UBEZPIECZENIA ZDROWOTNE JAKO INSTRUMENTY FINANSOWANIA JERZY ŻYŻY SKI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UBEZPIECZENIA ZDROWOTNE JAKO INSTRUMENTY FINANSOWANIA JERZY ŻYŻY SKI"

Transkrypt

1 UBEZPIECZENIA ZDROWOTNE JAKO INSTRUMENTY FINANSOWANIA JERZY ŻYŻY SKI Streszczenie Autor omawia podstawowe systemy opieki zdrowotnej w wybranych krajach, pokazuj c rol instytucji ubezpieczeniowych. Omawia ró nic mi dzy ubezpieczeniami komercyjnymi a ubezpieczeniami wzajemnymi. Dowodzi, e ze wzgl du na specyfik systemu opieki zdrowotnej, i jego funkcje, wła ciwsz form s ubezpieczenia wzajemne. Słowa kluczowe: finansowanie ochrony zdrowia, ubezpieczenia, systemy zdrowotne 1. Wst p Podstawowym czynnikiem decyduj cym o tym, czy instytucje sektora publicznego realizuj swe funkcje sprawnie ze wzgl du na cele, jakim słu, jest organizacja i system finansowania. S to czynniki wzajemnie zale ne, bowiem zarówno organizacja bez wła ciwego finansowania nie mo e by sprawna i skuteczna, jak i finanse bez organizacji staj si marnowaniem pieni dzy i w przypadku przedsi biorstwa prywatnego dochodzi do bankructwa, a w przypadku instytucji publicznej do powszechnie znanego syndromu marnowania pieni dzy podatników i powszechnego niezadowolenia obywateli z powodu nierealizowania przez t instytucj jej celów zgodnie ze społecznymi oczekiwaniami. Jak lapidarnie stwierdzaj A. K. Ko mi ski i D. Jemielniak, pieni dz pełni szczególne funkcje w ka dej organizacji (niezale nie od jej komercyjnego lub niekomercyjnego charakteru), w gospodarce i społecze stwie. Bez pieni dza nie mo e powsta i funkcjonowa adna organizacja. 1 Szczególnie wra liwym społecznie i maj cym istotne znaczenie polityczne obszarem, z którym zwykle społecze stwa wi odpowiedzialno pa stwa dlatego ma takie znaczenie polityczne jest ochrona zdrowia. J. Stiglitz bardzo zwi le uzasadnia polityczny charakter problemu, gdy mówi, dlaczego wa na jest w tym obszarze rola pa stwa. 2 Jest kilka po temu powodów. 1 A. K. Ko mi ski, D. Jemielniak, Zarz dzanie od podstaw, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s J. Stiglitz, Ekonomia sektora publicznego, PWN, Warszawa 2004, s. 369.

2 266 Ubezpieczenia zdrowotne jako instrumenty finansowania 2. Specyfika ochrony zdrowia podstawowe wyznaczniki Po pierwsze, specyfik ochrony zdrowia jest niedoskonało informacji jest to dziedzina o wyj tkowo silnej asymetrii informacyjnej. Lekarz ma nad pacjentem przewag w tym, e on wie, a pacjent nie wie, czy leczenie mo e by krótkie i tanie. Zatem w sytuacji asymetrii motywacyjnej 3, która działa wtedy, gdy na prac lekarza nało ony jest motyw finansowy 4, lekarz mo e wykorzystywa swoj przewag informacyjn i zatai informacj o mo liwo ci szybkiego i taniego wyleczenia i post powa tak, by wi cej zarobi. Innym aspektem asymetrii informacyjnej jest brak u pacjenta, informacji, czy lekarz ma odpowiednie kwalifikacje, czy nie. Były dziesi tki przykładów na to, jak pacjenci dawali si zwie pozorowi wysokich kwalifikacji lekarza i w efekcie tracili nie tylko du e pieni dze, ale i zdrowie. 5 Po drugie, bardzo słabo działa tu konkurencja. Warunkiem efektywnego działania konkurencji i rynku jako takiego jest mo liwo dokonywania wyboru na tym w tku jako istocie gospodarki wolnorynkowej oparł sw sławn ksi k Milton Friedman 6. Jest oczywiste, e nie mo e dokona wyboru ten, kto jest nieprzytomny, na przykład w wyniku wypadku, ale problem polega na tym, e w wyniku samej asymetrii informacyjnej nasz wybór jest ograniczony, zatem nie działa te konkurencja. W przypadku ochrony zdrowia sama specyfika tej dziedziny powoduje, e konkurencja nie mo e efektywnie działa. Podstawowym powodem jest akcydentalny charakter kontaktu z dostawcami usług zdrowotnych w przypadku wi kszo ci problemów zdrowotnych poza takimi dziedzinami jak lekarz rodzinny (pierwszego kontaktu), dentysta, ginekolog itp., gdzie zapotrzebowanie porad jest stosunkowo cz ste i wtedy mo emy dokonywa oceny i wyboru. Ale w małych miejscowo ciach wybór lekarzy jest z natury niewielki, wi c nie ma konkurencji, faktycznie działa monopol. Ponadto działa rodowiskowa presja ograniczaj ca normalne zabiegi konkurencyjne polegaj ce na obni eniu ceny dla przyci gni cia pacjentów ma zatem miejsce swego rodzaju zmowa cenowa, a wyłamuj cy si z niej jest szykanowany przez rodowisko. 7 To wła nie brak efektywnego działania konkurencji i zamiast niej istnienie pozycji monopolistycznej lub oligopolistycznej ułatwiaj cej zmowy cenowe dostawców usług zdrowotnych 3 Która, przypomnijmy, jest szczególnym stanem relacji mi dzy pacjentem a lekarzem: pacjent chce by zdrowy i leczony jak najszybciej i jak najtaniej, podczas gdy lekarz yje (ma prac ) dzi ki temu, e ludzie choruj, a gdy s zdrowi nie ma pracy; zatem lekarz jest w gruncie rzeczy zainteresowany tym, aby pacjent był chory, by lekarz mógł go leczy, a nie tym, by był zdrowy. J. y y ski, Dylematy reformowania systemu ochrony zdrowia, Konferencja Bałtyckie Forum Zdrowia, Tzw. zasada pieni dz idzie za pacjentem le skonstruowana mo e prowadzi do swego rodzaju ekonomicznych patologii w relacjach mi dzy pacjentami a lekarzami. 5 Ostatnio gło ne były przypadki dentysty i chirurgów plastycznych, którzy powa nie zaszkodzili pacjentom, gdy nie mieli kwalifikacji, a pobierali bardzo wysoki opłaty za swoje usługi. W takim przypadku działa efekt wysokiej ceny polegaj cy na tym, e informacja o wysokiej cenie sugeruje wysok jako, wysoki stopie profesjonalizmu. Jest to te rodzaj asymetrii informacyjnej, ale przyci ga klientów. 6 Milton i Rose Friedman, Wolny wybór, Wydawnictwo Aspekt, Sosnowiec I ma oczywi cie racj, e istot kapitalizmu i jego przewag nad socjalizmem jest mo liwo dokonywania wyboru. Tylko e trzeba odró nia sytuacje, w których ten wybór jest faktycznie niemo liwy, albo w sposób istotny ograniczony a powodów tego bywa wiele i w ró nych dziedzinach zakres tego ograniczenia jest ró ny, ale rzetelno naukowa wymaga, by fakt ten dostrzega, interpretowa i wyci ga wnioski. J.K. Galbraith mówi wprost: rynek był w szczególny sposób identyfikowany suwerenno ci konsumenta, ale, dowodzi, faktycznie ona nie istnieje, bo rynek jest poddany zr cznym i zdolnym kierownictwom, o czym w nauczaniu ekonomii przewa nie nawet si nie wspomina. Oto oszustwo. (J.K. Galbraith, Gospodarka Niewinnego oszustwa. Prawda naszych czasów, MT Biznes, Warszawa V. Fuchs, Who Shall Live? Health Economics and Social Choice, Basic Books, New York 1975.

3 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 39, w warunkach prawie pełnego urynkowienia, z jakim maj do czynienia Amerykanie, jest to jednym z kluczowych powodów tego, e wydatki na ochron zdrowia s w tym kraju najwy sze. Po trzecie, na rynku usług medycznych znaczna cz podmiotów działa na zasadzie nonprofit, nie z motywu zysku, zatem nie ma w nich presji ani na podwy szanie zysków, ani na obni anie kosztów. Jak twierdzi Stiglitz, w USA do niedawna liczba szpitali nie nastawionych na zysk była du o wy sza ni kieruj cych si motywem zysku i nawet obecnie wi kszo szpitali w Stanach Zjednoczonych nie jest nastawionych na zysk 8. Co prawda, jak powiada Stiglitz, firmy nastawione na zysk lepiej reaguj na bod ce proefektywno ciowe i wykazuj si d eniem do racjonalizacji kosztów i wi ksz skłonno ci do innowacyjno ci, to silnie działaj ca symetria informacji zwi ksza pokus nadu ycia, co mo e rodzi bardzo powa ne konsekwencje dla klientów. 9 Rol pa stwa jest wprowadzenie odpowiednich regulacji, na przykład stawiaj cych wymóg tworzenia i dostarczania odpowiednich informacji (na przykład o jako ci pracy) oraz monitorowanie sektora. Po czwarte, istnieje pewien zakres ubóstwa, który powoduje, e w przypadku odpłatno ci indywidualnej za usługi medyczne, znaczna cz osób, która znalazła si w kr gu ubóstwa, nie jest w stanie z usług ochrony zdrowia skorzysta. Pogl d, według którego pewne dobra i usługi powinny by dost pne bez wzgl du na dochody, nazywa si egalitaryzmem ukierunkowanym (specific egalitarianism) 10 do takich dóbr zalicza si opiek medyczn, wod, elektryczno i podstawowe media, tak e informacj zaliczamy je do dóbr społecznych 11. Co prawda nie wszyscy akceptuj t form egalitaryzmu, odrzucaj społeczny charakter jakiegokolwiek dobra i domagaj si najwy szej efektywno ci rozdziału, jak daje mechanizm rynkowy i chc w pełni wł czy do niego tak e usługi ochrony zdrowia, zrównuj c dobro, jakim jest zdrowie z takimi dobrami jak rower, samochód czy butelka Coca-Coli. 12 Jest jednak faktem udowodnionym poprzez mo na powiedzie : krzycz c empiri, e wysoka cena usług medycznych wiele osób odcina od dost pu do nich. Brak dost pu do opieki medycznej oznacza nie tylko zwi kszenie zakresu wykluczenia społecznego i ekonomicznego, ale oznacza te deprecjonowanie kapitału ludzkiego, czyli osłabia rynek pracy. Jest to niew tpliwie przejaw wadliwego funkcjonowania systemu i mo na zada sobie czysto retoryczne pytanie, czy z punktu widzenie jednostki lepsza jest niedoskonało systemu, która powoduje brak dost pu do leczenia z powodu biedy, od niedoskonało ci polegaj cej na ograniczeniu dost pu poprzez nieusuwalne kolejki (jak to jest w Polsce)? Po pi te, maj miejsca ró ne wypaczenia i niedoskonało ci sektora ubezpiecze, które zmobilizowały ameryka skie władze do podj cia reform systemu finansowania opieki medycznej zrealizował to ostatnio prezydent Barack Obama, przy du ym oporze ze strony ró nych grup interesu, cz ci polityków i opinii publicznej, ale podejmowali si tego i poprzedni prezydenci demokratyczni (od Johna Kennedy ego po Billa Clintona). Sektor ten ma charakter indywidual- 8 J. Stiglitz, op.cit. s Ta informacja jest wa na, bowiem w Polsce funkcjonuje mit, e w USA wszyscy działaj dla zysku, a zwolennicy prywatyzacji szpitali i przekształcenia ich w spółki prawa handlowego tym mitem podpieraj swoje działania. 9 Tam e. 10 Tam e, s S. Owsiak, Finanse publiczne, PWN, Warszawa 2002 s J. C. Goodman, G. L. Musgrave, D. M. Herrick, Jak uzdrowi słu b zdrowia, raport o wiatowych systemach opieki zdrowotnej, Fijor Publishing, Chicago-Warszawa 2008.

4 268 Ubezpieczenia zdrowotne jako instrumenty finansowania nych ubezpiecze komercyjnych i Stiglitz zwraca uwag na jego nast puj ce wady: cz bogatszych osób wykupuje za du o ubezpiecze, co jest form pokusy nadu ycia (ryzyka moralnego, moral hazard) i zwi ksza ogólne wydatki na ochron zdrowia, podwy sza koszty ogólnogospodarcze systemu; wysokie s koszty transakcyjne systemu: wydatki administracyjne firm ubezpieczeniowych si gaj 40% wypłacanych wiadcze, tak e szpitale ponosz wysokie koszty administracyjne na rzecz firm ubezpieczeniowych (wypełnianie licznych formularzy); wielu osób nie sta na nabycie ubezpieczenia, bowiem firmy ubezpieczeniowe podwy szaj koszty dost pu tym, z którymi wi e si wi kszy ryzyko wypłat, przez co ochrona ubezpieczeniowa nie obejmuje wszystkich, a za to firmy staraj si spija mietank przez ubezpieczanie osób o małym ryzyku zachorowania, to zwi ksza koszty społeczne systemu i niesie wszystkie konsekwencje tego, e cz ludzi pozostaje w kr gu ubóstwa z wszystkimi opisanymi wy ej konsekwencjami; ubezpieczeniowy charakter cz ci systemu nie zabezpiecza, zatem, przed brakiem (w miar ) pełnej dost pno ci do opieki medycznej. Po szóste, trzeba te doda kluczowy argument za udziałem pa stwa jest to, e zdrowie, czy ochrona zdrowia w obszarze niektórych schorze staje si szczególn warto ci publiczn, czyli powszechn. Dotyczy to przede wszystkim leczenia chorób zaka nych (zabezpieczenie i działania na wypadek epidemii) i ró nych zabezpiecze przed nimi (szczepie ). 3. Modele finansowania systemu ochrony zdrowia Powy ej zasygnalizowane systemowe wady ochrony zdrowia powoduj, e ameryka ski system jest najbardziej kosztowny w tym sensie, e pochłania prawie. 16% PKB (patrz zał cznik, tabela 1). W Europie przyj to inne modele finansowania systemu ochrony zdrowia. Ich podstaw s dwa modele: Model Bismarckowski, oparty na systemie niezale nych i samodzielnych kas chorych, finansowanych z obowi zkowo płaconych składek dzielonych mi dzy pracownika i pracodawc, którego istot jest zasada solidaryzmu; Model Beveridge a, w którym ochrona zdrowia finansowana jest przez specjalny fundusz, zasilany z bud etu centralnego lub bud etów lokalnych (czyli z podatków), oparty na zasadzie powszechno ci dost pu do opieki medycznej i gwarancji pa stwa, dopuszczaj cy jednak współfinansowanie systemu przez bezpo rednie opłaty pacjentów. Faktycznie w wi kszo ci krajów funkcjonuj modele mieszane, ł cz ce pewien zakres urynkowienia z bud etowym finansowaniem i komercyjnymi ubezpieczeniami. Na przykład w Wielkiej Brytanii, w której pod rz dami. M. Thatcher zreformowano system Beveridge a przez dopuszczenie ubezpiecze komercyjnych i prywatnych firm oferuj cych usługi medyczne. Tak e w USA, gdzie zdecydowanie dominuj firmy prywatne oferuj ce usługi medyczne i prywatne komercyjne ubezpieczenia, funkcjonuj instytucje publiczne finansowane z podatków, które zabezpieczaj podstawowy zakres opieki medycznej dla tych, których nie sta na opiek medyczn z systemu komercyjnego (Medicaid dla biednych oraz Medicare dla starszych). W efekcie w ró nych krajach ochrona zdrowia jest zasilana w ró nych proporcjach z trzech ródeł:

5 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 39, ubezpiecze społecznych finansowanych z obowi zkowych składek płaconych przez obci enie dochodów indywidualnych obywateli oraz wpłat pracodawców, proporcjonalnych do wynagrodze ; bud etu pa stwa lub władz lokalnych; współpłacenia pacjentów; indywidualnych ubezpiecze komercyjnych. W krajach europejskich podstaw finansowania s ubezpieczenia społeczne (gdy dominuj, system jest bli szy modelowi bismarckowskiemu) lub bud et (gdy dominuje, system jest bliski modelowi Beveridge a). Współpłacenie pacjentów ma zapobiec pokusie nadu ycia, a indywidualne ubezpieczenia komercyjne działaj raczej na obrze ach systemu dla najbogatszych, którzy zabezpieczaj swoje potrzeby w zakresie opieki medycznej na zasadzie swego rodzaju elitarno ci. Poni szy schemat ukazuje, jak w rezultacie w tym systemie przepływaj rodki finansowe. Przedsi biorstwa Dochody indywidualne Bud et Ubezpieczenia społeczne Wydatki prywatne Dostawcy usług opieki zdrowotnej Rys, 1. Schemat finansowania opieki medycznej w krajach europejskich ródło: Opracowanie własne. Schemat ten ukazuje, e finansowanie zostaje zdywersyfikowane, tak jak podatki płac wszyscy i przedsi biorstwa (osoby prawne), i osoby indywidualne (fizyczne), tak ubezpieczenia społeczne s współfinansowane przez pracodawców i ich pracowników, przy czym ich udział w ł cznej składce jest ró ny: 33:66; 50:50; 66:33. To zdywersyfikowanie opłat z jednej strony pozwala zapewni finansowanie na odpowiednim poziomie, z drugiej utrzymuje obci enie poszczególnych grup na zno nym poziomie. 13 Struktura obci enia poszczególnych ródeł pozwala zakwalifikowa system finansowania do jednego z ródeł finansowania: dominacja ubezpiecze społecznych to system bliski modelowi bismarckowskiemu, dominacja zasilenia bud etowego oznacza, e organizuj c system ochrony zdrowia skłoniono si ku modelowi Beveridge a, kombi- 13 Nie wszyscy doceniaj to, e rozmaito sposobów opodatkowania z jednej strony rozszerza baz podatkow, z drugiej powoduje, e jedno ródło nie jest nadmiernie eksploatowane (J. y y ski, Bud et i polityka podatkowa, PWN, Warszawa 2009).

6 270 Ubezpieczenia zdrowotne jako instrumenty finansowania nacja tych ródeł to ró ne warianty modeli mieszanych i w wielu krajach dopuszcza współfinansowanie przez pacjentów i korzystanie z komercyjnych ubezpiecze. W zał czniku 1. Zebrane zostały dane statystyczne o wydatkach na zdrowie w 2007 r. dla Europy, oraz dla porównania dla USA. 14 Je li do krajów realizuj cych model najbli szy bismarckowskiemu zaliczymy Niemcy, Austri, Belgi, Francj, Holandi (nazwiemy je Grupa A), a do krajów najbli szych modelowi Beveridge a Dani, Finlandi, Hiszpani, Grecj, Irlandi, Norwegi, Portugali, Szwecj (nazwiemy je Grupa B) 15, to okazuje si, e udział wydatków na zdrowie w PKB był dla krajów A wy szy (10,1%) ni dla krajów B (9,0%); kraje A wi kszy miały udział wydatków na zdrowie w bud ecie (16,9% wobec 15,4%), ale ciekawe jest, e udział wydatków publicznych w finansowaniu zdrowia był ni szy ni w krajach B (74,6% wobec 76%), odwrotnie oczywi cie wydatków prywatnych. W sumie jednak dane dla obu tych grup krajów niewiele si ró ni, jak widzimy ró nica jest w granicach 1 1,5 pkt proc., zatem ogólny poziom finansowania jest raczej wyrazem utrwalonych przez wiele lat proporcji i odpowiedzialnej polityki rz dów. W krajach grupy A wy sze s te wydatki na głow w USD zarówno ogółem, jak i publiczne (tabela 3) 16. Jest przy tym znamienne, e liczone według kursu wydatki publiczne na głow w krajach grupy A stanowi 74% wydatków na głow ogółem, czyli z tego, co wydawane jest na obywatela 3/4 pokrywaj instytucje publiczne; w krajach grupy B wska nik ten wynosi 79% (nieco ni szy jest, je li liczy si według parytetu). Zatem finansowanie bud etowe w nieco wi kszym, ale w sumie niewiele wi kszym, bo tylko o 3 5 pkt. proc., stopniu anga uje rodki publiczne na rzecz obywatela. Oczywi cie kraje grupy A maj wyra nie wy szy udział ubezpiecze społecznych w finansowaniu opieki medycznej ni kraje grupy B (82,4% wobec 11,8%), co wskazuj dane tabeli 4. Udział bezpo rednich wydatków prywatnych (out-of-pocket) jest z kolei wy szy w krajach grupy B (80,4% wobec 56,5%), ale ró nica nie jest tak du a. Z kolei kraje grupy A maj wy szy udział programów ubezpieczeniowych (typu prepaid) 33,8% wobec 12,7%. W porównaniu z nimi w USA udział programów ubezpieczeniowych jest oczywi cie znacznie wy szy (63,5%). Przede wszystkim Stany Zjednoczone s dowodem na to, e ogólne koszty opieki medycznej i jej dywersyfikacja s wyra nie wy sze tam, gdzie wi ksze jest znaczenie prywatnego finansowania i komercyjnych ubezpiecze. Wymienione wy ej wady tej formy ubezpiecze wynikaj przede wszystkim z wysokiej pokusy nadu ycia, selekcji negatywnej polegaj cej na preferowaniu osób o ni szym ryzyku, oraz wysokich kosztów transakcyjnych, wynikaj cych przede wszystkim z konieczno ci indywidualnej oceny ryzyka i kontroli indywidualnych osób. Jak opisuje Dawid Kusiak, 17 w ameryka skim systemie znaczna cz kosztów jest pochłaniana na obsług prawn, a prawnicy s cz sto najlepiej zarabiaj cymi osobisto ciami szpitali koszty obsługi prawnej i ubezpieczenia przed odpowiedzialno ci cywiln s znacz cym składnikiem wpływaj cym na wysoki koszt ameryka skiego systemu. Pomimo tych wysokich kosztów system, wła nie z powo- 14 Relacja danych dla poszczególnych krajów w stosunku do Polski podana została dla refleksji czytelnika i jego własnych analiz. 15 Małgorzata Dziubi ska-michalewicz, Systemy ubezpiecze zdrowotnych w wybranych krajach Unii Europejskiej, Biuro Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu, Raport 168, Kancelaria Sejmu, Warszawa Jest przy tym znamienne, e ró nica jest wi ksza, je li nakłady na głow policzy si według parytetu siły nabywczej: kraje grupy A maj wydatki ogółem wy sze o 16% (3718 do 3193 dol.), podczas gdy według kursu o 11% (4628 do 4158 dol.), natomiast wydatku publiczne według parytetu s w grupie Awy sze o 11% (2753 do 2468 dol.), podczas gdy wedlug kursu o 4% (3409 do 3265 dol.). 17 D. Kusiak, Ameryka ski system ochrony zdrowia, Hygeia Public Health 45/2010, s

7 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 39, du dominacji ubezpiecze komercyjnych nastawionych na zysk, odcina znacznej cz ci ameryka skiego społecze stwa dost p do pełnej opieki medycznej: ocenia si, e 46,3 mln Amerykanów nie ma ubezpiecze zdrowotnych, co stanowi 15,4% obywateli. 18 ródłem ameryka skich problemów jest przede wszystkim komercyjna natura ubezpiecze, ich zmotywowanie na zysk i jednostkowa ocena ryzyka: w efekcie kontrakt ubezpieczeniowy ma zindywidualizowany charakter, dla ka dego ubezpieczanego ocenia si ryzyko analizuj c jego osobiste czynniki na nie wpływaj ce, a zysk zale y od jako ci poszczególnych kontraktów. Firma odmawia zatem ubezpieczenia tym, którzy nios wy sze ryzyko, a w przypadku ubezpieczonych, gdy koszty procedur realizowanych w zwi zku z leczeniem przekrocz dopuszczalny limit, ubezpieczyciel cz sto odmawia dalszego finansowania, co wiele rodzin nara ało na olbrzymie koszty pomimo ubezpieczenia. W ten sposób ubezpieczenie przestaje pełni sw wła ciw funkcj : zabezpieczenia przed ryzykiem poniesienia wysokich kosztów. 19 W krajach europejskiego kr gu kulturowego i tradycji tzw. ubezpiecze alpejskich (zwanych te alpejsko-nadre skimi b d szwajcarskimi), dominuj ubezpieczenia społeczne, b d ce transformacj lub rozwini ciem idei ubezpiecze wzajemnych. Ich istot jest to, e ubezpieczenie nie ma charakteru indywidualnego, lecz zbiorowy: ubezpiecza si cała wielka grupa ludzi, która tworzy wspólny fundusz dla pokrycia kosztów ryzyka, jakie w wyniku zdarzenia losowego, jakim jest konieczno skorzystania z usługi zdrowotnej. Nie ocenia si ryzyka indywidualnej osoby, jak to jest w ubezpieczeniach komercyjnych, natomiast na podstawie bada zbiorowo ci okre la si jej charakterystyki statystyczne (cz sto wyst powanie ró nych chorób, rozkład statystyczny, koszty zwi zane z ich leczeniem itd.), które maj obiektywny charakter. Istot systemu jest wspólnota interesów i solidaryzm zamiast koncentrowania si na kosztami generowanymi przez jedniostk, brak nastawienia na zysk (zasada non-profit) i konkurowanie jako ci (szybko i hojno w wypłacaniu odszkodowa ) Zako czenie Podstaw systemu jest te idea konkurencji o klientów, na co szanse w Polsce stwarzały kasy chorych. Ale warunkiem podstawowym jest sprawna statystyka chorób i ustanowienie składki na poziomie zapewniaj cym utworzenie funduszu, który sfinansuje koszty ochrony zdrowia zbiorowo ci. Niedopuszczalne jest dyskrecjonalne, czyli na podstawie dowolnej decyzji urz dnika, ustanowienie wielko ci składki, jak to si stało w Polsce w 1998 r. Zasada podziału tej składki mi dzy pracownika a pracodawc jest natomiast wyrazem pragmatyzmu chodzi, jak zostało wy ej powiedziane, o rozło enie ci aru na dwa ródła, aby jednego zanadto nie obci a. W gruncie rzeczy NFZ te mógłby pełni (w pewnym sensie w bardzo wypaczony sposób pełni) tak rol instytucji ubezpiecze wzajemnych nawet pomimo tego, e nie ma w nim, z racji monopolistycznego charakteru, mechanizmu konkurencji. Jednak e nie jest spełniony podstawowy warunek ustanowienia składki na odpowiednim poziomie, bł dny jest mechanizm ustalania opłat i kontraktowania usług oraz brakuje sprawnej organizacji ta jednak, jak zostało wy ej powiedziane, wymaga finansowania na wła ciwym poziomie. 18 Tam e. 19 Zatem firmy te łami podstawow zasad ubezpieczeniow, o której jest dalej mowa. Tej ubezpieczeniowej patologii miała zaradzi reforma systemu ubezpiecze zdrowotnych prezydenta Obamy. 20 Michel Albert, Kapitalizm kontra kapitalizm, Signum, Kraków 1994, s. 102 i nast.

8 272 Ubezpieczenia zdrowotne jako instrumenty finansowania Przede wszystkim jednak problemem jest niezrozumienie przez osoby zarz dzaj ce kwestii podstawowej zasady ubezpieczeniowej: ubezpieczamy si zawsze od ryzyka poniesienia wysokich kosztów leczenia, dlatego wła nie w przypadku wysokich kosztów ubezpieczyciel ma obowi zek sfinansowania leczenia. Na przykład w przypadku ubezpiecze samochodowych ubezpieczamy si od ryzyka poniesienia wysokich kosztów (rozbicia samochodu lub jego kradzie- y), a nie ryzyka drobnych strat (typu uszkodzenie lusterka czy lampki) i firma ubezpieczeniowa tak ustala stawki, aby wypłaci odszkodowanie. Tymczasem NFZ cz sto zasad t łamie, odmawiaj c leczenia lub sfinansowania kosztów opieki, rehabilitacji itp. z powodu wysokich kosztów jest to złamanie podstawowej zasady ubezpieczeniowej. 21 Zauwa my, e dopiero respektowanie tej zasady mo e by mechanizmem prowadz cym do obni ania kosztów, motywuj cym do bada naukowych, poszukiwaniem bardziej efektywnych (w sensie kosztów) metod leczenia. Jak zatem widzimy, stoi przed nami problem zbudowania wła ciwej konstrukcji systemu finansowania ochrony zdrowia. Rol pa stwa jest regulacja w interesie społecznym. Przedstawiona analiza wskazuje, ze Pa stwo powinno wspiera form ubezpiecze wzajemnych respektuj c jednak ekonomiczne zasady, jakie ona narzuca. 1. Albert M., Kapitalizm kontra kapitalizm, Signum, Kraków Dziubi ska-michalewicz M., Systemy ubezpiecze zdrowotnych w wybranych krajach Unii Europejskiej, Biuro Studiów i Ekspertyz, Raport 168, Kancelaria Sejmu, Warszawa 2000 r. 3. Friedman Milton i Rose, Wolny wybór, Wydawnictwo Aspekt, Sosnowiec Fuchs V., Who Shall Live? Health Economics and Social Choice, Basic Books, New York Goodman J. C., Musgrave G. L., Herrick D. M., Jak uzdrowi słu b zdrowia, raport o wiatowych systemach opieki zdrowotnej, Fijor Publishing, Chicago-Warszawa Ko mi ski A. K., Jemielniak D., Zarz dzanie od podstaw, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa Kusiak D., Ameryka ski system ochrony zdrowia, Hygeia Public Health 45/ Owsiak S., Finanse publiczne, PWN, Warszawa Stiglitz J., Ekonomia sektora publicznego, PWN, Warszawa y y ski J., Bud et i polityka podatkowa, PWN, Warszawa y y ski J., Dylematy reformowania systemu ochrony zdrowia, Konferencja Bałtyckie Forum Zdrowia, Przykład z prasy: NFZ odmawia leku chorej na raka ( ) Nic nie dały zalecenia gda skich lekarzy wsparte opiniami wybitnych autorytetów z warszawskiego Centrum Onkologii ( ). Polska Dziennik Bałtycki, 20 pa dziernika Przykładów takich jest oczywi cie znacznie wi cej.

9 273 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 39, 2011 HEALTH INSURANCE AS A FINANCING INSTRUMENTS Summary The Author discusses main health service systems in selected countries, indicating the role of insurance institutions. He discusses the difference between commercial and mutual insurance. He proves that on account of the unique functions of health service the appropriate form should be mutual insurance. Keywords: financing healthcare, health insurance, health systems Katedra Gospodarki Narodowej Wydział Zarz dzania Uniwersytet Warszawski ul. Szturmowa 3, Warszawa

10 274 Ubezpieczenia zdrowotne jako instrumenty finansowania Zał cznik 1. Wydatki na zdrowie w krajach Europejskich i USA Tabela 1. Wydatki na zdrowie w relacji do PKB i ich udział w wydatkach publicznych Wydatki na zdrowie jako % PKB Polska 100 Wydatki na zdrowie Polska 100 jako % wydatków publicznych Francja 11,0 172 Słowacja 29,9 277 Szwajcaria 10,8 169 Szwajcaria 19,8 183 Niemcy 10,4 163 Norwegia 18,3 169 Austria 10,1 158 Niemcy 18,2 169 Portugalia 10,0 156 Islandia 17,8 165 Serbia 9,9 155 Chorwacja 17,6 163 Dania 9,8 153 Luksemburg 17,3 160 wiat 9,7 152 Irlandia 17,1 158 Grecja 9,6 150 Francja 16,6 154 Belgia 9,4 147 Dania 16,2 150 Islandia 9,3 145 Holandia 16,2 150 Szwecja 9,1 142 Austria 15,9 147 Norwegia 8,9 139 Hiszpania 15,6 144 Holandia 8,9 139 W. Brytania 15,6 144 Europa 8,8 138 Portugalia 15,4 143 Włochy 8,7 136 wiat 15,4 143 Hiszpania 8,5 133 Europa 15,3 142 W. Brytania 8,4 131 Belgia 14,4 133 Finlandia 8,2 128 Szwecja 14,1 131 Słowenia 7,8 122 Macedonia 14,1 131 Słowacja 7,7 120 Włochy 13,9 129 Chorwacja 7,6 119 Serbia 13,8 128 Irlandia 7,6 119 Malta 13,7 127 Malta 7,5 117 Czechy 13,5 125 W gry 7,4 116 Grecja 13,2 122 Bułgaria 7,3 114 Słowenia 13,2 122 Luksemburg 7,1 111 Finlandia 12,9 119 Macedonia 7,1 111 Litwa 12,9 119 Ukraina 6,9 108 Polska 10,8 100 Czechy 6,8 106 Bułgaria 10,7 99 Polska 6,4 100 W gry 10,5 97 Łotwa 6,2 97 Rumunia 10,3 95 Litwa 6,2 97 Turcja 10,3 95 Estonia 5,4 84 Rosja 10,2 94 Rosja 5,4 84 Łotwa 10,0 93 Turcja 5,0 78 Ukraina 9,2 85 Rumunia 4,7 73 Estonia 4,0 37 USA 15,7 245 USA 19,5 30 ródło: Opracowanie własne na podstawie: World Health Statistics WHO 2010 s

11 275 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 39, 2011 Tabela 2. Wydatki publiczne a wydatki prywatne Udział rodków publicznych Polska 100 Udział rodków prywatnych Polska 100 Luksemburg 90,9 128 Bułgaria 42,8 147 Chorwacja 87,0 123 Ukraina 42,4 146 Czechy 85,2 120 Łotwa 42,1 145 Dania 84,5 119 Szwajcaria 40,7 140 Norwegia 84,1 119 wiat 40,4 139 Islandia 82,5 116 Grecja 39,7 136 Holandia 82,0 116 Serbia 38,2 131 Szwecja 81,7 115 Rosja 35,8 123 W. Brytania 81,7 115 Macedonia 34,4 118 Irlandia 80,7 114 Słowacja 33,2 114 Rumunia 80,3 113 Turcja 31,0 107 Francja 79,0 111 W gry 29,4 101 Malta 77,5 109 Portugalia 29,4 101 Niemcy 76,9 108 Polska 29,1 100 Estonia 76,5 108 Słowenia 28,3 97 Włochy 76,5 108 Hiszpania 28,2 97 Austria 76,4 108 Litwa 27,0 93 Europa 76,0 107 Belgia 25,9 89 Finlandia 74,6 105 Finlandia 25,4 87 Belgia 74,1 105 Europa 24,0 82 Litwa 73,0 103 Austria 23,6 81 Hiszpania 71,8 101 Estonia 23,5 81 Słowenia 71,5 101 Włochy 23,5 81 Polska 70,9 100 Niemcy 23,1 79 W gry 70,6 100 Malta 22,5 77 Portugalia 70,6 100 Francja 21,0 72 Turcja 69,0 97 Rumunia 19,7 68 Słowacja 66,8 94 Irlandia 19,3 66 Macedonia 65,6 93 Szwecja 18,3 63 Rosja 64,2 91 W. Brytania 18,3 63 Serbia 61,8 87 Holandia 18,0 62 Grecja 60,3 85 Islandia 17,5 60 wiat 59,6 84 Norwegia 15,9 55 Szwajcaria 59,3 84 Dania 15,5 53 Łotwa 57,9 82 Czechy 14,8 51 Ukraina 57,6 81 Chorwacja 13,0 45 Bułgaria 57,2 81 Luksemburg 9,1 31 USA 45,5 197 USA 54,5 349 ródło: Opracowanie własne na podstawie: World Health Statistics WHO 2010 s

12 276 Ubezpieczenia zdrowotne jako instrumenty finansowania Według redniego kursu Tabela 3. Wydatki na zdrowie na głow Wydatki na zdrowie na głow w $ Publiczne wydatki na zdrowie na głow w $ Polska Polska Według redniego Polska kursu 100 Według parytetu siły nabywczej Według parytetu siły nabywczej Luksemburburburburg Luksem Luksem Luksem Norwegia Norwegia Norwegia Norwegia Polska 100 Szwajcaria Szwajcaria Islandia Malta Islandia Malta Dania Dania Dania Austria Irlandia Francja Francja Francja Szwecja Holandia Irlandia Niemcy Francja Austria Austria Dania Szwajcaria Irlandia Szwecja Holandia Holandia Niemcy Holandia Irlandia Austria Islandia Niemcy Szwecja Niemcy Szwecja Belgia Belgia W Szwajcaria Brytania W Islandia Belgia Belgia Brytania Finlandia W Finlandia W Brytania Brytania Włochy Finlandia Włochy Finlandia Hiszpania Grecja Hiszpania Włochy Grecja Włochy Grecja Hiszpania Portugalia Hiszpania Europa Grecja Europa Portugalia Portugalia Portugalia Słowenia Słowenia Słowenia Słowenia Malta Europa Malta Europa Czechy Czechy Czechy Czechy Słowacja Słowacja Chorwacja Chorwacja W gry Chorwacja W gry Słowacja Chorwacja W gry Słowacja W gry Estonia Litwa Estonia Estonia wiat Estonia Litwa Litwa Łotwa Łotwa Polska Polska Litwa Polska wiat Łotwa Polska wiat Łotwa Rosja Rosja Bułgaria Turcja wiat Turcja Rosja Rosja Bułgaria Serbia Serbia Rumunia Rumunia Bułgaria Turcja Serbia Serbia Rumunia Macedonia Bułgaria Turcja Macedonia Rumunia Macedonia Macedonia Ukraina Ukraina Ukraina Ukraina USA USA USA USA ródło: Opracowanie własne na podstawie: World Health Statistics WHO 2010 s

13 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 39, Ubezpieczenia społeczne jako % ogólnych wydatków publicznych na zdrowie Polska 100 Tabela 4. Wydatki z ubezpiecze a wydatki prywatne Wydatki prywatne bezpo rednie (out-of-pocket) jako % prywatnych wydatków na zdrowie Polska 100 Prywatne programy ubezpieczeniowe (prepaid plans) jako % prywatnych wydatków na zdrowie Polska 100 Francja 93,4 113 Macedonia Francja 63, Holandia 93,4 113 Rumunia 98,8 119 Słowenia 45, Serbia 93,4 113 Litwa 98,3 118 wiat 45, Słowenia 92,7 112 Łotwa 97,1 117 Irlandia 41, Macedonia 92,2 111 Norwegia 95,1 114 Niemcy 40, Chorwacja 91,0 110 Grecja 94,5 114 Holandia 34, Czechy 90,3 109 Estonia 94,1 113 Europa 24, Słowacja 89,9 109 Ukraina 92,4 111 Szwajcaria 22, Belgia 88,3 107 Chorwacja 91,9 110 Belgia 22, Niemcy 88,3 107 Islandia 91,7 110 Hiszpania 20, Estonia 84,7 102 Serbia 91,7 110 Luksemburg 20, Rumunia 83,2 101 Malta 89,2 107 Austria 19, Polska 82,7 100 Czechy 89,0 107 Turcja 14,4 758 W gry 82,5 100 Dania 89,0 107 Portugalia 13,8 726 Litwa 81,3 98 Szwecja 87,0 105 Dania 10,5 553 Luksemburg 77,2 93 Bułgaria 86,4 104 Rosja 9,6 505 Szwajcaria 72,2 87 Włochy 85,9 103 Malta 9,0 474 Bułgaria 63,0 76 W gry 84,7 102 Finlandia 8,3 437 Austria 58,6 71 Polska 83,2 100 Chorwacja 8,1 426 Grecja 51,8 63 Rosja 83,0 100 W. Brytania 6,9 363 Turcja 50,3 61 Słowacja 79,1 95 Grecja 5,5 289 Europa 49,5 60 Portugalia 77,5 93 Włochy 4,0 211 wiat 41,2 50 Belgia 76,4 92 W gry 3,9 205 Rosja 38,7 47 Szwajcaria 75,0 90 Łotwa 2,3 121 Islandia 32,7 40 Hiszpania 74,6 90 Polska 1,9 100 Finlandia 19,5 24 Finlandia 74,3 89 Ukraina 1,8 95 Norwegia 14,3 17 Turcja 71,8 86 Czechy 1,5 79 Hiszpania 7,0 8 Luksemburg 69,4 83 Litwa 1,5 79 Portugalia 1,2 1 Europa 66,5 80 Estonia 1,3 68 Irlandia 0,8 1 Austria 65,2 78 Szwecja 1,1 58 Ukraina 0,5 1 W. Brytania 62,7 75 Rumunia 1,1 58 Włochy 0,1 0 Niemcy 56,6 68 Bułgaria 0,8 42 Szwecja 0 0 Irlandia 51,2 62 Serbia 0,5 26 Dania 0 0 Słowenia 48,6 58 Norwegia 0 0 Łotwa 0 0 wiat 43,9 53 Islandia 0 0 Malta 0 0 Holandia 33,5 40 Słowacja 0 0 W.Brytania 0 0 Francja 32,5 39 Macedonia 0 0 USA 27,9 34 USA 22,6 27 USA 63,5 3342

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2014 Wprowadzenie Prezentowane dane dotyczą szacunkowej

Bardziej szczegółowo

Kryteria podziału szufladkowanie

Kryteria podziału szufladkowanie Sektor gospodarczy Kryteria podziału szufladkowanie Przeznaczenie Łącza dostępowe Struktura techniczna Rodzaje sygnałów Media transmisyjne Działalność gospodarcza Sektor gospodarczy 2 / 24 Telekomunikacja

Bardziej szczegółowo

Wyniki badania PISA 2009

Wyniki badania PISA 2009 Wyniki badania PISA 2009 Matematyka Warszawa, 7 grudnia 2010 r. Badanie OECD PISA 2009 w liczbach Próba 475.460 uczniów z 17.145 szkół z 65 krajów, reprezentująca populację ponad 26 milionów piętnastolatków

Bardziej szczegółowo

w sprawie ponadgranicznego delegowania pracowników w ramach świadczenia usług

w sprawie ponadgranicznego delegowania pracowników w ramach świadczenia usług FORMULARZA DO (FAKULTATYWNEGO) WYKORZYSTANIA PRZEZ ADMINISTRACJĘ ZAPYTUJĄCĄ I. WNIOSEK O UDZIELENIE INFORMACJI w sprawie ponadgranicznego delegowania pracowników w ramach zgodnie z art. 4 dyrektywy 96/71/EWG

Bardziej szczegółowo

Potencjał wzrostu rynku obligacji w Polsce

Potencjał wzrostu rynku obligacji w Polsce MAJ 213 Islandia Irlandia Holandia Dania Hiszpania Luksemburg Portugalia USA Wielka Brytania Szwecja Francja Belgia Grecja Włochy Szwajcaria Niemcy Norwegia Finlandia Cypr Japonia Republika Czeska Słowenia

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK SŁOWNICZEK Konto w (I filar) Każdy ubezpieczony w posiada swoje indywidualne konto, na którym znajdują się wszystkie informacje dotyczące ubezpieczonego (m. in. okres ubezpieczenia, suma wpłaconych składek).

Bardziej szczegółowo

Kielce, dnia 8 czerwca 2016 r. Poz. 1798 UCHWAŁA NR XXVIII/167/16 RADY MIEJSKIEJ W KUNOWIE. z dnia 31 maja 2016 r.

Kielce, dnia 8 czerwca 2016 r. Poz. 1798 UCHWAŁA NR XXVIII/167/16 RADY MIEJSKIEJ W KUNOWIE. z dnia 31 maja 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Kielce, dnia 8 czerwca 2016 r. Poz. 1798 UCHWAŁA NR XXVIII/167/16 RADY MIEJSKIEJ W KUNOWIE z dnia 31 maja 2016 r. w sprawie zatwierdzenia Lokalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w transakcjach eksportowych

Ryzyko w transakcjach eksportowych Ryzyko w transakcjach eksportowych Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie Kim jesteśmy? KUKE jest spółką akcyjną z przeważającym udziałem Skarbu Państwa Ministerstwo Finansów 87,85% Bank Gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

WZÓR. Nazwisko. Kod pocztowy

WZÓR. Nazwisko. Kod pocztowy WZÓR Nazwa organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2013-2028 1.

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC PROGRAM WSPÓŁPRACY MIĘDZYREGIONALNEJ Od pomysłu do projektu

INTERREG IVC PROGRAM WSPÓŁPRACY MIĘDZYREGIONALNEJ Od pomysłu do projektu INTERREG IVC PROGRAM WSPÓŁPRACY MIĘDZYREGIONALNEJ Od pomysłu do projektu Katowice, 29 listopada 2007 r. Teresa Marcinów Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Punkt Informacyjny INTERREG IV C 1 14 & 15 November

Bardziej szczegółowo

ZDECENTRALIZOWANE PROGRAMU ERASMUS+ Budżet na wyjazdy stypendialne jest obliczany dla pięciu odrębnych działań:

ZDECENTRALIZOWANE PROGRAMU ERASMUS+ Budżet na wyjazdy stypendialne jest obliczany dla pięciu odrębnych działań: ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA ŚRODKÓW NA DZIAŁANIA ZDECENTRALIZOWANE PROGRAMU ERASMUS+ WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) SZKOLNICTWO WYŻSZE ZASADY OBLICZENIA KWOTY DOFINANSOWANIA NA WYJAZDY STYPENDIALNE

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300?

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Zadania powtórzeniowe I Adam Narkiewicz Makroekonomia I Zadanie 1 (5 punktów) Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Przypominamy

Bardziej szczegółowo

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Dr. Michał Gradzewicz Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Ćwiczenia 3 i 4 Wzrost gospodarczy w długim okresie. Oszczędności, inwestycje i wybrane zagadnienia finansów. Wzrost gospodarczy

Bardziej szczegółowo

Nazwisko. Miejsce zamieszkania (nieobowiązkowo) Kod pocztowy

Nazwisko. Miejsce zamieszkania (nieobowiązkowo) Kod pocztowy Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie Dział Świadczeń Rodzinnych Ul. Powstańców Warszawskich 25 80-152 Gdańsk Załącznik nr 16 Część I WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ŚWIADCZENIA RODZICIELSKIEGO Dane osoby ubiegającej

Bardziej szczegółowo

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne U S T AWA Projekt z dnia 26.11.2015 r. z dnia o szczególnych zasadach zwrotu przez jednostki samorządu terytorialnego środków europejskich uzyskanych na realizację ich zadań oraz dokonywania przez nie

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne zarządzanie szkołą

Innowacyjne zarządzanie szkołą Program wystąpienia Innowacyjne zarządzanie szkołą Prof. Jan Fazlagić Warszawa, 18 listopada 2011 r. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Uczelnia VISTULA w Warszawie Fazlagic.pl headmaster.pl e-mail: jan.fazlagic@ue.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

Zdrowie: wybierasz się na wakacje? Weź swoją europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ)!

Zdrowie: wybierasz się na wakacje? Weź swoją europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ)! MEMO/11/406 Bruksela, dnia 16 czerwca 2011 r. Zdrowie: wybierasz się na wakacje? Weź swoją europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ)! Na wakacjach bądź przygotowany na wszystko! Planujesz podróż

Bardziej szczegółowo

Podatki 2016. Baker Tilly Poland ul. Hrubieszowska 2 01-209 Warszawa T: +48 22 295 3000 E: contact@bakertilly.pl. www.bakertilly.

Podatki 2016. Baker Tilly Poland ul. Hrubieszowska 2 01-209 Warszawa T: +48 22 295 3000 E: contact@bakertilly.pl. www.bakertilly. Podatki 2016 Baker Tilly Poland ul. Hrubieszowska 2 01-209 Warszawa T: +48 22 29 3000 E: contact@bakertilly.pl www.bakertilly.pl An independent member of Baker Tilly International Podatek dochodowy od

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA OGÓLNE 1

POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Regulamin rekrutacji kandydatów reprezentujących dziedziny artystyczne na stypendia zagraniczne realizowane na podstawie dwustronnych Programów o Współpracy Kulturalno-Naukowej na rok akademicki 2016/2017

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych.

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. 13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. Przyjęte w ustawie o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców rozwiązania uwzględniły fakt, że

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Analiza zróżnicowania cen noclegów wybranych sieci hotelowych Europy

Analiza zróżnicowania cen noclegów wybranych sieci hotelowych Europy Tadeusz Studnicki Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach Katedra Turystyki i Hotelarstwa Analiza zróżnicowania cen noclegów wybranych sieci hotelowych Europy Celem opracowania

Bardziej szczegółowo

Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela. Warszawa, kwiecień 2013

Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela. Warszawa, kwiecień 2013 Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela Warszawa, kwiecień 2013 1 Harmonogram odbytych spotkań 1. Spotkanie inauguracyjne 17 lipca 2012 r. 2. Urlop dla poratowania zdrowia 7 sierpnia 2012 r. 3. Wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

ZP/6/2015 WYKONAWCA NR 1 Pytanie 1 Odpowiedź: Pytanie 2 Odpowiedź: Pytanie 3 Odpowiedź: Pytanie 4 Odpowiedź: Pytanie 5 Odpowiedź:

ZP/6/2015 WYKONAWCA NR 1 Pytanie 1 Odpowiedź: Pytanie 2 Odpowiedź: Pytanie 3 Odpowiedź: Pytanie 4 Odpowiedź: Pytanie 5 Odpowiedź: 30.04.2015 r. Działając zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 i 2 Pzp, Zamawiający informuje, że w postępowaniu prowadzonym pod numerem ZP/6/2015, w dniu 29 kwietnia 2015 r., Wykonawcy złożyli pytania do treści

Bardziej szczegółowo

Ekonomia rozwoju. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I

Ekonomia rozwoju. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Ekonomia rozwoju wykład 1 dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Plan wykładu Ustalenie celu naszych spotkań w semestrze Ustalenie technikaliów Literatura, zaliczenie Przedstawienie punktu startowego

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie

Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie Maria Kózka Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego Wydział Nauk

Bardziej szczegółowo

POLISH INFORMATION AND FOREIGN INVESTMENT AGENCY. Wpływ polityki podatkowej na atrakcyjność inwestycyjną Polski

POLISH INFORMATION AND FOREIGN INVESTMENT AGENCY. Wpływ polityki podatkowej na atrakcyjność inwestycyjną Polski POLISH INFORMATION AND FOREIGN INVESTMENT AGENCY Wpływ polityki podatkowej na atrakcyjność inwestycyjną Polski Dr Paweł Wojciechowski, Prezes Zarządu PAIiIZ Warszawa, 2 marca 2009 I. Podatki a BIZ II.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach Polska i świat wyniki

Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach Polska i świat wyniki Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach i świat wyniki Badanie Manpower Kobiety na kierowniczych stanowiskach zostało przeprowadzone w lipcu 2008 r. w celu poznania opinii dotyczących kobiet pełniących

Bardziej szczegółowo

3 4 5 Zasady udzielania urlopów 6 7 8

3 4 5 Zasady udzielania urlopów 6 7 8 Zarządzenie nr 143 z dnia 27 listopada 2012 Dyrektora Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w sprawie zasad wykorzystania urlopów wypoczynkowych przez nauczycieli akademickich Na podstawie 27 ust

Bardziej szczegółowo

GDZIE DZIEDZICZYMY, CO DZIEDZICZYMY, JAK DZIEDZICZYMY

GDZIE DZIEDZICZYMY, CO DZIEDZICZYMY, JAK DZIEDZICZYMY 08 kwietnia 2014 r. Od dziś, 1 kwietnia 2014 r., przez najbliższe cztery miesiące, ubezpieczeni płacący składki emerytalne będą mogli zdecydować gdzie chcą gromadzić kapitał na przyszłe emerytury: czy

Bardziej szczegółowo

Czy polska szkoła jest siedliskiem patologii?

Czy polska szkoła jest siedliskiem patologii? Czy polska szkoła jest siedliskiem patologii? Janusz Czapiński marca Odsetek palaczy. 1 6 4 Odsetek chłopców i dziewcząt w wieku 11-1 lat palących papierosy i liczba wypalanych przez nich papierosów w

Bardziej szczegółowo

Jak mogę zrezygnować ze składek ubezpieczeniowych w ZUS?

Jak mogę zrezygnować ze składek ubezpieczeniowych w ZUS? Pytanie nr 1 Jak mogę zrezygnować ze składek ubezpieczeniowych w ZUS? Zasady podlegania w Polsce ubezpieczeniom społecznym określone są w ustawie z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM W 2014 R.

BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM W 2014 R. URZĄD STATYSTYCZNY W RZESZOWIE 35-959 Rzeszów, ul. Jana III Sobieskiego 10 tel.: 17 85 35 210, 17 85 35 219; fax: 17 85 35 157 http://rzeszow.stat.gov.pl/; e-mail: SekretariatUSRze@stat.gov.pl BUDŻETY

Bardziej szczegółowo

26.1.2016 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

26.1.2016 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 18/1 I (Akty ustawodawcze) OSTATECZNE PRZYJĘCIE (UE, Euratom) 2016/70 budżetu korygującego nr 8 Unii Europejskiej na rok budżetowy 2015 PRZEWODNICZĄCY PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, uwzględniając Traktat

Bardziej szczegółowo

Główne wyniki badania

Główne wyniki badania 1 Nota metodologiczna Badanie Opinia publiczna na temat ubezpieczeń przeprowadzono w Centrum badania Opinii Społecznej na zlecenie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w dniach od 13 do 17 maja 2004

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.15.2015 Łódź, dnia 17 czerwca 2015 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

Raport_Inter_2009_converted52:Layout 1 4/20/09 1:02 PM Page 18 Ubezpieczenia {

Raport_Inter_2009_converted52:Layout 1 4/20/09 1:02 PM Page 18 Ubezpieczenia { { Ubezpieczenia Klienci InterRisk SA Vienna Insurance Group to zarówno osoby fizyczne, jak firmy, przedsiębiorstwa i szkoły. Oferujemy im ponad 150 produktów ubezpieczeniowych. Nasze ubezpieczenia zapewniają

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

ŻYCIE W HOLANDII: Ubezpieczenie zdrowotne (zorgverzekering)

ŻYCIE W HOLANDII: Ubezpieczenie zdrowotne (zorgverzekering) Wszyscy mieszkańcy Holandii są prawnie zobowiązani do ubezpieczenia się na pokrycie kosztów opieki medycznej, w tym lekarza domowego, szpitala jak również lekarstw. Obowiązek przyjęcia Ubezpieczyciele

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG

PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG PRÓG RENTOWNOŚCI i PRÓG WYPŁACALNOŚCI (MB) Próg rentowności (BP) i margines bezpieczeństwa Przychody Przychody Koszty Koszty całkowite Koszty stałe Koszty zmienne BP Q MB Produkcja gdzie: BP próg rentowności

Bardziej szczegółowo

Praca za granicą. Emerytura polska czy zagraniczna?

Praca za granicą. Emerytura polska czy zagraniczna? Dolnośląski Wojewódzki Urząd pracy radzi: Praca za granicą. Emerytura polska czy zagraniczna? Często pojawia się pytanie, jaki wpływ na emeryturę ma praca za granicą. Wiele osób, które pracowały w różnych

Bardziej szczegółowo

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr /

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / zawarta w dniu. w Szczecinie pomiędzy: Wojewodą Zachodniopomorskim z siedzibą w Szczecinie, Wały Chrobrego 4, zwanym dalej "Zamawiającym" a nr NIP..., nr KRS...,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV.16.2014 RADY MIEJSKIEJ W BIAŁEJ. z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie zmian budżetu Gminy Biała na 2014 r.

UCHWAŁA NR IV.16.2014 RADY MIEJSKIEJ W BIAŁEJ. z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie zmian budżetu Gminy Biała na 2014 r. UCHWAŁA NR IV.16.2014 RADY MIEJSKIEJ W BIAŁEJ z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie zmian budżetu Gminy Biała na 2014 r. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje :

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje : Uczelniane zasady podziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej Programu LLP Erasmus) na działania zdecentralizowane Programu LLP Erasmus na rok akademicki 2011/12

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W OPALENICY

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W OPALENICY Projekt z dnia 17 marca 2016 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W OPALENICY z dnia 29 marca 2016 r. w sprawie określenia rodzajów świadczeń przyznawanych w ramach pomocy zdrowotnej dla

Bardziej szczegółowo

Biuro Ruchu Drogowego

Biuro Ruchu Drogowego KOMENDA GŁÓWNA G POLICJI Biuro Ruchu Drogowego Kampania pod hasłem ODBLASKI ŻYCIA W okresie od stycznia do października 2008 roku miało miejsce: 40 725 wypadków drogowych, w wyniku których 51 987 osób

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Statut Audytu Wewnętrznego Gminy Stalowa Wola

Statut Audytu Wewnętrznego Gminy Stalowa Wola Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr II/818/10 Prezydenta Miasta Stalowej Woli z dnia 26 kwietnia 2010r. STATUT AUDYTU WEWNĘTRZNEGO GMINY STALOWA WOLA I. Postanowienia ogólne 1 1. Statut Audytu Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Nowy cykl rozrachunkowy T+2 na co warto zwrócić uwagę

Nowy cykl rozrachunkowy T+2 na co warto zwrócić uwagę Nowy cykl rozrachunkowy T+2 na co warto zwrócić uwagę Krzysztof Ołdak, Dyrektor Działu Operacyjnego KDPW Warszawa, 10 października 2014 Krótka historia Uczestniczą w obchodach 25-lecia wolności gospodarczej

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej.

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 676 Warszawa, 9 czerwca 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE ZASADY PRZYZNAWANIA REFUNDACJI CZĘŚCI KOSZTÓW PONIESIONYCH NA WYNAGRODZENIA, NAGRODY ORAZ SKŁADKI NA UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE SKIEROWANYCH BEZROBOTNYCH DO 30 ROKU ŻYCIA PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W JAWORZE

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXII/453/12 RADY MIASTA GDYNI z 29 sierpnia 2012 roku

UCHWAŁA NR XXII/453/12 RADY MIASTA GDYNI z 29 sierpnia 2012 roku UCHWAŁA NR XXII/453/12 RADY MIASTA GDYNI z 29 sierpnia 2012 roku w sprawie zmiany Statutu Gdyńskiego Centrum Innowacji Na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

PRZESYŁKI KURIERSKIE CENNIK USŁUG BUBALO

PRZESYŁKI KURIERSKIE CENNIK USŁUG BUBALO PRZESYŁKI KURIERSKIE CENNIK USŁUG BUBALO 01 Spis treści 1. Paczki Kraj.... Usługi dodatkowe kraj.... Paczki Europa Standard Pack.1. Usługa Standard..... Usługa Premium... 6 1. Paczki Europa Mega Pack.1.

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez

Bardziej szczegółowo

Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela mianowanego przez nauczycieli szkół i placówek

Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela mianowanego przez nauczycieli szkół i placówek Data publikacji : 10.01.2011 Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela mianowanego przez nauczycieli szkół i placówek Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela

Bardziej szczegółowo

U S T AWA. z dnia 2015 r. Art. 1.

U S T AWA. z dnia 2015 r. Art. 1. Projekt U S T AWA z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę Art. 1. W ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2002 r., Nr 200, poz.

Bardziej szczegółowo

Do Wykonawców. Wrocław, 23.10.2015 r. ZP/PN/71/2015/WOU/2509

Do Wykonawców. Wrocław, 23.10.2015 r. ZP/PN/71/2015/WOU/2509 Do Wykonawców Wrocław, 23.10.2015 r. ZP/PN/71/2015/WOU/2509 Dotyczy: postępowania o zamówienie publiczne na zadanie pn.: Ubezpieczenie mienia Gminy Wrocław, ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej jednostek

Bardziej szczegółowo

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Wyniki monitorowania pomocy publicznej udzielonej spółkom motoryzacyjnym prowadzącym działalność gospodarczą na terenie specjalnych stref ekonomicznych (stan na

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2015 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Publikacja chroniona jest prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

Gdy kontrahent jest niesolidny 2015-06-11 11:35:13

Gdy kontrahent jest niesolidny 2015-06-11 11:35:13 Gdy kontrahent jest niesolidny 2015-06-11 11:35:13 2 W Grecji konflikty gospodarcze rozstrzygają sądy cywilne i administracyjne. Te pierwsze rozpatrują spory między osobami fizycznymi (np. umowy kupna-sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo biznesu - Wykład 2

Bezpieczeństwo biznesu - Wykład 2 Wykład 2. Wolność gospodarcza ( Economic Freedom) Koncepcja instytucjonalnego definiowania pojęcia wolności gospodarczej została opracowana przez M. Friedmana, laureata nagrody Nobla w 1986 roku. Seria

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/83/15 Rady Gminy Dmosin z dnia 30 grudnia 2015 r. Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1 I. Objaśnienia

Bardziej szczegółowo

Założenia prognostyczne Wieloletniej Prognozy Finansowej

Założenia prognostyczne Wieloletniej Prognozy Finansowej Załącznik nr 3 do uchwały o Wieloletniej Prognozie Finansowej Założenia prognostyczne Wieloletniej Prognozy Finansowej Uwagi ogólne Przewidywana w nowej ustawie o finansach publicznych wieloletnia prognoza

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia?

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? 16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? Marek Balicki Inauguracyjne posiedzenie Narodowej Rady Rozwoju Bezpieczeństwo zdrowotne Polaków diagnoza sytuacji Warszawa, 16 października

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OFERTY. Tel. -...; fax -...; NIP -...; REGON -...;

FORMULARZ OFERTY. Tel. -...; fax -...; NIP -...; REGON -...; SPW -3431/ 14/11 Załącznik nr 1 FORMULARZ OFERTY ZAMAWIAJĄCY Powiat Wołomiński, ul. Prądzyńskiego 3, 05 200 Wołomin; Jednostka prowadząca sprawę Wydział Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego

Bardziej szczegółowo

Podatki bezpośrednie cz. I

Podatki bezpośrednie cz. I ANNA STĘPNIAK jest prawnikiem specjalizującym się w europejskim prawie podatkowym, doktorantką SGH System podatkowy po przystąpieniu do UE. Podatki bezpośrednie cz. I Zharmonizowanie opodatkowania spółek

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 28 stycznia 2010 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Wprowadzenie * Badanie grup przedsiębiorstw prowadzących działalność

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 ZARZĄDZENIE Nr 2/2016 z dnia 16 lutego 2016r DYREKTORA PRZEDSZKOLA Nr 14 W K O N I N I E W sprawie wprowadzenia REGULAMINU REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 IM KRASNALA HAŁABAŁY W KONINIE Podstawa

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI NA PYTANIA DO SIWZ NR SIWZ Nr 280/2014/N/Zwoleń

ODPOWIEDZI NA PYTANIA DO SIWZ NR SIWZ Nr 280/2014/N/Zwoleń Strona 1 z 6 Wrocław, 03.12.2014 r. Do uczestników przetargu nieograniczonego na usługę kompleksowego ubezpieczenia Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w Zwoleniu ODPOWIEDZI NA

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE I. Dane identyfikacyjne kontroli Numer i tytuł kontroli Jednostka przeprowadzająca kontrolę P/13/151 Zapewnienie prawa do jednakowego wynagradzania

Bardziej szczegółowo