latach [mln EUR] Polsko-niemieckie obroty handlowe (w mln EUR) * I-X Eksport Import Saldo Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Sytuacja w branży budowlanej Polskie firmy budowlane coraz bardzie przyglądają się postępowi i perspektywom, jakie stawia przed nimi rozwój niemieckiego rynku budowlanego. W szczególności w dobie zapowiadanej kolejnej fali kryzysu gospodarczego jedyną ucieczką dla polskich firm budowlanych może być podjęcie zleceń w Niemczech. Branża budowla w Niemczech odnotowywała od połowy 2005 roku pozytywny przyrost gospodarczy. Warto przy tym zaważyć, że od połowy lat 90-tych z wyjątkiem roku 1999 Poznań 2013 Strona 35

36 inwestycje budowlane stale malały. Nakłady pieniężne w roku 2008 osiągnęły 219,3 mld EUR, co oznacza 3 % wyrost inwestycji w stosunku do 2007 roku. Wykres 8: Inwestycje budowlane w latach (mld EUR) Źródło: Budownictwo w Niemczech, Wydział Promocji Handlu i Inwestycji, Ambasada RP w Republice Federalnej Niemiec, We wskazanych latach budownictwo mieszkaniowe stanowiła największy segment branży - przypadało na nie blisko 56% wszystkich inwestycji, które osiągnęły w roku 2008 prawie 123,2 mld EUR. Pozytywny rozwój wynikał jednak tylko i wyłączenie ze zwiększenia inwestycji na modernizację i utrzymanie już istniejących budynków mieszkalnych. W roku 2007 ponad 70% inwestycji w budownictwo mieszkaniowe wykorzystano właśnie na ten cel. Dla porównania w roku 2000 inwestycje na budowę nowych mieszkań stanowiły blisko 50% wszystkich inwestycji gospodarki mieszkaniowej. Obecnie, pomimo niskich cen nieruchomości zadłużenie niemieckich gospodarstw domowych jest wciąż wysokie, co wynika z dokonywanych wcześniej inwestycji związanych ze zjednoczeniem kraju. Aktywność na rynku budowlanym jest jednak nadal niewielka, a liczba rozpoczętych inwestycji budowlanych wzrosła tylko nieznacznie. Branża budowlana powoli ożywa. Stan ten można wytłumaczyć brakiem presji demograficznej oraz ograniczonym przywiązaniem niemieckich gospodarstw domowych do nieruchomości. Wynikiem tego są dobre perspektywy eksportowe dla polskich producentów wyrobów budowlanych i rzemieślników. Największe szanse mają polscy producenci, którzy oferują wyroby wymagające dużego nakładu pracy ludzkiej. Ta jest bowiem w Niemczech znacznie droższa niż u nas. Oszczędni Niemcy chętniej korzystają też z usług polskich fachowców. We wschodniej części Niemiec najatrakcyjniejsza dla firm budowlanych jest Saksonia. Poznań 2013 Strona 36

37 Według Związku Niemieckiej Branży Budowlanej, prognoza inwestycji budowlanych za rok 2012 przedstawia się w następujący sposób pod kątem zmian w procentach i odnośnie stałych cen : Badanie RWI z 14 września ,5 Badanie HWWi z 14 grudnia ,7 Badanie DIW z 6 października ,0 Badanie WF z 13 października ,3 Badanie IWH z 14 września ,5 Badanie SVR z 9 listopada ,5 Badanie IFO z 14 grudnia ,6 Badanie IFW z 13 września ,7 Źródło: Centrum informacyjne o podatkach w Niemczech [www.finanzamt.pl] Związek Niemieckiej Branży Budowlanej podał, iż wszystkie ważniejsze instytuty badawcze w Niemczech stawiały tezę, że rok 2012 będzie korzystnym rokiem dla branży budowlanej w Niemczech. Planowany wzrost miał nastąpić w przedziale od 0,5% do 1,7%. Wartym podkreślenia jest fakt, że już rok 2010 oraz rok 2011 przyniosły wzrost na rynku budowlanym w Niemczech, a więc rok 2012 ma być jedynie kontynuacją tej dobrej passy. Analiza obowiązujących procedur i aktów prawnych Od początku lat 90. RFN jest najważniejszym partnerem gospodarczym Polski. Obecnie wzajemne stosunki regulowane są w głównej mierze przez prawodawstwo Unii Europejskiej. Poza tym, szereg kwestii związanych ze współpracą gospodarczą regulują bilateralne umowy międzyrządowe, uzupełniające postanowienia Traktatu Europejskiego. Są to między innymi: Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania podatków od dochodu i od majątku, Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji, Traktat o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 17 czerwca 1991 r., który zawiera część gospodarczą odnoszącą się do współpracy Polski i RFN zarówno o charakterze ściśle dwustronnym, jak też wielostronnym. Niemiecki ustawodawca nie przewidział przepisów regulujących zasady dystrybucji na rynku niemieckim towarów importowanych. Eksporter ma swobodny wybór między pośrednią i bezpośrednią formą zbytu swojego towaru. W ramach sprzedaży bezpośredniej Poznań 2013 Strona 37

38 producent (eksporter) dostarcza towar bezpośrednio do odbiorcy końcowego (fabryki, sklepu), bez udziału jakiegokolwiek pośrednictwa handlowego. Taka forma zbytu jest często stosowana podczas dostaw w ramach kooperacji zainteresowanych zakładów produkcyjnych, bądź np. w ramach dostaw wyrobów rękodzieła artystycznego lub biżuterii bezpośrednio do sklepu odbiorcy. Przy odpowiednio wysokich obrotach rozważyć można uruchomienie własnej firmy zajmującej się zbytem towarów, głównie w aspekcie lepszej i szybszej obsługi klientów. Rozwiązanie takie jest jednak dosyć kosztowne, a korzyści spodziewać się można dopiero przy wysokiej skali obrotów. Na opłacalność takiego rozwiązania mają wpływ wysokie koszty stałe (utrzymanie biura, magazynów, zatrudnienie miejscowej siły roboczej itp.). Większość polskich podmiotów gospodarczych eksportujących do Niemiec w pierwszej kolejności korzysta z różnego rodzaju pośrednich form sprzedaży. Pośrednie ogniwa sprzedaży to przede wszystkim: 1. specjalistyczny handel importerski, 2. ogniwa niemieckiego handlu hurtowego, 3. centrale zaopatrzenia domów towarowych, sieci handlowych, sieci sklepów, domów wysyłkowych, 4. usługi pośredników, tj. przedstawicieli handlowych, komisantów i maklerów handlowych. Szerokie spektrum informacji o rynku niemieckim dla polskich przedsiębiorców oferuje Ambasada Polski w Berlinie (http://www.berlin.polemb.net) oraz jej wyspecjalizowane wydziały, takie jak: Wydziały Promocji Handlu i Inwestycji (WPHI): (Berlin Berlin.trade.gov.pl oraz Kolonia Kolonia.trade.gov.pl) wykonuje zadania w zakresie: - doradztwa dla przedsiębiorców, eksporterów i inwestorów oraz promocji Polski i polskiej gospodarki w RFN, - wspierania i doradztwa dla polskich eksporterów szukających rynku zbytu, - zachęcania niemieckich firm do inwestycji w Polsce, - wspomagania w nawiązywaniu kontaktów handlowych pomiędzy polskimi i niemieckimi firmami, - wyszukiwania odpowiednich dystrybutorów, importerów i eksporterów, - udzielania informacji na temat imprez targowo-wystawienniczych, - inicjowania współpracy pomiędzy polskimi i niemieckimi regionami, - organizowania spotkań i misji na tematy gospodarcze. Poznań 2013 Strona 38

39 Wydział Ekonomiczny: (www.berlin.polemb.net), z dalszymi jednostkami tj. Wydziałem Ekonomicznym w Konsulacie Generalnym w Monachium oraz Stanowiskiem ds. Naukowo Technologicznych w Konsulacie Generalnym w Kolonii. Do kompetencji Wydziału Ekonomicznego należą sprawy związane z realizacją polityki gospodarczej rządu polskiego w wymiarze bilateralnym (w tym kontakty pomiędzy administracją rządową Polski i Niemiec) i w ramach Unii Europejskiej oraz działalność analityczna zagadnień makroekonomicznych. Do dalszych źródeł informacji w RFN dla polskich przedsiębiorców należą: Federalny Urząd Statystyczny j. niemiecki, angielski, Federalne Ministerstwo Gospodarki z siedzibą w Berlinie de j. niemiecki, angielski, francuski, Główny związek niemieckich przedsiębiorstw przemysłowych BDI, Berlin j. niemiecki, angielski. Z dniem 1 stycznia 2009 roku powołano nową instytucję zajmującą się wspieraniem przedsiębiorstw w zakresie doradztwa gospodarczego - wspierania handlu i inwestycji zagranicznych - pod nazwą Germany Trade and Invest. Powstała ona w ramach fuzji dwóch istniejących instytucji tj. Invest in Germany i Bundesagentur für Außenhandel. Nowe towarzystwo przejęło zadania swoich poprzedników, jednak zamierza bardziej efektywnie i kompleksowo zająć się doradztwem i wspieraniem przedsiębiorstw. Instytucja świadczy pomoc, zarówno niemieckim przedsiębiorstwom zamierzającym podbić nowe zagraniczne rynki zbytu, jak również przedsiębiorstwom zagranicznym chcącym rozszerzyć swoją działalność gospodarczą na rynek niemiecki. Mimo wielu ułatwień wynikających m.in. z członkostwa Polski w UE, istnieją też bariery dla polskich firm chcących sprzedawać swoje produkty na rynek niemiecki. Rozbudowany system przepisów sam w sobie może stanowić barierę dla polskich firm, niemniej nie można mówić o stosowaniu barier o charakterze administracyjnym. Znacznym utrudnieniem jest natomiast literalne przestrzeganie przez miejscowe organy administracji obowiązujących przepisów, celem zmniejszenia konkurencyjności obcych, w tym polskich firm. Dodatkowo, klient niemiecki wymaga szeregu certyfikatów, poświadczeń jakościowych, wyników testów i innych dokumentów, które teoretycznie nie są wymagane przez przepisy prawa. Zdobycie wszystkich oczekiwanych zaświadczeń jest znacznym utrudnieniem dla zagranicznych podmiotów, jednak korzyści z ich posiadania są wymierne. Poznań 2013 Strona 39

40 Z punktu widzenia gospodarczego, RFN jest ważnym i perspektywicznym partnerem dla Polski. Komplementarność gospodarek, potencjał gospodarczy, położenie geograficzne bardzo mocno powiązane z korytarzami transportowymi decydują o atrakcyjności niemieckiego rynku dla Polski. Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Niemcy są ludźmi o chłodnym usposobieniu, kontrolowanymi przez formalizm ich kultury. Pozytywnie odpowiadają i podchodzą kreatywnie do spraw, które znają i rozumieją. Niemcy koncentrują się na pracy, niewiele czasu przeznaczając na spotkania towarzyskie i rozrywki. W RFN okazuje się należyty respekt osobom mającym wysokie stanowisko, tytuł zawodowy i wyższe stopnie naukowe. W kraju tym więcej menedżerów niż gdziekolwiek indziej na świecie posiada stopnie doktorskie. Poniżej zamieszczono informacje na temat najważniejszych zasad w bezpośrednim kontakcie z niemieckimi przedsiębiorcami: - Niemcy bardzo przestrzegają punktualności. Należy przybyć na czas na każde spotkanie. Nawet dwie lub trzy minuty spóźnienia mogą urazić niemieckiego menedżera. - Nie należy przybyć również zbyt wcześnie, gdyż zbyt wczesne przybycie może spowodować takie same zamieszanie jak spóźnienie. - Umawiać należy się z odpowiednim wyprzedzeniem. W przypadku umawiania się przez telefon lub fax należy to czynić z minimum jedno- lub dwutygodniowym wyprzedzeniem; gdy umawiamy się drogą pocztową należy uwzględnić jednomiesięczne wyprzedzenie. - Chociaż język angielski jest w szerokim użyciu, niektórzy niemieccy biznesmeni wolą prowadzić rozmowy w języku niemieckim. - Niemcy znani są z nieugiętego obstawania przy własnym stanowisku w negocjacjach, gdy zetkną się z taktyką wywierania presji. - Niemcy posiadają niechęć do nadmiernego zachwycania się i wyolbrzymiania, dlatego swoje propozycje należy wesprzeć dużą ilością danych (przykłady i case study odgrywają tu dużą rolę). - W sprawach finansowych Niemcy są konserwatywni i mało skłonni do podejmowania ryzyka, w większości przypadków preferują realistyczną wstępną ofertę cenową, bez zostawiania dużego marginesu na ustępstwa cenowe. Poznań 2013 Strona 40

41 3.3. Republika Włoska (Włochy) Sytuacja gospodarcza Włochy zajmują obszar 301 tys. km 2, który zamieszkuje ok. 58 mln osób, co sprawia, że kraj ten stanowi atrakcyjny rynek zbytu dla szeregu zagranicznych podmiotów handlowych. Cechą charakterystyczną danego obszaru jest podział Włoch na rozwiniętą, bogatouprzemysłowioną Północ i biedniejsze, rolnicze Południe. Pod względem gospodarczym, Włochy należą do najważniejszych krajów Europy i świata, chociaż od połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku ich gospodarka rozwija się wyraźnie wolniej niż przeciętna dla krajów UE. Tabela 6: Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne Włochy (lata ) Wyszczególnienie / Rok * 2013** PKB (zmiana %) -1,3-5,2 1,8 0,4 1,3-0,5 Konsumpcja prywatna (%) -0,8-1,8 1,2 0,1 1,1-0,9 Konsumpcja publiczna (%) 0,5 1,0-0,6-0,8 0,1-0,3 Stopa bezrobocia (%) 6,7 7,8 8,4 8,4 8,2-2,1 Inflacja (%) 3,5 0,8 1,6 2,9 1,9 2,0 Eksport (%) -4,3-18,4 11,4 6,0 5,7 3,0 Import (%) -4,4-13,7 12,5 0,6 5,1 1,4 Deficyt budżetowy ( w % PKB) -2,7-5,4-4,5-3,9-3,2-2,1 Dług publiczny (w % PKB) 106,3 116,1 119,2 120,7 119,8 127,6 *dane wstępne ** prognoza Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki. Pomimo powolnego wychodzenia Włoch z kryzysu gospodarczego, w roku 2011 sytuacja gospodarcza tego państwa wciąż pozostawała bardzo trudna, przez co na arenie międzynarodowej utrwalił się wizerunek Włoch jako kraju zmagającego się problemami gospodarczymi i finansowymi. Odnotowano niewielki wzrost PKB o 0,5%. Jednocześnie kolejne plany oszczędnościowe spowodowały wzrost presji fiskalnej (w 2013 r. może ona wynieść nawet 45,5%), której towarzyszył wzrost inflacji do 2,8% w skali roku (głównie wskutek podniesienia stawek podatku VAT do 21% i akcyzy w listopadzie 2011 r.). Obydwa te czynniki w sytuacji wzrostu stopy bezrobocia do wysokości 9,1% na koniec 2011 r. przełożyły się na spadek popytu wewnętrznego. Poznań 2013 Strona 41

42 Zmiana w % Plan Rozwoju Eksportu firmy Wykres 9: Zmiana PKB we Włoszech w latach Zmiana PKB we Włoszech (%) w latach * 2013** PKB (%) -1,3-5,2 1,8 0,4 1,3-0,5 *dane wstępne ** prognoza Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki. Pesymistyczne opinie o stanie włoskiej gospodarki potwierdza wzrastający poziom długu publicznego, który należy do najwyższych w Europie i wzrósł w 2011 r. o kolejne 2 pkt. %, kształtując się obecnie na poziomie 121% PKB. Główną przyczyną złego stanu gospodarki włoskiej są problemy strukturalne: spadająca konkurencyjność międzynarodowa, wysokie zadłużenie, niska ściągalność podatków, zbyt kosztowny system emerytalny, korupcja i niewydolność systemu sprawiedliwości. Wpływ miały także problemy byłego premiera Włoch i koalicji rządowej, zmiany personalne w ministerstwach oraz brak stabilnej perspektywy politycznej. Według większości prognoz, Włochy zanotują w roku bieżącym deficyt budżetowy wysokości ponad 2% PKB, czyli powyżej dopuszczalnego poziomu w Strefie Euro. W br. wzrost gospodarczy osiągnie najprawdopodobniej ujemny poziom. Już przed kryzysem tempo wzrostu gospodarczego Włoch należało do najniższych w UE z uwagi na wysoki deficyt finansów publicznych oraz silne uzależnienie od drożejącego importu surowców energetycznych. Charakterystycznym elementem gospodarki włoskiej jest duża liczba pośredników w dystrybucji towarów, co prowadzi do zawyżenia cen wewnętrznych i spadku konkurencyjności Włoch na rynku światowym. Poznań 2013 Strona 42

43 Poziom inflacji w % Plan Rozwoju Eksportu firmy Wykres 10: Wskaźnik inflacji w latach we Włoszech Wskaźnik inflacji we Włoszech w latach ,5 3 2,5 2 1,5 1 0, * 2013** Inflacja (%) 3,5 0,8 1,6 2,9 1,9 2 *dane wstępne ** prognoza Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki, Istotną rolę w gospodarce kraju odgrywają tradycyjne branże przemysłowe sektora firm małych i średnich, których produkcja przenosi się do Azji oraz eksport towarów o niskiej wartości dodanej, ale wysokich cenach. Oba elementy powodują, że są one łatwiej zastępowalne przez tańsze wyroby z importu. Udział Włoch w handlu światowym obniżył się do 3,2%. Tym nie mniej Włochy zajmują nadal wysokie 8 miejsce jako eksporter światowy, a w przypadku importu znajdują się na 7 pozycji. Wykres 11: Udział w PKB wg sektorów- Włochy (2010) Udział w PKB wg sektorów - Włochy (2010) 3% 27% Usługi Produkcja przemysłowa 71% Rolnictwo Źródło: Eksporter.gov.pl Największy udział w tworzeniu włoskiego PKB ma sektor usług (ponad 70%). Udział produkcji przemysłowej i rolnictwa wynosi odpowiednio ok. 27% i 2,5%. W związku z trwającym kryzysem dotychczasowe motory włoskiej gospodarki, Poznań 2013 Strona 43

44 czyli produkcja przemysłowa i eksport uległy załamaniu. Najważniejszym partnerem handlowym Włoch są kraje UE. Wymiana z nimi stanowi ok. 59% włoskiego eksportu i 54% importu. Po stronie eksportowej najważniejszymi partnerami pozostają w kolejności Niemcy (12,7%), Francja (11,6%), USA (6,9%) i Hiszpania (Polska z udziałem 2,7% znajduje się na 8 miejscu). Po stronie importu są to Niemcy (16,4%), Francja (8,6%), Chiny (6,9%) oraz Holandia. Polska z udziałem 2,2% uplasowała się na 13 miejscu. Polsko-włoska współpraca gospodarcza Polsko-włoskie stosunki gospodarcze rozwijają się stosunkowo korzystnie dla każdego z krajów, co jest wynikiem długoletniej tradycji współpracy. Włoskie firmy pojawiły się w Polsce już w latach dwudziestych, a dalszy rozwój stosunków gospodarczych nastąpił po drugiej wojnie światowej. Jednak do prawdziwej eksplozji w polsko-włoskich relacjach gospodarczych doszło po zmianach politycznych i rozpoczęciu reform w Polsce w 1989 r. Szacuje się, że regularne kontakty z Polską utrzymuje około 2000 włoskich firm. Jak podaje Ministerstwo Gospodarki RP, Włochy są aktualnie drugim (po Niemczech), partnerem handlowym Polski, wśród krajów UE (udział ok. 5,4% w obrotach z krajami UE ogółem). W roku 2011 odnotowano rekordową wartość wzajemnych obrotów handlowych - 15,2 mld EUR, przy czym eksport do Włoch wyniósł 7,3 mld EUR, zaś import z Włoch -7,9 mld EUR. Pozytywnym zjawiskiem był wzrost polskiego eksportu do Włoch, mimo iż saldo obrotów pozostało ujemne (-650 mln EUR). Tabela 7: Polsko włoskie obroty handlowe w latach (w mln EUR) Wyszczególnienie / Rok I-IV 2012* Obroty Eksport Import Saldo *szacunek Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki. W czasie kryzysu miał miejsce spadek obrotów handlowych o 15% związany ze zjawiskami kryzysowymi w gospodarce europejskiej. Począwszy od roku 2010 odnotowywany jest jednak wzrost polskiego eksportu do Włoch (Polska awansowała na 8 miejsce we włoskim eksporcie i 11 we włoskim imporcie). Cechą charakterystyczną wymiany jest strukturalny deficyt handlowy związany z wysokim importem polskiej branży Poznań 2013 Strona 44

45 samochodowej oraz art. konsumpcyjnych pochodzenia przemysłowego i leków. Natomiast w I kwartale 2012 r. wystąpiła dość nieoczekiwanie niewielka nadwyżka dla Polski, związana z 11% spadkiem importu. Wykres 12: Polsko-włoskie obroty handlowe w latach [mln EUR] Polsko-włoskie broty handlowe (mln EUR) I-IV 2012* Eksport Import Saldo *szacunek Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki. Polsko-włoską wymianę handlową cechuje niewielkie zróżnicowanie struktury towarowej, zarówno eksport jak i import opiera się na trzech grupach towarowych. Z Polski do Włoch eksportowane są głównie wyroby przemysłu elektromaszynowego, metale nieszlachetne, artykuły rolno-spożywcze materiały i wyroby włókiennicze. Sytuacja w sektorze budowlanym Sytuacja w sektorze budowlanym we Włoszech jest korzystniejsza niż w innych państwach Europy. We Włoszech ceny nieruchomości w ciągu ostatnich dziesięciu lat rosły szybciej od dochodów. Jednocześnie włoskie gospodarstwa domowe wciąż mają niski poziom zadłużenia w porównaniu z krajami sąsiednimi, mimo że w ciągu ostatnich dziesięciu lat wartość zaciąganych kredytów wzrosła dwukrotnie. Jednocześnie liczba nowych inwestycji budowlanych nadal znajduje się wyraźnie poniżej rekordowego poziomu odnotowanego w roku 2005, mimo to odczuwalna jest dość znaczna aktywność podmiotów na rynku budowlanym. Na terenie Unii Europejskiej Włochy słyną w branży budowlanej z produkcji i dostarczania na rynek płytek ceramicznych. Przypada na nie ponad połowa całej unijnej produkcji tego wyrobu. Wartość tej produkcji oscyluje wokół poziomu 5 mld EUR rocznie. Na drugim miejscu znajduje się Hiszpania z wartością produkcji 2,3 mld euro w 2010 r. Poznań 2013 Strona 45

46 Najważniejszymi ośrodkami produkcji płytek ceramicznych w Unii Europejskiej są: Sassuolo (Włochy) oraz Castellon (Hiszpania). Pozostałe kraje wyraźnie ustępują wspomnianej dwójce, chociaż duże regiony specjalizujące się w wytwarzaniu płytek ceramicznych znajdują się również w Portugalii, Niemczech, Francji i Polsce. Dla potencjalnego eksportera materiałów budowlanych na rynek włoski jest istotna informacja, na jakie konkretne tereny powinien on kierować swoją ofertę. Z tego powodu zaprezentowano niżej liczby charakteryzujące zespoły budynków z podziałem ze względu na sposób ich użytkowania. Dla firmy z branży budowlanej, szczególnie w zakresie dystrybucji, zaleca się, aby ofertę kierować przede wszystkim do dużych deweloperów i na miejsce poważnych inwestycji. Tabela 8: Zespoły budynków z podziałem ze względu na sposób ich użytkowania Źródło: Rynek stolarki budowlanej we Włoszech, Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Rzymie Ważnym aspektem dla potencjalnego eksportera materiałów budowlanych na ten rynek jest fakt, iż we Włoszech ponad 70% mieszkańców posiada mieszkanie własnościowe. Istnieje więc bardzo szerokie grono odbiorców, które ma decyzyjność w zakresie stosowanych materiałów i zastosowanych technologii budowlanych. W ostatnich latach na włoskim rynku nieruchomości obserwuje się znaczny wzrost liczby kupujących cudzoziemców zwłaszcza spoza UE. Grupa ta stanowi ok. 8-10% ogółu kupujących. Sytuacja ta jest ściśle związana z włoskim rynkiem pracy oraz ze sprzyjającymi przepisami, według których od 1998 roku, cudzoziemiec posiadający pozwolenie na pobyt oraz stałą pracę ma prawo do zakupu lokalu na warunkach pierwszego mieszkania możliwości skorzystania z licznych ulg, natomiast obcokrajowiec zarejestrowany w agencji pośrednictwa pracy ma prawo starać się, na równych prawach z obywatelami włoskimi, o mieszkanie socjalne. Jednym z najpoważniejszych problemów, który dotyka obecnie gospodarki Włoch i włoskiego rynku nieruchomości komercyjnych, jest wycofanie się wielu zagranicznych Poznań 2013 Strona 46

47 inwestorów. Należy odnotować trend wyzbywania się nieruchomości przez instytucje, typu banki, ministerstwa lub inne instytucje należące do skarbu państwa. Analiza obowiązujących aktów prawnych i procedur oraz dostęp do rynku Funkcjonowanie Polski i Włoch w ramach jednolitego rynku UE oraz zawieszenie ograniczeń w swobodzie podejmowania pracy powoduje, że nie występują istotne bariery w rozwoju bilateralnych stosunków handlowych. W zakresie działalności polskich przedsiębiorstw na rynku włoskim podstawowe znaczenie posiadają uregulowania Traktatu Akcesyjnego Polski do UE. Szereg kwestii związanych ze współpracą gospodarczą regulują bilateralne umowy międzyrządowe: Umowa w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania z 1985 r. Umowa w sprawie popierania i ochrony inwestycji z 1989 r. Memorandum o współpracy na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw z 1999r. Strona włoska dąży do wypowiedzenia umowy o wzajemnej ochronie i wspieraniu inwestycji zagranicznych w oparciu o sugestie Komisji Europejskiej. W kwietniu 2009 r. odbył się w Warszawie I Polsko-Włoski Szczyt Międzyrządowy z udziałem Premierów, w trakcie którego Wicepremier W. Pawlak i Minister C. Scajola podpisali deklaracje o współpracy ministerstw gospodarki w energetyce oraz o kooperacji przemysłowej. W maju 2012 r. odbył się II Polsko-Włoski Szczyt Międzyrządowy w Rzymie z udziałem Premierów. Informacji odnośnie procedur handlowych, wymaganych dokumentach, a także informacji dotyczących rynku można zasięgnąć w wyspecjalizowanych instytucjach. Informacje o włoskich partnerach biznesowych można otrzymać miedzy innymi w Camera di Commercio. Są to Izby Handlowe, które wydają dokumenty zwane visura i certificato, zawierające podstawowe dane o firmie, a także o jej sytuacji finansowej. Drugim, ważnym aspektem działalności Camera di Commercio jest prowadzenie Ufficio Protesti, czyli rejestru dłużników niewypłacalnych. Inną przydatną instytucją jest Włoski Instytut Handlu Zagranicznego ICE z siedzibą w Rzymie i szeregiem placówek na całym świecie (w Polsce biuro ICE znajduje się w Warszawie). Jest to agenda rządowa, bezpłatnie udzielająca informacji o aktualnych ofertach firm zainteresowanych współpracą handlową i przemysłową. Pomaga również w nawiązywaniu i utrzymywaniu kontaktów handlowych z partnerami włoskimi. Poznań 2013 Strona 47

48 Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Podjęcie się kontaktów handlowych z włoskimi partnerami wymaga rzetelnego poznania specyfiki rynku, panujących obyczajów i praktyk handlowych. Poniżej przestawnio najważniejsze zagadnienia i wskazówki dla eksporterów z Polskiego rynku, którzy będą wprowadzać swoją ofertę na tamtejszy rynek: - Otwarci, bezpośredni Włosi najchętniej prowadzą interesy z godnymi zaufania kontrahentami, których poznali osobiście. Należy więc wydelegować odpowiednią osobę lub grupę, znającą tamtejsze realia, zwyczaje, która będzie odpowiedzialna za działalność na rynku włoskim. Jeżeli z pewnych względów wyznaczenie takiej jednostki wewnątrz firmy jest niemożliwe, rozwiązaniem może być zatrudnienie agenta zewnętrznego, który będzie koordynował handel z Włochami. - Efektywną formą promocji na rynku włoskim są wszelkie działania, będące formą obecności i bezpośredniego kontaktu, takie jak: targi branżowe, wystawy międzynarodowe, różnego typu konferencje. - Sprawdzanie wiarygodności kontrahenta to etap, który powinien pojawić się w większości procedur transakcyjnych. Nie jest to wyrazem nieufności, ale profesjonalizmu. Sami Włosi przystępują do rozmów po bardzo dokładnym rozpoznaniu kontrahenta. - Włosi nie przywiązują większej wagi do punktualności, często także przekładają spotkania, krótko przed ich terminem. Z tego powodu na kilka dni przed umówioną wizytą warto potwierdzić aktualność ustaleń. - Zmienność nastrojów i potrzeba dłuższego czasu do podjęcia decyzji to kolejne cechy charakteryzujące handel z Włochami. Zwłaszcza negocjacje ceny mogą przysporzyć wiele trudności - Włosi dążą do jak najniższej ceny. Należy więc przygotować spory zapas ustępstw w tej kwestii (cena wyjściowa odpowiednio zawyżona), dobre argumenty przemawiające za ustaloną przez nas ceną oraz atrakcyjne ustępstwa do zaoferowania w innych kwestiach. Natomiast na lekceważące, ostre uwagi, należy odważnie, elokwentnie odpowiadać, zachowując przy tym konieczną kurtuazję. - Jeśli w gestii polskiego przedsiębiorcy leży organizacja spotkania, najlepszym wyborem na miejsce spotkania biznesowego będzie restauracja. Poznań 2013 Strona 48

49 3.4. Francja Sytuacja gospodarcza Francja należy do grupy najwyżej rozwiniętych gospodarczo państw świata. We Francji można zaobserwować wyraźny podział kraju na dwie części: wschodnią - bogatszą, lepiej uprzemysłowioną, gęściej zaludnioną z aglomeracją Paryża i zachodnią (na zachód od linii Hawr-Marsylia) - bardziej rolniczą, uboższą i słabiej zaludnioną. Większość ludności Francji pracuje w usługach (68%), które mają największy udział w tworzeniu dochodu narodowego (66%). Tabela 9: Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne dla Francji w latach Wyszczególnienie / Rok * PKB (%) 0,2-2,6 1,6 1,8 2 Stopa bezrobocia (%) 7,8 9,5 9,7 9,5 9,2 Inflacja (%) 3,2 0,1 1,7 2,2 1,7 Eksport (%) -0,5-12,4 10,5 6,7 6,6 Import (%) 0,6-10,7 8,2 6,8 7,5 Deficyt budżetowy w %PKB -3,3-7,5-7 -5,8-5,3 Dług publiczny w %PKB 67,7 78,3 81,7 84,7 86,8 *szacunek Źródło: Statystyki Eurostat, European Economic Forecast W 2011 r. struktura tworzenia PKB przedstawiała się następująco: przemysł 18%, energetyka 5%, budownictwo 6%, rolnictwo i przetwórstwo rolno-spożywcze 3%, transport 5%, handel i usługi 63%. Nadal widoczne były następstwa niedawnego kryzysu gospodarczego. Przyrost PKB osiągnął poziom 1,75%, a poziom inflacji 2,2%. Wdrożone programy ożywienia gospodarczego przyniosły efekty stabilizacyjne, ale jednocześnie pogorszył się stan finansów publicznych. Poznań 2013 Strona 49

50 zmiana (%) zmiana (%) Plan Rozwoju Eksportu firmy Wykres 13: Zmiana poziomu inflacji we Francji w latach Zmiana poziomu inflacji (lata ) 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0, * Inflacja 3,2 0,1 1,7 2,2 1,7 *szacunek Źródło: Statystyki Eurostat, European Economic Forecast Deficyt budżetowy na koniec 2011 r. wyniósł 5,7% PKB, a dług publiczny stanowił 84,9% PKB. Wyniki handlu zagranicznego też nie napawają optymizmem, gdyż ujemne saldo wzrosło do rekordowego poziomu 71 mln EUR (w 2011 r. eksport mln EUR, import mln EUR). Negatywnym zjawiskiem jest również zmniejszający się napływ inwestycji zagranicznych do Francji (w ostatnich dwóch latach średnio na rocznym poziomie 25 mln EUR) oraz dwukrotnie wyższa wartość wypływającego z Francji kapitału. Stopa bezrobocia utrzymuje się na poziomie 9,4 %, co oznacza 2,6 mln osób bez pracy. Wykres 14: Zmiana poziomu PKB we Francji w latach Zmiana poziomu PKB we Francji (lata ) 3,0 2,0 1,0 0,0-1,0-2,0-3, * PKB 0,2-2,6 1,6 1,8 2,0 *szacunek Źródło: Statystyki Eurostat, European Economic Forecast Polsko-francuska współpraca handlowa Francja zawsze była i jest ważnym dla Polski partnerem współpracy politycznej kulturalnej, gospodarczej i naukowej. Analizując sytuację z punku widzenia polskiego eksportera należy zauważyć, że we Francji istnieją stosunkowo wysokie koszty pracy i obciążenia fiskalne Poznań 2013 Strona 50

51 przedsiębiorstw. Ponadto gospodarka francuska rozwija się w tempie raczej umiarkowanym. Informacje stanowią przesłankę o konkurencyjności oferty polskich przedsiębiorstw. Tabela 10: Polsko francuskie obroty handlowe w latach (mln EUR) Wyszczególnienie / Rok Obroty Eksport Import Saldo Źródło: Statystyki Eurostat, European Economic Forecast, dane GUS, dane Ministerstwa Gospodarki Bardzo ważnym miernikiem, który może pomóc w wyborze kraju do eksportu jest analiza struktury i dynamiki wymiany handlowej. W latach bezpośrednio poprzedzających przystąpienie Polski do UE wystąpił znaczący wzrost wymiany handlowej z Francją, przy jednoczesnym pojawieniu się ujemnego dla Polski salda. Akcesja Polski do UE wpłynęła na zwiększenie dynamiki naszego eksportu, co zaowocowało redukcją deficytu handlowego. Francja wobec Polski odgrywa istotną rolę zarówno, jeśli chodzi o wymianę handlową (czwarty partner) jak i zaangażowanie kapitałowe (trzeci inwestor zagraniczny). Silny spadek popytu wewnętrznego we Francji oraz pogarszająca się sytuacja finansowa polskich importerów przy wysokim kursie Euro były przyczyną zmniejszenia dwustronnych obrotów handlowych w 2009 roku o około 20%, co wynika z trwającego kryzysu na światowych rynkach finansowych. Wykres 15: Polsko-francuskie obroty towarowe w latach (w mln EUR) mln EUR Polsko - francuskie obroty handlowe (mln EUR) w latach Eksport Import Saldo Źródło: na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki i Ministerstwa Spraw Zagranicznych Poznań 2013 Strona 51

52 W 2010 r. polsko-francuska wymiana handlowa osiągnęła wartość 13,6 mld EUR, co oznacza, iż wzajemne obroty powróciły do wielkości sprzed kryzysu (w trakcie 2009 r. spadły o ok. 15%). Na koniec 2010 r. polski eksport do Francji wyniósł 8,0 mld EUR, natomiast import z Francji osiągnął wartość 5,6 mld EUR. Nadwyżka handlowa wyniosła 2,4 mld EUR (1,9 mld EUR w 2009 r.). Francja pozostaje dla Polski drugim klientem (po Niemczech) z udziałem 6,8% oraz piątym dostawcą (kolejno po Niemczech, Rosji, Chinach i Włoszech), z udziałem 4,4%. W okresie styczeń marzec 2011 r. obroty ogółem wyniosły ponad 3,6 mld EUR (eksport 2,1 mld EUR, import 1,5 mld EUR), co oznacza 7% wzrost wymiany handlowej w porównaniu z analogicznym okresem 2010 r. Podkreślić należy korzystną strukturę polskiego eksportu, w którym dominują towary wysoko przetworzone sektora elektromaszynowego, samochody, komponenty i podzespoły dla przemysłu samochodowego, sprzęt do odbioru, nagrywania i odtwarzania dźwięku i obrazu, sprzęt AGD, maszyny i urządzenia elektryczne. Kolejne miejsca zajmuje metalurgia (wyroby z miedzi), przemysł chemiczny (opony, wyroby kosmetyczno-perfumeryjne) oraz drzewnopapierniczy (meble). Największa nadwyżka handlowa ma miejsce w grupie sprzętu elektrycznego, mebli, metali, a także w zakresie art. rolno-spożywczych. Wykres 16: Struktura eksportu Polski do Francji w roku 2011 Struktura eksportu Polski do Francji (2011) Elektromaszynowy; 48% Mineralny i paliwowy; 3% Lekki; 4% Rolno- spożywczy; 7% Inne; 5% Drewnopapierowy; 8% Metalurgiczny; 12% Chemiczny; 13% Źródło: Przewodnik gospodarczy. Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej we Francji, Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Analiza obowiązujących procedur i aktów prawnych Polsko-francuskie stosunki gospodarcze regulują postanowienia dorobku prawnego Unii Europejskiej i obowiązującego od 1 maja 2004 roku Traktatu dotyczącego przystąpienia Polski i 9 innych krajów do Unii. Ponadto obowiązują umowy dwustronne w zakresie nieobjętym uregulowaniami UE, wśród których najważniejsze, to: Poznań 2013 Strona 52

53 Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 14 lutego 1989 r., weszła w życie 10 lutego 1990 r. Umowa w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu w zakresie podatków od dochodu i majątku z 20 czerwca 1975 r. obowiązująca od 24 grudnia 1977 r. W zakresie wsparcia w sprzedaży towarów na rynek francuski służyć mogą następujące instytucje: Francuskie Centrum Handlu Zagranicznego Zgromadzenie Francuskich Izb Handlowo- Przemysłowych Izba Przemysłowo- Handlowa w Paryżu Świtowe Centrum Handlu w Paryżu Na terenie Francji działają również specjalne wywiadownie handlowe, które zajmują się zbieraniem danych zawartych w rejestrach i repertoriach publicznych, kartotekach banków i innych instytucji, prasie oraz udostępnianych przez same przedsiębiorstwa. Dzięki działalności polegającej na zawodowym poszukiwaniu oraz przetwarzaniu informacji, wywiadownie stanowią podstawowe źródło informacji na temat przedsiębiorstw. Od momentu akcesji Polski do UE znacząco wzrosła aktywność polskich usługodawców na rynku francuskim. Początkowy brak dostępu do francuskiego rynku pracy przy łatwiejszym dostępie do rynku usług spowodował, iż na przestrzeni bardzo krótkiego okresu od momentu akcesji Polski do struktur wspólnotowych bardzo wiele polskich firm zaczęło oddelegowywać w ramach świadczenia usług, swoich pracowników do Francji. Polska była na pierwszym miejscu w liczbie oddelegowanych pracowników zagranicznych do Francji - 23 tys. osób. Stosowanie przez polskich usługodawców w pracach remontowo-budowlanych produkowanych w Polsce materiałów i produktów, wpływa na wzrost eksportu w tej grupie towarowej oraz na zwiększenie zainteresowania odbiorców francuskich wykorzystaniem polskich materiałów budowlanych, stolarki budowlanej, konstrukcji metalowych, itp., które odznaczają się wysoką jakością i konkurencyjnymi cenami. Wśród usługobiorców francuskich - działalność polskich firm (zwłaszcza przy pracach remontowo-budowlanych) jest bardzo dobrze postrzegana, głównie dzięki ich wysokiej jakości oraz krótkim terminom wykonywania robót. Dość rozpowszechniona we Francji, po wejściu Polski do UE, groźba polskiego hydraulika okazała się zupełnie bezpodstawna. Całkowite Poznań 2013 Strona 53

54 otwarcie we Francji rynku pracy m.in. dla Polaków od dnia 1 lipca 2008 r. nie spowodowało negatywnych skutków na francuskim rynku zatrudnienia. Sytuacja w sektorze budowlanym Jednym z problemów, jakie są odnotowywane w branży budowlanej we Francji, pozostaje nadal lobbing przedstawicieli sektora i oficjalne wezwanie rządu do działania wobec nieuczciwej konkurencji w związku z tysiącami pracowników z innych krajów UE zatrudnionych w podwykonawstwie i pracujących po 70 godzin w tygodniu, często bez umów. Francuscy budowlańcy i rzemieślnicy manifestują ze względu na zbyt duże koszty społeczne, jakie powstają w związku z równym dostępem do branży w sektorze. Unijna dyrektywa z 1996 roku dotycząca delegowania pracowników w ramach świadczenia usług przewiduje, że prawo pracy kraju przyjmującego (układy zbiorowe, minimalnego wynagrodzenia, czas pracy, umowy) stosuje się, jeżeli są one bardziej korzystne dla pracownika, a składki na ubezpieczenie społeczne są należne w kraju pochodzenia. W styczniu 2013 roku spadek zatrudnienia we francuskim sektorze budowlanym wyniósł 11,9%. Jest to związane z poszukiwaniem coraz bardzie wykwalifikowanej kadry pracowników. Warto podkreślić, iż francuskie firmy tak cenią sobie pracowników z Polski, że domagają się od agencji pracy tymczasowej gwarancji, że te nie przyślą im budowlańca z innego kraju. Chociaż przez kryzys spada zapotrzebowanie francuskich przedsiębiorców na pracowników tymczasowych, to Polacy wciąż pozostają najchętniej zatrudnianymi obcokrajowcami. Powód- przeciętny Francuz woli bezrobocie niż pracę na budowie, a polski fachowiec wciąż jest w cenie. Spadek zapotrzebowania na pracowników z Polski, który sięga dziś 10% w stosunku do ubiegłych lat, nie wynika z niechęci do polskiej siły roboczej, ale z problemów w wielu sektorach, przede wszystkim budownictwie, obleganym przez Polaków. W IV kwartale 2011 francuscy inwestorzy zanotowali jeden z najwyższych wzrostów kosztów, który wzrósł do poziomu 6,84%. W praktyce oznaczało to zaniechanie wielu inwestycji, zwłaszcza na rynku mieszkaniowym. Wysokie ceny materiałów, zmuszają do poszukiwania tańszej, ale wykwalifikowanej siły roboczej. Z drugiej strony mniejsi deweloperzy, u których Polacy znajdowali pracę wstrzymują inwestycje. Polacy we Francji wciąż mogą liczyć na dobre zarobki. W wielu przypadkach nawet dwa razy wyższe niż w Polsce. Według Eurodesk pracownicy budów zarabiają od 1,5 2,5 tys. euro miesięcznie. Należy zauważyć, iż wśród kluczowych priorytetów dla rządu francuskiego pozostaje zwłaszcza sektor budowlany, w tym termoizolacja istniejących budynków mieszkalnych, jak również rozbudowa infrastruktury, w tym sieci szerokopasmowego Internetu. Poznań 2013 Strona 54

55 Materiały budowlane we Francji objęte są zredukowaną stawką VAT - 5,5%. Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Od 1 lipca 2008 roku praca a terenie Republiki Francuskiej przestała być przywilejem dla wybranych, w związku z otworzeniem granic tego kraju dla nowych członków Unii Europejskiej w tym Polski. Powstał więc nowy rynek zbytu. Zanim jednak polski przedsiębiorca będzie chciał rozpocząć działalność na tamtejszym rynku, warto zapoznać się z poniższymi informacjami, odnośnie kultury prowadzenia biznesu i zwyczajów: Francuzów charakteryzuje stosunkowo duża nieprzystępność, niezależność, samodzielność i przywiązanie do własnej kultury. To naród skomplikowany, ale jednocześnie bardzo ciekawy przesiąknięty optymizmem i tolerancją. Za współpracą z francuskimi firmami przemawia jednak przewidywalność i stabilność tego rynku. Prowadząc negocjacje handlowe z francuskim kontrahentem warto dysponować znajomością tutejszych obyczajów i biznesowym Savoir-vivr em, który pomoże odnaleźć się w obcym środowisku. Kultura świata biznesu we Francji jest unikatowa i należy być na nią przygotowanym. Konieczna jest znajomość języka francuskiego. Mimo, że wielu francuskich biznesmenów włada biegle angielskim, są oni przekonani o wyższości ojczystego języka nad każdym innym. Podczas spotkań można skorzystać z pomocy profesjonalnego tłumacza, ale przedstawiciel handlowy nieznający języka francuskiego zazwyczaj oceniany jest już niekorzystnie na samym początku. Warto starać się używać tego języka, nawet jeśli popełniane są stosunkowo nierażące błędy w akcencie i gramatyce. To samo tyczy się korespondencji również winna być pisana w języku francuskim. Tu warto zaznaczyć, iż w przypadku listu z prośbą o spotkanie powinien być on napisany w niemal nieskazitelnej francuszczyźnie. Francja jest krajem, w którym dominują kontakty osobiste, jednak wstępne rozmowy trwają tu krócej niż w innych państwach. W stworzeniu przyjaznej atmosfery spotkania pomoże znajomość francuskiej historii, literatury, sztuki bądź filozofii. Pod względem punktualności Francuzi nie są tak rygorystyczni jak Niemcy na umówione spotkanie powinno przychodzić się punktualnie, ale kilkuminutowe spóźnienie nie powinno zaszkodzić podczas negocjacji. Podczas rozmowy należy czuć się swobodnie i nie bać się wypowiadać swojego zdania. Poznań 2013 Strona 55

56 Hierarchia i status społeczny mają we Francji duże znaczenie, podobnie jak poziom wykształcenia i zamożności, a francuscy przełożeniu na ogół kierują swoimi firmami w sposób autorytarny. Od podwładnych oczekuje się fachowości i udzielenia odpowiedzi na każde zadane pytanie. Dzielenie się uprawnieniami nie jest zbyt popularne, podobnie jak spoufalanie się z pracownikami niższego rzędu. Francuzi mają ekspresywny styl porozumiewania się. Lubią spory i podczas spotkań w interesach angażują się w ożywioną wymianę zdań. Nie przystępują jednak od razu do rzeczy i często przedstawiają swój punkt widzenia w oparciu o przesadną kwiecistość własnego języka. Słyną również częstego dotykania się oraz gestykulacji dłońmi. Na spotkanie należy przyjść ubranym szykowanie i elegancko. U mężczyzn wskazane jest założenie ciemnego garnituru, natomiast kobiety powinny mieć na sobie ubranie w klasycznym kroju. W kontaktach personalnych inicjatywa podania sobie rąk zawsze wychodzi od najstarszego i najwyższego rangą. Należy nastawić się na długie i uporządkowane negocjacje, w czasie których należy postawić na poważną prezentację swojego towaru bądź usługi i stosować rzeczowe argumenty, aby wzbudzić zainteresowanie drugiej strony Węgry Sytuacja gospodarcza W rok 2009 Węgry weszły nie tylko ze znacznymi problemami natury gospodarczej i społecznej, ale także były obarczone skutkami narastającego światowego kryzysu finansowego i gospodarczego. Węgierski PKB, nieustannie spadający od wiosny 2008 roku, odnotował w 2009 roku głęboki spadek do poziomu 6,3%. Dodatkowo, spadek produkcji przemysłowej wyniósł ok. 18% w stosunku do 2008 roku. Kryzys gospodarczy w największym stopniu dotknął przemysł przetwórczy, motoryzacyjny oraz produkcję maszyn i urządzeń elektrycznych. W roku 2009 inflacja wyniosła 4,2%, co oznaczało wyraźny spadek w stosunku do poprzednich dwóch lat. Z kolei do 10% wzrosła stopa bezrobocia w stosunku do 2008 roku. Na wyniki węgierskiej gospodarki zasadniczy wpływ miało jej uzależnienie od eksportu (ten spadł w 2009 roku o ok. 18%, a import aż o ok. 24%) i co za tym idzie, sytuacja gospodarcza u głównych odbiorców, jak również niska konsumpcja indywidualna. Poznań 2013 Strona 56

57 zmiana(%) Plan Rozwoju Eksportu firmy Tabela 11: Węgry dane makroekonomiczne za lata Wyszczególnienie * PKB (w mld EUR) 101, ,8 b.d b.d PKB - dynamika (%) 0,8-6,7 1,2 1,7 0,5 PKB na 1 mieszkańca (tys. EUR) Deficyt/nadwyżka budżetu (w % PKB) 10,3 9,3 9,2 b.d b.d -3,7-4,5-4,2 3,5-2,5 Dług publiczny (w % PKB) 72,3 78,4 80,2 75,9 76,5 Inflacja (w %) 6 4 4,7 3,9 5,5 Stopa bezrobocia (%) 7, , Eksport (w mld EUR) 73 59,5 71,4 79,9 b.d Import (w mld EUR) 72,8 55,5 65,9 73 b.d *prognoza Źródło: Centralny Urząd Statystyczny, Ministerstwo Finansów, MFW, KE W dwóch kolejnych latach węgierski PKB rósł bardzo powoli o 1,2% w roku 2010 i 1,7% w 2011, co oznacza, że jeszcze długo będą odrabiane straty z 2009r. Przygotowywane przez rząd węgierski w latach programy reform strukturalnych Plan Szecheny ego oraz Plan Kálmána Szélla nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Węgierskie budownictwo nadal nie potrafi wyjść z recesji, która trwa ponad 6 lat. Poziom produkcji znajduje się na poziomie 2004 r. Wg danych Narodowego Banku Węgier (MNB) w 2011 roku Węgry osiągnęły dodatnie saldo obrotów handlowych ze światem na poziomie prawie 7 mld EUR, przy czym wartość eksportu wyniosła prawie 80 mld EUR (wzrost o 11,8%), a importu ok. 73 mld EUR, (wzrost o 10,8%). Główni partnerzy handlowi Węgier: w eksporcie- Niemcy, Włochy, Wielka Brytania, Rumunia, Słowacja, Francja i Austria; w imporcie - Niemcy, Rosja, Chiny, Austria, Niderlandy. Wykres 17: Zmiana PKB (%) na Węgrzech w latach Zmiana PKB (%) na Węgrzech w latach PKB (%) 0,8-6,7 1,2 1,7 Źródło: Centralny Urząd Statystyczny, Ministerstwo Finansów, MFW, KE Poznań 2013 Strona 57

58 zmiana (%) Plan Rozwoju Eksportu firmy Wg opublikowanego raportu OECD, w 2013 r. gospodarka węgierska powinna dalej powoli wychodzić z kryzysu, jednak stabilność Węgier jest nadal niepewna. Przyczyny ryzyka są związane głównie z wydarzeniami antykryzysowymi w Grecji, Portugalii oraz Hiszpanii. W ocenie OECD, Węgry należą do tych państw członkowskich, w których recesja była bardzo głęboka, jednak rząd węgierski skutecznie zareagował na kryzys, podjął odpowiednie kroki i rozpoczął reformy, które powinny być kontynuowane (np. reforma budżetu oraz systemu emerytalnego). Mimo to, Węgry wciąż należą do najwolniej rozwijających się państw Europy Środkowej oraz mają najniższą prognozę wzrostu na lata przyszłe. W związku z tym Agencja ratingowa Moody s obniżyła w listopadzie 2011r. ocenę kredytową Węgier z poziomu Baa3 do Ba1 z perspektywą negatywną, co oznacza możliwość dalszej jej redukcji. Także agencja ratingowa Standard&Poor s w grudniu 2011r. obniżyła tę ocenę do nieinwestycyjnego poziomu BB+ z perspektywą negatywną. Wykres 18: Zmiana poziomu inflacji na Węgrzech w latach Zmiana poziomu inflacji na Węgrzech w latach ,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0, * Inflacja 6,0 4,0 4,7 3,9 5,5 Źródło: Centralny Urząd Statystyczny, Ministerstwo Finansów, MFW, KE Perspektywy gospodarcze na 2012 r. też nie są najlepsze. Najnowsze prognozy rządu węgierskiego i KE przewidują wzrost PKB jedynie o 0,5%, MFW o 0,3%. Wiele instytucji przewiduje dla Węgier ponowną recesję, choć nie tak głęboką, jak poprzednia. Pierwsze, dostępne dane statystyczne za 2012 r. potwierdzają tezę o ponownym hamowaniu gospodarki. Spadek PKB za I półrocze br. wyniósł 1,1%, produkcji przemysłowej o 0,4%, a produkcji budowlano-montażowej aż o 10,1%. W lipcu 2012 r. Parlament węgierski zatwierdził założenia budżetowe na 2013 r. Deficyt budżetowy ma wynieść 2,2% PKB, przy wzroście PKB na poziomie 1,6% i 4,2%-owej inflacji. Polsko-węgierska wymiana handlowa Trudna sytuacja gospodarcza Węgier oraz kryzys gospodarczy miały zasadniczy wpływ na znaczny spadek wolumenu polsko - węgierskich obrotów towarowych w kolejnych latach, Poznań 2013 Strona 58

59 począwszy od 2009 roku. Wymiana handlowa zarejestrowała spadek o ok. 20% i wyniosła ok. 5 mld EUR. W roku 2011 polsko-węgierskie obroty handlowe wzrosły zaledwie o ok. 8% w stosunku do 2010 r. (dla porównania - w 2010 r. wzrost o 23%). Polska posiada dodatnie saldo handlowe w obrotach handlowych z Węgrami. Wg danych GUS, Węgry są 14 partnerem handlowym Polski (w 2010 r. było to 13 miejsce) z udziałem 3,32% w ogólnych obrotach Polski. Kraj ten zajmuje 9 pozycję w polskim eksporcie oraz 16 pozycję w imporcie. Wymiana handlowa z Węgrami wyniosła w 2011 roku ok. 6,2 mld EUR, w tym polski eksport ok. 3,5 mld EUR, zaś import ponad 2,6 mld EUR. Polska posiada dodatnie saldo handlowe w obrotach handlowych z Węgrami w wysokości ponad 0,8 mld EUR. Negatywną tendencją była znacznie wyższa dynamika importu niż polskiego eksportu. Polska jest 7 partnerem handlowym Węgier. Tabela 12: Polsko-węgierskie obroty towarowe (w mln EUR) Wyszczególnienie I -VI Dynamika 2011= 100 Eksport 3230,2 2654,8 3404,1 3501,9 1625,0 96,7 Import 2526,4 2010,2 2332,8 2683,1 1239,6 91,5 Obroty 5756,5 4665,0 5736,9 6185,0 2864,6 94,4 Saldo 703,8 644,6 1071,3 818,8 385,4 x Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki W 2009 nastąpiły wyraźne zmiany w strukturze polskiego eksportu spowodowane ponadprzeciętnym spadkiem eksportu samochodów, wyrobów z metali i produktów mineralnych. Maszyny i urządzenia stanowiły 34,1% ogółu polskiego eksportu, wyroby z metali - 16,2%, żywność - 12,9%, pojazdy i ich części - 11,1%. W imporcie z Węgier dominowały maszyny i urządzenia, produkty chemiczne, tworzywa sztuczne oraz pojazdy. W ciągu ostatnich 2 lat struktura ta nie uległa znaczącym zmianom. Udział maszyn i urządzeń w eksporcie pozostał nadal dominujący ponad 38%. Drugie miejsce zajmują wyroby nieszlachetne i wyroby z metali nieszlachetnych (ok.12,5%). Wysoki jest nadal udział produktów rolno-spożywczych ok. 9%. W imporcie dominują także maszyny i urządzenia (co stanowi ponad jedną-trzecią dostaw), znaczny także udział produktów chemicznych, tworzyw sztucznych, metali nieszlachetnych i pojazdów. Poznań 2013 Strona 59

60 Wykres 19: Polsko-węgierskie obroty handlowe w latach (w mln EUR) Polsko-węgierskie obroty handlowe (mln EUR) I -VI Eksport Import Saldo Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Główne towary w eksporcie na Węgry stanowią więc: - aparatura odbiorcza dla telewizji oraz części - ponad 22%, - drut miedziany- 3,6%, - części i akcesoria samochodowe - 3,5%, - silniki spalinowe wysokoprężne - 3,3% - pojazdy samochodowe, druty izolowane i kable, a także tytoń, cygara i papierosy, meble i aparatura elektryczna. Z kolei w imporcie z Węgier dominują: - leki - 6,9%, - aparatura odbiorcza do telewizji, monitory 4,5%, - aparatura do telefonii i telegrafii - 4,0% - pojazdy samochodowe, pompy, sprężarki, części i akcesoria samochodowe, części do silników, polimery etylenu, drut i kable, wyroby walcowane z żeliwa i stali. Sytuacja w branży budowlanej na Węgrzech Analizując sytuację w branż budowlanej na Węgrzech należy podkreślić, iż w kraju tym od lat spada siła nabywcza węgierskich gospodarstw domowych, a węgierskie budownictwo jako całość już szósty rok znajduje się w recesji. Zgodnie z danymi ze stycznia 2011, spadek w budownictwie wynosił na początku roku -4,2%. Na Węgrzech coraz mniej się buduje i coraz mniej remontuje. Według danych raportowych, tylko w kwietniu roku 2012 produkcja budowlana spadla o 15,5% w stosunku do kwietnia 2010 roku i o 6% w stosunku do marca 2011 roku. Poznań 2013 Strona 60

61 Tabela 13: Wzrost/spadek produkcji budowlanej na Węgrzech Wzrost/spadek produkcji budowlanej (rok poprzedni - 100%) ,8 +15,9-0,9-14,4-5,0-4,3-10,1 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ambasady Polski w Budapeszcie, Krajowego Związku Przedsiębiorców Budowlanych, danych statystycznych KSH (Centralnego Urzędu Statystycznego) W roku 2010 wartość rynku w cenach bieżących wyniosła ok. 1,7 biliona forintów węgierskich. Wartość budowy budynków wynosiła wtedy ok. 515 mld forintów, pozostałych obiektów 477 mld forintów, a obiektów specjalistycznych 806 mld forintów. Odnotowano wtedy spadki: w przypadku obiektów pozostałych o 21%, budynków o 6,6%, a obiektów specjalistycznych - o 4,6%. Dwa główne podsektory branży zachowywały się inaczej. Budownictwo głębokie (drogi, mosty, obiekty ochrony środowiska, metro) poczuło recesję dopiero od roku 2009, duże spadki rozpoczęły się tak naprawdę pod koniec roku Wcześniej zasilane one były zamówieniami rządowymi i samorządowymi, współfinansowanymi środkami UE. Budownictwo wysokie (budynki, roboty specjalistyczne) odczuwa recesje znacznie dłużej. W tej grupie działa ponadto wiele przedsiębiorstw mikro i małych, których recesja dotknęła znacznie dotkliwiej. Największymi przegranymi są jednak zdecydowanie firmy budownictwa mieszkaniowego, które w ciągu ostatnich 5 lat straciły 65% rynku. Warto podkreślić, iż wzrost cen w ciągu ostatnich 4 lat nigdy nie doścignął inflacji (dla porównania, w roku 2010 ceny w budownictwie wzrosły zaledwie o 1,5%, przy rocznej inflacji w wysokości 4,9%). O spadkach w branży świadczyły również następujące aspekty: w całym 2010 roku oddano na Węgrzech do użytku jedynie 20,8 tys. mieszkań (w latach było to ponad 40 tys. na rok), co wyniosło o 35% mniej niż roku Wydano także 17,3 tys. pozwoleń na budowę nowych mieszkań (39% mniej niż w analogicznym okresie ubiegłego poprzedzającego). W samym tylko Budapeszcie oddano do użytku 40% mniej mieszkań niż w Złą kondycję przemysłu budowlano-montażowego przedstawiał również spadek zamówień publicznych - na koniec grudnia 2010 roku był niższy o 28% niż w analogicznym okresie roku poprzedniego Firmy zajmujące się wznoszeniem budynków miały zamówienia niższe o ok. 4%, natomiast w przypadku obiektów pozostałych stan zamówień był niż ponad 20%. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w masowych zwolnieniach - w ciągu ostatnich 4 lat branża budowlana zwolniła 60 tysięcy pracowników, a współczynnik zatrudnionych na niepełny etat jest niezwykle wysoki. Z pośród ok. 97 tysięcy firm z branży budowlanej działających na Węgrzech cały czas Poznań 2013 Strona 61

62 rośnie liczba firm uśpionych, które zawiesiły działalność (szacowana ilość wynosi między 15 a 16 tysięcy złotych). Dodatkowo, znaczne zatory płatnicze nie zmniejszają się. Szczególnie trudna sytuacja wytworzyła się w budownictwie mieszkaniowym, spowodowana drastycznym ograniczeniem finansowania przez banki. Krajowy Związek Przedsiębiorców Budowlanych na Węgrzech ocenił, iż wartość inwestycji budowlanych, których realizacje wstrzymano, anulowano przesunięto w nieokreśloną przyszłość z uwagi na kryzys gospodarczy, wynosił w roku 2011 już 2,5 biliona forintów. Na podsumowanie roku 2012 perspektywy nie są najlepsze. Najbardziej pozytywne scenariusze wskazują na możliwy wzrost całej branży o 2-3%, co tak naprawdę oznacza stagnację. Wzrost na tym poziomie będzie bardzo słabo odczuwalny. Zakładane dalsze podnoszenie płacy minimalnej mocno odbije się na poziomie zatrudnienia, które w dalszym ciągu będzie spadać. Rosła będzie także szara strefa w budownictwie. Głównymi kanałami dystrybucji dla prywatnych konsumentów - z uwagi na niewielkich producentów krajowych - są sami producenci i ich sklepy patronackie oraz sieci marketów budowlanych. Ekspansja marketów nie jest może tak silna jak w przypadku produktów spożywczych, ale są one znaczącym graczem na rynku. Z kolei dystrybucja dla znaczących odbiorców (firm budowlanych prowadzących budowy, remonty) większości większych inwestycji odbywa się głównie poprzez firmy importujące gotowe wyroby, zapewniające serwis, a często także i montaż. Na początku roku 2012 odnotowano funkcjonowanie na Węgrzech pięciu sieci supermarketów budowlanych (tabela poniżej). W roku 2011 wszystkie odnotowały straty. Średnie ceny produktów oferowanych w tych sklepach systematycznie spadają od 2006 roku. Wynika to z przenoszenia produkcji do Azji, a także z pogorszeniem jakości sprzedawanych wyrobów. Z tego powodu nabywcy lokalni i duże hurtowanie poszukują nowego rynku nabywczego. W sferze poszukiwań znajdują się przede wszystkim wysokojakościowe materiały budowlane, a także produkty innowacyjne. Tabela 14: Charakterystyka supermarketów budowlanych na Węgrzech Nazwa sieci Ilość sklepów Ilość osób zatrudnionych Wpływy w 2009 r. (mln HUF) Wpływy w 2010 r. (mln HUF) Zysk w 2010 r. Bauhaus Baumax Bricostore OBI Praktiker Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ambasady Polski w Budapeszcie. Poznań 2013 Strona 62

63 Ceny materiałów budowlanych na rynku węgierskim zależą od dużej ilości czynników. Głównie wymienia się tu jakość wyrobu, markę producenta, współczynniki izolacji, wielkość zamówienia, sposób otwierania np. okna itp. Z tego powodu trudno wskazać bezpośrednie tendencje cenowe i faktycznie odzwierciedlające informacje rynkowe. Węgry z racji wielkości kraju i ubożejącego społeczeństwa nie będą się zaliczały do największych odbiorców polskich wyrobów. Jest to także rynek przyszłościowy, ponieważ zawsze po długotrwałej recesji następuje odbicie. Zapotrzebowanie na nowe powierzchnie lokalowe i mieszkania (9,9 mln mieszkańców), a także napływ nowych środków finansowych na infrastrukturę drogową i obiekty budowlane (m.in. ze środków Funduszu Spójności) rokują na zapotrzebowanie na dobre materiały budowlane w ciągu kolejnych lat. Jednakże należy podkreślić, iż udział polskich wyrobów budowlanych na tym rynku jest znaczący i należałoby tą korzystną sytuację pogłębiać. Na podkreślenie zasługuje również fakt, iż jeżeli polskie wyroby bardzo dobrze sprzedają się w czasie dekoniunktury, to równie dobrze będą się sprzedawać w okresie prosperity. Warto więc być obecnym na tym rynku i budować własną sieć sprzedaży. Wielu polskich producentów już to uczyniło - bądź zakładając własne spółki, bądź odnajdując odpowiedniego węgierskiego partnera, który na zasadach wyłączności trudni się akwizycją i zapewnia serwis. Zaistnienie na tym rynku oraz rozpoczęcie aktywnej sprzedaży w perspektywie 2-3 kolejnych lat może okazać się efektywne dla nowego eksportera. Analiza obowiązujących aktów prawnych i procedur oraz dostęp do rynku Z dniem akcesji do Unii Europejskiej Polska przyjęła prawodawstwo Wspólnot Europejskich w myśl podpisanego w dniu 16 kwietnia 2003 r. Traktatu Akcesyjnego. Utrzymano w mocy te polsko-węgierskie umowy międzynarodowe, które nie są w kolizji z acquis communautaire, pozostałe zaś zostały wypowiedziane. Nadal obowiązuje: Konwencja międzyrządowa o unikaniu podwójnego opodatkowania z 23 września 1992 r. (Dz.U. z 1995 r. nr 125, poz. 602); Umowa międzypaństwowa w sprawie wzajemnego popierania i ochrony inwestycji z 23 września 1992 r. Ze względu na przynależność do Unii Europejskiej, w relacjach z Węgrami (wzajemnie) nie stosuje się ograniczeń na rynku pracy i delegowania pracowników. Polska i Węgry wykazują zbieżne stanowiska w wielu najważniejszych kwestiach polityki europejskiej, takich jak budżet UE, Wieloletnie Ramy Finansowe UE, bezpieczeństwo energetyczne, rozszerzenie UE, Partnerstwo Wschodnie. O korzystnej współpracy świadczą Poznań 2013 Strona 63

64 wzrastające węgierskie inwestycje bezpośrednie w Polsce. Przykładowo, w roku 2010 wyniosły one ok. 508 mln EUR (skumulowana wartość). Główni węgierscy inwestorzy to: firma Richter Gedeon, która zakupiła Polfę Grodzisk, firma DunaPak - producent opakowań, czy deweloper TriGranit, który zbudował centra handlowo-usługowo-biurowe w Katowicach i Krakowie. Z kolei polskie bezpośrednie inwestycje na Węgrzech 2010 r. wyniosły 30 mln EUR., a skumulowana wartość polskich inwestycji na rynku węgierskim osiągnęła poziom 370 mln EUR. W dalszym ciągu najpoważniejszym inwestorem na Węgrzech jest firma z branży spożywczej - Maspex, która w latach dokonała zakupu kilku marek węgierskich: Olympos (soki owocowe), Plussz (witaminy musujące) oraz Apenta (woda mineralna). W produkcję materiałów opatrunkowych zainwestowały także Toruńskie Zakłady Opatrunkowe. W ostatnim czasie polska firma TETA (sektor IT) zakupiła pakiet większościowy węgierskiej spółki VT-Soft. Polski Bank Komórek Macierzystych zakupił pakiet (96%) spółki Krio w Budapeszcie. Swój oddział utworzyła także krakowska firma Mercator Medical. Własną spółkę założyła firma Rafako, a także polskie sieci odzieżowe zwiększają sukcesywnie liczbę własnych placówek sklepowych. Jednak zainteresowanie inwestycjami na Węgrzech w ostatnich latach zmalało z uwagi na niezwykłe trudną sytuację gospodarczą. Polsko-węgierskie relacje gospodarcze należy uznać za korzystne. Na powyższą sytuację wpływ ma fakt, iż zarówno Polska jak i Węgry nie stosują ograniczeń w handlu wzajemnym. Dostęp do rynku jest więc dobry, a brak takich ograniczeń jak cła, kontyngenty, wymagania techniczne, sanitarne itp. nie hamują polskiego eksportu na Węgry. Wzajemna wymiana doświadczeń we wspieraniu inwestycji oraz rynek kapitałowy Europy Centralnej są stałymi tematami na najważniejszych spotkaniach gospodarczych. Ostatnie duże Forum Gospodarcze Polska-Węgry z udziałem prezydentów obu krajów Jánosa Ádera i Bronisława Komorowskiego oraz wicepremiera, ministra gospodarki Janusza Piechocińskiego odbyło się w marcu W zakresie rozpoczynania działalności na rynku węgierskim należy zbadać, czy branża, w której zamierza się działać, nie wymaga uzyskania określonych decyzji administracyjnych. Wyodrębnia się m.in.: a) działalność podlegającą koncesjonowaniu: umowa koncesyjna dotyczy działalności zastrzeżonej dla państwa lub jednostki samorządowej, którą to działalność i wynikające z tego prawa, obowiązki i dochody państwo lub samorząd ceduje na tę spółkę, która wygrała ogłoszony w tym celu konkurs. Koncesja przyznawana jest na czas określony, najdłużej na 35 lat. Przedmiotem koncesji może być prowadzenie działalności przewozów kolejowych, prowadzenie lotniska międzynarodowego, transport rurociągowy, magazynowanie paliw, wytwarzania i Poznań 2013 Strona 64

65 handel materiałami rozczepialnymi, prowadzenie podstawowych usług pocztowych, gier losowych i hazardowych, b) pozwolenia urzędowe na powstanie spółki: pozwolenie takie przy zakładaniu spółki jest konieczne, jeżeli nakazuje to ustawa. Bez takiego pozwolenia spółka nie może w ogóle powstać, musi ono zostać uzyskane przed założeniem spółki i dołączone do wniosku o rejestrację firmy. Takie pozwolenie muszą uzyskać m.in. instytucje kredytujące i prowadzące działalność finansową, biura usług pogrzebowych, c) pozwolenie urzędowe na prowadzenie działalności: potrzebne jest m.in. do prowadzenia działalności rzeczoznawcy, prowadzenia działalności handlowej w sklepie, schroniska i hotelu dla zwierząt. Obowiązek uzyskania pozwolenia na prowadzenie działalności może narzucić ustawa, rozporządzenie rządu lub rozporządzenie właściwego ministra, d) działalność związana z posiadaniem odpowiedniego wykształcenia lub/i uprawnień: niektóre rodzaje działalności mogą być prowadzone pod warunkiem posiadania odpowiednich uprawnień (wykształcenia), albo przez właściciela firmy lub jego pracownika. Ponieważ liczba dziedzin działalności gospodarczej, które podlegają wymienionym powyżej ograniczeniom/obowiązkom jest bardzo duża i nie jest ujęta w jednym akcie prawnym, każdorazowo przed podjęciem decyzji o podjęciu danej działalności należy zapoznać się z przepisami szczegółowymi. W przypadku, gdyby polski eksporter zamierzał utworzyć swoje przedstawicielstwo na Węgrzech, to zgodnie z obowiązkiem, które weszło w życie 1 stycznia 2012 roku, istnieje konieczność zgłaszania przedsiębiorców do rejestru prowadzonego przez lokalną izbę przemysłowo-handlową. Obowiązkowi temu podlegają wszyscy nowopowstający i już istniejący przedsiębiorcy (zarówno prowadzący działalność jednoosobowo, jak i spółki), za wyjątkiem rolników i przedsiębiorstw prowadzących rolniczą działalność gospodarczą. W przypadku branży, w której działa firma Phoenix Distribution znaczenie mają również zapisy o transporcie drogowym. O ile sam przewóz materiałów budowlanych nie podlega pod ściśle wyodrębnione przepisy, to przewoźnicy muszą się stosować do obowiązkowych norm załadowczych samochodów oraz do zakazów wjazdu dla samochodów ciężarowych wybranych stref na Węgrzech (np. do Budapesztu podział na strefy). W zależności od regionu, do którego będzie następować transport materiałów budowlanych, należy na bieżąco sprawdzać zalecenia odpowiedniego departamentu ds. transportu drogowego. Poznań 2013 Strona 65

66 W zakresie wsparcia w sprzedaży polskich towarów na rynek węgierski służyć mogą następujące instytucje: Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej, strona internetowa: Budapest.trade.gov.pl Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej, strona internetowa: Budapeszt.polemb.net Ministerstwo Gospodarki i Pracy - Węgry, strona internetowa: Gkm.hu Węgierska Agencja Rozwoju Inwestycji i Handlu (ITDH), strona internetowa: Itdh.hu Węgierska Izba Przemysłowo- Handlowa, strona internetowa: Mkik.hu Izba Przemysłowo- Handlowa, strona internetowa: Iparkamara.hu Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Pomimo tego, iż polsko-węgierskie relacje gospodarcze są oceniane jako pozytywne, to rozpoczynając działalność na tym rynku należy zapoznać się szczegółowo ze specyfiką działań tamtejszych podmiotów gospodarczych oraz obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych. Pozwoli to w dużej mierze uniknąć wielu niepotrzebnych sytuacji i konfrontacji z mniej pozytywnie nastawionymi parterami. Polski eksporter na rynek węgierski powinien się przygotować na częste występowanie przeciągania płatność za zobowiązania. Przedsiębiorcy powołują się przede wszystkim na powszechne zadłużenie firm na Węgrzech i związanym z tym brakiem wolnych środków płatniczych. Za przeciąganiem płatności w wielu przypadkach ukrywa się jednak całkowity brak woli spłaty zadłużenia, powolne i konsekwentne ratowanie istniejącego jeszcze majątku dłużnika i przenoszenie go do nowo założonych firm, aby uniemożliwić jakąkolwiek egzekucję nawet na podstawie prawomocnego tytułu wykonawczego. W praktyce obrotu gospodarczego umowy bardzo często zawierane są ustnie w formie zamówień telefonicznych lub zamówień składanych faksem względnie em. Takie umowy ze swej istoty nie zawierają nawet podstawowych porozumień stron. Niezbędne jest zatem, w każdym przypadku nadanie umowom formy pisemnej, gdzie należy zawrzeć przynajmniej podstawowe i niezbędne elementy danej umowy. W przypadku umów o dużej wartości wskazane jest możliwie precyzyjne sformułowanie wszelkich istotnych jej postanowień Poznań 2013 Strona 66

67 (warunki dostawy, wykonania usługi, warunki i terminy płatności itp.). Zaleca się sporządzenie umowy w języku polskim i węgierskim. Powszechnie przyjętym zabiegiem w obrocie gospodarczym jest żądanie przedstawienia aktualnego wypisu z KRS oraz wzoru podpisu. Jest to powszechnie przyjęte w obrocie gospodarczym i nie może być traktowane jako brak zaufania do partnera. Jeżeli partner odmawia okazania tych dokumentów, lub powołuje się na trudności, względnie oświadcza, że zadane dokumenty dostarczy później, jest to poważne ostrzeżenie co do jego wiarygodności. Na spotkania biznesowe należy przybyć punktualnie. Węgrzy sami często zjawiają się parę minut wcześniej. Dobrze jest nawiązać kontakt i ustanowić swojego węgierskiego przedstawiciela przed zaplanowaną wizytą. Osoba taka może zainicjować kontakty i towarzyszyć w trakcie spotkań. Propozycje spotkań należy składać na piśmie z minimum dwutygodniowym wyprzedzeniem. Nie ma obowiązku potwierdzenia uzgodnionych wcześniej rozmów. Korespondencja biznesowa może być pisana po niemiecku lub po angielsku. O ile jednak niemal wszyscy węgierscy biznesmeni potrafią odczytać listy pisane w tych językach, to nie wszyscy posiadają personel nimi władający (np. mówiący po angielsku). Ze strony polskiej należy więc rozważyć zatrudnienie tłumacza. Urzędowym językiem jest węgierski. Wielu nowym węgierskim przedsiębiorcom zależy na szybkim postępie negocjacji, dotyczy to zwłaszcza małych przedsiębiorstw. W tym zakresie można spodziewać się więc dużej elastyczności węgierskiego przedstawiciela. Mimo to, czas trwania negocjacji jest trudny do przewidzenia. Warto jednak podkreślić, iż transakcje na Węgrzech nie mogą być sfinalizowane bez sporej ilości spotkań towarzyskich, jedzenia i picia. W biznesie przyjęty jest konserwatywny sposób ubierania się. Dla panów: ciemny garnitur, biała koszula i krawat. Panie winny nosić sukienkę lub kostium. Ubiór biznesowy jest właściwy również przy takich okazjach jak spotkania towarzyskie, obiad w restauracji, wyjście do teatru. Poznań 2013 Strona 67

68 3.6. Rumunia Sytuacja gospodarcza Rumunia jest republiką parlamentarną, posiadającą prezydenta wybieranego w wyborach bezpośrednich i dwuizbowy parlament. Od 1 stycznia 2007 roku przyjęta do Unii Europejskiej, jest także członkiem WTO i NATO. Rumunia położona jest w Europie południowowschodniej. Z punktu widzenia regionu, Rumunia jest jego liderem, będąc największym ludnościowo państwem bałkańskim. Rumunia zaliczana jest do intensywnie rozwijających się gospodarek byłego bloku socjalistycznego, która dotychczas utrzymywała dobre tempo wzrostu gospodarczego, kontrolując swoją inflację i posiadając bardzo niski poziom bezrobocia. Jednak kraj ten mocno odczuł skutki światowego kryzysu gospodarczo-finansowego z 2009 roku, co przełożyło się na jego wyniki ekonomiczne w kolejnych latach. Tabela 15: Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne Rumunia (% zmiana w skali roku) Wyszczególnienie * 2013** PKB 7,3-6,6-1,6 2,5 0,8 2,2 Nakłady brutto na środki trwałe 15,6-28,1-2,1 6,3 6,7 5,1 Stopa bezrobocia 5,8 6,9 7,3 7,4 7,4 7,3 Realne jednostkowe koszty pracy 6,6-1,2 1,8-5,9-0,2-0,8 Inflacja 7,9 5,6 6,1 5,8 3,5 4,9 Eksport 8,3-6,4 14 9,9 0,2 3,9 Import 7,9-20,5 11,9 10,5 0,5 5,2 Deficyt budżetowy w % PKB -5,7-9,9-6,8-5,5-2,8-2,4 Dług publiczny w % PKB 13,4 23,6 30,5 33,4 34,6 34,8 *dane wstępne ** prognoza Źródło: Notatka informacyjna o Rumunii i współpracy gospodarczej z Polską Polityka gospodarcza Rumunii, kraju dotkniętego przez bardzo poważny kryzys gospodarczy w 2009 i 2010 roku, była podporządkowana zacieśnieniu dyscypliny finansów publicznych dla zatrzymania spadku gospodarczego oraz sprostaniu wymogom członkostwa w EU, w tym szczególnie wykorzystania środków europejskich. Głównym celem rządu rumuńskiego jest powrót na ścieżkę szybkiego wzrostu gospodarczego i tworzenie nowych Poznań 2013 Strona 68

69 zmiana (%) zmiana (%) Plan Rozwoju Eksportu firmy miejsc pracy. Negocjacje rządowe z IMF i Komisją Europejską w okresie r., kolejne misje ewaluacyjne, porozumienia w sprawie międzynarodowej pomocy finansowej Rumunii oraz ostry program naprawczy zaczęły przynosić wymierne rezultaty. Wykres 20: Zmiana PKB w Rumunii w latach Zmiana poziomu PKB w Rumunii (lata ) * 2013** PKB 7,3-6,6-1,6 2,5 0,8 2,2 *dane wstępne ** prognoza Źródło: Notatka informacyjna o Rumunii i współpracy gospodarczej z Polską Skuteczne przeprowadzenie reformy emerytalnej oraz reforma płac w budżetówce ustabilizowały kurs wymiany rumuńskiej waluty wobec euro, znacząco obniżyło deficyt budżetowy (z poziomu ok. 10% w 2009 r., 6,5% w 2010 r., 5,5% w 2011 r.) i daje optymistyczną prognozę 2,2% wzrostu PKB w 2013 r. Wykres 21: Zmiana poziomu inflacji w Rumunii w latach Zmiana poziomu inflacji w Rumunii (lata ) * 2013** Inflacja 7,9 5,6 6,1 5,8 3,5 4,9 *dane wstępne ** prognoza Źródło: Notatka informacyjna o Rumunii i współpracy gospodarczej z Polską Działania rządu w obecnym roku mają skupiać się na zwiększeniu efektywności wydatków publicznych, poprawie ściągalności podatków, restrukturyzacji systemu celno skarbowego oraz reformie systemu opieki zdrowotnej. Także plany restrukturyzacyjne i Poznań 2013 Strona 69

70 prywatyzacyjne państwowych przedsiębiorstw sektora energii i transportu powinny zachęcić prywatnych inwestorów i przynieść dochody dla budżetu państwa. Rząd rumuński pierwotnie planował wprowadzić swój kraj do strefy EURO w roku 2014 r., jednak wobec pogorszenia stanu gospodarki termin przeniesiono na 2015 r., a i on może ulec zmianie. Rumunia obecnie nie spełnia kryteriów konwergencji, przede wszystkim kryterium deficytu budżetowego, stabilności kursu wymiany krajowej waluty, długoterminowych stóp procentowych. Wśród innych działań na arenie międzynarodowej, które mogą mieć wpływ na sytuację gospodarczą w Rumunii jest jej usilne staranie się o przystąpienie do Układu z Schengen. Polsko-rumuńska wymiana handlowa W rumuńskim imporcie udział poszczególnych grup towarowych przedstawia się następująco: 35,3% maszyny i urządzenia transportowe; 30,9% inne towary wytworzone; 13,2% artykuły chemiczne i produkty pochodne; 10,1% paliwa mineralne, smary; 7,0% artykuły rolno-spożywcze, napoje i tytoń; 3,5% surowce i materiały. Wykres 22: Struktura importu w Rumunii (rok 2011) Struktura importu Rumunii w roku 2011 surowce i materiały - 3,5% artykuły rolnospożywcze, napoje i tytoń - 7,0% maszyny i urządzenia transportowe - 35,3% paliwa mineralne, smary - 10,1% artykuły chemiczne i produkty pochodne - 13,2% inne towary wytworzone - 30,9% Źródło: opracowanie własne na podstawie Breszt.polemb.net Kryzys gospodarczy i polityczny Rumunii (rząd zmieniany trzykrotnie w ciągu roku 2012) wpływa na rozwój gospodarki i jej zdolność importu towarów z zagranicy. Nastąpiło zarówno spowolnienie gospodarcze i związany z nim zmniejszony popyt na dobra zaopatrzeniowe i inwestycyjne, jak i spadek możliwości zaciągania kredytów oraz zwolnienia pracowników, co doprowadziło do spadku zapotrzebowania na import konsumpcyjny. W ciągu 9 miesięcy 2012 r. nastąpił ok. 2% wzrost polskiego eksportu do Rumunii oraz 10% spadek Poznań 2013 Strona 70

71 importu z Rumunii. Z kolei W 2011 r. polsko-rumuńskie obroty handlowe osiągnęły najwyższy w historii poziom - ponad 3 mld EUR, w tym eksport z Polski wyniósł ponad 2 mld EUR, import z Rumunii ponad 1 mld EUR. Saldo było dodatnie dla Polski przekroczyło ponad 1 mld EUR. Sytuacja ta świadczy o pomyślnych relacjach między tymi dwoma krajami i sprzyja dalszej współpracy. Tabela 16: Polsko-rumuńskie obroty handlowe w latach (w mln EUR) Wyszczególnienie mies. 2012* Dynamika 2012/2011 Obroty 2 464,3 1895,9 2591,3 3142,8 2923,4 100 Eksport 1 801,5 1314,4 1649,0 2103,4 2014,5 103 Import 662,8 581,9 942,3 1039,4 908,8 94 Saldo 1 138,7 732,1 706,7 1064,1 1105,7 - *dane wstępne Źródło: Notatka informacyjna o Rumunii i współpracy gospodarczej z Polską W ciągu 2010 r. nastąpił wzrost importu z Polski - dynamika 126,3%. Dla porównania, dynamika importu Rumunii ogółem w omawianym okresie wyniosła 120,1%. Natomiast wzrost eksportu do Polski (dynamika 151,7%) był wyższy w porównaniu do wyniku całego eksportu Rumunii (dynamika 128,2%). Saldo obrotów towarowych handlu zagranicznego z Rumunią było dla Polski dodatnie. Rumunia zajmuje obecnie pozycję 20. partnera handlowego Polski i 14. w Unii Europejskiej, z udziałem w polskich obrotach z krajami UE ok. 1%. Polska znajduje się z kolei na 10. miejscu pod względem rumuńskiego eksportu i na 8. miejscu pod względem importu. Wykres 23: Polsko-rumuńskie obroty handlowe w latach (w mln EUR) mln EUR Polsko-rumuńskie obroty handlowe (lata ) m-cy 2012* Eksport Import Saldo *dane wstępne Źródło: Notatka informacyjna o Rumunii i współpracy gospodarczej z Polską Poznań 2013 Strona 71

72 W eksporcie z Rumunii do Polski największy udział w 2011 roku miały następujące grupy towarowe: 1. Maszyny, urządzenia i sprzęt elektryczny 288,67mln EUR 2. Metale nieszlachetne i wyroby 204,56mln EUR 3. Pojazdy, samoloty, statki 152,72 mln EUR 4. Tworzywa sztuczne i kauczuk- 119,46 mln EUR 5. Materiały i wyroby włókiennicze 77,05 mln EUR W imporcie z Polski do Rumunii największy udział miały następujące grupy towarowe: 1. Metale nieszlachetne i wyroby 369,74 mln EUR 2. Produkty mineralne 295,36 mln EUR 3. Maszyny i urządzenia; sprzęt elektryczny 295,08 mln EUR 4. Produkty przemysłu chemicznego i branż pokrewnych 214,57 mln EUR 5. Tworzywa sztuczne i produkty z nich; kauczuk 207,81mln EUR Członkostwo Rumunii w UE zachęca do dalszego rozwoju kontaktów handlowych i wzrostu eksportu. Utrzymanie się, mimo kryzysu gospodarczego w 2010 r. wysokiego poziomu wymiany handlowej, obecność polskich wystawców, eksporterów i przedsiębiorców lokujących swoje firmy w Rumunii świadczy o zainteresowaniu przedstawicieli polskiego biznesu tym krajem. Na stosunki gospodarcze krajami korzystnie wpływa także życzliwe nastawienie Rumunów do Polaków i Polski, wysokie zainteresowanie polskimi produktami oraz całkiem dobre rozeznanie rynku przez polskich importerów. Sytuacja na rynku materiałów budowlanych Rumuńskie budownictwo rozwijało się bardzo dynamicznie po wejściu do UE w okresie poprzedzającym kryzys gospodarczy (ponad 33% w 2007 r. i 27% w 2008 r.). Na rynku materiałów budowlanych w Rumunii odnotowano w roku 2009 znaczny spadek produkcji (około 28%) w porównaniu do 2008 r. Był on najbardziej odczuwalny w segmencie stolarki termoizolacyjnej (ok. 40%), następnie w produkcji cementu (ok. 30%). W pozostałych segmentach spadki wynosiły od 25% do 30%. Wyjątek stanowi segment pokryć dachowych, gdzie spadek ogółem wyniósł około 15%, głównie dzięki dużym projektom na rynku nieruchomości rozpoczętym w 2008 r., a zakończonym na początku 2009 r. Od 2008 r. w sektorze zapanowała stagnacja spowodowana brakiem finansowania; wyjściem z sytuacji kryzysowej jest przeznaczenie środków budżetowych na inwestycje infrastrukturalne, a z Poznań 2013 Strona 72

73 drugiej strony wykorzystanie środków unijnych, co w Rumunii realizowane jest dotąd w niewielkim stopniu. Kryzys ekonomiczny w 2009 r. spowodował, że ilość firm budowlanych działających na rynku znacznie spadła. Jednakże rozpatrując dłuższy odcinek czasu, ilość firm budowlanych w 2009 r. wzrosła 6-krotnie w porównaniu do 2000 r. Największy wzrost (60,0%) odnotowano w 2008 r. w porównaniu do 2007 r. i wynikał on głównie z rozwoju rynku nieruchomości, jak i rozwoju gospodarczego Rumunii w okresie pierwszych dwóch lat po akcesji. Wzrost liczby przedsiębiorstw w 2008 r. w budownictwie wynikał z dużej ilości prac publicznych dla rozwoju dróg miejskich i krajowych, kanalizacji, instalacji wodnych lokalnych jak i krajowych. Z zapytań kierowanych na początku roku 2012 do Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bukareszcie wynika, iż wśród najbardziej perspektywicznych dla polskiego eksportu do Rumunii grup towarów i usług znajdują się pozycje, którymi jest zainteresowana firma Phoenix Distribution - m.in. materiały budowlane, wykończeniowe i szkło, w tym płyty i panele gipsowe, szkło typu float. Największa aktywność sektora budowlanego widoczna jest w dużych ośrodkach miejskich, takich jak Bukareszt, Kluz, Konstanca i Timis. Budownictwo indywidualne, z własnych środków stanowi minimalną część całego sektora, zaledwie ok. 1%. Budowy inwestycji niemieszkalnych, jak centra handlowe, biurowce czy parki logistyczne skoncentrowane są w Bukareszcie i na linii Bukareszt Ploesti. Budowa inwestycji infrastrukturalnych została znacznie zahamowana z braku środków finansowych, złego zarządzania i biurokracji. Wynikiem tej kryzysowej sytuacji jest bankructwo ok. 20 tys. firm budowlanych i zmniejszenie liczby wydanych pozwoleń na budowę o ok. 20%. Dla złagodzenia skutków kryzysu w sektorze, rząd rumuński wprowadził program budownictwa mieszkaniowego zwany Pierwsze mieszkanie. Jednakże, z powodu niedostatecznego finansowania z budżetu kredytów mieszkaniowych, program ten nie przyniósł oczekiwanych rezultatów. Ostatnie lata to znaczny spadek wartości robot budowlanych (z ok. 5 mld EUR w 2008 r. do ok. 3 mld EUR w 2011 r.) Ma to negatywny wpływ na wszystkich uczestników rynku budowlanego, zarówno kontrahentów, jak i producentów materiałów budowlanych, powoduje także bankructwo firm i zwolnienia pracowników. Ceny materiałów budowlanych i prac konstrukcyjnych są głównym czynnikiem rynku i ograniczają margines zysku, co wpływa na obniżenie jakości usług i produktów. Niektóre firmy budowlane i producenci materiałów dla budownictwa starają się uciec przed skutkami kryzysu poprzez eksport swoich usług i towarów poza Rumunię. Inne, które mają mocną pozycję na Poznań 2013 Strona 73

74 rynku materiałów budowlanych, anonsują rozpoczęcie produkcji nowego rodzaju materiałów budowlanych. Rumunia pozostaje interesującym rynkiem zbytu, głównie ze względu na dużą ilość potencjalnych konsumentów. Z liczbą blisko 22 mln mieszkańców kraj ten jest zdecydowanie największym rynkiem zbytu na Bałkanach i jednym z największych (po Ukrainie) krajów w regionie. Pozwala to zabezpieczyć odpowiednio duży, lokalny (w skali europejskiej) rynek zbytu. Nie bez znaczenia jest również nastawienie Rumunów do Polaków, które jest przyjazne i optymistyczne, a towary pochodzące z Polski oceniane są jako oferta o dobrej jakości i konkurencyjnych cenach. Dodatkowo, za rozpoczęciem lub kontynuowaniem eksportu do Rumunii przemawia jej strategiczne położenie Rumunia może być także postrzegania jako baza operacyjna dla działalności w krajach ościennych (Mołdawia, Bułgaria, Serbia). Ważny jest także jej dostęp do Morza Czarnego, co oznacza ułatwienia przy wkraczaniu na rynki krajów tego akwenu, np. Turcji. Biorąc pod uwagę duże i niezaspokojone potrzeby mieszkaniowe ludności i niedostatecznie rozwinięta infrastrukturę można spodziewać się powrotu do dynamicznego rozwoju budownictwa z chwilą uruchomienia finansowania inwestycji. Prognozy rozwoju budownictwa na lata to ok. 5% wzrostu. Analiza obowiązujących aktów prawnych i procedur oraz dostęp do rynku Od 1 stycznia 2007 roku zarówno Polska jak i Rumunia otworzyły wzajemnie swoje rynki dla przepływu towarów, usług, osób i kapitału. Od tego czasu polscy przedsiębiorcy nie sygnalizują istotnych barier w dostępie do rynku rumuńskiego, poza drobnymi incydentami na przejściach granicznych. Ponadto, występują ogólnie odczuwane przez firmy zagraniczne problemy z niestabilnością i niejasnością przepisów prawnych, biurokracją i korupcją. Są to problemy znane od dawna, z którymi władze rumuńskie walczą coraz skuteczniej. Wśród innych najważniejszych problemów, którymi stykają się polskie firmy chcące inwestować w Rumuni wymienia się: Nowy Rejestr importerów intra comunitare oraz procedury ANAF (Narodowa Administracja Fiskalna), Podniesienie w połowie roku stawki VAT do 24%, długotrwałe procedury zwrotu (ponad 2 lata), Niemożność wygrywania przetargów publicznych przez firmy zagraniczne, Poznań 2013 Strona 74

75 Liczne upadłości wierzycieli, dochodzenie wierzytelności, Dowolna interpretacja wagi towarów na granicy, nadużywanie mandatów, łapownictwo, Warunki transportu towarów, drogi, wprowadzenie e- winiety. Polsko-rumuńskie stosunki gospodarcze uregulowane są w zasadniczej części ramami prawnymi obowiązującymi w UE, w tym również Traktatem Akcesyjnym o przystąpieniu Rumunii i Bułgarii z 25 kwietnia 2005 roku. Ponadto, obowiązują nadal następujące umowy dwustronne o charakterze gospodarczym: Umowa w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobieganiu uchylania się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 23 czerwca 1994 roku, Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 23 czerwca 1994 roku, Konwencja handlowa i nawigacyjna z dnia 23 czerwca 1930 roku, Umowa o międzynarodowych przewozach drogowych z 29 stycznia 1968 roku, Umowa o współpracy w dziedzinie turystyki z 13 grudnia 1994 roku, Umowa o cywilnym transporcie lotniczym z 19 maja 1999 roku. W zakresie wsparcia w sprzedaży towarów na rynek rumuński służyć mogą następujące instytucje: Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bukareszcie, Str. Atena 10, Bukareszt, sektor 1, , tel.:+40 (21) , strona internetowa: Bukareszt.trade.gov.pl Wydział Polityczno - Ekonomiczny Ambasady RP w Bukareszcie, Al. Alexandru 23, Bucureşti, România, tel.: +40 (21) , strona internetowa: Bukareszt.polemb.net Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Na rynku rumuńskim występują podobne zasady, jak na rynku polskim. Stosowane praktyki handlowe nie odbiegają od powszechnych standardów. Występujące różnice wynikają z Poznań 2013 Strona 75

76 pozostałości po scentralizowanej gospodarce. Objawia się poprzez ceremonialność oraz hierarchiczne podejście do zarządzania społeczeństwa rumuńskiego. Wraz z wejściem Rumunii do Unii Europejskiej Polacy uzyskali pełny dostęp do poruszania się po terytorium tego kraju. Jednocześnie znacznie uproszczono zasady zatrudniania obywateli polskich oraz zakładania firm. Planując jednak dłuży pobyt (przez okres powyżej 3 miesięcy) należy dokonać stosownych czynności administracyjnych. Spotkania biznesowe ustala się ze stosownym wyprzedzeniem, wynoszącym od dwóch do trzech tygodni przed terminem spotkania. Preferowana jest forma listowna, potwierdzona telefonicznie lub faxem. Korespondencja biznesowa napisana w języku obcym (najlepiej angielskim lub francuskim) traktowana jest z większym respektem, aniżeli napisana w języku rumuńskim. Najszerzej znanym językiem obcym w Rumunii jest język francuski, co jest związane z powszechnym zjawiskiem kształcenia się rumuńskich studentów we Francji. W przypadku starszych biznesmenów rozmowy prowadzone są po niemiecku. Obecność tłumacza podczas spotkania biznesowego może okazać się niezbędna w przypadku, gdy żadna ze stron nie posługuje się biegle tym samym językiem obcym. Język polski i rumuński różnią się od siebie w dużym stopniu. Na umówione spotkania należy przychodzić zawsze na czas, gdyż Rumuni oczekują punktualności. Sami jednak potrafią się spóźnić i to dość znacznie. Wiele czasu poświęcają oni na bliższe poznanie partnera przed przystąpieniem do właściwych rozmów. Prezentacja oferty powinna opierać się na faktach i technicznych szczegółach. Preferowane jest wspieranie się środkami wizualnymi i czytelnymi materiałami promocyjnymi. Jedną z największych trudności w kontaktach handlowych z partnerami rumuńskimi jest ich zamiłowanie do twardych negocjacji. Proces ten trwa z zasady dłużej niż z partnerami z Europy Zachodniej. Wiąże się to z licznymi i długimi spotkaniami. Przedsiębiorcom zza zachodnich granic zaleca się cierpliwość i nieunikanie negocjacji, gdyż takie działanie zostanie uznane za poważny nietakt i zniechęci do dalszej współpracy. Proces zawierania kontaktów handlowych przebiega często bardzo wolno. Przyspieszyć go mogą znajomości i inne powiązania personalne. Natomiast udane nawiązanie kontaktów stwarza szanse na długoletnie prowadzenie interesów z Rumunami, którzy ściśle wiążą się z parterami handlowymi. Bardzo ważne jest spisywanie wszelkich ustaleń, gdyż te, które nie są zawarte w formie pisemnej, nie są ważne. Choć Rumunia jest krajem ubogim, to sami mieszkańcy zwracają dużą uwagę na finansowe działania zagranicznych parterów, nie tylko w zakresie interesów. Oczekują, iż np. Poznań 2013 Strona 76

77 partner wynajmie pokój w dobrym hotelu. Na porządku dziennym jest przyjmowanie wszelkich podarunków, nawet w sprawach biznesowych. Po podpisaniu kontraktu wręcza się pióra, kalkulatory, zapalniczki z dyskretnym logo firmy i inne gadżety reklamowe. Jeśli istnieje taka możliwość, to na stanowisku osoby odpowiedzialnej za kontakt ze stroną rumuńską należy kierować mężczyzn. W Rumunii zaangażowanie kobiet w biznesie nie jest powszechne i są one traktowane w sposób błahy. Zwracając się do Rumunów na stanowisku należy zawsze używać ich tytułów (naukowych i kierowniczych) w połączeniu z nazwiskiem. Biznesmeni noszą kapelusze, których zdjęcie przy wejściu do wnętrza budynku jest w dobrym tonie. Obowiązuje klasyczny ubiór na oficjalne spotkania. Rumunii podejmują gości w podobny sposób, jak Polacy i uważają tą kwestię za duży honor. Należy przygotować się na okolicznościowe przyjęcia, rozmowy podczas lunchów i obiadów, które od pewnego czasu stają się coraz bardziej popularne. W okresie poprzedniego ustroju kontakty biznesowe ograniczały się niemal wyłącznie do spotkań w biurze. Zaproszenie do domu należy do rzadkości. Rumunii nie lubią rozmów na tematy polityczne i dotyczące ujemnych stron swojego kraju. Jeśli atmosfera na spotkaniu ulega rozluźnieniu, zaleca się takie uniwersalne tematy do rozmów jak sport, film, książki, podróże, muzyka, moda. Ze względu na niechęć Rumunów do bezpośredniego wypowiadania się, należy unikać pytań wprost, starając się dojść do interesujących informacji inną drogą. Również pytania osobiste odnośnie rodziny i pracy nie są mile widziane. Preferowany jest średni dystans interpersonalny. W celu zbadania rzetelności potencjalnego partnera handlowego w Rumunii należy skierować się do agencji detektywistycznych. To one obsługują ten sektor, gdyż nie ma wyodrębnionej branży wywiadowni gospodarczych Białoruś Sytuacja gospodarcza Białoruś jest członkiem Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP). Posiada dwustronne umowy o wolnym handlu z krajami WNP. Od 1999 roku tworzy z Federacją Rosyjską Państwo Związkowe z unią celną. Od 1 stycznia 2010 roku jest członkiem Unii Celnej Białoruś - Rosja- Kazachstan. Jest również członkiem organizacji międzynarodowych takich jak m.in. ONZ, MFW, BŚ, UNIDO. Wyraża także zainteresowanie wznowieniem procesu akcesyjnego do WTO. Od 1996 roku Białoruś odnotowuje sukcesywnie stały wzrost gospodarczy. W 2008 rekordowym roku przyrost PKB wyniósł 10% W porównaniu z rokiem 2007 zwiększyła się Poznań 2013 Strona 77

78 także produkcja przemysłowa o 10,5% i rolna o 7,5%. W 2009 roku w wyniku zjawisk kryzysowych miało miejsce znaczne spowolnienie wzrostu gospodarczego, przejawiające się między innymi spadkiem produkcji przemysłowej o 2,8%, obrotów handlu zagranicznego o ponad 30% w tym eksportu o 35% a importu o 28% oraz wielokrotnym wzrostem zadłużenia zagranicznego. Niższy był także wzrost produkcji rolnej (1,3%). Wzrost PKB liczony w walucie narodowej wyniósł 0,2%. W 2010 roku sytuacja gospodarcza Białorusi uległa poprawie - odnotowano wzrost PKB o 7,6%, produkcji przemysłowej o 11,3%, rolnej o 1,1%. Średnie wynagrodzenie nominalne wyniosło 473 USD. Tabela 17: Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne na Białorusi w latach Wyszczególnienie PKB (w mld USD) 36,9 45,3 60,3 48,9 54,3 59,3 PKB (dynamika w %) 9,9 8,6 10 0,2 7,6 5,3 PKB/osobę (w tys. USD) 3,8 4,6 6,2 5,1 5,7 6,3 Saldo budżetu państwa (% PKB) 2,2 0,4 1,4-0,7-1,65 2,4 Zadłużenie zagraniczne brutto (% PKB) 18,5 27,6 25, ,0 69,5 Inflacja (w %) 6,6 12,1 13,3 13,1 9,9 10,8 Bezrobocie (w %) 1,2 1 0,8 0,9 0,7 0,6 Eksport towarów i usług (w mld USD) 19,7 24,3 32,6 21,3 29,8 40,29 Import towarów i usług (w mld USD) 22,4 28,7 39,4 28,6 37,2 45,75 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Dane makroekonomiczne, publikowane przez Statystykę Białoruską za I kwartał 2011 (PKB wzrost o 10,9%, produkcja przemysłowa wzrost o 10,8%, produkcja rolna wzrost o 5%) wykazywały jeszcze tendencje wzrostowe w gospodarce Białorusi. Jednakże począwszy od marca 2011 obserwowano systematyczne pogarszanie się sytuacji gospodarczej Białorusi, związane ze strukturalnym kryzysem walutowym. W dniu 24 maja 2011 r. Narodowy Bank Białorusi ustalił nowy kurs wymiany rubla białoruskiego w stosunku do podstawowych walut, oznaczający spadek wartości białoruskiej waluty o 53% w stosunku do EUR i ponad 56% w relacji do USD. Poznań 2013 Strona 78

79 Zmiana (%) Wzrost PBK (%) Plan Rozwoju Eksportu firmy Wykres 24: Dynamika PBK (w %) na Białorusi w latach Dynamika PKB (%) na Białorusi w latach PKB (%) 9,9 8,6 10 0,2 7,6 5,3 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Na skutek kryzysu gospodarczego, który pojawił się w Europie w roku 2008, poziom inflacji na Białorusi zaczął gwałtownie wzrastać. W latach gospodarczych 2008 i 2009 jego poziom osiągał wartość 13%. Na skutek intensywnych działań państwa zaczął spadać (poziom ok. 10% w roku 2010) i obecnie taka tendencja spadkowa jest przewidywana na najbliższe lata. Wykres 25: Zmiany poziomu inflacji na Białorusi w latach Zmiany poziomu inflacji na Białorusi (%) Inflacja (w %) 6,6 12,1 13,3 13,1 9,9 10,8 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Począwszy od marca 2011 r. następowało systematyczne pogarszanie sytuacji sektora finansowego Białorusi, związane ze strukturalnym kryzysem walutowym oraz ze skutkami stymulacji wzrostu gospodarczego w 2010 r. dodatkową emisją pieniądza. Poznań 2013 Strona 79

80 Wobec braku rezerw dewizowych i rosnącej inflacji, Narodowy Bank Białorusi dniu 24 maja dokonał dewaluacji rubla białoruskiego w stosunku do podstawowych walut, powodującej spadek wartości białoruskiej waluty o 53% w stosunku do EUR i ponad 56% w relacji do USD. Według danych statystyki białoruskiej produkcja przemysłowa w 2011 r. wzrosła o 9,1% zaś rolna o 6,6%. Średnia płaca (wg kursu na koniec grudnia 2011 r.) wyniosła 284 USD. Wykres 26: Struktura PKB Białorusi (rok 2011) Udział poszczególnych działów w strukturze PKB Białorusi (rok 2011) 59% 9% 32% rolnictwo przemysł usługi Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki W związku z brakiem swobodnego dostępu do waluty, w dniu 20 października 2011 r. bank centralny dokonał drugiej w ciągu roku dewaluacji do poziomu kursu, którego wysokość od końca kwietnia obowiązywała na czarnym rynku. Druga dewaluacja oznaczała, że od początku 2011 r. kurs BYR został zdeprecjonowany wobec koszyka walut prawie dwukrotnie (o 190%). Skutkiem pozytywnym dwukrotnej dewaluacji rubla białoruskiego była znaczna dynamika eksportu wzrost o 63 %, zaś negatywnymi m.in. inflacja, znaczny spadek poziomu życia ludności czy trudności biznesu w planowaniu działalności w 2012 roku. Według analityków otrzymane środki ze sprzedaży Rosji Bełtransgazu (2,5 mld USD) oraz uzyskany kredyt z Antykryzysowego Funduszu Euroazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej (1,8 mld USD) stanowiły filary stabilności gospodarki białoruskiej w 2012 r. Polsko-białoruska wymiana handlowa W rekordowym 2008 roku obroty handlowe Polska - Białoruś wyniosły 2915 mln USD, w tym polski eksport wyniósł 1602,4 mln USD, a import 1312,6 mln USD. W 2010 roku (po dużych spadkach w roku 2009 będących skutkiem kryzysu) zaobserwowano systematyczną Poznań 2013 Strona 80

81 odbudowę obrotów. Według danych za rok 2010, obroty wyniosły 2195,5 mln USD wzrost o 20,7% w porównaniu do roku poprzedzającego, w tym polski eksport 1419,3 mln USD wzrost o 29,6%, import 776,2 mln USD wzrost o 7,2%. Tabela 18: Wymiana handlowa Polski z Białorusią w latach (mln USD) Wyszczególnienie Obroty , Eksport 977, , Import 1078, ,5 837, Saldo -101,2-18,5 290,8 395,3 767,7 506,5 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki W 2011 roku w strukturze polskiego eksportu największe pozycje stanowiły: wyroby przemysłu elektromaszynowego, mięso wieprzowe, wyroby metalurgiczne, produkty przemysłu chemicznego (głównie kosmetyki, chemia gospodarcza, tworzywa sztuczne). Po stronie importu z Białorusi dominującą pozycję zajmowały produkty mineralne (ropopochodne), następnie nawozy potasowe i drewno. Według danych za 2011 r. obroty wyniosły 3217,3 mln USD (wzrost o 31,7% w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego) w tym polski eksport 1861,9 mln USD (wzrost o 16%), import 1355,4 mln USD (wzrost o 61,8%). Wykres 27: Polsko-białoruskie obroty handlowe w latach (mln USD) Polsko-białoruskie obroty handlowe (mln USD) Eksport Import Saldo Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Wstępne dane za rok 2012 są niższe niż za rok Niekorzystny wpływ na taką sytuację miały prawdopodobnie następujące aspekty: zmniejszenie środków na inwestycje, Poznań 2013 Strona 81

82 niższy poziom dochodów ludności, administracyjne metody ograniczania importu w celu ochrony bilansu płatniczego. Potwierdza to obserwowane od czwartego kwartału ubiegłego roku wyraźne spowolnienie tempa wzrostu n/eksportu. Według danych za pierwsze półrocze 2012, Polska odnotowała spadek eksportu w odniesieniu do analogicznego okresu roku poprzedniego o ponad 14%. Sytuacja w branży budowlanej na Białorusi Od 1 stycznia 2010 roku branża budowlana Białorusi przeszła na europejskie normy i standardy budowy, co pozwala usunąć bariery techniczne w realizacji zagranicznych projektów inwestycyjnych na terenie kraju. Kompleks budowlany w strukturze produktu krajowego brutto na Białorusi wynosi prawie 10%. Jego podstawą są przedsiębiorstwa produkujące materiały budowlane. Jednym z kluczowych i dynamicznie rozwijających się sektorów branży budowlanej jest budownictwo mieszkaniowe. Zadaniem jest stworzenie przemysłu budowlanego, który umożliwi oddanie do użytku rocznie nie mniej 10 mln m 2 mieszkań, a w 2015 roku nawet 15 mln m 2. Wykres 28: Udział poszczególnych sektorów w produkcji przemysłowej na Ukrainie Źródło: dane Kancelarii Sokół W ciągu pierwszych pięciu miesięcy tego roku wartość robót budowlanych na Białorusi była o ponad jedną czwartą wyższa niż przed rokiem. To dobra wiadomość dla polskich firm Poznań 2013 Strona 82

83 wykonawczych i producentów materiałów budowlanych odczuwających skutki kryzysu w naszym kraju. Wielu polskich przedsiębiorców inwestowało do tej pory głównie na Ukrainie, ale kraj ten pogrążył się ostatnio w głębokim kryzysie. Tamtejszy rynek budowlany skurczył się dramatycznie, bo aż o przeszło 55%. Kryzys finansowy uderzył też w Rosję, gdzie produkcja budowlana zmniejszyła się o 20%. W tym czasie na Białorusi zauważalny jest boom budowlany. Z raportu PMR (Construction sector in Belarus 2011) wynika, że w krajach dotkniętych zapaścią budowlaną rozwój branży był do tej pory wspierany w znacznym stopniu przez kapitał zagraniczny, głównie w postaci kredytów. W chwili, gdy te źródła finansowania wyschły z powodu globalnego kryzysu finansowego, wiele projektów budowlanych zostało wstrzymanych lub przesuniętych w czasie. Na Białorusi zaś większość inwestycji finansowanych jest z budżetu centralnego, więc ich realizacja jest kontynuowana. Z kolei rynek nieruchomości na Białorusi nie jest tak rozwinięty jak w innych krajach WNP, przez co nie wystąpiły na nim zjawiska obserwowane w Rosji czy na Ukrainie (bańka cenowa, chaotyczna zabudowa miast, przeinwestowanie i przegrzanie rynku). Według ekspertów, Białoruś staje się celem ekspansji wielu firm zagranicznych (m.in. z USA, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Rosji, Turcji, Finlandii, Szwecji, Szwajcarii i Czech), które chcą tam eksportować materiały i maszyny budowlane, przejmować lokalne spółki budowlane, a nawet zakładać nowe firmy deweloperskie i budowlane. Boom budowlany na Białorusi wykorzystają także polscy producenci materiałów budowlanych i wykończeniowych, którym w Polsce zaczął doskwierać kryzys. Tę korzystną sytuację podkreśla fakt, iż polskie wyroby na wschodzie mają bardzo dobrą opinię. Nie bez znaczenia jest również fakt, że Białorusini kupujący u nas materiały budowlane odzyskują VAT na granicy. Największym zainteresowaniem cieszy się stolarka budowlana, płytki ceramiczne oraz wyroby instalacyjne. Wynika to bezpośrednio z faktu, iż Białorusini dostrzegli potrzebę oszczędzania energii, więc chętnie inwestują w energooszczędne materiały i urządzenia (jak np. piece i kotły c.o.). Należy jednak zaznaczyć, iż Białoruś jako rynek zbytu jest atrakcyjną lokalizacją tylko dla przedsiębiorców nie obawiających się podwyższonego ryzyka. Jednakże według raportów (jak Doing Business 2011) sporządzonego przez Bank Światowy, Białoruś stała się bardziej przyjaznym miejscem do prowadzenia biznesu niż Rosja czy Ukraina. Dodatkową zachętą jest wspieranie przez białoruskie władze rozwoju sektora budowlanego w celu podtrzymania wzrostu całej gospodarki i poziomu zatrudnienia, a także z zamiarem poprawy standardu życia mieszkańców. W tym właśnie celu szczególną troską objęte jest budownictwo mieszkaniowe. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż Białoruś systematycznie wprowadza reformy nakierowane na liberalizację gospodarki. Planowane jest dalsze ulepszenie prawa podatkowego, antymonopolowego i regulacji celnych, a także procedur związanych z obrotem Poznań 2013 Strona 83

84 nieruchomościami oraz wielu procedur technicznych i administracyjnych. Rząd zamierza również uprościć procedury związane z certyfikacją oraz te związane z projektowaniem, budową i oddawaniem do użytku budynków. Analiza obowiązujących aktów prawnych i procedur oraz dostęp do rynku Od akcesji Polski do UE, współpracę gospodarczą Polski z Białorusią reguluje Umowa Handlowa między UE a ZSRR z 1989r., której postanowieniami zostały objęte nowe państwa członkowskie UE. Podpisany przez UE i Białoruś Układ o Partnerstwie i Współpracy, ratyfikowany przez Białoruś, nie został przez UE ratyfikowany i nie wszedł w życie. W dniu 30 kwietnia 2004 roku podpisana została nowa Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Białorusi o współpracy gospodarczej (2006/26/286MP), której postanowienia nie kolidują z kompetencjami UE. Stanowiła ona podstawę prawną dla powołania nowej Wspólnej Polsko Białoruskiej Komisji ds. Współpracy Gospodarczej, której I posiedzenie przeprowadzone zostało w dniu 14 kwietnia 2008 roku w Warszawie. Wiodące tematy Komisji to współpraca w sektorze energetycznym, dostęp polskich towarów do rynku białoruskiego, podstawy prawno traktatowe wzajemnych stosunków gospodarczych, eliminowanie barier, które utrudniają rozwój handlu i inwestycje na rynkach obu krajów, szczególnie w kontekście wzrostu polskich inwestycji na Białorusi oraz rozwój małej i średniej przedsiębiorczości. W polsko białoruskich relacjach gospodarczych obowiązuje szereg umów i porozumień, regulujących stosunki gospodarcze, w tym: m.in. umowy międzyrządowe: o unikaniu podwójnego opodatkowania z r. (1993/120/534Dz.U), o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji z r. (1993/122/545Dz.U), o współpracy w dziedzinie turystyki z 1995r. Dodatkowo, w trakcie I posiedzenia Wspólnej Polsko- Białoruskiej Komisji ds. Współpracy Gospodarczej (Warszawa, r.) podpisane zostały: Porozumienie o współpracy między Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości a Departamentem Przedsiębiorczości Ministerstwa Gospodarki Republiki Białoruś, Porozumienie o współpracy między Polską Agencją Informacji i Inwestycji Zagranicznych a Narodowym Centrum Marketingu i Koniunktury Cen przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych Republiki Białoruś. Realizacja założonych w tych dokumentach kierunków działań rozszerzy możliwości podejmowania współpracy przez podmioty obu krajów. Istotne znaczenie w tej kwestii mają Poznań 2013 Strona 84

85 także organizowane liczne rozmowy gospodarcze z udziałem rządzących, organizowanie szczytów gospodarczych oraz forów gospodarczych o tematyce współpracy polsko- białoruskiej. Dekretem Prezydenta z listopada 2007 i kolejnymi dekretami z 2008 r. wprowadzono szereg zmian ułatwiających rozpoczęcie działalności inwestycyjnej, w wolnych strefach ekonomicznych między innymi takich jak; uproszczenie trybu rejestracji, udogodnienia w przydzielaniu ziemi i wprowadzenie warunków ulgowych w ustalaniu wysokości opłat z tytułu dzierżawy ziemi, zwolnienia podatkowe, odejście od obowiązku odsprzedaży walut itp. W celu rozwoju biznesu w małych i średnich miastach wprowadzono 3-letnią ulgę w podatku dochodowym, ulgi celne i zwolnienia z podatku VAT przy wwozie środków przeznaczonych na kapitał zakładowy, a także bez koncesyjny eksport produkcji własnej i bezkoncesyjny import komponentów do własnej produkcji. Jednakże od roku 2009 roku odnotowywanych jest szereg decyzji administracji białoruskiej, które można postrzegać jako działania protekcjonistyczne. Należy do nich zaliczyć wprowadzenie w kwietniu 2009 r. dekretem Prezydenta na okres 9-ciu miesięcy wwozowych stawek celnych, na szeroki asortyment towarów, znacznie wyższych od dotychczas obowiązujących, oraz na okres 6-ciu miesięcy wręcz zaporowych (180%) stawek celnych na niektóre artykuły rolno-spożywcze (ziemniaki, cebulę, marchew, kapustę białą i ćwikłę). W dniu 7 maja 2009 r. Białoruś wprowadziła zakaz importu z Polski żywych świń, mięsa wieprzowego oraz produktów pochodzących z uboju świń, w związku z potwierdzeniem w n/kraju przypadku grypy świń. Zakaz został zniesiony 18 czerwca 2009 r. Ponadto istotnymi utrudnieniami w eksporcie do Białorusi były w 2009 roku takie czynniki jak: osłabienie białoruskiej waluty, czasowe ograniczenia w podaży walut na rynku, ograniczenia w zakresie stosowania przedpłat w kontraktach importowych, restrykcyjne badanie przez banki zasadności importu, brak możliwości uzyskania kredytu walutowego przez firmy na transakcje importowe. Na perspektywy polskiego eksportu w roku 2011 wpływ będzie miała zmiana warunków dostępu do rynku białoruskiego w rezultacie wprowadzenia od 1 stycznia 2010 roku wspólnej taryfy celnej Unii Celnej Białoruś - Rosja Kazachstan. Z analizy nowej taryfy Unii Celnej wynika, że około 74% stawek odpowiada byłym stawkom białoruskiej taryfy celnej, około 19% uległo zmniejszeniu a około 6,7% stawek uległo zwiększeniu. Wzrost stawek dotyczył takich pozycji jak mięso wieprzowe (Białoruś uzyskała kontyngent w wysokości 30 tys. ton z obniżoną stawka cła, który będzie rozdzielony wśród dotychczasowych białoruskich importerów, co w jakimś stopniu powinno złagodzić skutki Poznań 2013 Strona 85

86 wzrostu stawki celnej), wyroby walcowane ze stali, płyty, arkusze, taśmy z tworzyw sztucznych, sztaby, pręty, kształtowniki z aluminium. Z kolei zmniejszyły się obciążenia celne na takie pozycje polskiego eksportu jak: przyczepy, maszyny do obróbki tworzyw sztucznych, niektóre rodzaje polimerów, części i akcesoriów motoryzacyjnych, części do maszyn budowlanodrogowych, części i akcesoriów obuwniczych (podeszwy, obcasy), części i akcesoriów dla meblarstwa (okucia, wyposażenie z tworzyw sztucznych, części metalowe) i budownictwa (zasuwy, zawiasy), niektóre rodzaje blach aluminiowych, pokrywki/wieczka itp. artykuły metalowe, przewody elektryczne, części armatury sanitarnej, tkaniny szynelowe. W dniu 12 lutego 2010 roku w Warszawie została podpisana Umowa między Rządem RP a Rządem Białorusi o zasadach małego ruchu granicznego. Polski eksporter poszukując rzetelnych informacji dotyczących obejmujących go wymogów formalnych odnośnie działalności na rynku białoruskim, może się zgłaszać do rekomendowanych placówek informacyjnych, takich jak: Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej - Wydział Promocji Handlu i Inwestycji adres: Mińsk, ul. Wołodarskiego 6, tel. ( ) , a: strona internetowa: Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej - Wydział Ekonomiczny adres: Mińsk, ul. Rumiancewa 6, tel. ( ) , Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Do największych problemów, jakie napotykają na Białorusi zagraniczni inwestorzy należy przede wszystkim scentralizowany system zarządzania gospodarką. Prawo gospodarcze reguluje praktycznie wszystkie sfery działalności gospodarczej, często się zmienia i jest stosunkowo nieprzejrzyste dla przedsiębiorców. W celu nawiązania korzystnej współpracy z podmiotami białoruskimi, wymagana jest właściwa kultura biznesu. Podstawową kwestią w tym zakresie jest używanie właściwego języka i określeń. Podczas oficjalnych rozmów preferowana jest komunikacja w języku rosyjskim i angielskim. Język potoczny może spowodować negatywne skutki w postaci utraty prestiżu, czasu i pieniędzy. Zaleca się, aby w kontaktach z firmami białoruskimi postępować ostrożnie i z ograniczonym zaufaniem, szczególnie dotyczącym gwarancji płatności. Ze względu na częste Poznań 2013 Strona 86

87 kłopoty finansowe, wiele białoruskich firm odczuwa niedobory środków obrotowych. Pomimo to, kontakty handlowe powinny być oparte na wzajemnym szacunku, co jest bardzo ważne dla tamtejszych przedsiębiorców. Ze względu na atrakcyjność rynku Unii Europejskiej, wykazuje się duże zainteresowanie zagranicznymi firmami i chętnie przystępuje do kontaktów handlowych. Jednym z najważniejszych aspektów zagranicznych umów handlowych z podmiotami na Białorusi jest wymóg zastosowania formy pisemnej przy ich zawieraniu. Przepisy prawa Białorusi określają, iż czynność prawna w zakresie obrotu gospodarczego z zagranicą dokonana bez zachowania formy pisemnej jest nieważna (ustęp 3 art. 162 k.c. FR, ustęp 3 art. 163 k.c. RB). Dodatkowo, dokument taki wymaga potwierdzenia go pieczątką firmową. Duży nacisk jest kładziony na formalności dotyczące reprezentowania jednostek z osobowością prawną. Prawo to przysługuje zazwyczaj tylko jednej osobie (zazwyczaj jest to dyrektor, dyrektor generalny lub prezes). Do wyjątków należy sytuacja, w której osobie innej niż wyżej wymienione przyznano stosowne pełnomocnictwo do reprezentowania danego podmiotu. W związku z tym wymaga się, aby osoba fizyczna reprezentująca osobę prawną zza granicy wschodniej przy zawieraniu umowy posiadała przy sobie dowody zdolności do czynności prawnych, pożądany jest odpis z rejestru albo pełnomocnictwo wystawione przez podmiot gospodarczy. Pełnomocnictwo na Białorusi jest ważne zwykle 3 lata. W przypadku jednak, gdy pełnomocnictwo wydane jest w formie notarialnej i upoważnia do działania za granicą, termin jego ważności obowiązuje do czasu odwołania przez mocodawcę. Ze względu, iż na Białorusi obowiązuje czas wschodnioeuropejski, należy uwzględnić to w organizacji planowanych spotkań. Białorusini są stosunkowo tolerancyjni w zakresie punktualności. Czas letni i zimowy stosuje się tak samo jak w Polsce. Na Białorusi urzędy i instytucje otwarte są w godzinach 9:00-18:00, z godzinną przerwą od 13:00 do 14:00. Praca w zakładach o ruchu ciągłym trwa całą dobę, natomiast domy towarowe czynne są w godzinach 9:00-21:00, również w soboty i niedziele. W poniedziałek większość sklepów i rynków jest zamknięta Wielka Brytania Bieżąca sytuacja gospodarcza Oficjalna nazwa państwa brzmi: Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii. Jest to państwo o charakterze gospodarki rynkowej czwartym co do wielkości rynkiem w Europie (po Niemczech, Francji i Włoszech), a siódmym co do wielkości rynkiem na świecie (po USA, Japonii, i Chinach). W ciągu ostatnich dwóch dekad rząd brytyjski dokonał prywatyzacji wielu przedsiębiorstw państwowych, odchodząc w znacznym stopniu od zasad Poznań 2013 Strona 87

88 tzw. państwa opiekuńczego. Największy udział w brytyjskim PKB mają usługi, głównie bankowe i ubezpieczeniowe. Dzięki bogatym złożom gazu i ropy, Wielka Brytania odgrywa znaczącą rolę również w światowej produkcji surowców (4% światowej produkcji ropy w 2011 r.). Gospodarka Wielkiej Brytanii uznawana jest jedną z najbardziej liberalnych gospodarek Unii Europejskiej. Tabela 19: Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne dla Wielkiej Brytanii Wyszczególnienie / Rok * PKB (dynamika w %) -0,1-4,9 1,30 1,7 2,1 Deficyt budżetowy (% PKB) -5,0-11,4-10,4-8,6-7,0 Dług publiczny (% PKB) 54,4 69,6 80,0 84,2 87,9 Inflacja (w %) 3,6 2,2 3,3 4,1 2,4 Bezrobocie (w %) 5,6 7,6-7,8 8,0 7,8 Eksport (w %) 1,0-10,1 5,3 8,9 7,5 Import (w %) -1,2-11,9 8,5 4,0 2,5 *Prognoza Źródła: Office for National Statistics, HM Treasury, Eurostat, Pre-Budget Report 2011 W 2008 r. brytyjska gospodarka poddała się światowemu kryzysowi finansowemu i gospodarczemu. W trakcie 2009 r. obserwowano dalsze pogorszanie się sytuacji ekonomicznej. Dynamika PKB pokazała największy spadek w I kwartale 2009 r. (o 2,4%); w II i III kwartale 2009 r. wskaźnik PKB spadł kolejno o 0,7% i 0,2%. W skali rocznej poziom PKB spadł o 4,9% i był to spadek nienotowany od 1949 r. W ciągu ostatnich lat stale wzrasta poziom długu publicznego i w grudniu 2009 r. wyniósł on do 900 mld GBP, co stanowiło 69,9% PKB (poziom o 15% wyższy aniżeli w analogicznym okresie 2008 r. - 54,4%). W grudniu 2010 r. poziom długu publicznego wyniósł 926,9 mld GBP (80,0% PKB). Złą sytuację ekonomiczną obrazowało m.in. bardzo wysokie bezrobocie, które osiągnęło jeden z najwyższych poziomów od wielu lat - 7,6%. Największy poziom bezrobocia utrzymywał się wśród młodych osób (grupa wiekowa lata), który w trakcie recesji wynosił średnio ponad 18%. W I kwartale 2010 r. bezrobocie wyniosło 8%, a w okresie od marca do maja spadło do poziomu 7,8%, co stanowiło liczbę 2,47 mln osób. Obecnie bezrobocie kształtuje się na poziomie około 8,0%. Poziom inflacji w trakcie roku 2009 r. obniżał się kilkakrotnie (styczeń 2009 r. - 3%, październik 2009 r. - 1,5%), by na końcu roku wzrosnąć i osiągnąć poziom 2,2%. Rok 2010 Poznań 2013 Strona 88

89 Zmiana PKB % Plan Rozwoju Eksportu firmy rozpoczął się systematycznym wzrostem wskaźnika inflacji, do poziomu 3,3% w czerwcu. Wartość ta utrzymała się do stycznia 2011, by na koniec roku osiągnąć poziom około 3,8%. Inflacja we wrześniu 2012 r. wyniosła 2,2% według wskaźnika CPI i był to spadek o 0,3% w stosunku do poprzedniego miesiąca. Zdaniem brytyjskiego urzędu statystycznego na obniżenie poziomu inflacji wpływ miały przede wszystkim niższe ceny sprzętu gospodarstwa domowego. Rząd brytyjski podejmuje wszelkich starań, aby osiągnąć cel inflacyjny, ustanowiony przez Bank of England, który wynosi 2%. Wzrost gospodarczy był w roku 2011 relatywnie słaby i był w czwartym kwartale 2011 roku porównywalny z trzecim kwartałem 2010 roku. Należy wziąć jednak pod uwagę zmniejszającą się stale produkcją wydobywczą ropy naftowej z Morza Północnego, która spadła aż o 15% w roku Wykres 29: Dynamika zmian PKB (%) w Wielkiej Brytanii w latach *prognoza Źródło: opracowanie własne na podstawie: European Economic Forecast, Spring 2011 W ramach planu ratunkowego, w trakcie 2009 r. Bank of England zasilił brytyjską gospodarkę 200-miliardowym programem zwiększania podaży pieniądza, polegającym na skupowaniu aktywów. Przez rekordowo długi okres czasu, decyzją Bank of England, wysokość stóp procentowych utrzymywana jest na poziomie 0,5%. Oczekuje się stopniowego wzrostu tempa rozwoju gospodarczego Wielkiej Brytanii w ciągu najbliższych lat, głównie za sprawą prowadzenia działań z zakresu konsolidacji finansów publicznych. Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne mogą uleć zmianie w stopniu większym, niż są obecnie zakładane Dynamika zmian PKB (%) w Wielkiej Brytanii * 2012* PKB (%) -0,1-4,9 1,3 1,7 2,1 Poznań 2013 Strona 89

90 Wykres 30: Struktura PKB Wielkiej Brytanii wg sektorów gospodarki Struktura PKB Wielkiej Brytanii wg sektorów gospodarki Rolnictwo; 1% Przemysł; 23% Usługi; 76% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie. Wielka Brytania jest jednym z najważniejszych na świecie centrów finansowych i handlowych. Usługi, a zwłaszcza bankowość, ubezpieczenia i usługi biznesowe stanowią największą część brytyjskiego PKB (76% w r.) i zatrudniają 80% ogółu siły roboczej. Wśród produkcji przemysłowej najważniejsze gałęzie przemysłu to: produkcja maszyn i urządzeń, sprzętu elektrycznego, wyposażenia dla kolejnictwa, przemysł stoczniowy, lotniczy, produkcja pojazdów silnikowych i części do nich, sprzętu elektronicznego i telekomunikacyjnego, przemysł metalurgiczny, chemiczny, wydobycie węgla i ropy, produkcja papieru, przetwórstwo żywności i przemysł tekstylny. Produkcja przemysłowa stopniowo traci jednak na znaczeniu, wnosząc do brytyjskiego PKB wkład w wysokości 23% i zatrudniając 18% łącznej liczby pracujących. Rolnictwo, którego wkład w PKB wynosi 1%, jest nowoczesne, wysoce zmechanizowane i zatrudnia około 1,5% wszystkich pracowników, zapewniając 60% zapotrzebowania kraju na żywność. W 2009 r. łączna wartość brytyjskich obrotów handlowych ze światem wyniosła 532,3 mld GBP, przy czym ujemne - dla Wielkiej Brytanii - saldo obrotów wyniosło 82,0 mld GBP. Wartość całego brytyjskiego eksportu wyniosła w 2009 r. 225,2 mld GBP, z 54,9% trafiło do krajów UE, a 45,1% do państw spoza UE. W pierwszej dziesiątce najważniejszych rynków zbytu dla produktów brytyjskich znajdują się: USA, Niemcy, Francja, Holandia, Irlandia, Belgia, Hiszpania, Włochy, Chiny oraz Szwecja. Wartość brytyjskiego importu ogółem w 2009 r. wyniosła 307,2 mld GBP, z czego 52% stanowił napływ z krajów Unii Europejskiej, a 48% z państw spoza UE. Głównymi partnerami w imporcie były: Niemcy, USA, Chiny, Holandia, Francja, Belgia, Norwegia, Irlandia, Włochy oraz Poznań 2013 Strona 90

91 Hiszpania. Tak duży udział eksportu z krajów UE jest szansą na zaistnienie polskich podmiotów na tym rynku. Oczekuje się, iż motorem dalszego wzrostu gospodarczego Wielkiej Brytanii będzie eksport netto. Przewidywana poprawa relacji w handlu zagranicznym ma być efektem zmniejszenia części importu dóbr konsumpcyjnych. Polsko-brytyjskie obroty handlowe W ciągu ostatnich kilku lat polsko-brytyjska wymiana handlowa charakteryzuje się bardzo dynamicznym rozwojem, szczególnie pod względem tempa wzrostu polskiego eksportu, który począwszy od 2002 r. rośnie nieprzerwanie. W 2011r. Wielka Brytania wysunęła się na drugie miejsce w polskim eksporcie na rynki światowe. Według danych handlu zagranicznego Polski za 2008 r. udział Wielkiej Brytanii w obrotach Polski z krajami UE wyniósł 4,15%. W 2009 r. wzajemne obroty osiągnęły wartość 9477 mln EUR, w tym polski eksport wyniósł 6300 mln EUR, a import 3177 EUR. Saldo dodatnie dla Polski wyniosło 3122 mln EUR. W 2009 r. zaobserwowano spadek wzajemnych obrotów, w tym eksportu (dynamika 94,0%) oraz importu (dynamika 78,6%). Tabela 20: Polsko - brytyjskie obroty towarowe (w mln EUR) Wyszczególnienie / Rok I-XI Obroty Eksport Import Saldo Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Obroty handlu zagranicznego między Polską a Wielką Brytanią w roku 2010 uległy zwiększeniu w porównaniu do roku Obroty w eksporcie osiągnęły poziom 7267 mln EUR (dynamika 15,3%). Również wartość importu wzrosła, osiągając poziom 3579 mln EUR, charakteryzując się dynamiką 12,6%. Na koniec 2010 roku wartość polskich towarów sprzedanych na rynek brytyjski wyniosła mln EUR, co stanowi wzrost o 20% w porównaniu z rokiem W tym samym okresie czasu import wyniósł do mln EUR, co przekłada się na wzrost o 15% w porównaniu z rokiem ubiegłym. Dodatnie saldo wyniosło mln EUR. Wzajemne obroty handlowe na koniec 2011r. osiągnęły wartość ponad 12 mld EUR, w tym polski eksport wyniósł 8 mld EUR, a import z Wielkiej Brytanii wyniósł 4 mld EUR. Poznań 2013 Strona 91

92 W strukturze polskiego eksportu do Wielkiej Brytanii dominowały towary o wysokim stopniu przetworzenia. Największymi kategoriami w polskim eksporcie były: - urządzenia i aparatura, telekomunikacyjne i do zapisu, i do odtwarzania dźwięku, - pojazdy drogowe, - maszyny biurowe i urządzenia do automatycznego przetwarzania danych, - elektryczne maszyny, aparaty i urządzenia, gdzie indziej nie-wymienione ani niewłączone i ich elektryczne części, - meble i ich części; pościel, materace, stelaże pod materace, poduszki i podobne artykuły wypychane. Wykres 31: Polsko - brytyjskie obroty towarowe w latach [mln EUR] Polsko-brytyjskie obroty towarowe (mln EUR) I-XI Eksport Import Saldo Źródło: opracowanie własne na podstawie Podobnie jak w przypadku polskiego eksportu, tak również w imporcie do Polski dominują towary o wysokim stopniu przetworzenia, jak: - produkty medyczne i farmaceutyczne, - pojazdy drogowe, - maszyny specjalistyczne dla określonych gałęzi przemysłu, - ropa naftowa, produkty z ropy naftowej i materiały pokrewne, - wyroby różne, gdzie indziej niewymienione ani niewłączone. Poznań 2013 Strona 92

93 Zgodnie z danymi brytyjskimi za rok 2011, Polska jest 18 największym odbiorcą towarów brytyjskich z udziałem w globalnym brytyjskim eksporcie w wysokości 1,4%. Natomiast wartość polskiego eksportu w wysokości 1,7% ogólnej wartości importu na rynek brytyjski, plasuje Polskę na 16 miejscu wśród największych eksporterów na rynek brytyjski. Spośród państw członkowskich Unii Europejskiej Polska zajmuje 9 miejsce, zarówno pod względem wartości eksportu, jak i importu do Wielkiej Brytanii. Od roku 2010, Wielka Brytania jest trzecim największym partnerem handlowym Polski w eksporcie, co stanowi 6,2% ogółu krajowego eksportu. Branża budowlana w Wielkiej Brytanii W Wielkiej Brytanii spadek aktywności na rynku budowlanym to jeden z istotnych czynników spowolnienia gospodarczego. Z danych Narodowego Urzędu Statystycznego wynika, iż w ciągu roku od lipca 2011 roku do lipca 2012 roku ten sektor skurczył się o ponad 10%. W ciągu trzech miesięcy od maja do lipca również zanotowano 10% spadek w porównaniu do tego samego okresu w ubiegłym roku. Według Urzędu Statystycznego UK, w maju 2012 roku na budowach działo się więcej niż rok wcześniej, bo w roku tym dni wolne od pracy przesunięto na czerwiec, gdy miały miejsce obchody Diamentowego Jubileuszu królowej. Dodatkowo, wbrew oczekiwaniom, Igrzyska Olimpijskie oraz Paraolimpiada nie wpłynęły znacząco na opublikowane właśnie dane, gdyż sportowe imprezy rozpoczęły się z końcem lipca, czyli już po badanym okresie. Natomiast przygotowania do nich oraz związany z nimi wzrost liczby turystów zapewne miał swój wpływ na inne dane ekonomiczne. W Wielkiej Brytanii odnotowywana jest delikatne odbicie po gwałtownym spadku. W 2010 r. ceny nieruchomości zaczęły znowu rosnąć po ostrej korekcie, która miała miejsce w 2008 r. Zadłużenie gospodarstw domowych jest wciąż wysokie, co utrudnia zaciąganie nowych kredytów pomimo atrakcyjnych i stabilnych stóp procentowych, które utrzymują się na podobnym poziomie od 2009 r. W tych okolicznościach aktywność na rynku budowlanym wzrosła w ciągu dwóch lat o 8%, ale wciąż daleko jej do szczytowego poziomu z roku Z najnowszych danych wynika, że w styczniu przyznano w Wielkiej Brytanii 32,3 tys. kredytów na zakup mieszkań wobec 33 tys. w grudniu i 37 tys. w styczniu 2013 r. Wynik był najsłabszy od września minionego roku. W minionym roku (2012) liczba nowych mieszkań wybudowanych w Anglii obniżyła się o 11% w porównaniu z 2011 r. Jednocześnie szacuje się, że rozpoczęto budowę połowy potrzebnych co roku mieszkań, by zaspokoić popyt na nie. W IV kwartale 2012 rozpoczęto budowę 26 tys. mieszkań, co nie pozwoliło w całym roku przekroczyć bariery 100 tys. Było to razem 98 tys., jeden z najsłabszych wyników w ostatnich latach (w 2006 r. było to 183 tys., a w Poznań 2013 Strona 93

94 dołku z 2009 r. 75 tys.). Natomiast liczba zakończonych budów wyniosła w IV kwartale 27 tys., a w całym 2012 r. 115 tys. (czyli o 1% więcej niż w 2011 r.). Taka sytuacja ogranicza presję cenową na rynku mieszkaniowym. Jednocześnie jednak stanowi złą wiadomość dla gospodarki. Pomimo trudnej sytuacji na brytyjskim rynku budowlanym, Polacy szukający zajęcia w tym sektorze mogą wybierać spośród tysięcy ofert dostępnych w agencjach i biurach pośrednictwa pracy. W brytyjskim sektorze budowlanym zatrudnionych jest obecnie 2,4 mln pracowników, w tym ogromna rzesza robotników właśnie z Polski. Niewielu z nich jednak trafia na wielkie budowy. Polską domeną stały się remonty i prace wykończeniowe - dachy, ściany budynków, okna, drzwi, wylewanie podłóg, kładzenie płytek, montaż instalacji elektrycznych. Polskie akcenty w angielskiej branży budowlanej są zauważalne nie tylko na etapie samego wykonawstwa, ale również coraz częściej produkty i materiały budowlane z Polski zdobywają uznanie na tym rynku. Jest to szansa dla Phoenix na zaistnienie na tym rynku. Analiza obowiązujących aktów prawnych i procedur oraz dostęp do rynku Stosunki gospodarcze między Polską a Wielką Brytanią regulowane są m.in. przez: - Traktat Akcesyjny z 16 kwietnia 2003 r.; - Wieloletnią umowę o rozwoju współpracy gospodarczej, przemysłowej, naukowej i technicznej między Rządem PRL a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii, podpisanej w Londynie dnia r.; - Konwencję między Rzeczpospolitą Polską a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od zysków majątkowych, podpisanej w Londynie dnia 20 lipca 2006 r. - Umowę między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji, podpisana w Londynie dnia 8 grudnia 1987 r. Rynek brytyjski jest rynkiem niezwykle wymagającym, jednocześnie jednak stwarzającym ogromną szansę dla polskich eksporterów ze względu na wysoką chłonność oraz pozytywny odbiór towarów pochodzenia polskiego. W ostatnich latach zauważalny jest znaczny wzrost zainteresowania ze strony polskich firm, jak też osób fizycznych, podejmowaniem działalności gospodarczej, w tym głównie usługowej, na terenie Wielkiej Brytanii. Rejestrowane są firmy z sektora budowlanego, Poznań 2013 Strona 94

95 przedstawicielstwa polskich firm produkcyjnych i handlowych, polskie hurtownie, sklepy, restauracje, bary itp. Według szacunków BPCC już 40 tys. firm tego typu założonych przez Polaków funkcjonuje w Wielkiej Brytanii. Wartość polskich inwestycji na terenie Wielkiej Brytanii wg danych NBP na koniec 2011r. wyniosła ponad 5 mld EUR, co plasuje ten kraj na drugim miejscu wśród polskich inwestycji za granicą. Wielka Brytania dokonała otwarcia rynku pracy dla obywateli polskich z dniem akcesji Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z oceną administracji brytyjskiej pełne otwarcie rynku pracy dla nowych krajów członkowskich UE było korzystne dla gospodarki brytyjskiej. Pracownicy z tych krajów, w tym z Polski, wypełniają luki w zatrudnieniu w wielu zawodach oraz redukują regionalne niedobory pracowników. Kryzys gospodarczy oraz zaostrzone przepisy migracyjne spowodowały, że liczba osób przyjeżdżających do Wielkiej Brytanii w celu podjęcia pracy znacząco spadła. Według szacunków ambasady liczba Polaków przebywających w Wielkiej Brytanii obniżyła się w ciągu ostatniego roku o tys. i osiągnęła poziom tys. Wielkość ta w ostatnim okresie nie ulega zmianie. Polacy stanowią jedną z najbardziej licznych grup obywateli danego państwa podejmujących pracę w Wielkiej Brytanii. Podstawowe źródło informacji na temat szczegółowych uwarunkowań sektorowych dla przedstawicieli konkretnych branż powinny stanowić polskie placówki ekonomiczno-handlowe na terenie Zjednoczonego Królestwa. Swoją pomoc oferują między innymi: Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej: Wydział Promocji Handlu i Inwestycji 90 Gloucester Place, London W1U 6HS, United Kingdom, Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej: Wydział Polityczno Ekonomiczny 47 Portland Place, London W1B 1JH, Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Poniżej zamieszczono informacje na temat najważniejszych zasad w bezpośrednim kontakcie z brytyjskimi przedsiębiorcami, które eksporter na ten rynek powinien uwzględnić w obecnych i nowych kontaktach biznesowych. Zagraniczny przedsiębiorca powinien być przygotowany na prowadzenie negocjacji wyłącznie w języku angielskim, co często stawia cudzoziemców w nieco gorszej sytuacji negocjacyjnej. Anglicy na ogół nie okazują swoich uczuć czy emocji - w trakcie negocjacji powinno się być również opanowanym. Poznań 2013 Strona 95

96 Zgodnie z niepisanymi zasadami angielskiej grzeczności biznesowe rozmowy powinny zaczynać się i kończyć od wymienienia niezobowiązujących uwag tzw. small talk (np. na temat pogody czy aktualnych wydarzeń). W związku z tym dyskusja zwykle zaczyna się i kończy rozmową towarzyską, a część merytoryczna jest prowadzona z wielką kulturą. Brytyjczycy bardzo cenią sobie swoją przestrzeń osobistą i jej naruszenie jest bardzo niemile widziane. W kontaktach należy więc zachowywać odpowiedni dystans, aby rozmówca nie czuł się skrępowany. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest unikanie wylewnych powitań. Kultura biznesu w Wielkiej Brytanii nie pozwala na okazywanie silnych emocji. Należy więc starać się zachować spokój, nawet w sytuacjach stresujących. Anglicy powstrzymują się również od wygórowanych żądań odnośnie produktów lub przyszłych zamierzeń, bywają jednak bardzo bezpośredni i nie należy czuć urazy, gdy zachowują rezerwę. Anglicy wysoko cenią dane przez siebie słowo i tego samego oczekują od zagranicznego partnera, dlatego ustne ustalenia traktowane są jako wiążące, potwierdzone następnie pisemnym uzgodnieniem. Są oni również z zasady bardziej zainteresowani wynikami krótkoterminowym, aniżeli odleglejszą przyszłością. Brytyjscy przedsiębiorcy chętnie robią interesy z osobami, które znają i lubią, dlatego imprezy networkingowe to doskonała okazja, by poznać potencjalnych klientów i zaprezentować się im z jak najlepszej strony. Zapowiedzi zbliżających się eventów networkingowych można znaleźć w serwisach internetowych izb handlowych lub instytucji wspierających przedsiębiorstwa, takich jak Business Link lub Business Gateway. W środowisku biznesowym Wielkiej Brytanii nie wypada narzekać lub wykazywać nadmierny pesymizm. Szczery uśmiech i pozytywne podejście pozytywnie wpływają na opinię o potencjalnym partnerze. Zdecydowany, nie zbyt słaby czy zbyt silny, uścisk dłoni na powitanie oraz pożegnanie, to nieodłączny element spotkań z osobami, z którymi spotyka się przedsiębiorca pierwszy raz. W Wielkiej Brytanii, szczególnie w Londynie, czas jest wysoce ceniony. Obszerne dokumenty lub e czy niekonkretny styl wypowiadania się stwarzają niekorzystne wrażenie. Należy wypowiadać się więc konkretnie i klarownie. Dobrze Poznań 2013 Strona 96

97 jest potwierdzić ustalenia spotkania specjalnie przygotowaną notatką, co pozwoli na uniknięcie powracania do spraw już rozstrzygniętych. Równocześnie należy wziąć pod uwagę, iż Wielka Brytania stanowi połączenie wielu kultur i narodowości. Otwarty rynek na zagranicznych pracowników spowodował, iż do kraju napłynęła fala nowych kultur (według szacunków, tylko 30% mieszkańców dużych brytyjskich miast takich jak Londyn i Manchester stanowią rodowici Brytyjczycy). Polscy przedsiębiorcy działający na tym rynku są więc zmuszeni do elastyczności w realizowaniu konkretnych działań, a także uwzględniania lokalnych uwarunkowań i oczekiwań przedsiębiorców. Dodatkowo, znaczną część obecnych mieszkańców Wielkiej Brytanii stanowią osoby polskiej narodowości, co znacznie ułatwia kontakt i nawiązywanie współpracy z nowymi partnerami Rosja Sytuacja gospodarcza Rosja jest rozwiniętym krajem przemysłowym, posiadającym bogate zasoby surowców, w tym w szczególności gazu ziemnego, ropy naftowej, metali kolorowych i drewna. Gospodarkę rosyjską charakteryzuje obecność państwa w kluczowych sektorach, w szczególności w sektorze gazowym i energii elektrycznej, które wraz z eksportem ropy naftowej zapewniają podstawowe wpływy do budżetu państwa. Sytuacja w gospodarce rosyjskiej w dużym stopniu uzależniona jest od poziomu cen ropy naftowej na rynku światowym. Aktualnie władze rosyjskie podejmują starania w celu zwiększenia stopnia dywersyfikacji gospodarki w ramach programu modernizacji. W latach poprzedzających kryzys gospodarczy zapoczątkowany w latach Rosja była zaliczana do krajów odnotowujących stosunkowo wysokie tempo wzrostu gospodarczego. Od 2009 r. w gospodarce rosyjskiej nastąpiło istotne spowolnienie, głównie w wyniku spadku cen ropy naftowej. Wg szacunków PKB w 2009 r. spadł o 7,9%, produkcja przemysłowa o 10,8%, zaś inwestycje w kapitał podstawowy o 17%. Obroty handlowe Rosji z zagranicą, wg danych celnych, wyniosły w 2009 r. 469 mld USD, tzn. zmniejszyły się w porównaniu do analogicznego okresu 2008 r. o 36,2%. Eksport wyniósł 301 mld USD (spadek o 35,5%). Wartość importu spadła o 37,3% (167 mld USD), głównie z powodu zmniejszenia wolumenu dostaw z uwagi na obniżenie wartości rubla w I połowie 2009 r., wprowadzenie przez władze Rosji bardzo wysokich ceł na wybrane kategorie towarów (samochody osobowe, sprzęt rolniczy) oraz spadek popytu na dobra inwestycyjne, związany z trudną sytuacją finansową przedsiębiorstw. Poznań 2013 Strona 97

98 Zmiana PKB % Plan Rozwoju Eksportu firmy Tabela 21: Wskaźniki makroekonomiczne dla Rosji w latach Wyszczególnienie / Rok PKB (w mld USD) ,6 1849,3 PKB na 1 mieszkańca (w tys. USD) 9,12 11,8 9 10,3 12,9 Dług publiczny (% PKB) 7,26 6,3 9,8 9,4 9,8 Inflacja (w %) 11,9 13,3 8,8 8,8 6,1 Bezrobocie (w % ) 6,1 7,7 8,4 6,5 6,6 * Eksport (w mld USD) 354,5 471, ,4 Import (w mld USD) 223, ,9 248,8 323,3 Źródło: dane Ministerstwa Gospodarki (www.mg.gov.pl) W 2010 r. sytuacja gospodarcza Rosji ulega poprawie. W okresie wrzesień październik 2010 r. wzrost gospodarczy Rosji uległ przyspieszeniu. We wrześniu 2010 r. PKB wzrósł o 0,3% w porównaniu z poprzednim miesiącem, a w październiku o 0,9%. W okresie styczeń październik 2010 r. PKB wzrósł o 3,7% w porównaniu z analogicznym okresem 2009 r. Poziom inflacji w okresie wrzesień październik br. wzrósł do 8,1%, w III kw. br. inflacja wynosiła 7%, a w I półroczu br. 4,4%. Wzrost popytu konsumpcyjnego był głównym czynnikiem wzrostu gospodarczego w I połowie 2010 r. Dodatkowymi czynnikami sprzyjającymi pozytywnemu tempu wzrostu gospodarki w II kw r. były nakłady inwestycyjne, które wpłynęły pozytywnie na wzrost produkcji przemysłowej. Wykres 32: Zmiana PKB (%) w Rosji w latach Zmiana PKB (%) w Rosji w latach PKB (%) 8,1 5,6-7,9 4 4,3 Źródło: dane Ministerstwa Gospodarki (www.mg.gov.pl) Poznań 2013 Strona 98

99 Mld USD Plan Rozwoju Eksportu firmy W pierwszej połowie 2010 roku inflacja wyniosła 4,4%. W drugiej połowie 2010 r. pod wpływem gwałtownego wzrostu cen artykułów spożywczych spowodowanych klęskami żywiołowymi zaobserwowano gwałtowny wzrost cen towarów i usług konsumpcyjnych, który ukształtował się pod koniec 2010 r. na poziomie 8,8 %. Deficyt budżetu federalnego, wg danych tut. MF za okres 10 miesięcy 2010 r. wyniósł 7789 mld rubli (2,1% PKB). Dług publiczny wg stanu na 1 listopad 2010 r. wyniósł 3,78 bln rubli (122 mld USD), z czego dług zagraniczny stanowił 40 mld USD. Obroty handlowe Rosji w 2010 r. wyniosły 625 mld USD (wzrost o 33,3% w porównaniu do 2009 r.). Eksport wyniósł 398 mld USD (wzrost o 31,4% w porównaniu do 2009 r.). Import wyniósł 228 mld USD (wzrost o 36,8% w porównaniu do 2009 r.). Saldo handlu zagranicznego w danym okresie było dodatnie i wynosiło 167 mld USD. Najważniejsi partnerzy handlowi w rosyjskim imporcie to Chiny, Niemcy, Ukraina, USA, Włochy, Francja, Japonia, Białoruś, Republika Korei, Polska, Finlandia, Kazachstan, Wielka Brytania, Holandia. Wykres 33: Obroty towarowe Rosji w latach Obroty towarowe Rosji (w mld USD) Eksport (w mld USD) 354,5 471, ,4 Import (w mld USD) 223, ,9 248,8 323,3 Źródło: dane Ministerstwa Gospodarki (www.mg.gov.pl) Polsko-rosyjska współpraca gospodarcza Obroty handlowe Polski z Rosją od początku obecnej dekady rozwijały się bardzo dynamicznie. Wartość polskiego eksportu na rynek rosyjski w tym okresie wzrosła ponad dziesięciokrotnie - z 0,86 mld USD w 2000 r. do 8,9 mld USD w 2008 r. W eksporcie do Rosji coraz większą rolę zaczęły odgrywać towary wysoko przetworzone. Rozwojowi eksportu sprzyjała w szczególności akcesja Polski do Unii Europejskiej, dynamika rozwoju gospodarczego naszego kraju oraz korzystna koniunktura gospodarcza w Rosji, kreująca wzrost zapotrzebowania na towary importowane, zaś Poznań 2013 Strona 99

100 w ostatnich trzech latach również ożywienie kontaktów polityczno gospodarczych na szczeblu międzyrządowym. Przykładowo, w samym tylko 2008 r. polski eksport do Rosji wzrósł prawie o 39 % (w ujęciu wartościowym 2,5 mld USD). W rezultacie Polska osiągnęła bardzo wysoką, 4 pozycję pod względem wartości eksportu do Rosji wśród krajów Unii Europejskiej. Tabela 22: Polsko-rosyjskie obroty handlowe w latach (w mln USD) Wyszczególnienie / Rok * Obroty Eksport Import Saldo *szacunek Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS i danych Ministerstwa Gospodarki (www.mg.gov.pl) Po przejściowym spadku eksportu w 2009 r. w wyniku światowego kryzysu finansowogospodarczego i recesji gospodarczej w Rosji, w 2010 r. sytuacja w polskim eksporcie do Rosji uległa wyraźnej poprawie. Z punktu widzenia wskaźników, Polska należy aktualnie do czołówki krajów eksportujących do Rosji w ramach UE i w świecie. Rosja plasuje się obecnie na 7. miejscu na liście największych polskich partnerów eksportowych, z udziałem 4%. Jednocześnie stanowi ona drugi najważniejszy polski rynek importowy, którego udział w łącznym przywozie do Polski wynosi 10,6%. Wykres 34: Polsko-rosyjskie obroty handlowe w latach Polsko-rosyjskie obroty handlowe (w mln USD) * Eksport Import Saldo *szacunek Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS i danych Ministerstwa Gospodarki (www.mg.gov.pl) Poznań 2013 Strona 100

101 Tendencje (wskazywane przez GUS) znajdują potwierdzenie w rosyjskiej statystyce celnej, wg której import z Polski w roku 2010 wzrósł za 9 miesięcy o 38,6%. Był to wynik zdecydowanie lepszy od średniego dla całej UE (26,6%) oraz najlepszy wśród głównych unijnych eksporterów do Rosji. Dawało to Polsce 4 miejsce wśród krajów UE eksportujących do Rosji (po RFN, Włoszech i Francji) oraz 10 w świecie. Stopniowa odbudowa polskiego eksportu do Rosji najbardziej widoczna jest w przypadku wyrobów przemysłu elektromaszynowego, dostawy których wykazują największą dynamikę wśród głównych grup towarowych (145%). Przyczyniła się ona do wzrostu udziału tych towarów w eksporcie do Rosji z 28,7% w 2009 r. do 31,7% w 2010 r. Wzrósł także udział w eksporcie wyrobów metalurgicznych (z 8% do 9%, dynamika 140,9%). Z uwagi na niższą od średniej dynamikę obniżeniu uległ, w stosunku do analogicznego okresu 2009 r., udział w eksporcie art. rolno-spożywczych (z 16% do 15%), wyrobów przemysłu chemicznego (z 24% do 23%), wyrobów przemysłu drzewno-papierniczego (z 10% do 8%) i wyrobów przemysłu lekkiego (z 4% do 5%). Sytuacja w branży budowlanej Budownictwo mieszkaniowe w Rosji, podobnie jak w większości pozostałych krajów świata znacznie ucierpiało w trakcie rozpoczętego w 2008 r. kryzysu finansowego. Po długim okresie mało perspektywicznych informacji płynących z rynków, dane opublikowane za pierwsze półrocze 2012 roku są korzystne dla branży budowlanej. W tym okresie oddano w Rosji ponad 200 tys. m 2 powierzchni mieszkaniowej, a kolejnych 85 tys. m 2 było w budowie. Łącznie był to wynik lepszy o ponad 23% od osiągniętego w analogicznym okresie w 2011 r. Przyczyn ożywienia w budownictwie mieszkaniowym upatruje się w podwyżkach czynszów mieszkań na wynajem oraz łatwiejszym dostępie do kredytów hipotecznych (pomiędzy wrześniem 2011 i marcem 2012 r. cena wynajmu mieszkania w Moskwie wzrosła średnio o 6%). Z drugiej strony na rynku kredytów hipotecznych występują oznaki ożywienia. Do połowy roku 2012 r. banki w Rosji udzieliły kredytów o wartości ponad 44 mld rubli (kwota większa o 53% niż w analogicznym okresie roku wcześniejszego). Od pewnego czasu sytuacja gospodarcza Rosji stabilizuje się, następuje silny rozwój budownictwa. Rynek tego kraju jest chłonny, potrzeby w zakresie materiałów budowlanych są ogromne. Rynek rosyjski otwiera się na polskiego eksportera materiałów budowlanych. Świadczy o tym analiza przygotowana przez przedstawicieli Polskiej Izby Przemysłowo-Handlowej Budownictwa w Moskwie dotycząca aktualnej sytuacji polskich przedsiębiorstw budowlanych w Rosji. Jednym z proponowanych przedsięwzięć jest utworzenie Domu Polskiego w Moskwie, co Poznań 2013 Strona 101

102 ułatwi polskim przedsiębiorcom z branży budowlanej eksport materiałów i usług budowlanych na ten rynek. Wiele polskich firm budowlanych oraz producentów materiałów w ramach poszukiwania rynków zbytu podejmuje (lub planuje podjąć) działania związane z realizacją eksportu swoich usług lub produktów na rynek rosyjski. Przedsiębiorcy mają świadomość, że jednym z najbardziej skutecznych sposobów dotarcia do klientów z rynku zagranicznego jest utworzenie w tym kraju przedstawicielstwa handlowego. Jednak nie mogą zrealizować tego wymogu z powodu związanego z tym znacznego obciążenia finansowego. Rozpoczęcie działalności na rynku rosyjskim, przede wszystkim zaś dla małych i średnich przedsiębiorstw, pociąga za sobą koszty, które w zestawieniu z brakiem gwarancji zawarcia kontraktów eksportowych rekompensujących te koszty, często prowadzą do zaniechania działań w zakresie promocji wyrobów. W celu złagodzenia ryzyka niepowodzenia działań zmierzających do zawarcia kontraktów eksportowych z kontrahentami rosyjskimi przedsiębiorca może skorzystać z produktu oferowanego przez KUKE - "ubezpieczenie kosztów poszukiwania zagranicznych rynków zbytu" i ubezpieczyć koszty i wydatki związane z podejmowaniem tworzenia przedstawicielstwa w Moskwie. Może także ubezpieczyć działalność eksportową, zakwalifikowaną przez KUKE jako poszukiwanie zagranicznych rynków zbytu (do budżetu wartości ubezpieczenia przedsiębiorca włączy koszty poniesione w związku z utworzeniem przedstawicielstwa). W związku z tym w najbliższych latach rola polskich firm może być znacząca. Rosja odrabia straty i jest to ostatni moment dla polskich firm, aby podjąć intensywne działania otworzenia sobie nowych perspektyw współpracy gospodarczej z tym krajem. Dla polskich małych przedsiębiorstw budowlanych (97% zatrudnia mniej niż 20 pracowników) otwierają się duże możliwości świadczenia usług dla innych polskich lub zagranicznych firm, prowadzących już działalność budowlaną w Rosji. Polskie firmy muszą umieć wspólnie tworzyć korzystne dla siebie układy handlowe w Rosji, ale żeby skutecznie handlować na rynku rosyjskim, walka z konkurentami powinna wyglądać jak mecz koszykówki; rozgrywają go drużyny, a nie indywidualni gracze. Analiza obowiązujących aktów prawnych i procedur oraz dostęp do rynku Ramy prawno traktatowe współpracy gospodarczej Unia Europejska Rosja Rosja jest inicjatorem i współzałożycielem Wspólnoty Niepodległych Państw. Od 2010 r. tworzy Unię Celną z Białorusią i Kazachstanem. Relacje Rosji z UE reguluje Porozumienie o Poznań 2013 Strona 102

103 partnerstwie i współpracy. Jest również członkiem organizacji międzynarodowych takich jak m.in.: ONZ, OBWE, MFW, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Organizacja Współpracy Gospodarczej w regionie Azji i Pacyfiku (APEC), Organizacja Współpracy Krajów Basenu Morza Czarnego, Euroatlantycka Rada Morza Barentsa. Prowadzi rozmowy akcesyjne do WTO. Polska Rosja Od dnia akcesji Polski do UE ( r.) współpracę handlową i gospodarczą z Rosją reguluje Porozumienie o partnerstwie i współpracy między UE a FR z r., rozszerzone na nowe państwa członkowskie Protokołem podpisanym r. w Luksemburgu. Podstawę rozwoju dwustronnych stosunków gospodarczych stanowi Umowa między Rządem RP a Rządem FR o współpracy gospodarczej z r., powołująca w szczególności Polsko Rosyjską Międzyrządową Komisję ds. Współpracy Gospodarczej. Komisja stanowi główną instytucjonalną płaszczyznę dialogu gospodarczego między Polską a Rosją w sprawach wchodzących w kompetencje narodowe Polski. W oparciu o tę umowę, odbyły się trzy posiedzenia Komisji w dniach r. (Moskwa), r. (Warszawa) i r. (Moskwa). W ramach Komisji działa m.in. Polsko-rosyjska Grupa Robocza ds. Handlu i Inwestycji (rozpatrująca m.in. projekty współpracy i problemy przedsiębiorców). W stosunkach z Rosją obowiązuje szereg umów międzyrządowych, w tym Umowa między Rządem RP a Rządem FR w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z r., a także umowy regulujące m.in. współpracę w dziedzinie energetyki, transportu, infrastruktury granicznej, ochrony środowiska naturalnego, współpracy naukowo-technicznej, turystyki, kontaktów międzyregionalnych i żeglugi po Zalewie Wiślanym. Problematyka dostępu do rynku rosyjskiego wiąże się z występowaniem barier taryfowych i pozataryfowych, w tym m.in. takich jak: - kontyngenty ilościowe (mięso wieprzowe, wołowe i drobiowe), - konieczność uzyskiwania przez eksporterów z sektora rolnego, od strony rosyjskiej, dopuszczenia do eksportu na rynek rosyjski, - procedury dostępu do rynku usług budowlanych i zatrudnienia specjalistów, - problemy z ochroną znaków towarowych. Rosja od lat prowadzi negocjacje w sprawie przystąpienia do WTO. Polska popiera możliwe szybką akcesję Rosji do tej organizacji, mając na uwadze, iż krok ten przyczyniłby się do Poznań 2013 Strona 103

104 stabilizacji warunków wzajemnego handlu i wzrostu przewidywalności warunków dostępu do rynku rosyjskiego. Z dniem 1 stycznia 2010 r. weszła w życie wspólna importowa taryfa celna Unii Celnej Rosji, Białorusi i Kazachstanu (UC), zmieniająca warunki dostępu towarów do tych rynków. Zmiany te jednak nie wpłyną na potencjalną działalność eksportową polskich firm. W celu odbycia wizyty gospodarczej do Rosji wymagane jest przeprowadzenie postępowania wizowego. Obecny koszt procedury wynosi 35 EUR. Jednym z najbardziej pożądanych certyfikatów funkcjonujących na terenie Rosji jest GOST-R. Certyfikat to dokument, potwierdzający zgodność przedmiotu eksportu z wymogami określonymi przez standardy Rosji. Certyfikat GOST-R jest po prostu odpowiednikiem innych systemów certyfikacji takich jak: CE, ISO i TUV-DIM, UkrSepro. Organem państwowym w zakresie standaryzacji i certyfikacji jest GOSSTANDART Rosji - Państwowy Komitet Federacji Rosyjskiej ds. Standaryzacji, Metrologii i Certyfikacji. Certyfikat jest potrzebny przy eksporcie do Rosji. Na dany moment certyfikat GOST-R jest potrzebny dla urzędu celnego oraz przy sprzedaży w Rosji. Organy prowadzące certyfikacje, mające akredytacje GOSSTANDARTU Rosji maja prawo wydawać certyfikat na 3 lata. Przy takich certyfikatach producent ma możliwość dostarczania swojej produkcji w ciągu 3 lat. Certyfikacja w Rosji jest ważna tylko dla produktów, które są wpisane w certyfikat. Cała pozostała produkcja wyprodukowana w danym zakładzie nie podlega temu certyfikatu. Przy uzyskaniu certyfikatu jest badany poziom produkcji, jakość produkcji i warunki higieniczne. Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Rosjanie wprowadzają swoje produkty na polski rynek i odwrotnie. Polacy zakładają też firmy w Rosji, a współpraca z rosyjskimi przedsiębiorcami jest nieodłączną częścią polskiego świata biznesu. W związku z tym, aby utrzymać dobre relacje z partnerami, należy znać niektóre realia oraz zwyczaje, żeby uniknąć niepotrzebnych nieporozumień z nowym parterem. Poniżej znajduje się kilka informacji na temat rosyjskiej etykiety w środowisku biznesowym. Ważna jest komunikacja i nawiązanie relacji. Rosjanie nie potrzebują długotrwałych prywatnych kontaktów, by rozbić z kimś interesy. Jednak dobrą stroną jest posiadanie znajomości na stanowiskach, co pozwoli przyspieszyć wszelkie formalności związane z interesami. Istotnym aspektem są spotkania i wizyty, aby podtrzymać dobre relacje z partnerem biznesowym jest zorganizowanie spotkania. Trwać to może nawet 6 tygodni. Należy potwierdzić swój przyjazd co najmniej z 2-dniowym wyprzedzeniem. Poznań 2013 Strona 104

105 Należy być punktualnym i przygotowanym na to, że rosyjskie harmonogramy i terminarze wciąż się zmieniają, więc może zdarzyć się niejednokrotnie sytuacja, że trzeba będzie czekać. Rosjanie cenią cierpliwość i pewność siebie. Pierwsze spotkanie jest decydujące, ponieważ wtedy rozstrzyga się to, czy polska firma jest warta dalszej uwagi i współpracy. Zaleca się, aby już podczas pierwszego spotkania ukazać, iż firma wyróżnia się od konkurencji. Przyszłym eksporterom do Rosji zaleca się, aby dokumentację współpracy, oferty i inne dokumenty posiadać w dwóch językach- rosyjskim i angielskim. Na zakończenie spotkania z rosyjskim partnerem zwykle dochodzi do podpisania protokołu, w którym znajduje się posumowanie całego przebiegu spotkania. Rosjanie nie lubią się spieszyć, w wyniku tego negocjacje z nimi postępują powoli. Ważna jest dla nich hierarchia. Respektują wiek i stanowisko. To najstarsza osoba podejmuje u nich decyzje, a dyrektor czy kierownik wolą spotykać się z kimś na podobnym stanowisku, czy o podobnej randze. Rosyjscy przedsiębiorcy uznają kompromis za słabość i prowadzą negocjacje do czasu aż partner ustąpi. Dodatkowo, wykorzystują oni czas jako taktykę, szczególnie jeśli wiedzą, iż druga strona jest uzależniona od jakiegoś terminu. Na spotkaniach biznesowych ubiór musi być formalny i konserwatywny. Mężczyźni powinni mieć na sobie garnitur, a kobiety kostium ze spódnicą zakrywającą kolana Ukraina Sytuacja gospodarcza Ukraina jest największym po Rosji krajem europejskim (604 tys. km²). Blisko 46 milionów mieszkańców powoduje, iż jest to rynek o dużym potencjale. Do czasu kryzysu Ukarania była w fazie dynamicznego wzrostu. Od połowy 2009 r. Ukraina odnotowuje nieznaczny wzrost PKB. Stabilizacja gospodarcza spowodowała wyraźną poprawę wizerunku Ukrainy na świecie, a w konsekwencji wzrost ratingów kredytowych, co z kolei dodatkowo ułatwiło rządowi działanie m.in. poprzez możliwość tańszego pozyskiwania środków kredytowych. Poprawa sytuacji gospodarczej na Ukrainie, stymulowana jest głównie poprawą koniunktury w świecie (gospodarka Ukrainy uzależniona jest w znacznym stopniu od eksportu nieprzetworzonych surowców, głównie rud metali i węgla). Poznań 2013 Strona 105

106 Tabela 23: Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne- Ukraina Wyszczególnienie PKB (w mld USD) 123,4 114,5 137,0 PKB na 1 mieszkańca (w USD) 2675,2 2492,0 3030,0 PKB (zmiana %) 2,1-15,1 4,2 Deficyt budżetowy (% PKB) 23,8 8,3 5,0 Produkcja przemysłowa (zmiana %) -3,4-21,9 11,0 Inflacja (w %) 22,3 12,3 9,1 Bezrobocie (zmiana %) 6,5 9,4 8,7 Eksport towarów (w mld USD) 67,0 39,7 51,4 Import towarów (w mld USD) 85,5 45,4 60,7 Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (mld USD) Inwestycje bezpośrednie Ukrainy za granicą (mld USD) 35,7 40,02 44,7 b.d. 6,2 6,87 Źródło: Państwowy Komitet Statystyki Ukrainy (www.ukrstat.gov.ua), Prognoza Gabinetu Ministrów Ukrainy W dniu 2 czerwca 2010 r., ogłoszony został program reform pod nazwą Zamożne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, efektywne państwo. Program reform ekonomicznych na lata Program przewiduje cztery podstawowe kierunki działań: 1) stworzenie bazowych warunków dla wzrostu gospodarczego poprzez zapewnienie niskiego poziomu inflacji, ustabilizowanie finansów publicznych i systemu finansowego, 2) poprawa efektywności i stabilności systemu ochrony socjalnej oraz jakości świadczonych usług (edukacja, ochrona zdrowia), 3) stworzenie maksymalnie sprzyjających warunków dla rozwoju biznesu poprzez zmniejszenie roli państwa w gospodarce, zmniejszenie barier administracyjnych, udoskonalenia systemu podatkowego i pogłębienia międzynarodowej integracji gospodarczej Ukrainy, 4) modernizacja infrastruktury i podstawowych sektorów gospodarki reforma energetyki, przemysłu węglowego, sektora naftowo-gazowego, gospodarki Poznań 2013 Strona 106

107 zmiana (%) zmiana (%) Plan Rozwoju Eksportu firmy komunalnej, infrastruktury transportowej i rynku ziemi, w tym poprzez przejście od dotacji do samofinansowania. Program reform objął również inne narzędzia polityki gospodarczej - w dniu 1 stycznia 2011 r. weszły w życie dość liczne zmiany w prawie podatkowym Ukrainy. Wykres 35: Zmiany PKB (%) na Ukrainie w latach Zmiany PKB (%) na Ukrainie PKB (%) 2,1-15,1 4,2 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Według danych Państwowego Komitetu Statystyki (PKSU), PKB Ukrainy w drugim kwartale 2011 r. wzrósł o 3,8% (w porównaniu do analogicznego okresu 2010 r.). W okresie styczeń-lipiec 2011 r. odnotowano wzrost produkcji przemysłowej w porównaniu do analogicznego okresu roku poprzedniego o 8,7%. W okresie styczeń-lipiec 2011 r. ceny konsumpcyjne wzrosły o 4,6%, a poziom inflacji CPI liczony w wymiarze rocznym wyniósł na koniec lipca 2011 r. 10,6%. Ceny produkcji przemysłowej (PPI) wzrosły w okresie styczeń-lipiec 2011 r. o 15,7%. Wykres 36: Zmiany poziomu inflacji na Ukrainie w latach Zmiany poziomu inflacji na Ukrainie Inflacja (w %) 22,3 12,3 9,1 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Poznań 2013 Strona 107

108 Współpraca gospodarcza z Ukrainą Ukraina jest ważnym partnerem gospodarczym Polski, drugim wśród krajów WNP (po Rosji). Ukraina zajmuje 12 miejsce wśród najważniejszych odbiorców polskiego eksportu, z udziałem 2,5% w polskim eksporcie ogółem, podczas gdy na koniec 2008 r. Ukraina zajmowała 8 pozycję, z 3,7% udziału. Pod względem wartości importu Ukraina zajmuje 22 pozycję z udziałem 1%. Szacuje się, iż wymiana handlowa Polski z Ukrainą w 2010 r. osiągnęła wartość ok. 5,7 mld USD, w tym eksport na Ukrainę ok. 3,9 mld USD, import z Ukrainy 1,8 mld USD. W I kwartale 2011 r. polsko-ukraińska wymiana towarowa wyniosła 1,54 mld USD, przy czym eksport na Ukrainę zwiększył się jedynie o 8,2% (w porównaniu do analogicznego okresu roku poprzedniego) i wyniósł 930,4 mln USD, natomiast import wzrósł prawie dwukrotnie (o 98,4%) do poziomu prawie 613,3 mln USD. Największe możliwości utrzymania bądź umocnienia pozycji przez polskie towary na rynku ukraińskim dotyczą dóbr konsumpcyjnych tzw. szybko zbywalnych: wybranych artykułów rolno-spożywczych (np. owoców), artykułów higienicznych, kosmetyków, lekarstw, środków piorących itp. Do perspektywicznych kierunków rozwoju działalności firm polskich na ukraińskim rynku zaliczyć należy: energetykę dostawy maszyn, urządzeń i technologii do modernizacji sektorów pozyskiwania surowców energetycznych, wytwarzania i przesyłu energii konwencjonalnej oraz alternatywnych źródeł energii; branżę rolno-spożywczą; budownictwo dostawy i/lub produkcja maszyn, urządzeń i materiałów wykończeniowych; sektor dóbr konsumpcyjnych dostawy mebli, sprzętu AGD, odzieży, kosmetyków, farmaceutyków; sektor usług zwłaszcza usługi lecznicze, edukacyjne, turystyczne. Najbardziej przyjaznym rynkiem dla polskich przedsiębiorców, którzy zdecydowali się na prowadzenie biznesu na Wschodzie, jest właśnie Ukraina. Wsparcie Warszawy dla pomarańczowej rewolucji przełożyło się również na znacznie lepsze postrzeganie polskich firm i towarów w tym kraju, zarówno przez tamtejszą administrację, jak i rodzimy biznes. Największym problemem w handlu na Ukrainie jest szara strefa. Poznań 2013 Strona 108

109 Ukraińskie firmy niechętnie wywiązują się z obciążeń fiskalnych, dlatego prowadzenie legalnych interesów z takimi przedsiębiorcami nie jest łatwe. Nasze służby dyplomatyczne radzą więc przedsiębiorcom, żeby przed rozpoczęciem inwestycji w tym kraju dobrze sprawdziły wiarygodność swojego kontrahenta. Polskim firmom trudniej jest sprzedać na Ukrainie dobra konsumpcyjne niż inwestować, przeszkodą są zwłaszcza często zmieniające się przepisy. Powszechna jest praktyka zmiany przepisów utrudniających wejście na rynek dla zagranicznych eksporterów z danej branży, gdy na rynku pojawia się miejscowy producent tych wyrobów. Niewątpliwym minusem jest także brak profesjonalnych sieci handlowych, np. dla dóbr inwestycyjnych, dlatego ciężko jest dotrzeć do odbiorców czy zbudować sieć serwisową. Rynek ukraiński ma jednak wiele zalet, ponieważ nie panuje na nim tak duża konkurencja jak w przypadku rynków europejskich. Eksperci polecają przede wszystkim Ukrainę Zachodnią, która jest najbardziej rozwijającą się częścią kraju. Ważnymi ośrodkami są stale rozbudowujące się miasta - Kijów, Charków i Donieck. Sytuacja w branży budowlanej Ukraina jest atrakcyjnym rynkiem materiałów budowlanych i usług w budownictwie, który przedstawia realne możliwości dla eksporterów zagranicznych, a zwłaszcza dla inwestorów. W ciągu ostatnich lat biznes w zakresie rekonstrukcji i budowy mieszkań wg standardów zachodnioeuropejskich oraz budowy biurowców i supermarketów stał się jednym z najbardziej dochodowych w Ukrainie. Szacuje się, iż sukces osiągną przede wszystkim ci, którzy przyjdą na rynek ukraiński nie tylko z konkurencyjnym towarem, ale zainwestują w uruchomienie produkcji materiałów budowlanych na Ukrainie, co pozwoli na bardziej skuteczne utrzymanie się na rynku, proponując towar z konkurencyjną ceną, oraz ci przedsiębiorcy którzy zaangażują się kapitałowo w budowę obiektów handlowych, hoteli, biurowców. Brak profesjonalnych pomieszczeń biurowych wszystkich kategorii odczuwalny jest w Kijowie i we wszystkich ważnych centrach biznesowo-administracyjnych Ukrainy (Donieck, Charków, Dniepropietrowsk, Odessa). Aktualnie deweloperzy prowadzą aktywne budownictwo takich obiektów. Tymczasem zyskowność tych inwestycji jest duża w Kijowie jest to 14-20% rocznie. Napływ zagranicznego kapitału jest w tym segmencie rynku niewielki, pracują głównie krajowe firmy, ale zmiany są wkrótce oczekiwane. Miasta pozastoliczne z pewnym opóźnieniem postępują za stolicą i mogą stać się dla inwestorów dobrym źródłem dochodów. W zachodniej części Ukrainy, dzięki zarobkom ludności uzyskiwanym w UE i inwestowaniu ich w ojczyźnie, silnie rośnie popyt na nieruchomości. Dzieje Poznań 2013 Strona 109

110 się tak zwłaszcza we Lwowie, gdzie ceny najmu bardzo rosną. Inwestycje w komercyjne nieruchomości we Lwowie zwracają się w ciągu 5-13 lat, w tym w centrum miasta w 5-5,5 lat. Obserwuje się tendencję firm do kupna, a nie najmowania, powierzchni biurowej. Skłaniają ku temu wysokie ceny najmu, a sprzyja możliwość uzyskania kredytów na zakup nieruchomości na rynku pierwotnym od banków hipotecznych. Polityka władz miejskich Kijowa zmierzająca do odzyskania powierzchni mieszkalnych, użytkowanych obecnie na biura i do wyrzucenia poza miasto wielu przemysłowych obiektów w nim się znajdujących, sprzyja budowie biurowców i obiektów handlowych. Za atrakcyjne uważa się przebudowę starych obiektów przemysłowych i ocenia, że zwraca się taka inwestycja w ciągu 1,5-3 lat. Reasumując: przez kilka następnych lat będzie rozwijał się rynek nieruchomości biurowych, handlowych i hoteli wymagając nie tylko materiałów budowlanych, ale i projektów, nowych technologii, sprzętu i najważniejsze kapitałów. Jedną z cech współczesnego biznesu budowlanego w Ukrainie stała się budowa supermarketów. Coraz więcej zachodnich sieci handlowych wchodzi na rynek ukraiński stwarzając dodatkowy popyt na usługi budowlane i materiały budowlane. Przedstawioną wyżej sytuację w ukraińskim budownictwie wykorzystują przedsiębiorcy polscy, którzy aktywnie rozwijają polski eksport. Dotyczy to głównie eksporterów materiałów budowlanych. Wiele polskich marek jest tu bardzo dobrze znanych i cenionych, jak np. Koło, Cersanit, Opoczno, Śnieżka, Metalplast, Fakro. Niektórzy producenci tych materiałów zainwestowali na Ukrainę, np. Śnieżka, Fakro, Centrostal-Bydgoszcz. Kilka innych firm planuje poważne inwestycje. Nie znaczy to jednak, że eksport na Ukrainę jest bezproblemowy. Główną trudnością jest certyfikacja, obejmująca obowiązkowo bardzo szeroki zakres towarów. Znacznie trudniejszy jest dostęp do rynku usług budowlanych i dlatego działa tu niewiele polskich wykonawców. Władza budowlana zastrzegła licencję na wykonawstwo budowlane tylko dla rezydentów. Ponadto ilość pozwoleń, licencji, uzgodnień i wiążąca się z tym biurokracja jest wielką barierą dla nieobeznanego w miejscowych przepisach i realiach przedsiębiorcy. Zgodnie z opublikowanymi przez Państwową Służbę Statystyczną Ukrainy danymi, łączna wartość zrealizowanych po 11 miesiącach 2012 r. prac budowlanych na Ukrainie wyniosła 54,7 mld UAH (spadek o 12,1% w porównaniu do wartości prac budowlanych zrealizowanych w analogicznym okresie 2011 r.). W szczególności udział wydatków na prace przygotowawcze w łącznym poziomie wydatków na prace budowlane na Ukrainie w okresie styczeń-listopad 2012 r. stanowił 9% (w okresie tym wartość zrealizowanych prac przygotowawczych wzrosła o 5% w porównaniu do wartości prac przygotowawczych zrealizowanych w analogicznym okresie 2011 r.), udział wydatków na budowę nowych Poznań 2013 Strona 110

111 budynków i budowli 79% (spadek wartości o 14% w porównaniu do wydatków z analogicznego okresu 2011 r.), udział wydatków na budowę instalacji inżynieryjnych 10% (spadek wydatków o 4%), udział wydatków na prace wykończeniowe 0,5% (spadek wydatków o 2%), a udział wydatków na wynajem techniki budowlanej i pracowników 0,2% (spadek wydatków o 12,6 %). Analiza obowiązujących procedur i aktów prawnych Ukraina jest członkiem Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP). Posiada dwustronne umowy o wolnym handlu z krajami WNP. Jest także członkiem organizacji międzynarodowych i regionalnych takich jak m.in. ONZ, MFW, BŚ, IFC, FAO UNICTAD, UNIDO, GUAM, BSEC. 16 maja 2008 r. Ukraina została członkiem WTO, przyjmując szereg zobowiązań, m.in. w zakresie liberalizacji dostępu do rynku. Ukraina prowadzi z UE negocjacje nt. nowej umowy stowarzyszeniowej, której integralną częścią ma być umowa o strefie wolnego handlu. Podstawowym aktem prawnym regulującym stosunki dwustronne UE-Ukraina jest Porozumienie o Partnerstwie i Współpracy (PCA), które zostało podpisane 14 czerwca 1994 r. i weszło w życie 1 marca 1998 r. W dniu 29 kwietnia 2004 r. Ukraina podpisała dodatkowy protokół rozszerzający zapisy PCA na nowe kraje przystępujące do UE, w tym Polskę. Podstawę prawną dwustronnych stosunków gospodarczych stanowią m.in.: Umowa między Rządem RP a Rządem Ukrainy o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji podpisana w 1993 r. Konwencja między Rządem RP a Rządem Ukrainy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku podpisana w 1993 r. Umowa miedzy Rządem RP a Gabinetem Ministrów Ukrainy o współpracy gospodarczej podpisana w 2005 r. Na mocy międzyrządowej umowy o współpracy gospodarczej, która zastąpiła wypowiedzianą uprzednio umowę międzyrządową o handlu i współpracy gospodarczej z 1991 r., powołana została Polsko-Ukraińska Międzyrządowa Komisja ds. Współpracy Gospodarczej. Pierwsze posiedzenie Komisji odbyło się w Kijowie 15 listopada 2006 r., drugie posiedzenie Komisji odbyło się w Warszawie marca 2008 r., trzecie 19 czerwca 2009 r. w Kijowie. Czwarte ostatnie posiedzenie miało miejsce w 30 września 2010 r. w Warszawie. Poznań 2013 Strona 111

112 W ramach Komisji utworzono następujące grupy robocze ds.: handlu i inwestycji, współpracy w sektorze paliwowo-energetycznym, współpracy w dziedzinie turystyki, współpracy w dziedzinie transportu, rynków finansowych, weterynarii, współpracy w zakresie wykorzystania przestrzeni kosmicznej, informacji geoprzestrzennej, standaryzacji w rolnictwie. Podmioty prowadzące działalność gospodarczą na Ukrainie (osoby prawne i osoby fizyczne prowadzące własną działalność gospodarczą) zobligowane są do rejestracji i podania informacji o swojej działalności w szeregu organach administracji państwowej Ukrainy. Dwiema instytucjami, w których m.in. konieczne jest dokonanie rejestracji działalności gospodarczej są Państwowa Służba Rejestracyjna Ukrainy oraz Państwowa Służba Statystyczna Ukrainy. Instytucje te prowadzą własne rejestry podmiotów gospodarczych odpowiednio Jednolity Państwowy Rejestr Osób Prawnych i Osób Fizycznych Przedsiębiorców oraz Jednolity Państwowy Rejestr Przedsiębiorstw i Organizacji Ukrainy, z których można uzyskać podstawowe dane o zarejestrowanych podmiotach gospodarczych. Na Ukrainie prowadzone są również bazy danych, w których gromadzone są informacje na temat historii kredytowej danej osoby fizycznej czy prawnej. Podstawową bazą danych w tym zakresie jest Jednolity system informacyjny rejestracji pożyczkobiorców (dłużników), prowadzony przez Narodowy Bank Ukrainy. W rejestrze tym gromadzone są dane dotyczące osób prawnych i osób fizycznych zalegających ze spłatą zobowiązań wobec banków komercyjnych działających na Ukrainie. W relacjach z Ukrainą polscy przedsiębiorcy zgłaszają szereg barier o charakterze systemowym, które utrudniających współpracę gospodarczą. Do najważniejszych z nich zaliczyć należy: - brak przejrzystości i dużą zmienność ukraińskich przepisów prawnych, powodujących dowolność interpretacyjną; - skomplikowane i niejasne procedury stosowane przez urzędników; - wysoki poziom korupcji w różnych sferach życia gospodarczego; - niedostateczny poziom sądownictwa, brak możliwości sprawnego i obiektywnego rozstrzygania sporów gospodarczych, niestosowanie się do wyroków sądowych. Na Ukrainie działa Ukraiński Państwowy System Certyfikacji wyrobów UKRSEPRO. Certyfikaty i zaświadczenia wydaje Państwowy Komitet Ukrainy ds. Standaryzacji, Metrologii i Certyfikacji DERŻSTANDART. Konkretne zapisy zbliżają ukraińskie rozwiązania prawne do systemu europejskiego, ale praktyka certyfikacji towarów wymaganej w imporcie na Ukrainę Poznań 2013 Strona 112

113 daleko jeszcze od niego odbiega. Certyfikacja bardzo szerokiej listy towarów jest na Ukrainie nadal obowiązkowa. Certyfikat Zgodności jest podstawowym dokumentem, wymaganym przy eksporcie określonych grup towarowych na teren Ukrainy. Certyfikat potwierdza zgodność towarów z normami. Jest on punktem wyjścia do poszukiwania wschodnich kontrahentów, wymieniany jest również w kontraktach jako jedno z ważniejszych wymagań stawianych eksporterom. O certyfikat zgodności powinna ubiegać się osoba (podmiot gospodarczy) wprowadzająca towar na teren Ukrainy. W praktyce koszty certyfikatu pokrywa polski eksporter. Dla przedsiębiorcy najkorzystniejszym wyjściem jest, gdy proces certyfikacji będzie monitorowany i prowadzony przez wyspecjalizowaną firmę pośredniczącą. Rozpoczęcie procedury certyfikacyjnej zaleca się po dokładnym rozpoznaniu rynku i odbiorców dystrybutorów. Najczęściej sprawę certyfikacji pozostawia się ukraińskiemu importerowi, ale bywają sytuacje, w których pozostawienie jej importerowi (dystrybutorowi) może spowodować niewłaściwe uplasowanie wyrobu na rynku ukraińskim, co w dalszej perspektywie jest niekorzystne. Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Polscy przedsiębiorcy zazwyczaj niewiele wiedzą o Ukrainie i jej gospodarce. Pierwszym wizytom towarzyszy zdziwienie i zaskoczenie, że drogi są dobre, panuje porządek i czystość, sklepy są pełne towarów, a ceny żywności często wyższe, niż w Polsce, że wyroby przemysłu lekkiego są wysokiej jakości a ceny niższe, że kwitnie handel na bazarach, że tak dużo się buduje i remontuje, że potencjał gospodarczy nie jest tak mały jak się powszechnie sądzi i że jest to europejski kraj, a społeczeństwo - o podobnej kulturze i mentalności - jest przyjazne Polakom. Po miłym zaskoczeniu następuje zderzenie z rzeczywistością: zły stan finansowy ukraińskich przedsiębiorstw, nakazowo administracyjny, scentralizowany system zarządzania gospodarką, pogmatwane i często zmieniane prawo gospodarcze regulujące prawie wszystko, co można uregulować, niski stopień prywatyzacji. Wiele błędów popełnia się z powodu nieznajomości języka. Przecenia się na ogół swoją znajomość języka rosyjskiego (używany na równi z językiem ojczystym), a o ukraińskim sądzi się, że jest podobny do polskiego. Powszechne jest kaleczenie języka rosyjskiego, nawet podczas oficjalnych rozmów. Wielu biznesmenów polskich pochodzących z kresów sądzi, że znajomość ukraińskiej mowy potocznej umożliwi im podpisanie dobrych kontraktów. Jest to postępowanie nieostrożne, zwłaszcza, gdy zdarzy się sytuacja, że oceny kontraktu dokonuje sąd. Poznań 2013 Strona 113

114 Warto wiedzieć, że w biznesie na ogół używa się na Ukrainie języka rosyjskiego i - coraz częściej - angielskiego. Mówiąc językiem potocznym, można porozumieć się w podstawowych sprawach, ale w biznesie niezbędna jest znajomość określeń handlowych, finansowych, prawnych czy technicznych. Zlekceważenie tego może narazić polskich przedsiębiorców na rozczarowanie, utratę prestiżu, czasu i pieniędzy. Wybierając się na Ukrainę należy więc zastanowić się, kto będzie rozmawiał i negocjował w języku rosyjskim (lub ukraińskim), kto będzie tłumaczył i czy będzie w stanie czytać i pisać w językach oficjalnych na Ukrainie. Należy również przygotować materiały informacyjne i reklamowe w języku rosyjskim (wtedy będą efektywnie wykorzystane i rozpowszechniane także w innych państwach byłego ZSRR) Portugalia Sytuacja gospodarcza Republika Portugalii stanowi demokrację parlamentarną, a władzę ustawodawczą sprawuje jednoizbowy parlament. Portugalia utrzymuje uprzywilejowane stosunki polityczne i gospodarcze ze swoimi dawnymi koloniami (Brazylia, Angola, Mozambik). Należy do uboższych krajów Wspólnoty. Podstawowym problemem Portugalii jest trwale niska konkurencyjność gospodarki. Jej podniesienie wymagałoby wielu wyrzeczeń socjalnych i zwiększenia niskiej innowacyjności oraz jakości edukacji na wszystkich poziomach. Tabela 24: Wskaźniki makroekonomiczne w latach dla Portugalii Wyszczególnienie / Rok * PKB (%) 0-2,5 1,3-2,2-1,8 Konsumpcja prywatna (%) 1,3-1,1 2,2-4,4-3,8 Konsumpcja publiczna (%) 0,4 3,7 1,8-6,1-4,6 Stopa bezrobocia (%) 7,7 9, ,3 13 Inflacja (%) 2,7-0,9 1,7 3,4 2 Eksport (%) -0,1-11,6 8,8 6,2 5,9 Import (%) 2,3-10,6 5,2-5,3-2,8 Deficyt budżetowy w % PKB -3,5-10,1-9,1-5,9-4,5 Zadłużenie publiczne w % PKB 71, ,7 107,4 * prognoza Źródło: opracowanie własne na podstawie European Economic Forecast, Spring 2011 Poznań 2013 Strona 114

115 zmiana Plan Rozwoju Eksportu firmy Według danych European Economic Forecast (Autumn 2010), portugalska gospodarka rozwijała się w 2010 r. w tempie 1,3%. Czynnikiem, który w największym stopniu pozytywnie przełożył się na dodatnią zmianę PKB Portugalii był popyt wewnętrzny. Spadek realnych kosztów pracy, zwiększający konkurencyjność portugalskiej gospodarki, pozytywnie wpłynął na tempo odbudowy eksportu. Dzięki temu kontrybucja eksportu netto w kształtowanie PKB również była pozytywna i wyniosła +0,6 pkt. %. Odbudowa zapasów, podobnie jak to miało miejsce w okresie przedkryzysowym, w niewielkim stopniu oddziaływała na wzrost, redukując go o 0,1 pkt. %. Wykres 37: Zmiana PKB (%) w Portugalii w latach ,5 0,5-0,5-1 -1,5-2 -2,5-3 Zmiana PKB (%) w Portugalii w latach * 2012* PKB (%) 0-2,5 1,3-2,2-1,8 * prognoza Źródło: opracowanie własne na podstawie European Economic Forecast, Spring 2011 W związku z poważnymi problemami portugalskiego sektora finansowego Portugalia wystąpiła o pomoc finansową do organizacji międzynarodowych. W efekcie tego, 3 maja 2011 r. osiągnięto porozumienie, na mocy którego państwa wchodzące w skład strefy euro, a także MFW zgodziły się wesprzeć w latach portugalską gospodarkę kwotą 78 mld EUR. Program ten zakładał przeznaczenie środków na wiarygodną i zrównoważoną konsolidację fiskalną, której efektem ma być ograniczenie deficytu sektora general government do 3% PKB w roku 2013, głębokie strukturalne reformy rynku pracy oraz systemu sprawiedliwości, a także wsparcie restrukturyzacji rynku nieruchomości oraz sektora usług, wzmocnienie sektora finansowego. Poznań 2013 Strona 115

116 zmiana (%) Plan Rozwoju Eksportu firmy Wykres 38: Zmiana wskaźnika inflacji w Portugalii w latach Zmiana wskaźnika inflacji w Portugalii (lata ) 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0-1,0-2, * Inflacja (%) 2,7-0,9 1,7 3,4 2,0 * prognoza Źródło: opracowanie własne na podstawie European Economic Forecast, Spring 2011 Pośrednim celem programu pomocowego dla Portugalii jest poprawa konkurencyjności gospodarki w drodze obniżenia kosztów pracy i zwiększenia jej wydajności. Dzięki temu oczekuje się trwałego wzmocnienia popytu konsumpcyjnego, który ma być głównym motorem rozwoju Portugalii w kolejnych latach. Portugalia należy do krajów o najwyższym poziomie pomocy unijnej, dzięki której zbudowano w krótkim czasie bardzo nowoczesną infrastrukturę drogową i komunalną. Jest żywotnie zainteresowana kontynuacją polityki spójności oraz otwierania się na kraje śródziemnomorskie. Portugalia, jako jedyny kraj ze starej 15 ma zgodę na zwiększenie o 1% emisji gazów cieplarnianych do roku 2020 w sektorach, które nie są objęte limitami handlu emisjami, to jest transportu, budownictwa i rolnictwa. Aktualnie Portugalia stara się za wszelką cenę uniknąć zaciągnięcia pożyczki stabilizacyjnej ze specjalnego funduszu strefy Euro, co osłabiłoby (i tak już niski) jej rating finansowy. Polsko-portugalska wymiana handlowa W latach obroty handlowe między Polską i Portugalią podlegały pewnej tendencji wzrostowej (mimo ograniczenia wymiany handlowej z powodu kryzysu gospodarczego w 2009 r.). Obroty handlowe osiągnęły wartość 674 mln EUR, co oznaczało spadek o 8,7% w stosunku do 2008 r. Polski eksport do Portugalii zmniejszył się jedynie nieznacznie (o 0,8%), natomiast import o 17,3%. Dużo szybsze tempo spadku importu niż eksportu przyczyniło się do istotnej poprawy bilansu handlowego po stronie Polski - dodatnie saldo wyniosło w tym okresie ponad 90 mln EUR (blisko trzy razy więcej niż w 2008 r.). Poznań 2013 Strona 116

117 Tabela 25: Polsko-portugalska wymiana handlowa w latach (w mln EUR) Wyszczególnienie / Rok Eksport 382,6 453,3 476,9 457,0 Import 291,9 324,3 398,8 406,1 Obroty 674,5 777,6 875,7 863,0 Saldo 90,7 128,0 78,1 50,9 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki. W strukturze obrotów dwustronnych dominuje sektor elektromaszynowy (ponad 50%). Grupą towarową, która miała największy udział w polskim eksporcie w 2010 r. była aparatura odbiorcza dla telewizji kolorowej (ekrany ciekłokrystaliczne), która wyprzedziła sprzedaż silników spalinowych diesla. Odnotowano spadek sprzedaży pojazdów samochodowych i aparatury telefonicznej oraz wzrost eksportu komputerów. Ważną pozycję eksportową Polski na Półwysep Iberyjski stanowią produkty branży chemicznej. W tym sektorze dominują leki oraz tworzywa sztuczne. W ostatnich latach odnotowano znaczny wzrost w sektorze rolnospożywczym, szczególnie w zakresie takich grup towarowych jak: mięso drobiowe, mięso wołowe, wyroby wędliniarskie, jogurty i sery. Wykres 39: Polsko-portugalskie obroty handlowe w latach (w mln EUR) mln EUR 500,0 400,0 Polsko-portugalskie obroty handlowe (lata ) 300,0 200,0 100,0 Eksport Import Obroty Saldo 0, Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki. Udział Portugalii w polskim eksporcie ogółem nie jest wysoki, lecz należy zaznaczyć, że w handlu z Portugalią Polska systematycznie osiąga dodatnie saldo. Do Portugalii eksportuje ponad 100 polskich firm. Największy eksport realizują międzynarodowe koncerny samochodowe, elektroniczne i AGD. Do znacznego ograniczenia importu w 2009 r. przyczyniły się spadki w grupach towarowych, które do tej pory miały największy udział w ogólnej wartości importu z Portugalii. Dotyczy to szczególnie zakupu urządzeń do odbioru i rejestracji dźwięków, Poznań 2013 Strona 117

118 materiałów i wyrobów włókienniczych, pojazdów samochodowych, tworzyw sztucznych i kauczuku, produktów przemysłu chemicznego. Sytuacja w branży budowlanej W ubiegłym roku w Portugalii zbankrutowało blisko 6,7 tys. podmiotów gospodarczych. Najwięcej upadłości miało miejsce w sektorze budowlanym, w handlu, usługach oraz w branży odzieżowej. Według szacunków lizbońskiej firmy Cosec, analizującej stan portugalskiej gospodarki, w 2012 r. z rynku zniknęło 6688 podmiotów gospodarczych, czyli o 41% więcej niż w 2011 r. Najwięcej bankructw na portugalskim rynku nastąpiło w sektorze budowlanym, w handlu, usługach oraz w przemyśle odzieżowym. Ich udział wśród wszystkich firm, które ogłosiły upadłość w ubiegłym roku wyniósł odpowiednio 20%, 14% oraz 13% i 8%. W 2012 roku nastąpił gwałtowny spadek popytu w sektorze budownictwa i robót publicznych. Recesja w tej branży trwa już od kilku lat, a przewidywania na rok bieżący są pesymistyczne i zakładają pogorszenie sytuacji. Również opublikowane przez Krajowy Instytut Statystyki (Instituto Naciona de Estatística) kwartalne rachunki narodowe, odnoszące się do III kw r., potwierdzają poważny kryzys, jaki przeżywa branża, czemu towarzyszy jednoczesne zmniejszenie inwestycji budowlanych i wartości dodanej brutto, odpowiednio o 21,6% i 18,4% w stosunku do analogicznego okresu roku Wykres 40: Zamówienia publiczne na roboty budowlane w Portugalii 2012 Źródło: Zużycie cementu na tle sytuacji w portugalskim sektorze budowlanym w 2012 r., Wydział Promocji Handlu i Inwestycji w Lizbonie, MSZ. Jak twierdzą firmy i związki branżowe, poprawę sytuacji może przynieść bardziej stanowcza polityka rządu traktująca jako priorytetowe takie segmenty jak: rewitalizacja obszarów miejskich, efektywność energetyczna i sieć infrastrukturalna, w celu zwiększenia konkurencyjności gospodarki. Ponadto najważniejszą kwestią pozostaje internacjonalizacja firm Poznań 2013 Strona 118

119 sektora budowlanego, poszukiwanie nowych rynków i możliwości przy wykorzystaniu swoich przewag konkurencyjnych. Przeprowadzone w kwietniu rozmowy i ustalenia między przedstawicielami rządu Arabii Saudyjskiej oraz Portugalską Agencją ds. Inwestycji i Handlu Zagranicznego (AICEP) są dobrym znakiem dla ponad 50 spółek (głównie firm budowlanych). Według planu inwestycyjnego władz Arabii Saudyjskich w kraju tym powinno zostać wybudowanych w najbliższych latach 120 szpitali. Portugalskie spółki budowlane zostały zaproszone do przetargów na budowę infrastruktury drogowej. Na ten cel przeznaczono już 200 mld dolarów. Wśród innych państw, na których ekspansję rozpoczynają portugalskie firmy budowlane jest Algieria. Na przestrzeni najbliższych pięciu lat w kraju tym powstanie 75 tys. mieszkań, zbudowanych przez portugalskie firmy. Pierwsza część umowy zawartej między Portugalią i Algierią opiewa na kwotę 4 mld EUR, a realizacja projektu zakłada wzajemną współpracę portugalskich wykonawców z lokalnymi przedsiębiorstwami, import materiałów budowlanych i ma obejmować rozwój miejscowej infrastruktury, takiej jak budowa sieci optycznej, szkół i ośrodków zdrowia. Drugi etap rozpoczął się w marcu 2013 r. i przewiduje zwiększenie kwoty inwestycji do 5 mld EUR, co pozwoli na oddanie do użytku łącznie 100 tys. mieszkań. Pomyślna realizacja projektu przyczyni się do poprawy kondycji portugalskiej gospodarki, a przede wszystkim sektora budowlanego, który w znacznym stopniu odczuł skutki kryzysu finansowego. Władze Portugalii i Algierii oczekują, że realizacja inwestycji przyczyni się do rozwoju przyszłej współpracy gospodarczej obu państw. Analiza obowiązujących procedur i aktów prawnych oraz dostęp do rynku Z uwagi na funkcjonowanie na Jednolitym Rynku Unii Europejskiej, nie ma formalnych problemów z dostępem do rynku Portugalii dla podmiotów z Polski. Z dniem akcesji do Unii Europejskiej Polska przyjęła prawodawstwo Wspólnot Europejskich w myśl podpisanego w dniu 16 kwietnia 2003 r. Traktatu Akcesyjnego. Utrzymano w mocy polsko-portugalskie umowy międzynarodowe, które nie są w kolizji z acquis communautaire, pozostałe zaś zostały wypowiedziane. Na chwilę obecną Stosunki gospodarcze między Polską a Portugalią regulują następujące umowy: - Traktat Akcesyjny RP ze Wspólnotami Europejskimi z kwietnia 2003 r., obowiązujący od 1 maja 2004 r. (Dz. U, 2004, nr 90, poz. 864); Poznań 2013 Strona 119

120 - Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z marca 1993 r. (Dz. U., 1995 nr 19, poz. 90); - Konwencja w sprawie unikania podwójnego opodatkowania z maja 1995 r. (Dz. U., 1998, nr 48, poz. 304); - Umowa o współpracy w dziedzinie turystyki ze stycznia 2003 r. (M.P. 2004, nr 32, poz. 568); - Umowa o Współpracy Naukowej i Technicznej z czerwca 2005 r. (Dz. U., 2007, nr 66, poz. 442). Pomimo umów, Portugalczykom udało się skutecznie chronić swój rynek przed konkurencją zewnętrzną. Obecnie wiele firm zagranicznych, zwłaszcza tych średnich, decyduje się na zawarcie umowy agencyjnej lub podjęcie innych form współpracy z partnerem portugalskim. Duże rozdrobnienie po stronie dystrybucji narzuca konieczność korzystania z pośrednictwa lokalnej firmy dobrze znającej specyficzne uwarunkowania poszczególnych regionów kraju i segmentów odbiorców. Dotyczy to niemal w jednakowym stopniu towarów konsumpcyjnych jak i inwestycyjnych. Również formalności wymagane przy zamówieniach publicznych powodują, że szybciej i skuteczniej startuje się w przetargach razem z lokalnym partnerem. Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Przy nawiązywaniu kontaktów handlowych z przedsiębiorcami portugalskimi, a także w bieżącej współpracy, polscy przedsiębiorcy powinni pamiętać o uwarunkowaniach historycznych, które ukształtowały i miały wpływ na dzisiejszy obraz i charakter środowisk gospodarczych tego kraju. Obecne tradycje i zwyczaje handlowe kształtowały się w Portugalii na przestrzeni kilku stuleci. Tradycje i zwyczaje kupieckie ewoluowały na przestrzeni dziesięcioleci, nie podlegały jednak żadnym gwałtownym zmianom w wyniku wojen, zaborów i rewolucji socjalnych. Bardzo ważną rolę w stosunkach handlowych z firmami portugalskimi odgrywają zwyczaje dotyczące kontaktów międzyludzkich. Bezpośredni kontakt i rozmowa twarzą w twarz, najlepiej przy obiedzie lub kolacji, pozwoli załatwić znacznie więcej niż długotrwała wymiana korespondencji. O decyzji zawarcia danej transakcji nie tylko decydują obiektywne kryteria ekonomiczne, ale również subiektywne wrażenie, jakie na przedsiębiorcy Poznań 2013 Strona 120

121 portugalskim robi jego zagraniczny partner. Rzetelność kupiecka i dane przyrzeczenie stanowią rzeczywistą rękojmię realizacji korzystnych transakcji. Portugalczycy uważają się za naród ludzi łagodnych obyczajów, co jest określeniem dobrze wyrażającym ich podejście do życia i ludzi. Nie brak im energii, są oni bardzo otwarci, ciepli i życzliwi, nawet w stosunku do nowo poznanych osób czy obcokrajowców. Na kulturę i mentalność Portugalczyków bez wątpienia ogromny wpływ mają bardzo silne więzy z morzem, uwarunkowane tak geograficznie, jak i historycznie. Cenią takie wartości jak elastyczność, strategia, obycie, ciepło, wyobraźnia, przyjaźń, formalizm, spryt, tradycje. Nie są przesadnie wrażliwi na punkcie honoru narodowego, kwestii religijnych czy etnicznych, potrafią śmiać się z siebie. Portugalia jest silnie ustrukturalizowana, zwierzchnicy oczekują posłuszeństwa, podwładni oczekują wyraźnych i konkretnych poleceń. Rzadko podejmowane są działania z własnej inicjatywy. Styl zarządzania jest raczej paternalistyczny niż autorytarny, dąży się do unikania konfliktów. Osobiste relacje są niezwykle ważne w pomyślnym załatwianiu interesów. Dla Portugalczyków najważniejsze czynniki wpływające na karierę to rodzinne i osobiste kontakty, powiązania i relacje. Klienci są postrzegani również jako przyjaciele, zatem współpraca opiera się na bliskim, osobistym i emocjonalnym kontakcie. Portugalczycy należą do dobrych negocjatorów, kładą również silny nacisk na pisemną wymianę informacji, prawdopodobnie by uniknąć niejasności i dwuznaczności. Portugalczykom bardzo rzadko nie udaje się pomyślnie dobić targu. Są szybcy, bystrzy i łatwo nie ulegają. Portugalczycy negocjują w małych zespołach i są przyjacielscy oraz czarujący. Często próbują uśpić czujność adwersarzy. Nie mają w zwyczaju nagle zmieniać kierunku w czasie negocjacji czy też stawiać wygórowanych żądań, by zdenerwować przeciwnika. Stosunkowo niewielkie obycie techniczne nie jest podstawą by sądzić, że Portugalczycy nie są w stanie prowadzić bardziej złożonych projektów. Trzeba pamiętać, że bardzo szybko się uczą. Nie należy dokonywać porównań między Portugalią a Hiszpanią lub Francją. Poznań 2013 Strona 121

122 Portugalczycy, również jako partnerzy handlowi, są otwarci i serdeczni, odnoszą się do Polski i Polaków z dużym szacunkiem Szwecja Informacje ogólne Królestwo Szwecji jest monarchią konstytucyjną, w której realną władzę wykonawczą sprawuje rząd pod przewodnictwem premiera. W roku 1995 Szwecja przystąpiła do Unii Europejskiej wraz z Finlandią i Austrią. Szwecja zajmuje obszar 450 tys. km 2, z czego około 53% zajmują lasy, a jej ludność liczy 9,5 mln mieszkańców. Należy do grupy najbogatszych krajów UE, jej dochód narodowy jest wyższy o ok. 18% od średniego dochodu per capita w całej UE (liczonego wg siły nabywczej). Szwecja jest oceniana jako jedna z lepszych gospodarek wśród państw OECD. Pozostaje poza strefą euro, pomimo, że wypełnia kryteria konwergencji, a Traktat UE nie przewiduje derogacji dla Szwecji w tym zakresie. Społeczeństwo szwedzkie odrzuciło przyjęcie wspólnej waluty w narodowym referendum we wrześniu 2004 r. W rankingu konkurencyjności World Economic Forum w Szwecja została sklasyfikowana na 4 pozycji (w dalszej kolejności po Szwajcarii, Singapurze i Finlandii). W rankingu Banku Światowego Doing Business 2013 krajów, w których najłatwiej prowadzić działalność gospodarczą, ogłoszonym w 2012 r. Szwecja zajęła także wysokie 13 miejsce. Sytuacja gospodarcza Boleśnie skutki globalnego kryzysu finansowego dosięgnęły również Szwecję. Na początku roku 2008 zakładano wzrost PKB na poziomie ok. 3%, kryzys spowodował spowolnienie gospodarki szwedzkiej w stopniu znaczniejszym niż zakładano. Ostatecznie w 2008 r. odnotowano spadek PKB o 0,4%, a w 2009 r. dochód narodowy Szwecji skurczył się o ponad 5%. W 2010 r. gospodarska zaczęła się znów rozpędzać, by w roku 2011 nieco wyhamować. Wstępne dane za 2012 r. wskazują na dalszy spadek tempa wzrostu. Poznań 2013 Strona 122

123 zmiana (%) Plan Rozwoju Eksportu firmy Tabela 26: Wskaźniki makroekonomiczne w latach dla Szwecji Wyszczególnienie / Rok * PKB na 1 mieszkańca (w tys. ) 36,9 36,1 31,5 37,3 41,1 b.d. PKB (w mld ) 337,9 333,3 292,5 350,0 387,6 399,6 PKB (dynamika w %) 3,3-0,6-5,0 6,6 3,7 1,1 Deficyt budżetowy /nadwyżka (% PKB) 3,6 2,2-0,7 0,3 0,4 0,7 Dług publiczny (% PKB) 38,8 42,6 39,5 38,4 40,2 34,6 Inflacja (HICP w %) 1,7 3,3 1,9 1,9 1,4 1,3 Bezrobocie (w %) 6,1 6,2 8,3 8,4 7,5 7,9 Eksport towarów (w mld ) 126,7 126,5 94,6 120,2 135,8 136,4 Import towarów (w mld ) 110,9 114,3 85,5 111,2 125,8 126,7 Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Szwecji (mld ) 199,7 200,3 230,6 259,8 265,9 b.d. Bezpośrednie inwestycje Szwecji za granicą (mld ) 225,3 232,1 245,3 279,1 291,1 b.d. * prognoza Źródła: EUROSTAT, Ministerstwo Finansów Szwecji Najważniejsze gałęzie gospodarki szwedzkiej to przemysł drzewny, maszynowy i elektroniczny. Szwecja jest liderem w technologiach ochrony środowiska. Polityka rządu, podobnie jak w Finlandii, ma orientację pro-socjalną, choć obecnie rząd sprawuje koalicja liberalno-prawicowa. Pozycja związków zawodowych jest bardzo silna. Bezrobocie w Szwecji należy do najmniejszych w krajach UE. Istotne problemy gospodarcze Szwecji to wpływ kryzysu na jej otwartą gospodarkę, zmonopolizowanie niektórych gałęzi (np. sektora handlu detalicznego) oraz wysokie koszty siły roboczej, a także starzejące się społeczeństwo i wysokie koszty opieki socjalnej. Wykres 41: Zmiana PKB Szwecji w latach ,0 Zmiana PKB Szwecji w latach ,0 0,0-5,0-10, * PKB 3,3-0,6-5,0 6,6 3,7 1,1 * prognoza Źródła: EUROSTAT, Ministerstwo Finansów Szwecji Poznań 2013 Strona 123

124 mld EUR zmiana (%) Plan Rozwoju Eksportu firmy Pod koniec 2008 r. rząd Szwecji przedstawił plan stabilizacyjny będący odpowiedzią na kryzys gospodarki światowej. Plan ten zakładał przeznaczenie 15 mld SEK (ok. 1,5 mld EUR) na program gwarancyjny dla banków. Następnie w następstwie prognozowanego globalnego spowolnienia gospodarczego rząd szwedzki przedstawił we wrześniu 2011 r. program, który przewiduje działania mające na celu pobudzenie gospodarki oraz zwiększenie zatrudnienia. Bank centralny Szwecji zredukował znacznie oprocentowanie swoich instrumentów finansowych. Finanse publiczne Szwecji są zdrowe. Wykres 42: Zmiana poziomu inflacji w Szwecji w latach Zmiana poziomu inflacji w Szwecji w latach ,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0, * Inflacja 1,7 3,3 1,9 1,9 1,4 1,3 * prognoza Źródła: EUROSTAT, Ministerstwo Finansów Szwecji Szwecja od lat jest eksporterem netto - nadwyżka w jej obrotach handlowych (towary i usługi) przekraczała 20 mld EUR. Najważniejsi partnerzy eksportowi Szwecji (wg stanu z 2011 r.) to Niemcy (12%), Norwegia (10,5% eksportu), W. Brytania (8,5%), USA (7,7%) Dania (7,5%) Finlandia (7,4%). Z kolei wśród głównych partnerów w imporcie należy wymienić Niemcy (22,9%), Norwegię (10,6%), Danię (10,2%), Holandię (7,7%), Wielką Brytanię (7,4%), Rosję (6,9%) i Finlandię (6,6%). Wykres 43: Poziom importu i eksportu Szwecji w latach Poziom importu i eksportu Szwecji w latach Eksport 75 Import Źródła: Biuro Statystyczne Szwecji, Bank Centralny Szwecji Riksbanken, EUROSTAT Poznań 2013 Strona 124

125 Polsko-szwedzka wymiana handlowa Szwecja wg danych wstępnych za 2012 r. jest 9 partnerem Polski w świecie i 8 w UE pod względem obrotów, z udziałem w eksporcie około 2,7% i 1,9% w imporcie. Polskie obroty towarowe ze Szwecją w ostatnich latach charakteryzowały się bardzo dynamicznym wzrostem. Od roku 1998 uległy podwojeniu. Udział Polski w obrotach Szwecji jest również istotny. W 2011 r. Polska znalazła się na 11 miejscu wśród odbiorców szwedzkich towarów i 13 wśród krajów eksportujących na rynek szwedzki z udziałem odpowiednio 3,17% i 3,52%. Tabela 27: Polski-szwedzkie obroty handlowe w latach (w mln EUR) Wyszczególnienie * Obroty 6433,0 4626,4 6087,8 6843,2 6129,5 Eksport 3643,2 2636,4 3564,0 3902,2 3494,4 Import 2789,8 1990,0 2523,8 3078,2 2635,2 Saldo 853,4 6 46, ,2 824,0 859,2 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki W strukturze obrotów towarowych Polski ze Szwecją najważniejszą rolę odgrywają wyroby przemysłu elektromaszynowego (ok. 43% eksportu i ok. 36% importu). Głównymi wyrobami z tej grupy eksportowanymi na ten rynek są: pojazdy samochodowe oraz ich części i akcesoria, aparatura odbiorcza dla telewizji oraz jej części, drut izolowany, części do urządzeń służących do podnoszenia, przenoszenia, załadunku lub rozładunku, łożyska toczne. Duży udział w handlu mają wyroby metalurgiczne (udział w eksporcie 10,3%, w imporcie 18,4%), wyroby przemysłu chemicznego (udział w eksporcie 19,9%, w imporcie 15,5%), wyroby przemysłu drzewno-papierniczego (udział w eksporcie 7%, w imporcie 12%) oraz produkty mineralne (udział w eksporcie 7,9%, w imporcie 8,1%). Ważną grupę towarów eksportowanych do Szwecji stanowią meble i wyroby z drewna (płyty, sklejki itp.) - stanowią obecnie łącznie ok. 16% eksportu do Szwecji. Eksport artykułów rolno spożywczych stanowi obecnie niewielki, choć rosnący udział w eksporcie Polski do Szwecji ogółem 7,6% wg danych wstępnych za 2012 r., z czego 3,9% stanowią gotowe artykuły spożywcze, 2% produkty pochodzenia roślinnego, 1,3% produkty pochodzenia zwierzęcego, a 0,5% tłuszcze pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Pod koniec 2008 r. odnotowano duży spadek wzajemnych obrotów. Negatywna tendencja utrzymała się w 2009 r., spadek wzajemnych obrotów wynosił ok. 30% w porównaniu do 2008 r. Na początku roku 2009 znacząco wzrósł udział we wzajemnych obrotach artykułów pochodzenia rolniczego (udział eksportu wzrósł z 4% do 6% a importu z 3 do 10%). Pod koniec Poznań 2013 Strona 125

126 roku 2009 odnotowano niewielką poprawę w zakresie eksportu z Polski i pogłębianie się spadku importu ze Szwecji, natomiast w 2010 r. wzajemna wymiana ponownie bardzo dynamicznie wzrosła. W 2011 r. dynamika polskiego eksportu spadła, jednak obroty przekroczyły poziom obrotów sprzed kryzysu. Na początku roku 2012 odnotowano ponownie spadek wzajemnych obrotów, zarówno eksportu jak i importu, co potwierdza negatywne trendy w sytuacji gospodarczej Szwecji. W kolejnych miesiącach 2012 r. spadek wymiany handlowej pogłębiał się. Wykres 44: Polsko-szwedzkie obroty handlowe w latach (w mln EUR) mln EUR Polsko-szwedzkie obroty handlowe w latach Eksport Import Saldo * Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Gospodarki Sytuacja w branży budowlanej Branża budowlana w Szwecji charakteryzuje się dużym stopniem koncentracji. W branży tej dominującą pozycję posiada kilka największych koncernów. Firmy te realizują większość dużych inwestycji przemysłowych, infrastrukturalnych oraz mieszkaniowych. Do rzadkości należy, aby duże przetargi wygrywały firmy spoza Szwecji. Wynika to głównie z ich silnej pozycji na tym rynku. Największe koncerny budowlane są koncernami międzynarodowymi, posiadającymi doświadczoną kadrę i solidne zaplecze finansowe. Dodatkowym utrudnieniem jest silna pozycja związków zawodowych i duży stopień uzwiązkowienia w sektorze budowlanym, a także oczekiwanie ze strony związków stosowania wysokich stawek minimalnych, ustalonych centralnie dla poszczególnych zawodów. Stosowanie wysokich stawek minimalnych stanowi poważną barierę dla firm zagranicznych w konkurowaniu z firmami szwedzkimi. Istotne znaczenie ma tu także dobre rozpoznanie firm szwedzkich odnośnie cen zaopatrzeniowych na materiały budowlane i sprzęt budowlany. Niezależnie od powyższych barier i ograniczeń, szwedzki rynek budowlany jest bardzo atrakcyjny dla małych i średnich przedsiębiorstw z branży budowlanej. O atrakcyjności rynku szwedzkiego decydują m.in. duże zapotrzebowanie na nowe mieszkania, szczególnie Poznań 2013 Strona 126

127 w dużych aglomeracjach oraz duży rynek prywatnych właścicieli domów jako potencjalnych odbiorców usług remontowo-budowlanych. Specyfiką szwedzkiego rynku mieszkaniowego jest budowanie mieszkań przeznaczonych przede wszystkim pod wynajem, a w mniejszym stopniu do sprzedaży. Polskie firmy cieszą się dużym zainteresowaniem w Szwecji, szczególnie w branży usług remontowych i prac wykończeniowych. Generalnie Szwecja jest krajem drogich usług, gdyż płace są na bardzo wysokim poziomie. Nie można mówić o braku fachowców określonych usług, natomiast o kwestii ich dostępności ze względu na cenę. Dlatego polscy pracownicy z odpowiednimi kwalifikacjami, w tym pracownicy budowlani, w takich zawodach jak zbrojarze, blacharze, kamieniarze, spawacze, parkieciarze, tynkarze oraz inni specjaliści od prac wykończeniowych znajdują zatrudnienie i jak na polskie warunki bardzo dobre wynagrodzenie. Z punktu widzenia polskich firm interesującym segmentem szwedzkiego rynku budowlanego mogą być również inwestycje lokalne realizowane przez władze komunalne tj. szkoły, przedszkola i inne budynki użyteczności publicznej. W tym wypadku obowiązuje procedura przetargowa. Podkreślić należy duże zainteresowanie ze strony inwestorów szwedzkich polską ofertą materiałów budowlanych m.in. oknami, drzwiami, podłogami, glazurami i innymi materiałami wykończeniowymi, a również stalą zbrojeniową, gotowymi belkami, stropami i konstrukcjami stalowymi. Decydujące znaczenie ma dobra jakość polskich materiałów, atrakcyjna cena oraz stosowanie najnowszych rozwiązań technicznych. Warto jednak pamiętać, że na rozwój sektora budowlanego wpływ ma sytuacja w całej gospodarce. W ostatnich latach szwedzka gospodarka rozwijała się w sposób stabilny i należała do przodujących gospodarek w Unii Europejskiej. Jednak nie można wykluczyć, że nowa odsłona światowego kryzysu nie będzie odczuwalna również w Szwecji, co nie pozostanie bez wpływu na decyzje inwestycyjne i sytuację w branży budowlanej. Potencjalnych odbiorców usług budowlanych należy szukać przede wszystkim w dużych aglomeracjach tj. Sztokholm, Goteborg i Malmo oraz na terenie gęsto zaludnionego południa Szwecji - Skanii. Jednym z większych i ważnych ośrodków przemysłu jest również Goteborg. Przemysł ciężki, wydobywczy i chemiczny skoncentrowany jest głównie na północy Szwecji w takich ośrodkach jak Gelivare, Kiruna, Umea, Pitea i Lulea. Wspomnieć należy również o planach budowy nowych kopalń bądź też przenoszenia kopalń już istniejących np. w rejonie Kiruny. Podstawową barierą, na jaką napotykają polscy przedsiębiorcy, jest fakt przestrzegania przez pracodawców, ale przede wszystkim skrupulatnego pilnowania przez związki zawodowe wynikających z umów/układów zbiorowych stawek minimalnych. Podkreślić należy, że stawki te nie wynikają z przepisów prawa, a właśnie z umów. Umowy te mogą budzić wątpliwości na Poznań 2013 Strona 127

128 gruncie prawnym odnośnie ich obowiązywania w stosunku do podmiotów nie będących ich stronami. Jednak w większości przypadków są one przestrzegane ze względu na bardzo silną pozycję szwedzkich związków zawodowych w sektorze budownictwa Byggnadds. Dlatego też większość pracodawców (inwestorów) dąży do tego, aby kontrakty również z firmami zagranicznymi były przyjęte przez stronę związkową do akceptującej wiadomości. Należy podkreślić, że dzięki aktywności polskich firm budowlanych i producentów materiałów budowlanych oraz wykończeniowych polska branża budowlana jest coraz lepiej zauważana i postrzegana w Szwecji. Można to zaobserwować w trakcie imprez targowych i seminariów branżowych organizowanych na terenie całej Szwecji przez Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Sztokholmie. Zwykle w tego typu imprezach udział bierze kilkadziesiąt osób, w tym kilkunastu przedstawicieli polskich firm, którzy mają możliwość zaprezentowania ofert swoich firm. Firmy budowlane i producenci materiałów budowlanych oraz wykończeniowych (w tym okien i drzwi) powinni wziąć pod uwagę promocję firmy na organizowanych w Szwecji targach budowlanych, również poprzez organizowanie własnych stoisk w ramach targów. W Szwecji targi nie są przeżytkiem, ale często gwarantem, że firma zostanie zauważona przez ewentualnych szwedzkich kontrahentów, co może przełożyć się na potencjalne kontrakty handlowe. Największymi targami budowlanymi w Szwecji są Targi NordBygg, które odbywają się co dwa lata w Sztokholmie. Analiza obowiązujących procedur i aktów prawnych oraz dostęp do rynku Polsko-szwedzkie stosunki gospodarcze regulują postanowienia dorobku prawnego Unii Europejskiej na podstawie podpisanego 16 kwietnia 2003 r. w Atenach i obowiązującego od 1 maja 2004 roku Traktatu dotyczącego przystąpieniu Polski i 9 innych krajów do Unii Europejskiej. Ponadto obowiązują umowy dwustronne w zakresie nie objętym uregulowaniami UE, wśród których najważniejsze, to: Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z r., weszła w życie r. Konwencja w sprawie unikaniu podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodów z r., weszła w życie r. Szwecja jest sygnatariuszem Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, z 11 kwietnia 1980 r., do której także przystąpiła Polska. Szwecja, podobnie jak inne kraje skandynawskie (Dania, Finlandia, Norwegia) Poznań 2013 Strona 128

129 zadeklarowała w dokumencie ratyfikacyjnym, zgodnie z art. 92 par. 1, że nie będzie związana Częścią II Konwencji dotyczącą zawierania umów. Szwecja jest jednym z trzech starych krajów członkowskich, które nie wprowadziły barier w dostępie do rynku pracy po przystąpieniu nowych państw do UE. Od 2 maja 2004 r. obywatele nowych krajów członkowskich mogą przyjeżdżać do Szwecji i szukać tutaj pracy przez 3 miesiące. Jeśli te starania zakończą się powodzeniem, mogą otrzymać ważne przez 3 lata pozwolenie na pracę. Z chwilą legalnego podjęcia zatrudnienia, przysługują im i ich rodzinom świadczenia socjalne na równi z obywatelami szwedzkimi. Usługodawcy z innych państw UE napotykają w Szwecji na trudności związane z działalnością szwedzkich związków zawodowych, które, szczególnie w sektorze usług budowlanych, stawiają podmioty zagraniczne przed praktycznym wymogiem przystąpienia do układów zbiorowych. Wymóg ten stanowi znaczące ograniczenie swobody świadczenia usług. Praktyki te są zgodne ze szwedzkim prawem pracy i zostały zaskarżone przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości, który uznał je za niezgodne z prawem europejskim. Ze względu na wysokie wymagania konsumentów i administracji odpowiedzialnej za dopuszczanie artykułów żywnościowych na rynek szwedzki, a także zmonopolizowany system handlu detalicznego i hurtowego tymi artykułami, niezwykle trudno jest dostawcom z innych krajów wejść na rynek tych artykułów. Analiza obowiązujących zwyczajów i praktyk handlowych Poniżej zamieszczono informacje na temat najważniejszych zasad w bezpośrednim kontakcie z szwedzkimi przedsiębiorcami. Uznano, iż są to jedne z najważniejszych aspektów, które powinno się uwzględnić przy planowaniu działalności eksportowej na rynek szwedzki. Zawsze należy zachować punktualność, zarówno w kontaktach biznesowych jak i towarzyskich. Szwedzi, mimo swojej gościnności i pozytywnego nastawienia do nowopoznanych osób, wymagają przestrzegania ogólnie przyjętych zasad grzecznościowych. Termin spotkania winno się ustalać z dwutygodniowym wyprzedzeniem. W celu wykazania poważnego zainteresowania, zawsze należy zapytać, ile czasu będzie trwało spotkanie. Jeżeli szwedzki partner będzie zainteresowany propozycją spotkania, sam zaproponuje jego przedłużenie. Najbardziej popularnym językiem obcym jest język angielski. Z jego używaniem nie mają problemu również zwykli niebiznesowi mieszkańcy Szwecji (co jest Poznań 2013 Strona 129

130 wynikiem działań telewizji publicznej, niedubbingującej programów telewizyjnych). Podatkowo, poza obszarem dużych metropolii, pożyteczna może być również znajomość języka niemieckiego. W kontaktach ze Szwedami dobrze jest odbierana znajomość chociaż kilku słów w języku szwedzkim, szczególnie pozdrowień i podziękowań. Szwedzi mają opinię twardych negocjatorów, postępujących zgodnie z przyjętym scenariuszem, co bardzo utrudnia zastosowanie bardziej elastycznego podejścia. Podczas rozmów swoje propozycje należy popierać faktami, danymi lub przygotowanymi wcześniej materiałami. Szwedzcy odbiorcy w zdecydowanej większości przypadków nie wykazują zainteresowania możliwością negocjacji ceny. Trzeba zatem przygotować się na to, że cena podana w ofercie jest ostateczna (co nie oznacza, że nie traktują problemu cen z dużą uwagą - zbyt wysoki poziom ceny wyjściowej może ich zniechęcić do dalszych rozmów). Używanie tytułów - kolejność imion i nazwisk jest w Szwecji taka sama jak w Polsce. Należy zwracać się do każdego po nazwisku, dopóki nie zaproponuje innej formy. Zwłaszcza młodzi ludzie chętniej przechodzą na zwracanie się do siebie po imieniu. Do osób bez tytułu zawodowego lub naukowego należy zwracać się używając Mr., Mrs. lub Miss wraz z nazwiskiem, a do osób posiadających tytuł należy się zwracać używając ich tytułu łącznie z nazwiskiem. Szwedzi dużo nie gestykulują, należy pod tym względem zachować powściągliwość, przede wszystkim poprzez unikanie gestykulacji rękoma w trakcie rozmowy. Szwedzi nie lubią fizycznych kontaktów za wyjątkiem bliskich przyjaciół i gestu powitania ręką. Należy dotykać, klepać i nie obejmować Szwedów, nawet jeśli rozmowy handlowe prowadzone są w luźnej i przyjaznej atmosferze. Prezenty: upominek dla szwedzkiego partnera powinien być w miarę skromny. Może to być reklamówka firmowa, książka, wino (ale nie rzeczy osobiste i nie wyrób miejscowy).upominek można wręczyć na zakończenie pomyślnych negocjacji. Alkohole są w Szwecji bardzo drogie i stąd są wysoko cenionym prezentem. Dobra wódka lub wino są dobrym upominkiem w biznesie. Poznań 2013 Strona 130

131 4. Analiza pozycji konkurencyjnej firmy pod kątem oferowanych towarów 4.1. Analiza 5 sił Portera Analiza konkurencyjności firmy została przeprowadzona m.in. w oparciu o model Pięciu sił Portera. Metoda ta pozwala ocenić atrakcyjność sektora w oparciu o pięć najważniejszych czynników na niego wpływających groźby pojawienia się nowych konkurentów, groźby pojawienia się substytutów, siły przetargowej nabywców, siły przetargowej dostawców oraz rywalizacji przedsiębiorców wewnątrz sektora. Wzmiankowane czynniki (siły) prezentuje poniższy schemat. Wykres 45: Model 5 sił Portera Groźba pojawienia się nowych wejść Siła przetrargowa dostawców Rywalizacja przedsiębiorstw wewnątrz sektora Siła przetargowa nabywców Groźba pojawienia się substytutów Źródło: opracowanie własne na podstawie: M. Porter, Porter o konkurencji, PWE, Warszawa 2001, s. 24 Siła przetargowa dostawców Nabywając towary do dalszej sprzedaży firma współpracuje przede wszystkim z dużymi renomowanymi producentami. Bazowanie na stałych dostawcach pozwala optymalnie kształtować poziom sprzedaży i zapewnia szybką realizację zleceń, bez nieoczekiwanych braków danych artykułów lub niewywiązywania się z warunków transakcji. Dostawców materiałów budowlanych na rynku jest bardzo dużo. Dodatkowo, firma współpracuje zarówno z polskimi, jak i zagranicznymi firmami. Grupa dostawców jest więc rozproszona. W zaistniałej Poznań 2013 Strona 131

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców 22 maja 2015 ul. Arkońska 6 (budynek A3), 80-387 Gdańsk tel.: 58 32 33 100 faks: 58 30 11 341 X Pomorskie Forum Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE INSTYTUT INFORMACJI RYNKOWEJ DPCONSULTING WWW.IIR-DPC.PL BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE Dla POLSKIEJ IZBY KONSTRUKCJI STALOWYCH lipiec - sierpień 2015 METODOLOGIA Badanie przeprowadzono techniką

Bardziej szczegółowo

Francuski sektor łodzi rekreacyjnych 2015-09-07 14:17:04

Francuski sektor łodzi rekreacyjnych 2015-09-07 14:17:04 Francuski sektor łodzi rekreacyjnych 2015-09-07 14:17:04 2 Branża łodzi rekreacyjnych stanowi mocną stronę francuskiego handlu zagranicznego. Od roku 2011 sektor ten osiąga regularne nadwyżki, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU. Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A.

POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU. Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A. POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A. EKSPORT MAZOWSZA NA TLE KRAJU Wartość eksportu z Mazowsza

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Rynek. Nowych Mieszkań. Rynek Nowych. Mieszkań. III kwartał 2012 r.

Rynek. Nowych Mieszkań. Rynek Nowych. Mieszkań. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych III kwartał 213 r. Mieszkań III kwartał 212 r. str. 2 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: utrzymanie stabilnego poziomu cen, możliwe wzrosty dla szczególnie

Bardziej szczegółowo

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia dr.inż. Wojciech Winogrodzki Prezes Zarządu Członek Konfederacji Lewiatan Przygotowując moje wystąpienie wykorzystałem:

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych technologie@mail.wz.uw.edu.pl Wydział Zarządzania, Uniwersytet Warszawski Wydział

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 2 Szwajcaria zajmuje 23. miejsce jako partner handlowy Polski. W handlu między Polską a Szwajcarią utrzymuje się trend zmniejszania różnicy wartości między eksportem

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe ULMA Construccion Polska S.A. w III kwartale 2013 roku. Warszawa, 14 listopada 2013 r.

Wyniki finansowe ULMA Construccion Polska S.A. w III kwartale 2013 roku. Warszawa, 14 listopada 2013 r. Wyniki finansowe ULMA Construccion Polska S.A. w III kwartale 2013 roku Warszawa, 14 listopada 2013 r. 2 Spis treści Rynek budowlany w Polsce w III kw. 2013 3 Wyniki finansowe w III kwartale 2013 r. 11

Bardziej szczegółowo

Budownictwo w Polsce wzrośnie o 11% w 2011 r.

Budownictwo w Polsce wzrośnie o 11% w 2011 r. FREE ARTICLE Budownictwo w Polsce wzrośnie o 11% w 2011 r. Źródło: Raport Sektor budowlany w Polsce, I połowa 2011 Prognozy rozwoju na lata 2011-2013 Maj 2011 Bartłomiej Sosna, Starszy analityk rynku budowlanego

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r.

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych IIMieszkań kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. str. 02 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: możliwe wzrosty cen w największych polskich miastach, szczególnie

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. 1 Kraje OECD: należące do Unii Europejskiej: Austria (AT), Belgia (BE), Dania (DK), Estonia (EE), Finlandia (FI), Francja (FR), Grecja (EL), Hiszpania

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Nr 146 / 2013 22 11 13 INSTYTUT ZACHODNI im. Zygmunta Wojciechowskiego Instytut Naukowo-Badawczy, Poznań Autor: Piotr Misztal Handel

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

RYNEK MOTORYZACYJNY W HISZPANII

RYNEK MOTORYZACYJNY W HISZPANII RYNEK MOTORYZACYJNY W HISZPANII GRUDZIEŃ 2015 www.spain.trade.gov.pl www.facebook.com/wphimadryt @WPHI_Madryt Spis treści 1. Sytuacja gospodarcza Hiszpanii i jej wpływ na rynek motoryzacyjny... 3 2. Branża

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

Paszport do eksportu unijny program wsparcia ofert eksportowych regionu

Paszport do eksportu unijny program wsparcia ofert eksportowych regionu Paszport do eksportu unijny program wsparcia ofert eksportowych regionu Zakres działań ZARR S.A w ramach RIF Program Paszport do przedsiębiorczości Charakterystyka kierunków eksportu Zachodniopomorskie

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015 P1. Proszę zaznaczyć poniżej, jaka jest forma prawna Państwa firmy? 1. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą 2. Spółka jawna 3. Spółka partnerska 4. Spółka komandytowa 5. Spółka komandytowo-akcyjna

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Barometr płatności na świecie 2015

Barometr płatności na świecie 2015 Zaległości płatnicze nie są specyfiką tylko naszego kraju. W mniejszym lub większym stopniu odczuwalne są niemal we wszystkich krajach. Pod względem moralności płatniczej sytuacja w Azji jest mocno zróżnicowana.

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje 2015-07-20 14:39:55

Kto i gdzie inwestuje 2015-07-20 14:39:55 Kto i gdzie inwestuje 2015-07-20 14:39:55 2 Polska dla Portugalii jest największym rynkiem inwestycyjnym w Europie Środkowej i Wschodniej. Natomiast wartość polskich inwestycji w Portugalii jest stosunkowo

Bardziej szczegółowo

Ryszard Petru Przewodniczący Towarzystwa Ekonomistów Polskich

Ryszard Petru Przewodniczący Towarzystwa Ekonomistów Polskich Ryszard Petru Przewodniczący Towarzystwa Ekonomistów Polskich PERSPEKTYWY GOSPODARCZE DLA POLSKI Coface Country Risk Conference Warszawa, 27 marca 2014 r. Plan Sytuacja w gospodarce światowej Poprawa koniunktury

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA POLSKIEJ GOSPODARKI I WSPARCIE PRZEDSIĘBIORSTW NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH 2013-2014

PROMOCJA POLSKIEJ GOSPODARKI I WSPARCIE PRZEDSIĘBIORSTW NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH 2013-2014 PROMOCJA POLSKIEJ GOSPODARKI I WSPARCIE PRZEDSIĘBIORSTW NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH 2013-2014 JANUSZ PIECHOCIŃSKI Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Gospodarki 2 EKSPORT MOTOR WZROSTU GOSPODARCZEGO POLSKI

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

MARKETING GOSPODARCZY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO

MARKETING GOSPODARCZY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO MARKETING GOSPODARCZY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO Mariusz Rudzki Kierownik Oddziału Promocji Handlu i Inwestycji Departamentu Gospodarki i Współpracy Zagranicznej Cel: MARKETING GOSPODARCZY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej

Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej Ocena korzyści uzyskiwanych przez państwa UE-15 w wyniku realizacji polityki spójności w krajach Grupy Wyszehradzkiej 1 Cel badania Głównym celem badania jest określenie korzyści, jakie kraje UE15 osiągają

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Przemysł chemiczny wychodzi z kryzysu

Przemysł chemiczny wychodzi z kryzysu Przemysł chemiczny wychodzi z kryzysu Po trudnym roku 2009 przemysł chemiczny stopniowo wychodzi z kryzysu Sytuacja gospodarki na świecie Z punktu widzenia efektów kryzysu w 2009 r. w globalnym przemyśle

Bardziej szczegółowo

Sytuacja w przemyśle stalowym na Świecie i w Polsce. dr inż. Romuald Talarek Katowice, 16 maja 2012 r.

Sytuacja w przemyśle stalowym na Świecie i w Polsce. dr inż. Romuald Talarek Katowice, 16 maja 2012 r. Sytuacja w przemyśle stalowym na Świecie i w Polsce dr inż. Romuald Talarek Katowice, 16 maja 2012 r. Tezy 1. Rynek stali i usług z jej udziałem jest rynkiem globalnym. Walka konkurencja przekracza granice

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU. Gala Stolarki Budowlanej 2012

BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU. Gala Stolarki Budowlanej 2012 BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU Gala Stolarki Budowlanej 2012 Warszawa, 26.09.2012 SYTUACJA GOSPODARCZA ORAZ NASTROJE SPOŁECZNE W UNII EUROPEJSKIEJ SYTUACJA GOSPODARCZA W UE

Bardziej szczegółowo

Informacje gospodarcze z Rosji 2016-05-16 14:17:52

Informacje gospodarcze z Rosji 2016-05-16 14:17:52 Informacje gospodarcze z Rosji 2016-05-16 14:17:52 2 1. Wspieranie przemysły motoryzacyjnego w Rosji Rząd Rosji w oparciu o podprogram Przemysł samochodowy w ramach państwowego programu Rozwój przemysły

Bardziej szczegółowo

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 2 Polska w 2014 r. była, po raz kolejny, liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej pod względem pozyskania inwestycji zagranicznych - wynika

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK Chorzów, 7 Kwiecień 2011 WIDZIMY WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK GLOBALNE CZYNNIKI RYZYKA Niestabilność polityczna w rejonie Afryki Północnej i krajów Bliskiego Wschodu Wzrost cen

Bardziej szczegółowo

Trudne czasy dla polskiego budownictwa

Trudne czasy dla polskiego budownictwa Warszawa, 21 maja 2013 r. Informacja prasowa Trudne czasy dla polskiego budownictwa Budownictwo w Polsce. Edycja 2013 - raport firmy doradczej KPMG, CEEC Research i Norstat Polska. W 2013 roku zarządzający

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny Finlandii w 2015 r. oraz aktywność inwestycyjna

Handel zagraniczny Finlandii w 2015 r. oraz aktywność inwestycyjna Według wstępnych danych fińskiego Urzędu Celnego w roku 215 wartość fińskiego eksportu wyniosła 53,8 mld EUR, co oznacza spadek o 4 % w stosunku do roku 214. Wartość importu zmniejszyła się o 6 % i osiągnęła

Bardziej szczegółowo

Działania WPHI Berlin na rzecz polskich przedsiębiorców

Działania WPHI Berlin na rzecz polskich przedsiębiorców Działania WPHI Berlin na rzecz polskich przedsiębiorców Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Berlinie Jan Masalski Radca Poznań, 11.12.2014 Porównanie potencjału obu krajów Wyszczególnienie

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra TEMAT: Zadłużenie międzynarodowe 9. 8. Funkcje kredytów w skali międzynarodowej: eksport kapitałów; możliwość realizacji określonych inwestycji np. przejęcie kontroli nad firmą znajdującą się zagranicą,

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE

Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE Dr Bernadeta Baran Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Plan wystąpienia Podstawy prawne gospodarczej współpracy transatlantyckiej Skala

Bardziej szczegółowo

Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży

Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży nowych mieszkań Umiarkowane wzrosty cen nowych mieszkań

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

For internal use only

For internal use only Polska nowym przemysłowym liderem Europy? Polski sektor produkcyjny jest drugim najbardziej konkurencyjnym w Europie. Jednocześnie wytworzona w nim warto ść dodana rośnie najszybciej w regionie. Jesteś

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne 26 marca 2012 Aktualne wskaźniki makro: KRAJ Stopy CPI Bezrobocie PKB % r/r r/r r/r USA 0,25 3,90 9,00 2,50 Euroland 1,25 0,80 10,20 1,60 Wielka Brytania 0,50

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

PROJEKTY WSPIERAJĄCE ROZWÓJ EKSPORTU MIKRO-, MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW PASZPORT DO EKSPORTU 1

PROJEKTY WSPIERAJĄCE ROZWÓJ EKSPORTU MIKRO-, MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW PASZPORT DO EKSPORTU 1 Informacja nt. możliwości otrzymania dofinansowania ze środków Unii Europejskiej na: PROJEKTY WSPIERAJĄCE ROZWÓJ EKSPORTU MIKRO-, MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW PASZPORT DO EKSPORTU 1 Szanowni Państwo,

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 2 Od lat Królestwo Belgii jest ważnym partnerem handlowym Polski. W polskich dostawach do tego kraju dominują maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny oraz pojazdy -

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

DOTACJE NA INNOWACJE W POLIGRAFII 2014-2020

DOTACJE NA INNOWACJE W POLIGRAFII 2014-2020 DOTACJE NA INNOWACJE W POLIGRAFII 2014-2020 inż. Paweł Szarubka Integrator Systemów Poligraficznych Sp. z o.o. Reprograf Group Warszawa Polska poligrafia posiada bardzo duży potencjał, a dzięki ogromnym

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

Projektant biznes planu

Projektant biznes planu Projektant biznes planu Projektant biznes planu Jeżeli planujesz rozpoczęcie nowej działalności lub realizację inwestycji to Projektant biznes planu jest narzędziem stworzonym specjalnie dla Ciebie. Naszym

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

PMR. Stabilizacja koniunktury w branży budowlanej FREE ARTICLE. www.rynekbudowlany.com

PMR. Stabilizacja koniunktury w branży budowlanej FREE ARTICLE. www.rynekbudowlany.com FREE ARTICLE Stabilizacja koniunktury w branży budowlanej Źródło: Raport Sektor budowlany w Polsce I połowa 2010 Prognozy na lata 2010-2012 Bartłomiej Sosna Kwiecień 2010 PMR P U B L I C A T I O N S Bartłomiej

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny Polski w 2012 roku

Handel zagraniczny Polski w 2012 roku Handel zagraniczny Polski w 2012 roku JANUSZ PIECHOCIŃSKI Luty 2013 Obroty towarowe Polski z zagranicą w latach 2000-2013 mld EUR 160 Redukcja deficytu w latach 2008-2012 o ponad 60%, tj. o 16,5 mld EUR.

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski www.pwc.com Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski W kontekście "Priorytetów Polityki Przemysłowej 2015-2020+ Wrzesień 2015 r. Raport powstał na zlecenie i przy współpracy ze Związkiem Pracodawców

Bardziej szczegółowo

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011)

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) Agnieszka Kozłowska Korbicz koordynator projektu GreenEvo Forum Energia - Efekt Środowisko 25.05.2012 GreenEvo Akceleratora Zielonych

Bardziej szczegółowo

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku Perspektywy dla polskiego eksportu w 20 roku Rok 20 był bardzo udany dla polskiego eksportu Polski eksport w 20 roku osiągnął wartość 135,8 mld euro i był wyższy o,8 proc. niż rok wcześniej wynika z opracowania

Bardziej szczegółowo

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Bożena Wolińska Warszawa, wrzesień 2003 Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa,

Bardziej szczegółowo