Sześć myślowych kapeluszy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sześć myślowych kapeluszy"

Transkrypt

1 Sześć myślowych kapeluszy Edward de Bono Sześć myślowych kapeluszy to metoda, dzięki której można zwiększyć efektywność i uporządkować proces myślenia. Zwyczajowy tok myślenia koncentruje się bowiem często na bezładnej dyskusji, sporze i walce na argumenty, w którym zwycięzca ustanawia wynik. Kapelusze myślowe pełnią w procesie myślenia rolę porządkujących rekwizytów o ustalonych cechach. Użycie każdego z nich polega na rozważeniu wybranego punktu widzenia, a nie walce na argumenty. Takie podejście, w połączeniu z ustalonym trybem przyjmowania kolejnych ról myślowych, tworzy w rezultacie mentalną mapę sytuacji, która pokazuje drogę do celu. Każdy z sześciu kapeluszy to jeden typ myślenia nanoszony na taką mapę, dla ułatwienia skojarzony z kolorem. 1. Myślenie za pomocą kapeluszy, strona 2 Kapelusze myślowe wspomagają proces myślenia to sposób osiągnięcia rezultatów przy mniejszym wysiłku. Metoda kapeluszy myślowych polega na wymuszaniu koncentracji uwagi na jednym podejściu do rozważanej sprawy. W rezultacie takie myślenie, w przeciwieństwie do tradycyjnego, staje się świadome, uporządkowane i efektywne. 2. Świadome role myślowe, strona 2 Zastosowanie jednego kapelusza myślowego polega na przyjmowaniu jednego przypisanego do niego punktu widzenia. Podobne jest to do odgrywania ról w przedstawieniu, po uprzednim ubraniu kostiumu. Wkładanie kapelusza myślowego to symboliczne wcielanie się w rolę myśliciela. 3. Biały Kapelusz myślowy, strona 3 Biały kapelusz myślowy to punkt widzenia oparty na faktach i liczbach. Podejście do nich powinno być obiektywne i neutralne, bez własnych interpretacji lub opinii Czerwony kapelusz myślowy, strona 4 Czerwony kapelusz ma za zadanie wydobyć na światło dzienne uczucia, wyrażane poprzez: emocje, odczucia, intuicję oraz wrażenia Czarny kapelusz myślowy, strona 5 Zadaniem czarnego kapelusza jest pokazanie słabych aspektów sprawy. Nie chodzi tutaj o bezcelową krytykę lub spory, ale pokazanie potencjalnych niebezpieczeństw aspekty były zawsze logicznie uzasadniane. 6. Żółty kapelusz myślowy, strona 6 Przeciwieństwem czarnego kapelusza jest kapelusz żółty. Skupia się na wszystkim, co pozytywne i odpowiada za postawę optymistyczną. 7. Zielony kapelusz myślowy, strona 6 Zielony kapelusz odpowiada za kreatywność. Osoba, która go wkłada, ma na celu świadome szukanie zmian i nowego podejścia do rozważanego problemu. 8. Niebieski kapelusz myślowy, strona 7 Ostatnim kapeluszem, który spina pozostałe, jest niebieski kapelusz myślowy. Jego rola to organizacja procesu myślenia i czuwanie nad jego efektywnym przebiegiem. Współpracujemy z: 1

2 1. Myślenie za pomocą kapeluszy Kapelusze myślowe wspomagają proces myślenia - to sposób osiągnięcia rezultatów przy mniejszym wysiłku. Metoda kapeluszy myślowych polega na wymuszaniu koncentracji uwagi na jednym podejściu do rozważanej sprawy. W rezultacie takie myślenie, w przeciwieństwie do tradycyjnego, staje się świadome, uporządkowane i efektywne. Przeszkodą w osiąganiu ponadprzeciętnych efektów myślenia - w grupie i indywidualnie - jest zamęt. Powoduje go proces myślenia oparty na ścierających się poglądach, który wynika z nawyków zachodniej kultury. Prowadzenie rozważań w grupie przeważnie polega bowiem na prezentowaniu przez uczestników swoich poglądów, udowadniania racji i szukania negatywnych stron pomysłów innych. Nie służy to kreatywności i opracowywaniu nowego podejścia do problemu. Dzieje się tak dlatego, że uczestnicy dyskusji prawdopodobnie wcześniej wyrobili sobie pogląd na poruszaną sprawę i starają się za wszelką cenę go obronić. Jeżeli ktoś jest kreatywny, to podczas takiego myślenia jego pomysły zginą pod gradem krytyki. Podczas indywidualnych rozważań zamęt określa się często jako gonitwę myśli. Można tego uniknąć w taki sposób, by skupić się na jednym aspekcie poruszanej sprawy, a nie jednocześnie na zaletach, wadach i zagrożeniach dodatkowo przeplatanych emocjami. To samo tyczy się myślenia w grupie. Nieefektywne myślenie można porównać do debaty prowadzonej przez polityków. Nie chodzi w niej, tak naprawdę, o znalezienie złotego środka na poprawę sytuacji, ale o zniszczenie przeciwnika. Opozycyjne strony takiego sporu przytaczają argumenty na poparcie własnych poglądów, a jednocześnie wyciągają takie kwestie, które mają zbić konkurenta z tropu. Efektem takiej debaty jest zamieszanie, emocje i kłótnie. Obserwatorzy widzą przegranych i wygranych. Nie ma znaczenia, że do takiej debaty zaprosimy strony, które reprezentują wszystkie możliwe poglądy. Z takiej dyskusji i tak nie wyniknie obraz sytuacji, bo zawsze będą pomijane aspekty, które nie posłużą do wsparcia własnych tez lub zniszczenia tych prezentowanych przez przeciwnika. Myślenie metodą kapeluszy myślowych można porównać do układanki, której każdy element powstaje, gdy rozważania koncentrują się na wybranej perspektywie. Wszystkie elementy poskładane razem tworzą spójny obraz sytuacji, który wskazuje rozwiązania i dalsze działanie. Fakty Organizacja myślenia Złe strony Dobre strony Myślenie często odbywa się w sposób bezładny, bezproduktywny i dygresyjny. Gdzieś w tle majaczy poczucie jakiegoś celu, ale nigdy nie został on jednoznacznie ujęty jako cel ogólny czy szczególny. Sugestie, oceny, krytyka, informacje i czyste emocje mieszają się w czymś co można nazwać zupą myślową. Cały ten proces zdaje się być kwestia robienia zamieszania, w którym w końcu myślącym udaje się natknąć na jakieś wypróbowane podejście, które wydaje być tym, czego szukali. Jest to chaotyczne poszukiwanie doświadczeń, któremu towarzyszy negatywna krytyka. Metoda sześciu kapeluszy myślowych ma na celu zmianę sposobu myślenia i przestawienie go z normalnego trybu argumentacyjnego, na tryb tworzenia mentalnej mapy sytuacji. Tym samym myślenie ma przebiegać dwuetapowo. Pierwszy etap to sporządzenie mapy. Drugi etap to wybór trasy na podstawie utworzonej mapy. Jeśli mapa jest dość dobra, najlepsza trasa często dla wszystkich może okazać się oczywista. Powracając do analogii kolorowego druku, każdy z sześciu kapeluszy myślowych nanosi na mapę jeden typ myślenia 2. Świadome role myślowe Zastosowanie jednego kapelusza myślowego polega na przyjmowaniu jednego przypisanego do niego punktu widzenia. Podobne jest to do odgrywania ról w przedstawieniu, po uprzednim ubraniu kostiumu. Wkładanie kapelusza myślowego to symboliczne wcielanie się w rolę myśliciela. W przedstawieniu pantomimicznym każdy rozpoznaje, kim są bohaterowie. Dzieje się tak dlatego, że każdy z aktorów zachowuje się w charakterystyczny sposób. Postać wiedźmy śmieje się z cudzego nieszczęścia, książę zawsze obiera stronę dobra, dama porusza się wytwornie. Aby odgrywane przedstawienie zostało nagrodzone gromkimi brawami, aktorzy muszą wkładać w grę wysiłek oraz utożsamić się z rolą. Jednocześnie nie muszą się obawiać, że wykonując dziwne ruchy zostaną uznani przez otoczenie za śmiesznych, widzowie zdają sobie bowiem sprawę z tego, że jest to gra. Aktorzy zostawiają swoją prawdziwą tożsamość i ego za kulisami, koncentrują się zaś na tym, by odegrać swoją rolę jak najlepiej. Tak samo jest z myśleniem za pomocą kapeluszy. Jeżeli ktoś wkłada jeden z nich, nikt nie uzna go za dziwaka, jeśli myśli inaczej niż zwykle, robi to bowiem specjalnie. Dzięki temu zagorzały pesymista może spojrzeć na świat przez różowe okulary i nie narazi na szwank własnego wizerunku, do którego przywykł. Idee Emocje Rys. 1 Elementy myślenia metodą sześciu myślowych kapeluszy Metoda sześciu myślowych kapeluszy jest łatwa do zapamiętania i zastosowania w praktyce, ponieważ polega na odgrywaniu ról przy pomocy rekwizytu kapelusza, identyfikowanego kolorem. Podejście do rozważań jako przyjmowanie świadomych ról myślowych daje: koncentrację uwagi własnej i otoczenia tylko na jednym podejściu, możliwość przyjmowania ról bez szwanku dla ego myśliciela, jasne reguły gry, łatwe do zakomunikowania, prostotę i wygodę w stosowaniu samodzielnie i w grupie. 2

3 Wkładanie kapelusza myślowego to przekazanie wyraźnego sygnału sobie i otoczeniu uwaga, teraz myślę. Następstwem tego jest świadome nastawienie na myślenie i koncentracja na rozważanym problemie. Myślenie Rola komediowa różni się od roli tragicznej. Skoro założyłeś kostium klauna, graj klauna. Jeżeli masz na sobie kapelusz kowboja, bądź kowbojem. Bądź dumny, że potrafisz grać różne role. Teraz myślenie będzie wypływało z odgrywanych ról, a nie z Twojego ego. W ten sposób tworzy się mapy. Potem kiedy mapa będzie gotowa, Twoje ego będzie mogło na niej wybrać ścieżkę według własnego uznania. Reaktywne (automatyczne) Rys. 2 Rodzaje myślenia Myślenie reaktywne Świadome Najbardziej powszechnym sposobem myślenia jest myślenie automatyczne. Sprowadza się ono do reakcji na bodźce zewnętrzne, przykładowo - podczas codziennie wykonywanych rutynowych czynności. Praca mózgu polega wtedy na odtworzeniu głęboko zakorzenionego wzorca, często zupełnie bezwiednie. Sprawdza się to podczas prostych wielokrotnie powtarzanych działań, jednak gdy tym sposobem rozwiązywany jest nowo napotkany problem, stare wzorce słabo się sprawdzają. Wtedy ratunkiem jest myślenie kreatywne, która pojawia się podczas myślenia świadomego. Myślenie reaktywne pozwala nam sprostać rutynowym sytuacjom. Myślenie świadome ma na celu osiąganie lepszych rezultatów. Każdy umie jako tako biegać, ale sportowiec potrafi biegać o niebo lepiej, bo robi to w sposób świadomy i trenuje technikę biegania. 3. Biały kapelusz myślowy Biały kapelusz myślowy to punkt widzenia oparty na faktach i liczbach. Podejście do nich powinno być obiektywne i neutralne, bez własnych interpretacji lub opinii. Informacje powinny być kompletne i nie należy ich wykorzystywać w ramach sporu, dla udowodnienia własnego zdania. Tradycyjny system nauczania młodzieży w szkołach wyrabia wśród uczniów podejście reaktywne do myślenia. Dzieje się tak dlatego, że ponieważ chcą mieć dobre stopnie - starają się spełniać oczekiwania nauczycieli. Automatycznie reagują na zadane pytanie lub bez zastanowienia uczą się na pamięć zadanego materiału, który potem na żądanie odtwarzają. Kiedy kończą szkołę, zauważają jednak, że życie wymaga czegoś innego. Młodzi ludzie muszą podejmować przemyślane decyzje lub ustalić priorytety, motywując się wcześniej do rozważenia kilku alternatyw. Można tego dokonać dzięki myśleniu świadomemu. Myślenie świadome To właśnie myślenie świadome jest twórcze, w odróżnieniu od automatycznego, które sprowadza się do reakcji na bodźce. W metodzie myślowych kapeluszy, nałożenie kapelusza zmusza do przestawienia toku myślenia z automatycznego na świadome do wcielenia się w rolę myśliciela. Świadome myślenie można porównać do spojrzenia z boku na sytuację i nałożenia kolejno przykładowych różowych i czarnych okularów. W rezultacie powstaje obraz sytuacji z dalszej perspektywy. Oddaje on wtedy różne aspekty sprawy i pokazuje drogę do celu. Myślenie reaktywne zastosowane podczas rozważań, przekłada się przede wszystkim na gwałtowną krytykę przedstawianych pomysłów i poglądów, bez ich uważnej analizy. Myślowe kapelusz to narzędzie, które wyzwala taką analizę. Każdy kapelusz ma swój kolor i dzięki temu ułatwia identyfikację oraz skojarzenie z punktem widzenia. Fakty Liczby Dane Informacje Rys. 3 Charakterystyka białego kapelusza Obiektywizm i neutralność O biektywne Neutralne P rawdziwe Wcześniej postawione tezy często udowadnia się poprzez odpowiednio dobrane fakty i liczby. Stają się one wtedy nieobiektywne i wybiórcze, a spośród nich prezentuje się tylko te, które są w danej chwili wygodne. Dodatkowo zamiłowanie do spierania się powoduje wypaczanie faktów. Dlatego tylko neutralne podejście do przekazywanych informacji odzwierciedla obraz sytuacji. Osoba, która nakłada biały kapelusz, symbol neutralności, przekazuje suche informacje, bez podtekstu i prób ich interpretacji. W ostatnich kilku miesiącach obserwujemy pięcioprocentowy wzrost sprzedaży telewizorów opartych na nowej technologii LCD. Dzieje się tak dlatego, że wiele osób chce postrzegać siebie jako nowoczesne i otwarte na nowe trendy. Prosiłem Pana o włożenie białego kapelusza, faktem jest, że zauważono pięcioprocentowy wzrost sprzedaży, reszta to już Pańska interpretacja. Nie proszę pana, mamy badania, które jasno pokazują, że do zakupu telewizorów LCD skłania chęć bycia nowoczesnym. A więc mamy dwa fakty. Pierwszy to wzrost sprzedaży, drugi to pewne badania rynkowe, które wskazują, że zakup 3

4 telewizorów LCD powodowany jest tym, że klienci chcą być nowocześni. Prawdziwe informacje Informacje mogą być potwierdzone i sprawdzone albo uważane za prawdziwe, ale nie potwierdzone. Podczas ich prezentacji, osoba w białym kapeluszu dba o opis stopnia prawdopodobieństwa tak, aby nie okazało się, że informacje domniemane są rozumiane jako prawdziwe. Stosuje w tym celu skalę prawdopodobieństwa i odpowiednio komentuje informacje w zakresie od w pełni prawdziwe do całkiem nieprawdopodobne. Mało prawdopodobne jest, że jeżeli podniesiemy ceny, klienci uznają produkt za bardzo prestiżowy i tym samym zwiększy się jego sprzedaż. 4. Czerwony kapelusz myślowy Czerwony kapelusz ma za zadanie wydobyć na światło dzienne uczucia, wyrażane poprzez: emocje, odczucia, intuicję oraz wrażenia. Uczucia nie podlegają tu logicznym wyjaśnieniom ani usprawiedliwieniu. Mogą one być wyraziste lub subtelne, proste albo złożone. Intuicja, U czucie, Wrażenie Subtelne, P roste, Złożone Zdarzały się przypadki, że po bardzo mroźnej zimie w marcu średnia temperatura przekraczała 13 stopni. Kompletne i niezbędne informacje Dane staną się kompletne dzięki pomocy pytań zawężających i precyzujących. Zalew i nadmiar informacji utrudniają analizę problemu, dlatego trzeba skupić się tylko na tych, które są istotne dla sprawy. Dokonuje się tego również poprzez pytania zawężające i precyzujące. Pytający musi jednak zachować obiektywizm. Oznacza to, że sam wkłada biały kapelusz tak, aby pytania służyły głębszemu poznaniu, a nie manewrowaniu do tego, aby doprowadzić do oczekiwanego przez pytającego rezultatu. Z czasem rola białego kapelusza stanie się naszą drugą naturą. Myślący nie będzie już usiłował przemycić takich wypowiedzi, które pozwolą wygrać spór na argumenty. Rozwinie on w sobie neutralny obiektywizm, niczym obserwator lub badacz naukowy, odnotowujący skrzętnie poszczególne gatunki fauny i flory bez przypisywania im potencjalnych zastosowań. Wyobraź sobie komputer podający fakty i liczby jakich się od niego żąda. Komputer jest neutralny i obiektywny. Nie dokłada własnych interpretacji ani opinii. Nosząc na głowie biały kapelusz myślowy, myślący powinien starać się postępować niczym komputer Rys. 4 Charakterystyka czerwonego kapelusza Rola emocji i uczuć w procesie myślenia Uważanie emocji za niepotrzebne w procesie myślenia jest błędne. Jedną z ich ról jest dostosowanie rozważań do konkretnej sytuacji. Emocje ujawniają się, gdy mowa jest o pierwszym wrażeniu, własnym interesie czy odczuciach. Posługując się czerwonym kapeluszem mogę stwierdzić, że negatywne nastawienie do produkcji nowego modelu nie wynika z racjonalnych przesłanek. W interesie zespołu, który zaprojektował poprzedni model, leży jak największa ilość jego modyfikacji, zanim się go zastąpi nowym. Wtedy projektanci poprzedniego modelu będą zawsze potrzebni. Czerwony kapelusz pozwala wyrażać i porządkować emocje, dzięki czemu są one potem wykorzystywane przy podejmowaniu ostatecznej decyzji. W praktyce każda decyzja, w jakiejś części, oparta jest na emocjach. Możliwe są dwie drogi pierwsza to kontynuować protest, druga przystąpić do rozmów. Intuicja podpowiada mi jednak, że jest jeszcze za wcześnie, żadna strona nie ma pojęcia, jak dojść do kompromisu. Obawiam się, że na tym etapie ani my, ani oni nie będziemy chcieli iść na jakiekolwiek ustępstwa. Rodzaje uczuć W ramach czerwonego kapelusza wyraża się dwa rodzaje uczuć. Pierwsze z nich są proste, takie jak: strach, nienawiść, zachwyt i podejrzenie. Drugi rodzaj to bardziej złożone, takie jak: intuicja, gust i ciekawość. Bywają też uczucia tak złożone, że nie da się ich wypowiedzieć. Dzieje się tak dlatego, że w myślach uczucia pojawiają się bezwiednie, jako reakcja na czynniki zewnętrzne. Dopiero potem są nazywane. Uzasadnianie takich uczuć prowadzi do niepotrzebnych sporów i dekoncentracji nad tematem rozważań. Nieważne, dlaczego wydaje Ci się, że to nie jest prawda. Po prostu wydaje Ci się to oszustwem i tyle. Doświadczony makler giełdowy wie, kiedy kupić akcje. Wieloletnie doświadczenie powoduje, że w głowie pojawiają się odczucia, które skłaniają go do wybrania walorów właśnie tej a nie innej spółki. Jeśli dzięki podobnym, nieuzasadnionym odczuciom dokonał 4

5 w przeszłości trafnych decyzji, tym bardziej będzie chciał z nich znowu skorzystać. Intuicja tego maklera sprawdza się na rynku akcji, okaże się jednak nieprzydatna, kiedy będzie ją chciał zastosować podczas zakupu samochodu. Jeśli emocje i odczucia zostaną wyłączone z procesu myślenia, będą się czaić gdzieś w tle i wpływać na ten proces w sposób zakamuflowany. Emocje, odczucia, przeczucia i intuicja są silne i realne. Czerwony kapelusz uznaje ich znaczenie. Kiedy już zakończymy proces myślenia potrzebny do nakreślenia mapy sytuacji, wybór trasy dokonany jest w oparciu o nasze wartości i emocje. Nauczeni jesteśmy przepraszać za emocje i odczucia, ponieważ nie wchodzą one w zakres logicznego myślenia. Dlatego zwykliśmy traktować je jako coś wymagającego uzasadnienia Myślenie w kategoriach czerwonego kapelusza zwalnia nas z tego przymusu. 5. Czarny kapelusz myślowy aby podobnie jak w przypadku białego kapelusza, krytyka była czysta i bez emocji. Forma sporu lub dyskusji, wynikła z emocji, prowadzi bowiem do bezproduktywnego sporu. Te zasady pozwolą na poznanie w sposób czysty i bezstronny negatywnych aspektów rozważanej sprawy, które obrazują sytuację w połączeniu z innymi kapeluszami. Wtedy dochodziłoby do nadużyć, bo każdy mógłby do woli korzystać z firmowych kart kredytowych w celach prywatnych. Przedmiot krytyki Jeżeli: kwestionujemy fakty lub liczby; wykazujemy błędy w metodologii; dokonujemy negatywnej oceny pomysłu; wskazujemy przyszłe zagrożenia, to jest to myślenie w ramach czarnego kapelusza. W ukazywaniu czarnej strony sytuacji w sposób logiczny pomagają pytania kwestionujące. Polegają one na szukaniu logicznych uzasadnień dla negatywnych stwierdzeń. dlaczego uważasz, że tak duża firma również może skrócić czas obsługi klienta do 2 minut? Zadaniem czarnego kapelusza jest pokazanie słabych aspektów sprawy. Nie chodzi tutaj o bezcelową krytykę lub spory, ale pokazanie potencjalnych niebezpieczeństw, jakie czają się pod powierzchnią. Istotne jest, aby te negatywne aspekty były zawsze logicznie uzasadniane. Dostrzeżenie wady jest prostsze niż zauważenie zalety. Tak samo łatwo ulega się pokusie krytykowania lub obrony własnych racji poprzez negację innych. Korzystanie w taki sposób z czarnego kapelusza jest nieprawidłowe. Jego celem jest bowiem obiektywne nakreślenie negatywnych aspektów, bez podtekstu emocjonalnego lub czerpania przyjemności z krytyki innych. Organizacja wyprawy i budowa statku kosmicznego na księżyc jest przedsięwzięciem, które wymaga dużej wiedzy, kilku lat badań i szkoleń astronautów. Wystarczy uszkodzić jeden element statku, aby wszystko skończyło się katastrofą. Jej wywołanie nie wymaga jednocześnie jakiejś szczególnej wiedzy. Zniszczenie czegoś jest nieporównywalnie łatwiejsze niż budowa. Analogicznie jest z krytyką. Przyjemność bycia na nie, dla czystej satysfakcji, potrafi wywołać ogromne spustoszenie. Wady, Błędy, Luki Rys. 5 Charakterystyka czerwonego kapelusza Logiczny pesymizm Logiczne, Bezstronne Negatywne myślenie, w ramach czarnego kapelusza, opiera się zawsze o logiczny wywód, a myśliciel przedstawia argumenty zawsze prawdziwe. Istotne jest, Sposoby na czarne myślenie Istotne jest umiejscowienie aspektów negatywnych w budowanym w trakcie rozważań obrazie sytuacji. Można to zrobić poprzez: odnotowanie i uznanie czarnych stron istoty rozważań, uznanie negatywnej cechy, z określeniem prawdopodobieństwa jej wystąpienia, akceptację zagrożenia i podanie sposobów, jak go uniknąć, podważenie istoty zagrożenia poprzez ponowne użycie czarnego kapelusza, znalezienie alternatywnego poglądu. Tak może się zdarzyć, że ktoś skopiuje nasz pomysł przed wprowadzeniem go w życie, jest to jednak mało prawdopodobne, bo bardzo dobrze się przed tym zabezpieczamy. Ocena negatywna jest zawsze po pozytywnej, jeżeli rozważamy nowy pomysł. W praktyce negatywizm bywa tak silny, że potrafi zniszczyć nawet najlepszą ideę już w zarodku. Ta siła utrudnia również przestawienie myślenia z krytyki na pochwałę, niezbędną do przeanalizowania pomysłu. Myślenie w kategoriach czarnego kapelusza jest zawsze logiczne. Jest negatywne, ale nie emocjonalne. Myślenie negatywnie emocjonalne, podlega kapeluszowi czerwonemu Czarny kapelusz zajmuje się czarną stroną sytuacji, ale jest to zawsze pesymizm logiczny. 5

6 Zaatakowanie czyjegoś pomysłu daje natychmiastowy poczucie wyższości. Pochwalenie czyjegoś pomysłu zdaje się być równoważne z przyznaniem, że jest się gorszym od pomysłodawcy. 6. Żółty kapelusz myślowy Przeciwieństwem czarnego kapelusza jest kapelusz żółty. Skupia się na wszystkim, co pozytywne i odpowiada za postawę optymistyczną. Nastawienie myślenia na pozytywne jest trudniejsze, ponieważ łatwiej przy jego użyciu można się wykazać. Istotą żółtego kapelusza jest optymizm wyrażany poprzez wysuwanie propozycji i pozytywną ich ocenę. Obejmuje on również, w ujęciu pozytywnym, marzenia, wizje oraz wskazywanie przyszłych szans. Żółty kapelusz naprawia też błędy wskazane podczas krytyki za pomocą czarnego kapelusza. Zalety, M ożliwości Szanse Logiczne, Bezstronne, Realne osoba ma w zwyczaju. Korzystanie z myślenia pozytywnego jest również podstawą kreatywności. Dobra atmosfera sprzyja nowym pomysłom. Sama krytyka, bez następującego po niej myślenia z perspektywy żółtego kapelusza, jest bezproduktywna. Niewielu jest ludzi, dla których nastawienie pozytywne stanowi naturalny sposób bycia. Większość ludzi nastawnie pozytywne wykazuje tylko wtedy, gdy przedstawia pomysły własnego autorstwa. Przy każdym ambitnym planie najpierw wszystko zaczyna się od wizji Wizja obejmuje zarówno korzyści jak i wykonalność planu: można to zrobić i warto to zrobić. 7. Zielony kapelusz myślowy Zielony kapelusz odpowiada za kreatywność. Osoba, która go wkłada, ma na celu świadome szukanie zmian i nowego podejścia do rozważanego problemu. Odnalezienie nowego podejścia wymaga szukania najlepszej alternatywy, a nie zadowalania się pierwszym rozwiązaniem. Rys. 6 Charakterystyka żółtego kapelusza Logiczny pozytywizm Podobnie jak czarny, tak samo żółty kapelusz winien podawać dowody oraz logiczne uzasadnienie dla przedstawianych racji. Jest tak dlatego, iż żółty kapelusz kryje w sobie niebezpieczeństwo przejaskrawienia zalet, co może doprowadzić do nierealnych wizji lub marzeń, trudnych do spełnienia. Myśliciel unika tego poprzez precyzyjne określanie prawdopodobieństwa danych zdarzeń i w miarę możliwości logiczne uzasadnianie dlaczego to ma się udać. Jeżeli tego nie zrobi, nie będzie różnicy pomiędzy optymistycznymi poglądami i pozytywnymi emocjami czerwonego kapelusza. Wybierając metodę produkcji najbardziej przyjazną środowisku, odniesiemy najwięcej korzyści. Wielu klientów coraz częściej zwraca uwagę na to, czy produkcja tego, co kupują, nie wywołała negatywnych skutków dla otoczenia. Stosując ekologiczne metody, możemy podnieść cenę i jednocześnie będziemy postrzegani jako firma, która pełni misję społeczną. Nowe możliwości Przyjęcie pozytywnej postawy pomaga dostrzec wartości, które na pierwszy rzut oka nie były tak wyraźne. Jest to o tyle trudne, że w kulturze zachodniej pokutuje pogląd, że dla oceny sytuacji wystarczy myślenie krytyczne. Ta szklanka nie jest w połowie pusta. Jest w połowie wypełniona czekoladą. Skończmy z tą krytyką. Spróbujmy się zastanowić nad pozytywnym aspektem pomysłu, aby rozdawać próbki lodów tak, by każdy mógł spróbować nowego smaku, może wcale nie jest to takie bez sensu. Przeistoczenie krytykanta w optymistę dokonuje się poprzez nałożenie żółtego kapelusza, co oznacza świadomy wybór na chwilę innego podejścia, niż dana Idee, P omysły, Rozwiązania Rys. 7 Charakterystyka zielonego kapelusza Rola wysiłku Świadome nastawienie na myślenie nabiera szczególnego znaczenia przy zielonym kapeluszu. Oznacza ono bowiem, w tym przypadku, świadome nastawienie się na tak dziś pożądaną kreatywność. Pomimo tego nie można żądać, aby każdy wymyślił coś nowego. To na pewno skuteczna metoda na problemy z zanieczyszczoną wodą. Spróbujmy jednak założyć zielone kapelusze i zastanowić się nad innym rozwiązaniem. Może ta sprawdzona metoda nie jest wcale najlepsza. Nacisk kładziony jest tu na wysiłek, a nie, bezwarunkowo, na rezultat. Jest to specyfika zielonego kapelusza. Wysiłek można dodatkowo wspomagać sposobami, które podsycają kreatywność. Fabryka nowych pomysłów Założenie zielonego kapelusza często nie wystarczy, aby pojawiły się nowe pomysły. Kreatywność dla jednego jest czymś naturalnym, dla innych wymaga ćwiczeń. Wynika to z typowego schematu działania mózgu, w którym kreatywność nie jest stanem zbyt częstym. Dzięki technikom wspierającym powstawanie nowych pomysłów można pobudzić kreatywność. Techniki te to: Przemieszczanie Prowokacja Niewymuszone, O pracowane 6

7 Myślenie lateralne Kontrola krytyki Przypuśćmy, że mamy ustalić nowy sposób sprzedaży zup w proszku. Można posłużyć się metodą prowokacji, która polega na wybraniu losowego rzeczownika ze słownika. Trafił się przykładowo rzeczownik lampa. Lampa kojarzy się ze światłem. Światło i zupa w proszku w rezultacie mogą w rezultacie skojarzenia dać świecące opakowanie. Zwróci ono uwagę konsumenta, który wybiera produkty z półki. Jeżeli pomysły już się pojawią, ważna jest opieka nad nimi. Oznacza to, że każdy z nich musi zostać odnotowany i opracowany w ramach pozostałych kapeluszy, tak, aby nie przepadł w ferworze dyskusji. Nie można nakazać sobie (ani innym) wymyślenie czegoś nowego, ale można nakazać sobie (oraz innym) poświęcenie czasu na ten cel. Zielony kapelusz zapewnia ku temu formalne warunki. Ludzie są zbyt skłonni przyjmować, że kreatywność zależy wyłącznie od talentu i osobowości, i skoro oni tego nie mają, to kreatywność ich nie dotyczy. Dlatego podkreślam znaczenie świadomego rozwijania umiejętności kreatywnego myślenia Następnie dodaje, że niektórzy ludzie zawsze będą w tym lepsi. Tak samo jak jedni lepiej sobie radzą z grą w tenisa czy jazdą na nartach. Mamy skłonność do szukania tylko tego ostatecznego błyskotliwego rozwiązania. Wszystko inne uchodzi naszej uwadze. Tymczasem oprócz tego genialnego rozwiązania, może pojawić się wiele wartościowych pomysłów. Mogą to być nowe kierunki koncepcji, nawet jeśli obecnie nie ma żadnych konkretnych możliwości udania się w tych kierunkach. 8. Niebieski kapelusz myślowy Ostatnim kapeluszem, który spina pozostałe, jest niebieski kapelusz myślowy. Jego rola to organizacja procesu myślenia i czuwanie nad jego efektywnym przebiegiem. Dokonuje się tego, między innymi, poprzez wybieranie i ustalanie kolejności użycia poszczególnych kapeluszy myślowych. Reguły, Kierunki, Konkluzje Elastyczne, U porządkowane, U stalone Rys. 8 Charakterystyka niebieskiego kapelusza Myślowy porządek Niebieski kapelusz przekształca bezładną debatę w zorganizowany proces myślowy. Początek jego działania to ustalenie struktury procesu myślenia i sposobu tworzenia obrazu sytuacji, poprzez wszystkie kapelusze. Następnie niebieski kapelusz odpowiada za pilnowanie reguł i zażegnanie sporów, co pozwala na sprawne podążanie ustaloną ścieżką rozważań. W trakcie i na końcu, określa on, w którym punkcie rozważań się znajdujemy i co zostało osiągnięte. Wszystko po to, aby, przy w miarę niewielkim wysiłku, proces myślenia dawał najlepszy możliwy rezultat. Porządkowa rola niebieskiego kapelusza to także: Określenie tematów i problemów poruszanych w procesie myślenia, Dyscyplina i żądanie koncentracji na wskazanych kwestiach, Formułowanie pytań pomocniczych lub naprowadzających, Rejestracja myśli i podjętych decyzji, Przegląd sytuacji, synteza informacji i konkluzja. Podstawą działania komputera jest program, który poprzez instrukcje ustala porządek czynności, jakie należy wykonać. Dzięki tak precyzyjnie sformułowanym akcjom jego działanie staje się szybkie i efektywne. Podobnie jest z niebieskim kapeluszem - ma on zaprojektować proces myślenia tak, aby doprowadził on, bez zbędnej zwłoki, do najlepszego rezultatu. Człowiek staje się przez to pewnego rodzaju maszyną myślową, doskonalszą od komputera. Emocje pozwalają mu stawić czoło nowym sytuacjom i przystosować myślenie do nowych realiów, czego komputery nie potrafią. Zarządzanie procesem myślenia Nie ma instrukcji uniwersalnej, efektywnej w realizacji każdego procesu myślowego. Dlatego wszelkie wytyczne co do używania kapeluszy trzeba dostosowywać do rezultatu, jaki zakładamy osiągnąć. Inaczej będą wyglądały rozważania na temat zażegnania kryzysu, a inaczej burza mózgu kreująca nowe pomysły. Dlatego potrzebne jest zachowanie elastyczności w dobieraniu narzędzi, jakimi są kapelusze myślowe, czasem wykraczając również poza ich zasięg. Na początek ustalmy wszystkie czynniki, które należy rozważyć podczas opracowania nowego procesu dostarczenia usługi. Odpowiedzialny za rolę dyrygenta procesu myślenia jest zawsze jeden z uczestników zebrania. Pomimo tego sugestie, które porządkują i nadają kierunek rozważaniom, może przekazać każdy z uczestników. Przepraszam, ale w tej wypowiedzi są emocje. Proszę zachować spokój, potrzebna jest teraz obiektywna krytyka czarnego kapelusza. Wypowiedzi z czerwonym kapeluszem posłuchamy, kiedy zakończymy analizę wad tego rozwiązania. Ramy wyznaczone przez niebieski kapelusz myślowy mogłyby wyznaczać plan zdarzeń czyli co ma się po kolei dziać co przypominałoby program komputerowy. Częściej 7

8 jednak niebieski kapelusz ma do czynienia z myśleniem odbywający się w formie dyskusji i kontroluje je w sposób przypominający powożenie przez stangreta, od czasu do czasu napinającego koniom lejce. Jednym z głównych zadań niebieskiego kapelusza będzie zażegnywanie sporów. Program do prowadzenia negocjacji nie będzie taki sam jak program do podejmowania decyzji. Nawet w zakresie podejmowania decyzji program stosowany do podjęcia jednej decyzji może być inny niż do podjęcia drugiej decyzji. Osoba korzystając z niebieskiego kapelusza myślowego dostosowuje program do danej sytuacji, tak samo jak stolarz planuje, w jaki sposób wykona krzesło lub szafkę. 8

Sześć myślowych kapeluszy

Sześć myślowych kapeluszy Sześć myślowych kapeluszy Edward de Bono Sześć myślowych kapeluszy to metoda, dzięki której można zwiększyć efektywność i uporządkować proces myślenia. Zwyczajowy tok myślenia koncentruje się bowiem często

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Narzędzia coachingowe w edukacji dzieci mgr Anna Baran Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 22 maja 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Kreatywność w zarządzaniu projektami

Kreatywność w zarządzaniu projektami Anna Nowakowska Kreatywność w zarządzaniu projektami Dane adresowe Symetria Agencja e-biznes i dom mediowy ul. Wyspiańskiego 10/4 60-749 Poznań Kontakt tel.: 061 864 36 55 faks: 061 864 36 55 e-mail: symetria@symetria.pl

Bardziej szczegółowo

Metoda Sześciu Kapeluszy. W każdym kapeluszu myślimy inaczej!

Metoda Sześciu Kapeluszy. W każdym kapeluszu myślimy inaczej! Metoda 6-ciu kapeluszy pozwala na twórcze podejście do rozwiązywania problemów, wskazuje 6 różnych perspektyw, z jakich można dany problem postrzegać, a co ważniejsze POMAGA każdy PROBLEM KREATYWNIE ROZWIĄZAĆ!

Bardziej szczegółowo

Metoda 5-WHY. Metoda 5-WHY. Wydanie 1. Zbigniew Huber. Maj 2006. Artykuł dostępny na stronie autora: http://www.huber.pl.

Metoda 5-WHY. Metoda 5-WHY. Wydanie 1. Zbigniew Huber. Maj 2006. Artykuł dostępny na stronie autora: http://www.huber.pl. Metoda 5-WHY Wydanie 1 Zbigniew Huber Maj 2006 Artykuł dostępny na stronie autora: http://www.huber.pl Copyright by Zbigniew Huber Strona 1 z 6 Wstęp Rozwiązanie jakiegoś problemu i wprowadzenie skutecznego

Bardziej szczegółowo

Raport oceny kompetencji

Raport oceny kompetencji Symulacje oceniające kompetencje Raport oceny kompetencji Rut Paweł 08-01-2015 Kompetencje sprzedażowe dla efactor Sp. z o.o. Dane osobowe Rut Paweł CEO pawel.rut@efactor.pl more-than-manager.com 2 z 13

Bardziej szczegółowo

Współpraca w zespole i z klientem w sytuacjach stanowiących wyzwanie

Współpraca w zespole i z klientem w sytuacjach stanowiących wyzwanie Strona 1 Dwudniowy program szkoleniowy dla kadry zarządzającej Współpraca w zespole i z klientem w sytuacjach stanowiących wyzwanie inspirowany Porozumieniem Bez Przemocy wg Marshalla Rosenberga Co wpływa

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych Osiąganie moduł 3 Temat 3, Poziom 1 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO Akademia dla Młodych Moduł 3 Temat 3 Poziom 1 Zarządzanie czasem Przewodnik prowadzącego Cele szkolenia Efektywność osobista pozwala Uczestnikom

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Kreatywność, czyli jak być twórczym na co dzień Hanna Micińska. E.Nęcki

Akademia Młodego Ekonomisty. Kreatywność, czyli jak być twórczym na co dzień Hanna Micińska. E.Nęcki Akademia Młodego Ekonomisty Kreatywność, czyli jak być twórczym na co dzień Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 5 maja 2014 r. Twórczość E.Nęcki Twórczy może być materialny lub niematerialny

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA I. Postanowienia ogólne Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium Załącznik nr 1 do Regulaminu okresowej oceny pracownikçw Starostwa Powiatowego w Środzie Wlkp. Kryteria wyboru Lp. Kryterium Opis kryterium 1. Umiejętność obsługi urządzeń technicznych lub narzędzi informatycznych

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE!

TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE! Scenariusz lekcji geografii dla klasy III gimnazjum TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE! Hasło programowe: zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego. Zakres treści: zanieczyszczenia powietrza, działania

Bardziej szczegółowo

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji 1 Najwyższa jakość działania [kultura osobista, lojalność, prawość i uczciwość, dbałość o ład i porządek, terminowość] Wyznacza oczekiwania dbając o ład

Bardziej szczegółowo

Poszukiwanie energii przyjaznej ludziom i środowisku

Poszukiwanie energii przyjaznej ludziom i środowisku TEMAT LEKCJI: Poszukiwanie energii przyjaznej ludziom i środowisku AUTOR: PRZEDMIOT: Fizyka CZAS TRWANIA: 90 minut CELE EDUKACYJNE: 0 Zapoznanie się z problema tyką źródeł energii elektrycznej, wpływu

Bardziej szczegółowo

CZYNNIKI SUKCESU PPG

CZYNNIKI SUKCESU PPG CZYNNIKI SUKCESU PPG STOSOWANIE UMIEJĘTNOŚCI ZAWODOWYCH Wiedza o biznesie Wiedza specjalistyczna Wiedza o produktach i usługach Wiedza przemysłowa ZARZĄDZANIE REALIZACJĄ ZADAŃ Działanie w perspektywie

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNA OCENA PRACOWNIKÓW, UDZIELANIE INFORMACJI ZWROTNEJ W KONTEKŚCIE REDUKCJI ETATÓW ORAZ ELEMENTY ZARZĄDZANIA EMOCJAMI

EFEKTYWNA OCENA PRACOWNIKÓW, UDZIELANIE INFORMACJI ZWROTNEJ W KONTEKŚCIE REDUKCJI ETATÓW ORAZ ELEMENTY ZARZĄDZANIA EMOCJAMI EFEKTYWNA OCENA PRACOWNIKÓW, UDZIELANIE INFORMACJI ZWROTNEJ W KONTEKŚCIE REDUKCJI ETATÓW ORAZ ELEMENTY ZARZĄDZANIA EMOCJAMI Prowadzący - dr Sylwia Szymańska - trener FPL Każda sytuacja wywołuje emocje

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z edukacji dla bezpieczeństwa

Wymagania edukacyjne z edukacji dla bezpieczeństwa Wymagania edukacyjne z edukacji dla bezpieczeństwa Wymagania edukacyjne z zostały opracowane na podstawie: 1. Podstawy programowej dla gimnazjum z edukacji dla bezpieczeństwa 2. Programu nauczania edukacji

Bardziej szczegółowo

Sposoby sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów

Sposoby sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów 1 Sposoby sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów Dla uczniów zainteresowanych przygotowywane są ćwiczenia trudniejsze, aby mogli wykazać się swoimi umiejętnościami i wiedzą. Uczniom mającym trudności

Bardziej szczegółowo

Temat: Ziemia na rozdrożu, czyli czas na działanie!

Temat: Ziemia na rozdrożu, czyli czas na działanie! Autor: Urszula Depczyk Dla kogo: szkoła podstawowa, klasa VI Temat: Ziemia na rozdrożu, czyli czas na działanie! Cele lekcji: Kształcenie umiejętności dostrzegania zagrożeń związanych ze zmianami klimatycznymi

Bardziej szczegółowo

Jak trenować z dzieckiem koncentracje uwagi?

Jak trenować z dzieckiem koncentracje uwagi? Jak trenować z dzieckiem koncentracje uwagi? Umiejętność koncentracji można ćwiczyć, ale wymaga to wysiłku zarówno ze strony dziecka, jak i rodzica wspierającego i motywującego je do tej pracy. Obranie

Bardziej szczegółowo

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń który: - opanował materiał programowy w stopniu zadowalającym,

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń który: - opanował materiał programowy w stopniu zadowalającym, Sposoby Sprawdzania Osiągnięć Edukacyjnych Uczniów z Edukacji Dla Bezpieczeństwa Dokument został opracowany na podstawie: 1. Podstawy programowej dla gimnazjum z edukacji dla bezpieczeństwa. 2. Programu

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA. z przedmiotu Edukacja dla bezpieczeństwa

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA. z przedmiotu Edukacja dla bezpieczeństwa PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z przedmiotu Edukacja dla bezpieczeństwa Przedmiotowy System Oceniania opracowany jest zgodnie z Zasadami Oceniania Wewnątrzszkolnego. Obejmuje ocenę wiadomości, umiejętności

Bardziej szczegółowo

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH?

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? Podstawowa zasada radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych:,,nie reaguj, tylko działaj Rodzice rzadko starają się dojść do tego, dlaczego ich

Bardziej szczegółowo

Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza

Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza SZKOLENIE EFEKTYWNA ROZMOWA OCENIAJĄCA Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza Wrocław, dn. 27 marca 2013 r. ZAKRES OFERTY 1. Charakterystyka Human Partner Sp.

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Zestaw egzaminacyjny z zakresu języka angielskiego składał się z jedenastu zadań zamkniętych,

Bardziej szczegółowo

Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: 30 godziny. Miejsce szkolenia:

Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: 30 godziny. Miejsce szkolenia: Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: godziny Miejsce szkolenia: Cel główny szkolenia: a) Zdobycie wiedzy i umiejętności: - komunikacji z klientem - etapów schematów sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Aktywne metody prowadzenia spotkao partnerskich jako podstawowe zadania animatora Partnerstw Lokalnych. Sylwia Szatan

Aktywne metody prowadzenia spotkao partnerskich jako podstawowe zadania animatora Partnerstw Lokalnych. Sylwia Szatan Aktywne metody prowadzenia spotkao partnerskich jako podstawowe zadania animatora Partnerstw Lokalnych Sylwia Szatan Przegląd wybranych metod - Metody integrujące, tzw. lodołamacze, aktywizujące, koncentrujące

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

Opracowały: Izabela Kazimierska, Indira Lachowicz, Laura Piotrowska

Opracowały: Izabela Kazimierska, Indira Lachowicz, Laura Piotrowska Opracowały: Izabela Kazimierska, Indira Lachowicz, Laura Piotrowska FORMUŁOWANIE WIZJI I JEJ ROLA WE WDRAŻANIU ZMIANY Publikacja powstała w ramach programu System doskonalenia oparty na ogólnodostępnym

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ

EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ Wielu rodziców znajduje się w sytuacji, gdy ich dziecko poświęca dużo czasu na naukę, natomiast jego wyniki szkolne nie są zadawalające. Wielokrotnie dzieci opowiadają, że

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBSŁUGA INFORMATYCZNA W HOTELARSTWIE. kl. IIT i IIIT rok szkolny 2015/2016

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBSŁUGA INFORMATYCZNA W HOTELARSTWIE. kl. IIT i IIIT rok szkolny 2015/2016 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OBSŁUGA INFORMATYCZNA W HOTELARSTWIE kl. IIT i IIIT rok szkolny 2015/2016 Celem przedmiotowego systemu oceniania jest: 1. Wspieranie rozwoju ucznia przez diagnozowanie jego

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ GRY NR 5. DLA OSÓB W WIEKU 16+

SCENARIUSZ GRY NR 5. DLA OSÓB W WIEKU 16+ SCENARIUSZ GRY NR 5. DLA OSÓB W WIEKU 16+ Gra symulacyjna nr 5: AUTOPREZENTACJA pt. Moja kariera zawodowa Cel gry: obserwacja i rozpoznanie świadomości obrazu samego siebie (autorefleksji), a także przedstawiania

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Kryteria oceniania i wymagania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA. gimnazjum

Przedmiotowy system oceniania Kryteria oceniania i wymagania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA. gimnazjum Przedmiotowy system oceniania Kryteria oceniania i wymagania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA gimnazjum PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA-Edukacja dla bezpieczeństwa 1. Kontrola i ocena osiągnięć uczniów Systematycznej,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA GIMNAZJUM im. J.H. DĄBROWSKIEGO w REJOWCU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA GIMNAZJUM im. J.H. DĄBROWSKIEGO w REJOWCU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA GIMNAZJUM im. J.H. DĄBROWSKIEGO w REJOWCU Cele kształcenia: 1. Znajomość powszechnej samoobrony i ochrony cywilnej, 2. Przygotowanie do działania

Bardziej szczegółowo

INSIGHTS. Właśnie te różnice, efektywnie wykorzystane stanowią o sile organizacji.

INSIGHTS. Właśnie te różnice, efektywnie wykorzystane stanowią o sile organizacji. INSIGHTS CZYM JEST PROFIL INSIGHTS DISCOVERY : W metodzie Insights zakładamy, że jesteśmy niepowtarzalni, mamy swój styl działania, motywacje, oczekiwania. Może ona stanowić bazę do budowy kompleksowych

Bardziej szczegółowo

CZAS jest SKARBEM. Kraków, 01.03.2008. Barbara Krawcewicz. 01.03.2008 SGH Warszawa AR Kraków Wszystkie prawa zastrzeżone

CZAS jest SKARBEM. Kraków, 01.03.2008. Barbara Krawcewicz. 01.03.2008 SGH Warszawa AR Kraków Wszystkie prawa zastrzeżone CZAS jest SKARBEM Kraków, 01.03.2008 Jak to się dzieje, że każdy z nas posiada skarb? Zarządzanie czasem polega na wyznaczaniu celów i priorytetów w działaniu, tak, aby wykorzystać każdą dostępną chwilę

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI NEGOCJACJE

WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI NEGOCJACJE WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI NEGOCJACJE DLA ZAINTERESOWANYCH NEGOCJACJE http://www.uwm.edu.pl/pa/fileadmin/pliki_do_pobrania/przewodnik_negocjacje.pdf Zbigniew Nęcki Negocjacje w biznesie Fisher, Ury, Patton

Bardziej szczegółowo

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń:

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń: Wymagania na poszczególne oceny z języka angielskiego dla uczniów Technikum Zawodowego, Zasadniczej Szkoły Zawodowej i Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, Regionalnego Centrum Edukacji Zawodowej w

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie myślenia matematycznego. Natalia Cieślar Uniwersytet Śląski

Rozwijanie myślenia matematycznego. Natalia Cieślar Uniwersytet Śląski Rozwijanie myślenia matematycznego Natalia Cieślar Uniwersytet Śląski Matematyczne myślenie jest czymś więcej niż wykonywaniem rachunków Matematyczne myślenie polega na wykorzystaniu procesów myślowych

Bardziej szczegółowo

ZGŁOSZENIE DOBREJ PRAKTYKI

ZGŁOSZENIE DOBREJ PRAKTYKI ZGŁOSZENIE DOBREJ PRAKTYKI Sulechów, 18.11.2013 r. NAZWA SZKOŁY DANE SZKOŁY ( adres, telefon, e-mail) IMIĘ I NAZWISKO AUTORA/AUTORÓW DOBREJ PRAKTYKI TYTUŁ PRZEDSIĘWZIĘCIA RODZAJ PRZEDSIĘWZIĘCIA ( np. innowacja,

Bardziej szczegółowo

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER WŁADYSŁAW SZYNGIERA NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER KONFERENCJA SZKOLENIOWA AKADEMII PIŁKARSKIEJ GRASSROOTS KATOWICE, 23.11.2013 KATOWICE, 23.11.2013 Na samym początku trzeba sobie zadać

Bardziej szczegółowo

Kodu z klasą. Skarb w zatrutej wodzie, cz. 2. Scenariusz 6

Kodu z klasą. Skarb w zatrutej wodzie, cz. 2. Scenariusz 6 W scenariuszu nr 6 kontynuujemy pracę rozpoczętą na poprzednich zajęciach i ukończymy cały scenariusz. Dzisiaj przygotujemy zdarzenia, gdzie fabryka zatruwa wodę i zwierzęta stają się agresywne oraz zaprogramujemy

Bardziej szczegółowo

Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami. Radom 2012

Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami. Radom 2012 Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami Radom 2012 Katarzyna Ziomek doradca metodyczny Radomskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli katarzyna.ziomek@rodon.radom.pl Są doskonałym źródłem informacji

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

Opracował: Rafał Górniak Gra symulacyjna Budujemy wiatraki

Opracował: Rafał Górniak Gra symulacyjna Budujemy wiatraki Gra symulacyjna Budujemy wiatraki Cele gry - poznanie interesów różnych grup społecznych, których dotyczy budowa farmy wiatrowej - poznanie/ lepsze zrozumienie zalet i wad elektrowni wiatrowych - rozwój

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA Podstawa programowa edukacji dla bezpieczeństwa w gimnazjum realizowana jest w oparciu o podręcznik autorstwa Jarosława Słomy i Grzegorza Zająca

Bardziej szczegółowo

wywiadu środowiskowego. 1

wywiadu środowiskowego. 1 1. DANE OSOBY Z KTÓRĄ PRZEPROWADZONO WYWIAD 1 Narzędzie pracy socjalnej nr 1 Wywiad Rozpoznanie sytuacji Przeznaczenie narzędzia: Etap 1 Diagnoza / Ocena Podetap 1a Rozeznanie sytuacji związanej z problemem

Bardziej szczegółowo

WYKAZ KRYTERIÓW OCENY

WYKAZ KRYTERIÓW OCENY WYKAZ KRYTERIÓW OCENY Załącznik nr 1 do Zasad dokonywania okresowej oceny pracowników niebędących nauczycielami akademickimi KRYTERIA OBOWIĄZKOWE: Kryterium Opis kryterium 1. Sumienność Wykonywanie obowiązków

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGICZNA TWP W WARSZAWIE

WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGICZNA TWP W WARSZAWIE WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGICZNA TWP W WARSZAWIE Szanowna Pani, Szanowny Panie Zwracamy się do Pana/Pani w związku z podejmowaniem działań na rzecz Stworzenia standardu Superwizji pracy socjalnej, realizowanych

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Teambuilding budowanie zespołu

Teambuilding budowanie zespołu Teambuilding budowanie zespołu Opis szkolenia: Praca zespołowa jest to jedna z najbardziej cenionych i potrzebnych umiejętności pracowników w większości firm. Zgrany i zaangażowany zespół nie może pracować

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Tutoring: jedna z metod wspierająca ucznia zdolnego.

Tutoring: jedna z metod wspierająca ucznia zdolnego. Tutoring: jedna z metod wspierająca ucznia zdolnego. Autorka : Aleksandra Kozioł Tutoring jest metodą edukacji zindywidualizowanej, polegającą na bezpośrednich i systematycznych spotkaniach tutora z uczniem.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć. Moduł VI. Projekt Gra logiczna zgadywanie liczby

Scenariusz zajęć. Moduł VI. Projekt Gra logiczna zgadywanie liczby Scenariusz zajęć Moduł VI Projekt Gra logiczna zgadywanie liczby Moduł VI Projekt Gra logiczna zgadywanie liczby Cele ogólne: przypomnienie i utrwalenie poznanych wcześniej poleceń i konstrukcji języka

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

XXII Konferencja SNM. Porozmawiajmy o walorach dydaktycznych SET Game

XXII Konferencja SNM. Porozmawiajmy o walorach dydaktycznych SET Game 1 XXII Konferencja SNM AKTYWNOŚCI MATEMATYCZNE Katarzyna Sikora, (Chorzów) ksikora35@gmail.com Porozmawiajmy o walorach dydaktycznych SET Game Streszczenie. Podczas warsztatów uczestnicy poznali historię

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I?

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Magdalena Czub Zespół Wczesnej Edukacji Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie Uczelnie dla szkół Adaptacja w szkole Nauczyciel Dziecko Rodzic Rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

CEZARY ŁOTYS Zasady tworzenia projektów wykorzystania IT w rozwiązywaniu lokalnych problemów. I. Planowanie projektowe Aby wiedzieć co robić w tym roku, musisz wiedzieć gdzie chcesz być za lat dziesięć

Bardziej szczegółowo

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA JAKO NARZĘDZIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PLACÓWKĄ ZARZĄDZANIE PO WROCŁAWSKU prof. UWr Kinga Lachowicz-Tabaczek Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, HR Projekt Wrocław

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

SAMOOCENA KOMPETENCJI STANDARDOWYCCH

SAMOOCENA KOMPETENCJI STANDARDOWYCCH Strona1 Załącznik_2_Podręcznik dla Absolwenta SAMOOCENA KOMPETENCJI STANDARDOWYCCH Instrukcja: Dokonaj samooceny poziomu występowania u Ciebie poszczególnych kompetencji. Każda z kompetencji posiada skalę

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI

SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI [czas trwania wywiadu do 120 minut] Ogólne wskazówki odnośnie przeprowadzania wywiadu: Pytania

Bardziej szczegółowo

Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz

Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz 1 2 Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz Wydanie pierwsze, Toruń 2009 ISBN: 978-83-61744-02-3 Wszelkie prawa zastrzeżone! Autor oraz Wydawnictwo dołożyli wszelkich

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH 1. CELE KSZTAŁCENIA I. Znajomość struktury obronności państwa. Uczeń rozróżnia struktury obronności

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

Precyzyjne drukowanie kolorów marek

Precyzyjne drukowanie kolorów marek Precyzyjne drukowanie kolorów marek Druk z rozszerzonym gamutem stanowi alternatywę dla druku kolorów dodatkowych bez niepotrzebnych nakładów produkcyjnych. przy użyciu stałego zestawu farb Wyzwanie biznesowe

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola marketingu we współczesnym świecie. Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola marketingu we współczesnym świecie. Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Rola marketingu we współczesnym świecie Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 7. maja 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

WYKAZ KRYTERIÓW OCENY PRACOWNIKA

WYKAZ KRYTERIÓW OCENY PRACOWNIKA Załącznik nr 3 do Zarządzenia Nr 24/2005 Starosty Powiatu Warszawskiego Zachodniego z dnia 30 sierpnia 2005r. w sprawie ustalenia procedury oceny pracowników zatrudnionych w Starostwie Powiatu Warszawskiego

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych Strona1 Wioletta Kilar Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych 1. Cele lekcji: Uczeń: wymienia przykłady kompetencji miękkich i twardych, rozpoznaje

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć - 45 min

Scenariusz zajęć - 45 min Scenariusz zajęć - 45 min Grupa wiekowa: Szkoła ponadgimnazjalna Temat: ODZYSKAJ - KORZYSTAJ Cel ogólny zajęć: Kształtowanie świadomości ekologicznej uczniów z zakresu gospodarki odpadami. Zapoznanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01.

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01. Mołodiatycze, 22.06.2012 PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości nr. POKL.09.01.02-06-090/11 Opracował: Zygmunt Krawiec 1 W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

RELACJE Z PIENIĘDZMI

RELACJE Z PIENIĘDZMI RELACJE Z PIENIĘDZMI Zapewne sprawdziłaś już w quizie, kim jesteś w relacji z pieniędzmi. Chomikiem? Strusiem? Motylem? Czy Mikołajem? Każda z tych osobowości ma swoje słabe i mocne strony: CHOMIK ma przymus

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego z matematyki Szkoła Podstawowa kl. IV-VI i Gimnazjum I-III rok szkolny 2015/2016

Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego z matematyki Szkoła Podstawowa kl. IV-VI i Gimnazjum I-III rok szkolny 2015/2016 Bogusława Kmak nauczyciel matematyki Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego z matematyki Szkoła Podstawowa kl. IV-VI i Gimnazjum I-III rok szkolny 2015/2016 1. Ogólne zasady: Prace klasowe,

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Indywidualne wywiady pogłębione. Blanka Słowik Żaneta Wąsik Joanna Stefańczyk

Indywidualne wywiady pogłębione. Blanka Słowik Żaneta Wąsik Joanna Stefańczyk Indywidualne wywiady pogłębione Blanka Słowik Żaneta Wąsik Joanna Stefańczyk Plan prezentacji Definicja Pogłębione wywiady indywidualne (IDI) są jedną z podstawowych technik badań jakościowych. Polegają

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ

KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ zwiększenie umiejętności efektywnego komunikowania się rozwijanie technik

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną?

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? MEDIACJE Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? Konflikt to rozbieżność interesów lub przekonań stron. Ich dążenia nie mogą być zrealizowane równocześnie. Konflikt pojawia

Bardziej szczegółowo

KREATYWNE I INNOWACYJNE MYŚLENIE. A. ZARZĄDZANIE EMOCJAMI identyfikacja i zarządzanie własnymi emocjami i zachowaniem.

KREATYWNE I INNOWACYJNE MYŚLENIE. A. ZARZĄDZANIE EMOCJAMI identyfikacja i zarządzanie własnymi emocjami i zachowaniem. KREATYWNE I INNOWACYJNE MYŚLENIE A. ZARZĄDZANIE EMOCJAMI identyfikacja i zarządzanie własnymi emocjami i zachowaniem. 1. Rozpoznawanie i właściwe nazywanie emocji i sposobu, w jaki są powiązane z określonymi

Bardziej szczegółowo

Spekulacja na rynkach finansowych. znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A.

Spekulacja na rynkach finansowych. znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Spekulacja na rynkach finansowych znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Narzędzia 2 Analiza techniczna Analiza fundamentalna Narzędzia (2) 3 AT astrologia rynków finansowych AF alchemia

Bardziej szczegółowo

Plan części drugiej: PARAFRAZOWANIE KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA CZĘŚĆ II BUDOWANIE POZYTYWNYCH RELACJI Z PRACOWNIKIEM

Plan części drugiej: PARAFRAZOWANIE KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA CZĘŚĆ II BUDOWANIE POZYTYWNYCH RELACJI Z PRACOWNIKIEM KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA CZĘŚĆ II BUDOWANIE POZYTYWNYCH RELACJI Z PRACOWNIKIEM Workshop dla Kierowników: kształtowanie kompetencji miękkich Plan części drugiej: Parafrazowanie Precyzowanie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 1/2014/2015 Rady Pedagogicznej Szkoły Podstawowej w Czernikowie z dnia 15.09.2014 r.

Załącznik do Uchwały Nr 1/2014/2015 Rady Pedagogicznej Szkoły Podstawowej w Czernikowie z dnia 15.09.2014 r. Celem doskonalenia sprawności rachunkowej należy: stosować różnorodne ćwiczenia doskonalące sprawność rachunkową, dostosowane do indywidualnych możliwości uczniów; wykorzystywać codzienne okazje do utrwalania

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA SPOŁECZNA

KOMUNIKACJA SPOŁECZNA KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Cel szkolenia: Komunikacja społeczna jest podstawą dla wielu innych umiejętności: zarządzania, przewodzenia, efektywnej pracy w zespole, a można jej się nauczyć jedynie w praktyce

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

2011-11-25. Jego rezultatem są wybory strategiczne i programy działań zmierzających do zapewnienia realizacji tych wyborów.

2011-11-25. Jego rezultatem są wybory strategiczne i programy działań zmierzających do zapewnienia realizacji tych wyborów. 2011-11-25 Planowanie działalności - istota Planowanie działalności stowarzyszenia jest sformalizowanym procesem podejmowania decyzji, w którym wypracowuje się pożądany obraz przyszłego stanu organizacji

Bardziej szczegółowo

Koszmar Zdrady. Jak sprawdzić czy to już zdrada, czy jeszcze niewinny flirt? Odkryj szybki i potwierdzony sposób na sprawdzenie swoich obaw.

Koszmar Zdrady. Jak sprawdzić czy to już zdrada, czy jeszcze niewinny flirt? Odkryj szybki i potwierdzony sposób na sprawdzenie swoich obaw. Koszmar Zdrady Jak sprawdzić czy to już zdrada, czy jeszcze niewinny flirt? Odkryj szybki i potwierdzony sposób na sprawdzenie swoich obaw. Przejmij stery swojego życia. 1 Czy mój partner jest mi wierny?

Bardziej szczegółowo

Znajdź swoje mocne strony! Organizator: Partner główny: Partnerzy merytoryczni: Partner warsztatów:

Znajdź swoje mocne strony! Organizator: Partner główny: Partnerzy merytoryczni: Partner warsztatów: Znajdź swoje mocne strony! Młodzi na rynku pracy Projekt: Praca to akcja społeczna Gazety Wyborczej, której celem jest diagnoza i poprawa sytuacji młodych ludzi na rynku pracy. W ubiegłym roku w naszych

Bardziej szczegółowo

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi.

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. Pokochaj i przytul dziecko z ADHD ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. TYPOWE ZACHOWANIA DZIECI Z ADHD: stale wierci się na krześle,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego PRACA Z GRUPĄ Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego Cele pracy grupowej: - zaspokajanie potrzeb rozwojowych związanych z różnymi rodzajami aktywności,

Bardziej szczegółowo